Η μεγάλη αναδρομική έκθεση της Ana Mendieta στο Tate Modern επαναφέρει στο προσκήνιο μια από τις πιο πρωτότυπες και παραγνωρισμένες μορφές της σύγχρονης τέχνης. Η Κουβανο-Αμερικανίδα καλλιτέχνις, που πέθανε στα 36 της υπό αμφιλεγόμενες συνθήκες, δημιούργησε έργα που το σώμα, η φύση και η μνήμη συνυπάρχουν σε μια βαθιά ποιητική και πολιτική γλώσσα.
Μια ζωή σύντομη, ένα έργο εκρηκτικό
Πολυδιάστατη, παθιασμένη και ακαριαία πρωτότυπη, η Ana Mendieta δημιούργησε ένα σώμα έργου που δεν μπορεί να αποσπαστεί από την προσωπική της ιστορία ως εξόριστη από την Κούβα. Με νερό, φωτιά, αίμα, πηλό, άμμο και άνθη, έπλασε γλυπτά αλλά και «γλυπτοποίησε» το ίδιο της το σώμα, ανακαλώντας τα τοπία και τις υφές της πατρίδας που άφησε πίσω της.
Η έκθεση στο Tate Modern υπογραμμίζει ότι ο μόνος παράγοντας που δεν σχετίζεται με την τέχνη της είναι ο θάνατός της: η πτώση από τον 34ο όροφο στο Greenwich Village το 1985, μετά από καβγά με τον σύζυγό της, τον μινιμαλιστή Carl Andre, ο οποίος αθωώθηκε. Το μουσείο, όπως και ο κατάλογος, δεν αναφέρει το όνομά του — μια πρακτική που ακολουθείται εδώ και δεκαετίες. Η θεωρία της αυτοκτονίας, την οποία η οικογένεια και οι φίλοι της θεωρούν αβάσιμη, μοιάζει εξίσου άσχετη με την ουσία του έργου της.
Οι Siluetas: το σώμα ως αποτύπωμα στη γη
Η Mendieta είναι γνωστή για τη σειρά Silueta, που βρίσκει ευρηματικούς τρόπους να αφήσει το περίγραμμα του σώματός της στο τοπίο. Στην έκθεση παρουσιάζονται πολλές από αυτές τις εικόνες: η Mendieta ξαπλωμένη στο έδαφος, καλυμμένη με χορτάρι, άμμο ή λευκά άνθη· το σώμα της χαραγμένο στον πηλό, περιγραμμένο με κεριά ή καμένο με πυρίτιδα στο χώμα.
Άλλοτε τα χέρια είναι κολλημένα στο σώμα σαν αιγυπτιακό άγαλμα, άλλοτε υψωμένα σαν χαιρετισμός. Σε μια τριλογία φωτογραφιών, μια κοιλότητα γεμίζει με κόκκινη χρωστική που ξεπλένεται σταδιακά από το κύμα, αφήνοντας πίσω της μια απαλή, σχεδόν ονειρική χρωματική κηλίδα.
Η φύση ως συνεργάτης και μνήμη
Δύο μορφές από άμμο, σαν εραστές που αγκαλιάζονται, βρίσκονται σε παραλία της Φλόριντα και σταδιακά εξαφανίζονται από το νερό. Η Mendieta μιλούσε συχνά για τις παιδικές της ανακαλύψεις στις κουβανικές ακτές, όπου έπλαθε κάστρα, κανάλια και καμπύλες μορφές στην άμμο. Η υπαινικτική κατηγορία ότι «ήταν εμμονική με την καταστροφή» καταρρέει μπροστά σε αυτές τις μνήμες. Το έργο του 1981 έχει τον τίτλο Ochún, από τη θεότητα της γονιμότητας και της αγάπης στη γιορούμπα παράδοση — και το νερό που το διαλύει είναι το ίδιο που ενώνει τη Φλόριντα με την Κούβα.
Η Mendieta και η ένωση ανθρώπου–κόσμου
Η καλλιτέχνις ενδιαφέρεται για τη συγχώνευση, την εξάχνωση, την ένωση ανθρώπου και φύσης, την ύλη που μετατρέπεται σε ενέργεια. Σε ένα έργο, το αποτύπωμα του σώματος μοιάζει να σηκώνεται από το έδαφος σαν καπνός· σε άλλο, μια γυναίκα από χιόνι αφήνει το ίχνος της στον κορμό ενός χειμωνιάτικου δέντρου.
Μια παρουσία που είναι παντού και πουθενά
Οι Siluetas είναι συχνά δυσδιάκριτες: χρειάζεται να κοιτάξεις επίμονα μια όχθη ή ένα δάσος για να εντοπίσεις την ανθρώπινη μορφή. Αν και η Mendieta δημιουργούσε αυτά τα έργα την εποχή των μεγάλων land artists, η δική της γλώσσα παραμένει βαθιά ανθρωποκεντρική. Είναι ένα «one-woman show», αλλά ποτέ εγωκεντρικό. Το σώμα της γίνεται σύμβολο, ίχνος, μνήμη, ενέργεια.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου