Η αποκατάσταση του Ναού του Διός Λεψύνου στην Ευρωμό εισέρχεται στην τελική της φάση

 

Σε μια ήσυχη πλαγιά κοντά στη Μίλα, στη νοτιοδυτική Τουρκία, ένας από τους καλύτερα σωζόμενους ναούς της Ανατολίας βρίσκεται σε διαδικασία μεταμόρφωσης που θα αναδιαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο βιώνεται η αρχαία πόλη της Ευρωμού. Οι εργασίες αποκατάστασης στον Ναό του Διός Λεψύνου, προχωρούν προς ολοκλήρωση, με το έργο να αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2026. H Ευρωμός ήταν αρχαιοελληνική πόλη της Καρίας, με ρίζες που φτάνουν τουλάχιστον στον 6ο αιώνα π.Χ. και η ιστορία της συνδέεται με την πολιτική και πολιτιστική ελληνοποίηση της περιοχής από τον Μαύσσωλο.

Η ιστορία ίδρυσης και εξέλιξης της Ευρωμού

Η Ευρωμός (Εὔρωμος ή Εὐρωπός) ήταν μία από τις σημαντικές πόλεις της αρχαίας Καρίας, στην νοτιοδυτική Μικρά Ασία, κοντά στη σημερινή Μίλα της Τουρκίας. Οι αρχαίες πηγές και οι επιγραφές δείχνουν ότι η πόλη υπήρχε ήδη από τον 6ο αιώνα π.Χ., με τα πρώτα της ονόματα να είναι Κύραμος (Kyramos) ή Ύραμος (Hyromos).Κατά τον 5ο αιώνα π.Χ., η πόλη αναφέρεται ως μέλος της Αθηναϊκής Συμμαχίας (Συμμαχία της Δήλου), γεγονός που αποδεικνύει την ένταξή της στο ελληνικό πολιτικό και πολιτιστικό πλαίσιο.

Η ονομασία Ευρωμός, που σημαίνει «όμορφος και ισχυρός» στα ελληνικά, φαίνεται να καθιερώθηκε τον 4ο αιώνα π.Χ., επί της ηγεμονίας του Μαύσσωλου, σατράπη της Καρίας. Ο Μαύσσωλος, γνωστός για το Μαυσωλείο της Αλικαρνασσού, εφάρμοσε μια συστηματική πολιτική ελληνοποίησης της περιοχής, δίνοντας ελληνικά ονόματα σε πόλεις και ενισχύοντας την ελληνική πολιτιστική ταυτότητα.Η παράδοση αναφέρει επίσης ότι η πόλη ιδρύθηκε από έναν Ευρωμό, γιο του Ίδριδος, Καρίου, γεγονός που συνδέει την τοπική μυθολογία με την ονομασία της πόλης.

   

Ο ναός

Αναδυόμενος εντός των ορίων της Ευρωμού, μιας πόλης που ιδρύθηκε τον 2ο αιώνα π.Χ. στην καρδιά της αρχαίας Καρίας, ο ναός υπήρξε για αιώνες το εμβληματικό μνημείο του χώρου. Σήμερα, η αποκατάστασή του πραγματοποιείται στο πλαίσιο της εθνικής πρωτοβουλίας «Κληρονομιά για το Μέλλον» (Geleceğe Miras), η οποία στοχεύει στη σταθεροποίηση και επανένταξη σημαντικών αρχαιολογικών μνημείων στη σύγχρονη πολιτιστική ζωή.

Ένα ορόσημο της Καρίας, σωσμένο κόντρα στις πιθανότητες

Σε αντίθεση με πολλούς κλασικούς ναούς που σώζονται μόνο αποσπασματικά, ο Ναός του Διός Λεψύνου ξεχωρίζει για το βαθμό διατήρησής του. Σύμφωνα με τον διευθυντή των ανασκαφών, αναπληρωτή καθηγητή Δρ. Αμπούζερ Κιζίλ του Πανεπιστημίου Muğla Sıtkı Koçman, σχεδόν το 70% των αρχικών αρχιτεκτονικών λίθων παραμένει άθικτο — μια σπάνια περίπτωση στην αρχαιολογία της Ανατολίας.

Πριν αρχίσει η αποκατάσταση, οι λίθοι αυτοί ήταν διασκορπισμένοι στον χώρο, μετακινημένοι επί αιώνες από σεισμούς και φυσική φθορά. Η πρώτη φάση του έργου επικεντρώθηκε στη σχολαστική τεκμηρίωση: σχεδόν 1.000 λίθοι μετρήθηκαν, καταγράφηκαν, ταξινομήθηκαν και αναλύθηκαν ψηφιακά πριν γίνει οποιαδήποτε φυσική παρέμβαση. Μόνο μετά την ολοκλήρωση αυτής της εκτενούς απογραφής προχώρησε η συντήρηση.

Η συνάντηση της σύγχρονης μηχανικής με την αρχαία κατασκευή

Η τρέχουσα φάση της αποκατάστασης στοχεύει τόσο στο δάπεδο όσο και στις κιονοστοιχίες και των τεσσάρων προσόψεων του ναού. Η δομική σταθερότητα υπήρξε ο καθοδηγητικός άξονας σε όλη τη διαδικασία. Ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε στη βόρεια κιονοστοιχία, όπου αρκετοί κίονες είχαν αποκτήσει επικίνδυνη κλίση προς τα εμπρός.

«Οι κίονες αυτοί αποσυναρμολογήθηκαν προσεκτικά και τα θεμέλια κάτω από αυτούς ενισχύθηκαν», εξηγεί ο Κιζίλ. «Χωρίς σταθερή βάση, κανένα αρχαίο οικοδόμημα — όσο εντυπωσιακό κι αν είναι — δεν μπορεί να επιβιώσει σε σεισμό».

Η στρατηγική αποκατάστασης αντλεί έμπνευση από τις αρχαίες τεχνικές, αλλά αξιοποιεί και σύγχρονες τεχνολογίες, προσφέροντας μεγαλύτερη ακρίβεια και αποτελεσματικότητα. Η υβριδική αυτή προσέγγιση διασφαλίζει ότι πληρούνται τα διεθνή πρότυπα συντήρησης, ενώ παράλληλα διατηρείται η ιστορική ακεραιότητα του μνημείου.

Η Ευρωμός πέρα από τον ναό

Η αποκατάσταση του Ναού του Διός Λεψύνου αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης αρχαιολογικής εκστρατείας στην Ευρωμό. Οι πρόσφατες ανασκαφές επικεντρώθηκαν στο συγκρότημα των λουτρών και στο θέατρο, διευρύνοντας την επιστημονική κατανόηση της πολεοδομικής διάταξης και της κοινωνικής ζωής της πόλης. Το θέατρο, με ιδιωτική χορηγία, έχει ήδη φτάσει σε στάδιο παρουσίασης, ενώ οι εργασίες στα λουτρά συνεχίζονται στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Κληρονομιά για το Μέλλον».

Χάρη στη γεωγραφική του θέση και στην περιορισμένη μεταγενέστερη κατοίκηση, η Ευρωμός θεωρείται μία από τις πιο τυχερές αρχαίες πόλεις της Ανατολίας ως προς τη διατήρηση. Στην αρχαιότητα υπήρξε ένα από τα σημαντικά αστικά κέντρα της Καρίας, στενά συνδεδεμένο με τις τοπικές θρησκευτικές παραδόσεις γύρω από τον Δία Λεψυνό, μια ιδιαίτερη τοπική εκδοχή του θεού.

Ένα μνημείο ξανά συνδεδεμένο με το κοινό

Με την ολοκλήρωση του έργου, ο ναός θα ανακτήσει όχι μόνο την αρχιτεκτονική του συνοχή αλλά και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι στους σεισμούς. Η σχεδιαζόμενη διασύνδεση των κιονοστοιχιών και στις τέσσερις πλευρές θα ενισχύσει τόσο την οπτική εντύπωση όσο και τη δομική αντοχή.