Μια νέα μελέτη για τον Παναζτεπέ, έναν οικισμό της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού κοντά στη σύγχρονη Σμύρνη, αποκαλύπτει ένα από τα πιο πρώιμα και λεπτομερή αρχαιοσεισμολογικά αρχεία της δυτικής Ανατολίας. Οι ερευνητές εντόπισαν δύο διαδοχικούς σεισμούς που κατέστρεψαν τον οικισμό πριν από περίπου 5.000 χρόνια. Ο πρώτος οδήγησε σε ανακατασκευή και αλλαγές στην αρχιτεκτονική. Ο δεύτερος ήταν τόσο εκτεταμένος ώστε η κοινότητα εγκατέλειψε οριστικά τον χώρο.
Ένας παράκτιος οικισμός της Εποχής του Χαλκού
Ο Παναζτεπέ βρίσκεται στη σημερινή περιοχή Μενεμένη της Σμύρνης. Στην τρίτη χιλιετία π.Χ. το τοπίο ήταν διαφορετικό: ο οικισμός βρισκόταν μέσα στο Δέλτα του Γεδίζου, πιθανότατα σε νησίδα ή χερσόνησο συνδεδεμένη με τις θαλάσσιες διαδρομές του Αιγαίου. Η θέση του εξηγεί τη σημασία του, καθώς βρισκόταν κοντά στον Κόλπο της Σμύρνης και στις οδούς που οδηγούσαν προς την ενδοχώρα της Ανατολίας.
Πώς «διαβάζονται» οι αρχαίοι σεισμοί
Οι ερευνητές δεν αποδίδουν κάθε κατάρρευση σε σεισμό. Εξετάζουν συγκεκριμένα μοτίβα, γνωστά ως Earthquake Archaeological Effects: κλίση τοίχων προς την ίδια κατεύθυνση, μπλοκ‑όπως καταρρεύσεις, πλευρικές μετατοπίσεις, «φιδίσιες» παραμορφώσεις, κατάρρευση στεγών, ίχνη φωτιάς και αντικείμενα που βρέθηκαν στη θέση τους κάτω από στρώματα καταστροφής. Στον Παναζτεπέ, πολλά κτίρια εμφάνισαν συγγενείς παραμορφώσεις, δείχνοντας ξαφνική και κατευθυνόμενη σεισμική κίνηση.
Ο πρώτος σεισμός: κατάρρευση και ανακατασκευή
Η πρώτη καταστροφή χρονολογείται γύρω στο 3000–2700/2650 π.Χ. Κτίρια παρουσίασαν κλίση προς τα ανατολικά, «φιδίσιες» παραμορφώσεις και κατάρρευση στεγών. Ακολούθησε φωτιά, με καμένα δοκάρια και πορτοκαλί πηλώδη υλικά. Κάτω από τα ερείπια βρέθηκαν αγγεία, οστά και όστρακα στη θέση τους, δείχνοντας ότι η καταστροφή ήταν αιφνίδια. Παρ’ όλα αυτά, οι κάτοικοι επέστρεψαν, ενίσχυσαν τους τοίχους και αναδιοργάνωσαν τον χώρο.
Ο δεύτερος σεισμός: εκτεταμένη καταστροφή και εγκατάλειψη
Η δεύτερη καταστροφή, γύρω στο 2550/2500–2300 π.Χ., ήταν πολύ πιο εκτεταμένη. Επτά γειτονικά κτίρια εμφάνισαν σοβαρές παραμορφώσεις: τοίχοι που έγειραν έως και 40 μοίρες, πλευρικές μετατοπίσεις και μπλοκ‑όπως καταρρεύσεις. Η ζημιά κάλυψε σχεδόν όλο τον οικισμό. Οι ερευνητές θεωρούν ότι η κοινότητα δεν μπόρεσε πλέον να ανακάμψει, οδηγώντας σε πλήρη εγκατάλειψη.
Ένα ευρύτερο αρχαιοσεισμολογικό τοπίο
Ο Παναζτεπέ εντάσσεται σε ένα μεγαλύτερο δίκτυο πρώιμων σεισμικών καταστροφών στη δυτική Ανατολία. Άλλοι οικισμοί της Εποχής του Χαλκού, όπως το Μπακλα Τεπέ, το Λιμάνι Τεπέ, το Γιασσιτέπε και το Τσουκουρίτσι, παρουσιάζουν αντίστοιχα στρώματα καταστροφής. Η δεύτερη φάση του Παναζτεπέ είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς δεν έχει γνωστό παράλληλο στην περιοχή και καλύπτει ένα κενό στο προϊστορικό σεισμικό αρχείο.
Όταν η ανθεκτικότητα δεν αρκεί
Η μελέτη δείχνει ότι οι κοινότητες της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού δεν ήταν παθητικά θύματα. Ανακατασκεύασαν, προσαρμόστηκαν και άλλαξαν την αρχιτεκτονική τους. Όμως η ανθεκτικότητα έχει όρια. Στον Παναζτεπέ, η αλληλουχία είναι ξεκάθαρη: καταστροφή, επισκευή, προσαρμογή, νέα καταστροφή και τελική εγκατάλειψη. Στους τοίχους ενός οικισμού 5.000 ετών, οι αρχαιολόγοι μπορούν πλέον να διαβάσουν όχι μόνο τους αρχαίους σεισμούς, αλλά και τη στιγμή που η ανοικοδόμηση δεν ήταν πια δυνατή.
πηγη:https://www.anatolianarchaeology.net/
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου