Όταν ο Διόνυσος πιάνει… γραφίδα: Το πιο αναπάντεχο εύρημα στην αρχαιοελληική Γέλα της Σικελίας

Στη Γέλα της Σικελίας, μια πόλη που υπήρξε από τα σημαντικότερα κέντρα της Μεγάλης Ελλάδας, οι αρχαιολόγοι έφεραν στο φως ένα εύρημα που συνδυάζει τεχνική δεξιοτεχνία, θρησκευτική φόρτιση και μια απροσδόκητη δόση αρχαίου χιούμορ. 

Πρόκειται για μια σπάνια γραφίδα κεραμέα, κατασκευασμένη από οστό, μήκους περίπου 13 εκατοστών, διακοσμημένη με εντυπωσιακή λεπτομέρεια. Η μορφή της περιλαμβάνει μια ανδρική κεφαλή, πιθανότατα ερμαϊκή απεικόνιση του Διονύσου, και έναν έντονα προτεταμένο φαλλό που κυριαρχεί στο αντικείμενο, στοιχείο που την καθιστά μοναδική στο αρχαιολογικό τοπίο της εποχής.

Η γραφίδα ως προσφορά και ως αφήγηση

Οι ειδικοί εκτιμούν ότι το αντικείμενο χρονολογείται στον 5ο αιώνα π.Χ., περίοδο ακμής για τη Γέλα. Η εξαιρετική ποιότητα της κατασκευής υποδηλώνει ότι η γραφίδα δεν ήταν απλώς εργαλείο εργαστηρίου, αλλά πιθανότατα θρησκευτική προσφορά, ίσως προς τον ίδιο τον Διόνυσο, θεό της έκστασης και της δημιουργικής παραφοράς. 

Αν και τα φαλλικά σύμβολα είναι συνηθισμένα στην αρχαία ελληνική τέχνη, η ενσωμάτωσή τους σε ένα εργαλείο καθημερινής χρήσης προσδίδει στο εύρημα μια θεατρικότητα που μοιάζει να γεφυρώνει την εργασία με τη λατρεία, την τεχνική με το παιχνίδισμα της θεϊκής παρουσίας.

Η Γέλα αποκαλύπτει ξανά το παρελθόν της

Οι ανασκαφές, που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο οικοδομικών εργασιών, αποκάλυψαν επίσης μια εκτεταμένη ελληνιστική συνοικία, επιβεβαιώνοντας τη σημασία της Γέλας ως κέντρου πολιτισμού και παραγωγής. Η πόλη υπήρξε για αιώνες σημείο συνάντησης τεχνιτών, εμπόρων και καλλιτεχνών. Το νέο εύρημα προστίθεται σε μια σειρά αντικειμένων που φωτίζουν την καθημερινότητα των αρχαίων κατοίκων και τον τρόπο με τον οποίο η τέχνη, η θρησκευτικότητα και το χιούμορ συνυπήρχαν σε έναν κόσμο όπου το ιερό και το καθημερινό δεν ήταν ποτέ πραγματικά χωρισμένα.

Η ίδρυση μιας ελληνικής αποικίας

Η ιστορία της Γέλας αρχίζει το 689 π.Χ., όταν άποικοι από την Κρήτη και τη Ρόδο εγκαθίστανται στη νότια ακτή της Σικελίας. Η περιοχή προσέφερε εύφορη γη, πρόσβαση στη θάλασσα και στρατηγική θέση για τον έλεγχο των εμπορικών δρόμων. Η πόλη αναπτύχθηκε γρήγορα και ίδρυσε μάλιστα και άλλες αποικίες, όπως τον Ακράγαντα, εξελισσόμενη σε ένα από τα σημαντικότερα κέντρα της Μεγάλης Ελλάδας.

Ακμή, δύναμη και κληρονομιά

Στις αρχές του 5ου αιώνα π.Χ. η Γέλα γνώρισε την περίοδο της μεγαλύτερης ισχύος της υπό τον τύραννο Ιπποκράτη και αργότερα υπό τον Γέλωνα, ο οποίος μετέφερε την έδρα του στις Συρακούσες και διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη νίκη κατά των Καρχηδονίων. 

Παρά τις καταστροφές που υπέστη αργότερα, η πόλη άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ιστορία της Σικελίας. Το πρόσφατο εύρημα της γραφίδας υπενθυμίζει ότι η Γέλα δεν ήταν μόνο πολιτικό και στρατιωτικό κέντρο, αλλά και τόπος που η Τέχνη, η λατρεία και η καθημερινότητα συνυπήρχαν με τρόπο ζωντανό και απρόβλεπτο.

Πηγές:

gizmodo.com/

.britannica.com/place/Gelaps

worldhistory.org/Gela/

oxfordre.com/classics/display/10.1093/acrefore/9780199381135.001.0001/acrefore-9780199381135-e-2804

www.wondersofsicily.com/