Υπάρχουν καλλιτέχνες που γερνούν ήσυχα και άλλοι που καίγονται μέχρι την τελευταία στιγμή. Ο Πάμπλο Πικάσο ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Στα τελευταία χρόνια της ζωής του, όταν είχε ήδη περάσει τα 80 έτη του, η ζωγραφική του δεν έσβηνε, αλλά αντίθετα φλεγόταν. Στην έκθεση Late Picasso στο Moderna Museet, ο επισκέπτης συναντά έναν δημιουργό που δεν αποχαιρετά, αλλά επιμένει. Έναν Πικάσο που επιστρέφει στα μοτίβα του παρελθόντος του και ταυτόχρονα συνομιλεί με ολόκληρη την ευρωπαϊκή ζωγραφική, με την ίδια αχόρταγη ενέργεια που τον χαρακτήριζε από τα νιάτα του.
Η πρώτη μεγάλη παρουσίαση στο Moderna Museet μετά από τρεις δεκαετίες
Η έκθεση αποτελεί την πρώτη εκτενή παρουσίαση του Πικάσο στο Moderna Museet εδώ και τριάντα χρόνια. Εστιάζει στη δεκαετία 1963–1973, τα τελευταία χρόνια της ζωής του, όταν η ζωγραφική είχε μετατραπεί για εκείνον όχι σε πράξη ανατροπής, αλλά σε αδιάκοπη έρευνα. Περίπου πενήντα πίνακες και τριάντα έργα σε χαρτί συνθέτουν ένα σώμα δουλειάς που άλλοτε αγνοήθηκε από την κριτική, αλλά αργότερα αναγνωρίστηκε ως προάγγελος μιας νέας ζωγραφικής εποχής.
Η άρνηση του τέλους
Η επιμελήτρια Jo Widoff σημειώνει ότι τα ύστερα έργα του Πικάσο χαρακτηρίζονται από επείγουσα ενέργεια και όχι από ανάγκη ολοκλήρωσης. Δεν επιδιώκουν να είναι λειασμένα ή τελειωμένα. Συχνά μοιάζουν με αλληγορίες της ίδιας της πράξης της ζωγραφικής, όπου ο καμβάς γίνεται το όριο ανάμεσα στη ζωή και την τέχνη.
Σε σύγκρουση με την εποχή του
Τη δεκαετία του 1960, ο Πικάσο είχε αποσυρθεί από τη δημόσια ζωή και δούλευε ακατάπαυστα στο ατελιέ του στο Mougins. Την ώρα που η σύγχρονη τέχνη στρεφόταν προς τον μινιμαλισμό και τον εννοιολογικό λόγο, εκείνος παρέμενε πιστός στη ζωγραφική του ανθρώπινου σώματος. Στα τελευταία του χρόνια, η δουλειά του γίνεται πιο άμεση, πιο εκρηκτική, πιο αδιαπραγμάτευτη. Άλλοτε απλουστευμένη και σχηματική, άλλοτε χειρονομιακή και παχιά, η ύστερη ζωγραφική του αποκαλύπτει δύο παράλληλες γλώσσες που συνυπάρχουν σε συνεχή ένταση.
Ο Πικάσο ζωγράφιζε σαν να αφηγούνταν μια ιστορία. Η ζωγραφική ήταν για εκείνον μια μορφή μυθοπλασίας, ένα θέατρο αυθορμητισμού και αμεσότητας. Δούλευε ασταμάτητα, ζωγραφίζοντας την ημέρα και σχεδιάζοντας τη νύχτα, συχνά για ατελείωτες ώρες. Η ίδια η διαδικασία –οι στρώσεις, οι επεξεργασίες, οι μικρές μετατοπίσεις– ήταν το έργο.
Απόρριψη και αναγνώριση
Η κριτική της εποχής διχάστηκε. Για κάποιους, τα ύστερα έργα ήταν μια τολμηρή τελευταία πράξη. Για άλλους, η ταχύτητα, η παραμόρφωση και η ακατάπαυστη παραγωγή έμοιαζαν με ένδειξη παρακμής. Όμως τη δεκαετία του 1980, όταν η ζωγραφική επανήλθε δυναμικά, μια νέα γενιά καλλιτεχνών είδε σε αυτά τα έργα μια ανεξάντλητη πηγή ελευθερίας.
Καθοριστική στιγμή υπήρξε η έκθεση A New Spirit in Painting στο Royal Academy το 1981, που ο Πικάσο παρουσιάστηκε δίπλα σε Baselitz, Basquiat και Kiefer. Από εκείνη τη στιγμή, η ύστερη περίοδός του δεν θεωρήθηκε πια παρακμή, αλλά προοίμιο μιας νέας εποχής εκφραστικής τόλμης.
Η θέση του Πικάσο μετά το 1973
Μετά τον θάνατό του, η κληρονομιά του Πικάσο παρέμεινε τεράστια και σύνθετη. Οι μεγάλες αναδρομικές εκθέσεις επιβεβαίωσαν τη μυθική του θέση, ενώ οι νεότερες προσεγγίσεις –μέσα από φεμινιστικές και μεταποικιακές αναγνώσεις– άνοιξαν νέους δρόμους κατανόησης. Σήμερα, ο Πικάσο δεν αντιμετωπίζεται ως άθικτο σύμβολο, αλλά ως μια μορφή μέσα από την οποία εξετάζονται οι αντιφάσεις και οι εντάσεις της μοντέρνας τέχνης.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου