Wassili Lepanto: «Τοπία της Ψυχής» – Η νέα έκθεση της Κουμαντάρειου Πινακοθήκης Σπάρτης φωτίζει την εσωτερική γεωγραφία του βλέμματος

Η  έκθεση «Wassili Lepanto. Τοπία της Ψυχής» στην Κουμαντάρειο Πινακοθήκη Σπάρτης, Παράρτημα της Εθνικής Πινακοθήκης. Δέκα έργα, δέκα εσωτερικές διαδρομές, δέκα τοπία που δεν αποτυπώνουν απλώς τον ελληνικό χώρο αλλά τον μεταμορφώνουν σε πεδίο στοχασμού, σε χώρο που η ύλη συναντά την πνευματική ανάταση.

Ο Wassili Lepanto προσεγγίζει το τοπίο ως αποκάλυψη: όχι ως γεωγραφία, αλλά ως ψυχικό ανάγλυφο. Οι ιστορικοί τόποι της Ελλάδας γίνονται αφορμή για μια βαθύτερη αναζήτηση, μια εικαστική πορεία που μετατρέπει το εξωτερικό σε εσωτερικό φως.

Η εσωτερική θέαση του ελληνικού τοπίου

Τα έργα της έκθεσης δεν λειτουργούν ως απλές απεικονίσεις. Ο καλλιτέχνης ανασυνθέτει το τοπίο σαν μια πνευματική εμπειρία, σαν μια στιγμή όπου ο άνθρωπος συναντά τον εαυτό του μέσα από τη φύση. Η γραμμή, το χρώμα και η υλικότητα αποκτούν συμβολικό βάθος, μεταφέροντας τον θεατή σε μια περιοχή όπου η μνήμη και η φαντασία συνυπάρχουν.

Η Σπάρτη ως τόπος φιλοξενίας και στοχασμού

Η Κουμαντάρειος Πινακοθήκη, με την επιμέλεια της Μόνικας Διαμαντή, υποδέχεται την έκθεση ως μια πρόσκληση προς το κοινό να αναστοχαστεί τη σχέση του με τον τόπο. Η Σπάρτη, με το δικό της ιστορικό βάρος, γίνεται ιδανικό περιβάλλον για να αναδειχθεί η εικαστική ματιά του Lepanto, που συνδέει το παρελθόν με την εσωτερική αναζήτηση.

 Μια έκθεση-προορισμός για το καλοκαίρι στη Λακωνία

Όσοι βρίσκονται στη Σπάρτη έχουν την ευκαιρία να επισκεφθούν μια έκθεση που συνδυάζει ιστορία, εικαστική ποίηση και στοχασμό. Η διάρκεια της έκθεσης έως τις 25 Ιουλίου 2027 επιτρέπει στο κοινό να ανακαλύψει με άνεση το έργο ενός δημιουργού που μετατρέπει το ελληνικό τοπίο σε ψυχικό σύμπαν.

Παλαιολόγεια 2026: Η Σπάρτη τιμά τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο με την πρώτη εμφάνιση βυζαντινού στρατιωτικού αγήματος

 

Στη Σπάρτη, η φετινή επέτειος της 29ης Μαΐου – ημέρα μνήμης της Άλωσης της Κωνσταντινούπολης – απέκτησε ξεχωριστό χαρακτήρα. Ο Σύλλογος Ιστορικής Αναβίωσης Σπάρτης παρουσίασε για πρώτη φορά το ανδρικό βυζαντινό στρατιωτικό άγημά του, προσφέροντας μια ζωντανή αναπαράσταση της τελευταίας ηρωικής στιγμής της Ρωμανίας.

 Ο τελευταίος Παλαιολόγος ως διαρκές σύμβολο

Στην ελληνική συλλογική μνήμη, ο Κωνσταντίνος ΙΑ΄ Παλαιολόγος δεν αντιμετωπίστηκε ποτέ ως «τελειωμένος» ηγεμόνας. Αντίθετα, ο λαός τον κράτησε ζωντανό ως εν αναμονή βασιλέα, ένα φαινόμενο σπάνιο στην παγκόσμια ιστορία.

Ενώ άλλοι λαοί ξέχασαν ή αναθεώρησαν το παρελθόν τους, ο ελληνισμός αρνήθηκε να δεχθεί τον θάνατό του ως οριστικό. Τον ανύψωσε σε σύμβολο ελπίδας, ανάστασης και συνέχειας.

 Η πρώτη εμφάνιση του βυζαντινού αγήματος

Στις 29 Μαΐου 2026, ο Σύλλογος Ιστορικής Αναβίωσης Σπάρτης παρουσίασε για πρώτη φορά το νέο ανδρικό βυζαντινό στρατιωτικό άγημα. Η ανταπόκριση του κόσμου ήταν θερμή, επιβεβαιώνοντας – όπως αναφέρει ο Σύλλογος – ότι μια τέτοια παρουσία έλειπε από την περιοχή.

Τα μέλη του αγήματος στάθηκαν με σεβασμό μπροστά στην ιστορική μνήμη, τιμώντας:

• την ηρωική αντίσταση των υπερασπιστών της Πόλης.
• τον τελευταίο αυτοκράτορα Κωνσταντίνο ΙΑ΄ Παλαιολόγο.
• το διαχρονικό μήνυμα της θυσίας και της αξιοπρέπειας.

Η παρουσία τους πρόσθεσε τελετουργικό βάρος στην ημέρα, συνδέοντας το παρελθόν με το παρόν μέσα από την ιστορική αναβίωση.

 Στήριξη σε επίσημες εκδηλώσεις

Ο Σύλλογος υπενθυμίζει ότι βρίσκεται στη διάθεση κάθε επίσημης Αρχής ή φορέα για εθελοντική συμμετοχή σε ιστορικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις, συμβάλλοντας στη διάδοση της βυζαντινής κληρονομιάς και της ιστορικής μνήμης.

Νέα μελέτη αποκαλύπτει το προ-σπαρτιατικό μυκηναϊκό παρελθόν της Λακεδαίμονος

 

 Amykles Research Project. Credit: Beck, H., 2026

Μια νέα αρχαιοϊστορική μελέτη ανατρέπει την παραδοσιακή εικόνα για τις απαρχές της Σπάρτης, φωτίζοντας έναν παλαιότερο, βαθιά ριζωμένο Λακεδαιμονικό κόσμο της Ύστερης Εποχής του Χαλκού. Η έρευνα του ιστορικού Hans Beck, δημοσιευμένη στο Annual of the British School at Athens, συνδέει το μυκηναϊκό ανάκτορο του Αγίου Βασιλείου και το ιερό του Απόλλωνα Αμυκλαίου, αποκαλύπτοντας μια μακραίωνη συνέχεια τόπων, μνήμης και ταυτότητας στην κοιλάδα του Ευρώτα.

Ένας Λακεδαιμονικός κόσμος πριν από τη Σπάρτη

Η μελέτη δείχνει ότι η Σπάρτη δεν αναδύθηκε σε ένα «κενό» τοπίο. Ο όρος «Λακεδαιμόνιοι» εμφανίζεται ήδη σε πινακίδες Γραμμικής Β από τη Θήβα, αποδεικνύοντας ότι η ταυτότητα αυτή υπήρχε στον μυκηναϊκό κόσμο πριν από την κλασική Σπάρτη. Η περιοχή διέθετε κοινότητες, ιερά και μνήμες που προϋπήρχαν της σπαρτιατικής πολιτείας.

Το μυκηναϊκό ανάκτορο του Αγίου Βασιλείου

Ο Άγιος Βασίλειος, 12 χλμ. νότια της σύγχρονης Σπάρτης, αποκαλύπτει ένα από τα σημαντικότερα μυκηναϊκά ανακτορικά κέντρα. Μνημειακά κτίρια, αυλές, τοιχογραφίες, χάλκινα ξίφη και πάνω από 200 αρχειακά τεκμήρια Γραμμικής Β μαρτυρούν έναν ισχυρό διοικητικό και οικονομικό κόμβο. Η εύρεση του σημείου wa‑na‑ko‑to συνδέει το ανάκτορο με τον μυκηναϊκό wanax, τον βασιλιά.

Το ιερό των Αμυκλών ως φορέας μνήμης

Μετά την κατάρρευση των ανακτόρων τον 12ο αιώνα π.Χ., το ιερό των Αμυκλών συνέχισε να λειτουργεί αδιάλειπτα. Ευρήματα από τη Μεταμυκηναϊκή έως τη Γεωμετρική περίοδο δείχνουν ότι ο χώρος διατήρησε τελετουργικές πρακτικές, προσφέροντας συνέχεια σε μια εποχή πολιτικής αστάθειας. Η λατρεία, τα αναθήματα και τα συμπόσια διατήρησαν ζωντανή τη μνήμη ενός παλαιότερου κόσμου.

 

Η παραδοσιακή αφήγηση περί απότομης κατάκτησης δεν επιβεβαιώνεται από τα αρχαιολογικά δεδομένα. Οι τελετουργίες στα Αμύκλα εξελίσσονται σταδιακά, χωρίς ρήξη. Οι πρώιμοι Σπαρτιάτες φαίνεται να ενσωμάτωσαν τις παλαιότερες λακεδαιμονικές παραδόσεις, υιοθετώντας ιερά και μνήμες που προϋπήρχαν της δικής τους πολιτικής οργάνωσης.

«Σχηματική τρισδιάστατη αναπαράσταση του θρόνου
με το βάθρο και το άγαλμα του Απόλλωνα Αμυκλαίου
 από τον T. Kazolias. © Amykles Research Project.
Πηγή: Beck, H., 2026»

Από τον Υάκινθο στον Απόλλωνα: η συνάντηση παλιού και νέου

Τον 6ο αιώνα π.Χ., το ιερό των Αμυκλών γίνεται κορυφαίο λατρευτικό κέντρο της Λακωνίας. Το κολοσσιαίο άγαλμα του Απόλλωνα Αμυκλαίου υψώνεται πάνω από τον τάφο του Υάκινθου, ενός ήρωα με βαθύτατες προελληνικές ρίζες. Η συνύπαρξη θεού και ήρωα συμβολίζει την ένωση του παλαιού Λακεδαιμονικού κόσμου με τη νέα σπαρτιατική ταυτότητα.

Διάλεξη για τη ζωή των γυναικών σε Αθήνα και Σπάρτη

Η Ημέρα της Γυναίκας γίνεται αφορμή για μια ειδική δράση στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πειραιά, που το Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς και η Εφορεία Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων παρουσιάζουν μια θεματική εκδήλωση αφιερωμένη στις γυναίκες της αρχαιότητας. Η διάλεξη και η περιήγηση με τίτλο «Λαμπιτώ και Λυσιστράτη: όψεις της ζωής των γυναικών στην αρχαία Αθήνα και Σπάρτη» θα πραγματοποιηθούν την Παρασκευή 6 Μαρτίου 2026, στις 11:00.

Η εκδήλωση και το περιεχόμενό της

Η αρχαιολόγος της Εφορείας Αρχαιοτήτων, Εύη Πίνη, θα παρουσιάσει τις κοινωνικές, πολιτισμικές και καθημερινές πτυχές της ζωής των γυναικών στην αρχαία Αθήνα και Σπάρτη. Η διάλεξη θα εξετάσει:

• τη θέση της γυναίκας στα δύο σημαντικότερα αστικά κέντρα της αρχαιότητας,

• τις διαφορές στους ρόλους, τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις,

• τις κοινωνικές προσδοκίες και τους περιορισμούς,

• τη δυναμική παρουσία των γυναικών μέσα από ιστορικές και αρχαιολογικές μαρτυρίες.

Η προσέγγιση συνδυάζει ιστορικά δεδομένα, λογοτεχνικές αναφορές και υλικό από τις αρχαιολογικές συλλογές, φωτίζοντας δύο διαφορετικά μοντέλα γυναικείας ταυτότητας: την Αθηναία και τη Σπαρτιάτισσα.

Θεματική περιήγηση στο Μουσείο

Μετά τη διάλεξη θα ακολουθήσει ξενάγηση στους χώρους του Μουσείου, που οι συμμετέχοντες θα δουν επιλεγμένα εκθέματα που αποτυπώνουν:

• την καθημερινότητα των γυναικών

• τις οικιακές και κοινωνικές τους δραστηριότητες

• τις τελετουργικές και θρησκευτικές τους πρακτικές

• την παρουσία τους στην τέχνη και την αγγειογραφία

Ανάμεσα στα εκθέματα ξεχωρίζει μια λήκυθος με παράσταση γυναίκας που κλώθει μαλλί, χαρακτηριστικό δείγμα της γυναικείας εργασίας και της οικιακής ζωής στην αρχαιότητα.

Η συμμετοχή είναι  δωρεάν.

• Δήλωση συμμετοχής: 210 3418066 (Δευτ.–Παρ., 10:00–16:00)

• Πληροφορίες: Βιβλιοθήκη ΠΙΟΠ, Δωρίδος 2 & Λ. Ειρήνης 14, Ταύρος – 210 3739651, 3739552

Η δράση προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία να γνωρίσει το κοινό, μέσα από επιστημονική τεκμηρίωση και αυθεντικά εκθέματα, τον κόσμο των γυναικών της αρχαίας Ελλάδας και τις διαφορετικές όψεις της ζωής τους σε Αθήνα και Σπάρτη.

Ποιό ιερό έκρυβε το εκκλησάκι της Αγίας Κυριακής στην Σπάρτη;

Πανάρχαιο είναι το ιερό του Αμυκλαίου Απόλλωνος (επίσης γνωστό ως Αμυκλαίον), που υπήρξε το σπουδαιότερο κέντρο λατρείας των αρχαίων Σπαρτιατών και η ανάπτυξή του αρχίζει ήδη από την προϊστορική περίοδο. Ερείπια του ναού σώζονται σε μικρή απόσταση από την σύγχρονη Σπάρτη, εκεί όπου κατά την αρχαιότητα βρισκόταν η πόλη Αμύκλαι. Πρόεκται για έναν πολύ ενδιαφέρον αρχαιολογικό χώρο στην Πελοπόννησο, που θα κεντρίσει την περιέργεια σε όσους ενδιαφέρονται να μάθουν για αρχαιολογικούς χώρους και ιστορικά μνημεία.

Του Ανδρέα Αναγνωστόπουλου

Αρχαιολογικός χώρος

Μόλις 5 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά από το κέντρο της Σπάρτης και επί του λόφου της Αγίας Κυριακής, που βρίσκεται περίπου 600 μέτρα ανατολικά του σύγχρονου οικισμού Αμύκλες, εντοπίζονται τα κατάλοιπα από το αρχαίο ιερό του Αμυκλαίου Απόλλωνος. Το ιερό αυτό αποτελούσε, σύμφωνα με τις γραπτές πηγές (όπως οι αναφορές του αρχαίου συγγραφέα Πολύβιου), το σπουδαιότερο κέντρο λατρείας των Λακεδαιμονίων.

Η ταύτιση της θέσεως του ιερού επιβεβαιώθηκε από την ανακάλυψη, στο λόφο της Αγίας Κυριακής και στα περίχωρα, ενσφράγιστων θραυσμάτων κεράμων στέγης, όπου διακρίνονται οι λέξεις Απόλλωνος και Αμυκλαίοι. Σύμφωνα με τον αρχαιολόγο Χρήστο Τσούντα και τα πορίσματα των ερευνών του, ο ναός, κατά την πρώιμη και ύστερη εποχή του Χαλκού, πρέπει να τοποθετείται στην νοτιοανατολική πλευρά του λόφου. 

Λαμβάνοντας υπόψη τις πληροφορίες που μας παρέχει ο Πολύβιος, καθώς και το γεγονός ότι το άλλο σημαντικό ιερό της αρχαίας πόλης, αυτό της Αλεξάνδρας Κασσάνδρας, εντοπίστηκε κοντά στο σύγχρονο χωριό, εικάζεται ότι οι αρχαίες Αμύκλαι εκτείνονται βόρεια και δυτικά του λόφου της Αγίας Κυριακής προς το σύγχρονο χωριό Αμύκλες.

Ανασκαφές και θρόνος

Ο Χρήστος Τσούντας ήταν ο πρώτος ανασκαφέας του ιερού, το 1889-90. Ο εν λόγω αρχαιολόγος αποκάλυψε κτιστό θρόνο και τον περίβολο του ναού. Στα νοτιοδυτικά της νεώτερης εκκλησίας της Αγίας Κυριακής ανασκάφηκε ημικυκλικό θεμέλιο με ορθογώνια κατασκευή στο εσωτερικό. Ο Τσούντας θεώρησε την κατασκευή αυτή ως βάθρο του αγάλματος του Απόλλωνος.

Η ανασκαφή συνεχίστηκε το 1904 από τον Α. Furtwaengler και τον αρχιτέκτονα E. Fiechter (1904), και το 1907 από τον Α. Σκιά, ο οποίος μετακίνησε την εκκλησία της Αγίας Κυριακής για να συμπληρωθεί η ανασκαφή και να ελευθερωθούν τα αρχιτεκτονικά μέλη του θρόνου.

Κατά την ανασκαφή αυτή εξακριβώθηκε ότι ο θρόνος βρισκόταν κάτω από το εκκλησάκι της Αγίας Κυριακής. Η ανασκαφή συνεχίστηκε το 1924 από τους E. Buschor και W. von Massow και επιβεβαιώθηκε η χρήση του χώρου ως λατρευτικού ήδη από τα ύστερα μυκηναϊκά χρόνια.

Βωμός και άλλα ευρήματα

Επίσης ανακαλύφθηκε ένας κυκλικός κλιμακωτός βωμός. Μια νέα, ακριβέστερη αναπαράσταση του κυκλικού βωμού, μέσω της σχεδιαστικής απόδοσης από μόνο 5 οικοδομικά μέλη, έχει παρουσιασθεί από τον Μανόλη Κορρέ. Στα πλαίσια των εργασιών αναστήλωσης που διεξήχθησαν κατά τους θερινούς μήνες του 2009, μπόρεσε να πραγματοποιηθεί η μερική αναστήλωση και αυτού του μνημείου, αλλά και να επιβεβαιωθεί το εκτόπισμά του, που ανέρχεται σε 8 μέτρα διάμετρο και 4 μέτρα ύψος.

Εξάλλου, βρέθηκαν θεμέλια οικοδομημάτων που χρονολογούνται τον 4ο με 5ο αιώνα μ.Χ.. Παράλληλα, αποκαλύφθηκε ένα τμήμα ερμαϊκής στήλης, που είχε χρησιμοποιηθεί ως οικοδομικό υλικό για την κατασκευή ενός αγωγού. Η στήλη χρονολογείται στον 4ο αιώνα μ.Χ.

Αποτελεί ευτυχές γεγονός ότι το χαμένο πάνω τμήμα της στήλης ανακαλύφθηκε στις αποθήκες του Αρχαιολογικού Μουσείου της Σπάρτης. Τελικά αποδείχτηκε ότι αυτό το θραύσμα είχε βρεθεί σε χωράφι κοντά στις Αμύκλες το 1890, κατά τις ανασκαφικές εργασίες που διηύθυνε ο Τσούντας.

Ιστορία του Αμυκλαίου

Το Αμυκλαίον ακμάζει σε όλες σχεδόν τις φάσεις της προϊστορικής περιόδου. Οι ανασκαφές έδειξαν την ύπαρξη οικισμού της Μεσοελλαδικής περιόδου (2000-1600 π.Χ.) πάνω στο λόφο. Κατά την Μυκηναϊκή εποχή (1600-1100 π.Χ.) η θέση παίρνει λατρευτικό χαρακτήρα, όπως πιστοποιούν τα πολυάριθμα ειδώλια που ήλθαν στο φως.

Από την Αρχαϊκή έως και την Ρωμαϊκή περίοδο, το Αμυκλαίον αποτελεί σημαντικό πολιτικό και θρησκευτικό κέντρο της Σπάρτης. Η σημαντικότατη σπαρτιατική γιορτή Υακίνθεια που λάμβανε χώρα στο Αμυκλαίον συμβολίζει την πολιτική συμφιλίωση της Δωρικής Σπάρτης (Απόλλων) με τον προδωρικό πληθυσμό των Αμυκλών (Υάκινθος).

Σημειώνεται πως ο αρχιτέκτων Βαθυκλής από την ιωνική Μαγνησία επί Μαιάνδρω προσκλήθηκε να φιλοτεχνήσει στη Σπάρτη το θρόνο, που πλαισίωνε το ύψους 14 μέτρων ξόανο του Απόλλωνα κατά τα μέσα του 6ου αιώνα π.Χ., την εποχή δηλαδή που η Σπάρτη αναδείχτηκε νικήτρια από τη σύγκρουση με το Άργος και στη συνέχεια ίδρυσε την Πελοποννησιακή Συμμαχία. Σε αυτήν ακριβώς τη δεύτερη μνημειακή φάση του ιερού πραγματοποιήθηκε η ανέγερση του κυκλικού βωμού. Πολλά αρχιτεκτονικά μέλη από τον "Θρόνο" του Βαθυκλέους αναγνώρισε, ταύτισε και δημοσίευσε ο Α. Δεληβοριάς το 1968.

Πηγές

http://www.amyklaion.gr

http://odysseus.culture.gr

Ανδρόνικος, Μ., Λακωνικά ανάγλυφα, Πελοποννησιακά 1, 1956, σελ. 253-314.

Αντωνάκος, Σ.Π., Aμύκλαι (1982).