Στη συζήτηση για την επιστροφή πολιτιστικών θησαυρών μια ιδιαίτερη περίπτωση αποτελεί αυτή της Ιορδανίας. Στην Ευρώπη του 21ου αιώνα, τα μεγάλα μουσεία εξακολουθούν να λειτουργούν ως «μητροπολιτικά θησαυροφυλάκια» πολιτισμών που δεν τους ανήκουν. Από το Λονδίνο και το Παρίσι μέχρι το Βερολίνο, εκθέσεις γεμάτες με πολιτιστικά ταυτοτικά κειμήλια άλλων λαών προσελκύουν εκατομμύρια επισκέπτες, ενώ οι χώρες προέλευσης συχνά παραμένουν στο περιθώριο της αφήγησης. Το ζήτημα της επιστροφής πολιτιστικών θησαυρών έχει αναζωπυρωθεί διεθνώς, όμως οι περιπτώσεις δεν είναι όλες ίδιες — και η ιστορία του Qasr al‑Mshatta από την Ιορδανία το αποδεικνύει.
Όταν οι πρόσοψεις ταξιδεύουν: Η περίπτωση του Qasr al‑Mshatta
Η μνημειακή πρόσοψη του ομαγιαδικού παλατιού Qasr al‑Mshatta βρίσκεται σήμερα στο Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης του Βερολίνου. Δεν έφτασε εκεί μέσω λεηλασίας, αλλά ως διπλωματικό δώρο: ο Σουλτάνος Αμπντουλχαμίτ Β΄ την προσέφερε στον Κάιζερ Γουλιέλμο Β΄ στις αρχές του 20ού αιώνα.
Αυτό διαφοροποιεί την περίπτωση από άλλες διεθνείς διεκδικήσεις, όπως τα Γλυπτά του Παρθενώνα, τα οποία αφαιρέθηκαν χωρίς συναίνεση και αποτελούν αντικείμενο επίσημης διεκδίκησης από το ελληνικό κράτος.
Στην περίπτωση της Ιορδανίας, δεν υπάρχει επίσημο αίτημα επιστροφής. Μόνο η ακαδημαϊκή κοινότητα —αρχαιολόγοι, ιστορικοί τέχνης και πανεπιστημιακοί— έχει εκφράσει την επιθυμία να επανενωθεί το μνημείο με τον τόπο του. Οι συζητήσεις αφορούν κυρίως μορφές συνεργασίας, ψηφιακή επανένωση ή περιοδικό δανεισμό, όχι νομική διεκδίκηση.
Τα «μητροπολιτικά» μουσεία και η ηθική της κατοχής
Τα μεγάλα ευρωπαϊκά μουσεία συχνά αυτοπροσδιορίζονται ως «μητροπολιτικά»: χώροι που συγκεντρώνουν την παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά, προσφέροντας πρόσβαση σε εκατομμύρια επισκέπτες.
Ωστόσο, αυτή η αφήγηση έρχεται αντιμέτωπη με μια σειρά από ηθικά ερωτήματα: Ποιος έχει το δικαίωμα να αφηγείται την ιστορία ενός λαού;Μπορεί ένα μνημείο να αποκοπεί από το φυσικό και πολιτιστικό του περιβάλλον;Πόσο «ουδέτερη» είναι η παρουσία τέτοιων θησαυρών σε ευρωπαϊκές προθήκες;
Η περίπτωση του Qasr al‑Mshatta δείχνει ότι ακόμη και όταν η μεταφορά έγινε «νόμιμα», η συζήτηση για την ηθική διάσταση παραμένει ανοιχτή. Η πρόσοψη, αποκομμένη από την έρημο της Ιορδανίας, λειτουργεί ως εντυπωσιακό έκθεμα — αλλά και ως υπενθύμιση της αποικιακής δυναμικής που χαρακτήρισε την Ευρώπη του 19ου και 20ού αιώνα.
Η ακαδημαϊκή φωνή που ζητά επανένωση
Σε αντίθεση με την Ελλάδα, που έχει διατυπώσει σαφές και επίσημο αίτημα για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα, η Ιορδανία δεν έχει προβεί σε αντίστοιχη διεκδίκηση.
Ωστόσο, πανεπιστημιακές μελέτες, συνέδρια ισλαμικής τέχνης και διεθνείς ερευνητές επισημαίνουν ότι η πρόσοψη του Mshatta αποτελεί εθνικό σύμβολο που θα έπρεπε να επανενωθεί — έστω και μερικώς — με τον αρχαιολογικό χώρο.
Η συζήτηση δεν αφορά μόνο την επιστροφή αντικειμένων, αλλά και την αναγνώριση της προέλευσης, τη συνεπιμέλεια, και την ανάγκη να ακουστούν οι φωνές των κοινοτήτων που δημιούργησαν αυτά τα έργα.
Προς ένα νέο μοντέλο πολιτιστικής δικαιοσύνης
Η διεθνής τάση δείχνει ότι τα μουσεία δεν μπορούν πλέον να αγνοούν τα αιτήματα επανόρθωσης. Η επιστροφή, ο δανεισμός, η ψηφιακή επανένωση και η διαμοιρασμένη επιμέλεια αποτελούν νέες μορφές συνεργασίας που σέβονται την ιστορία και την ταυτότητα των λαών.
Η περίπτωση του Qasr al‑Mshatta υπενθυμίζει ότι ακόμη και όταν δεν υπάρχει επίσημη διεκδίκηση, υπάρχει ηθική υποχρέωση να επανεξετάσουμε πώς εκθέτουμε, αφηγούμαστε και τιμούμε την πολιτιστική κληρονομιά των άλλων.
πηγή: https://english.aawsat.com/
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου