Αφιέρωμα του TheGuardian στον Κωνσταντίνο Πολίτης: Ο Έλληνας αρχαιολόγος που αποκάλυψε τα μυστικά της Νεκράς Θάλασσας

 

Η ζωή και το έργο ενός ερευνητή που αφιέρωσε τέσσερις δεκαετίες στην προστασία, ανάδειξη και κατανόηση της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ιορδανίαςhttps://www.theguardian.com/science/2026/sep/07/konstantinos-politis-dinos-politis-obituaryαναδείχθηκε στον βρετανικό μέσο ενημέρωσης The Guardian.Ο Κωνσταντίνος (Ντίνο) Πολίτης, ο Έλληνας αρχαιολόγος που συνέδεσε το όνομά του με τις σημαντικότερες ανακαλύψεις στη νοτιοανατολική ακτή της Νεκράς Θάλασσας, έφυγε από τη ζωή στις 11 Αυγούστου 2026, σε ηλικία 67 ετών. Με έργο που ξεπερνά τα όρια της επιστήμης και αγγίζει την κοινωνική προσφορά, ο Πολίτης άφησε μια παρακαταθήκη που αναγνωρίζεται διεθνώς.

Ανασκαφές που άλλαξαν τον χάρτη της βιβλικής αρχαιολογίας

Η πορεία του Πολίτη στην Ιορδανία άρχισε το 1988, όταν ανέλαβε την ανασκαφή στο Deir ’Ain ’Abata, τον χώρο που η χριστιανική παράδοση συνδέει με τον Λωτ. Εκεί αποκάλυψε μια βυζαντινή βασιλική χτισμένη πάνω από τη σπηλιά όπου, σύμφωνα με τη Βίβλο, κατέφυγε ο Λωτ μετά την καταστροφή των Σοδόμων. Τα ψηφιδωτά του 6ου και 7ου αιώνα, οι επιγραφές και τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα έδωσαν υλική υπόσταση σε μια από τις πιο ζωντανές βιβλικές αφηγήσεις.

Στο ίδιο σημείο εντόπισε ομαδική ταφή 32 μοναχών, πολλών με εκφυλιστικές παθήσεις, στοιχείο που τον οδήγησε στο συμπέρασμα ότι το μοναστήρι λειτουργούσε και ως ξενώνας ασθενών. Κάτω από τη βασιλική αποκάλυψε ίχνη ανθρώπινης δραστηριότητας που εκτείνονταν σε 5.000 χρόνια ιστορίας. Η τελευταία επιγραφή του ναού, χρονολογημένη στο 691 μ.Χ., αποδεικνύει ότι οι χριστιανικές κοινότητες συνέχιζαν να λειτουργούν και να διακοσμούν τους ναούς τους ακόμη και μετά την αραβική κατάκτηση.

Από την ανασκαφή στη διατήρηση – Το Μουσείο στο Χαμηλότερο Σημείο της Γης

Ο Πολίτης δεν περιορίστηκε στην ανασκαφή. Οραματίστηκε τη δημιουργία ενός μουσείου που θα διατηρούσε τα ευρήματα στον φυσικό τους χώρο. Το Museum at the Lowest Place on Earth, 405 μέτρα κάτω από το επίπεδο της θάλασσας, άνοιξε το 2012 και αποτελεί σήμερα σημείο αναφοράς για την αρχαιολογία της περιοχής. Στο εργαστήριο συντήρησης του μουσείου δημιούργησε πρόγραμμα εκπαίδευσης για τοπικούς συντηρητές, φέρνοντας διεθνείς ειδικούς και ενισχύοντας την τοπική τεχνογνωσία.

Προστασία απειλούμενων μνημείων – Η μάχη με τους τυμβωρύχους

Το 1996, ο Πολίτης εντόπισε τυμβωρύχους να καταστρέφουν μια τεράστια νεκρόπολη στο Khirbat Qazone. Παρενέβη άμεσα, διασώζοντας ανθρώπινα κατάλοιπα και υφάσματα σπάνιας διατήρησης, καθώς και μια επιτύμβια επιγραφή που έγραφε: «Αφσένι, το όμορφο κορίτσι».Η έρευνά του κατέγραψε περίπου 5.000 τάφους, αποκαλύπτοντας μια άγνωστη πτυχή της Ναβαταϊκής και Ρωμαϊκής περιόδου.

Ζόαρα – Ένα τοπίο 40 αιώνων

Από το 1997, ο Πολίτης αφιέρωσε δεκαετίες στη μελέτη της αρχαίας Ζόαρας στο Ghawr as-Safi. Ανάμεσα στις ανακαλύψεις του ξεχωρίζει το μεγαλύτερο μεσαιωνικό εργοστάσιο ζάχαρης στην Ιορδανία και την Παλαιστίνη, στο Tawahin as-Sukkar, με μύλους, πιεστήρια και καμίνια που αποκαλύπτουν τη βιομηχανική κλίμακα παραγωγής ζάχαρης κατά τους Σταυροφόρους και τους Μαμελούκους. Η έρευνά του για την καλλιέργεια του ίντιγκο οδήγησε σε πρόγραμμα της UNESCO για την αναβίωση της παραγωγής του, σε συνεργασία με τον Σύλλογο Γυναικών Safi.

Διεθνής αναγνώριση και κοινωνική προσφορά

Ο Πολίτης συνεργάστηκε με το Βρετανικό Μουσείο, συμμετείχε σε ανασκαφές στην Ιορδανία και το Ομάν, και δημοσίευσε περίπου 100 επιστημονικά άρθρα και σημαντικά βιβλία. Στην Ελλάδα, ο Τύπος τον αποκάλεσε «Έλληνα Ιντιάνα Τζόουνς», ενώ στην Ιορδανία τον θεωρούσαν μέλος της κοινότητας. Μετά τον θάνατό του, κάτοικοι της Safi αποκάλυψαν ότι επί χρόνια πλήρωνε σχολικά βιβλία και τσάντες για τα παιδιά του χωριού.

Ο Κωνσταντίνος Πολίτης γεννήθηκε στην Κοζάνη το 1958 και πέθανε στις 11 Αυγούστου 2026. Αφήνει πίσω του τον αδελφό του, Γιώργο.

Ποιοι φυλάνε τους Πολιτιστικούς Θησαυρούς; Όταν τα «Μητροπολιτικά» Μουσεία εκθέτουν ξένες πατρίδες

 

Στη συζήτηση για την επιστροφή πολιτιστικών θησαυρών μια  ιδιαίτερη περίπτωση αποτελεί αυτή της Ιορδανίας. Στην Ευρώπη του 21ου αιώνα, τα μεγάλα μουσεία εξακολουθούν να λειτουργούν ως «μητροπολιτικά θησαυροφυλάκια» πολιτισμών που δεν τους ανήκουν. Από το Λονδίνο και το Παρίσι μέχρι το Βερολίνο, εκθέσεις γεμάτες με πολιτιστικά ταυτοτικά κειμήλια άλλων λαών προσελκύουν εκατομμύρια επισκέπτες, ενώ οι χώρες προέλευσης συχνά παραμένουν στο περιθώριο της αφήγησης. Το ζήτημα της επιστροφής πολιτιστικών θησαυρών έχει αναζωπυρωθεί διεθνώς, όμως οι περιπτώσεις δεν είναι όλες ίδιες — και η ιστορία του Qasr al‑Mshatta από την Ιορδανία το αποδεικνύει.

Όταν οι πρόσοψεις ταξιδεύουν: Η περίπτωση του Qasr al‑Mshatta

Η μνημειακή πρόσοψη του ομαγιαδικού παλατιού Qasr al‑Mshatta βρίσκεται σήμερα στο Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης του Βερολίνου. Δεν έφτασε εκεί μέσω λεηλασίας, αλλά ως διπλωματικό δώρο: ο Σουλτάνος Αμπντουλχαμίτ Β΄ την προσέφερε στον Κάιζερ Γουλιέλμο Β΄ στις αρχές του 20ού αιώνα.

Αυτό διαφοροποιεί την περίπτωση από άλλες διεθνείς διεκδικήσεις, όπως τα Γλυπτά του Παρθενώνα, τα οποία αφαιρέθηκαν χωρίς συναίνεση και αποτελούν αντικείμενο επίσημης διεκδίκησης από το ελληνικό κράτος.

Στην περίπτωση της Ιορδανίας, δεν υπάρχει επίσημο αίτημα επιστροφής. Μόνο η ακαδημαϊκή κοινότητα —αρχαιολόγοι, ιστορικοί τέχνης και πανεπιστημιακοί— έχει εκφράσει την επιθυμία να επανενωθεί το μνημείο με τον τόπο του. Οι συζητήσεις αφορούν κυρίως μορφές συνεργασίας, ψηφιακή επανένωση ή περιοδικό δανεισμό, όχι νομική διεκδίκηση.

Τα «μητροπολιτικά» μουσεία και η ηθική της κατοχής

Τα μεγάλα ευρωπαϊκά μουσεία συχνά αυτοπροσδιορίζονται ως «μητροπολιτικά»: χώροι που συγκεντρώνουν την παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά, προσφέροντας πρόσβαση σε εκατομμύρια επισκέπτες.

Ωστόσο, αυτή η αφήγηση έρχεται αντιμέτωπη με μια σειρά από ηθικά ερωτήματα: Ποιος έχει το δικαίωμα να αφηγείται την ιστορία ενός λαού;Μπορεί ένα μνημείο να αποκοπεί από το φυσικό και πολιτιστικό του περιβάλλον;Πόσο «ουδέτερη» είναι η παρουσία τέτοιων θησαυρών σε ευρωπαϊκές προθήκες;

Η περίπτωση του Qasr al‑Mshatta δείχνει ότι ακόμη και όταν η μεταφορά έγινε «νόμιμα», η συζήτηση για την ηθική διάσταση παραμένει ανοιχτή. Η πρόσοψη, αποκομμένη από την έρημο της Ιορδανίας, λειτουργεί ως εντυπωσιακό έκθεμα — αλλά και ως υπενθύμιση της αποικιακής δυναμικής που χαρακτήρισε την Ευρώπη του 19ου και 20ού αιώνα.

Η ακαδημαϊκή φωνή που ζητά επανένωση

Σε αντίθεση με την Ελλάδα, που έχει διατυπώσει σαφές και επίσημο αίτημα για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα, η Ιορδανία δεν έχει προβεί σε αντίστοιχη διεκδίκηση.

Ωστόσο, πανεπιστημιακές μελέτες, συνέδρια ισλαμικής τέχνης και διεθνείς ερευνητές επισημαίνουν ότι η πρόσοψη του Mshatta αποτελεί εθνικό σύμβολο που θα έπρεπε να επανενωθεί — έστω και μερικώς — με τον αρχαιολογικό χώρο.

Η συζήτηση δεν αφορά μόνο την επιστροφή αντικειμένων, αλλά και την αναγνώριση της προέλευσης, τη συνεπιμέλεια, και την ανάγκη να ακουστούν οι φωνές των κοινοτήτων που δημιούργησαν αυτά τα έργα.

Προς ένα νέο μοντέλο πολιτιστικής δικαιοσύνης

Η διεθνής τάση δείχνει ότι τα μουσεία δεν μπορούν πλέον να αγνοούν τα αιτήματα επανόρθωσης. Η επιστροφή, ο δανεισμός, η ψηφιακή επανένωση και η διαμοιρασμένη επιμέλεια αποτελούν νέες μορφές συνεργασίας που σέβονται την ιστορία και την ταυτότητα των λαών.

Η περίπτωση του Qasr al‑Mshatta υπενθυμίζει ότι ακόμη και όταν δεν υπάρχει επίσημη διεκδίκηση, υπάρχει ηθική υποχρέωση να επανεξετάσουμε πώς εκθέτουμε, αφηγούμαστε και τιμούμε την πολιτιστική κληρονομιά των άλλων.

πηγή: https://english.aawsat.com/

Ανακάλυψη σημαντικών πρώιμων Χριστιανικών Μνημείων σε Τουρκία και Ιορδανία

 

Αρχαιολόγοι στην Τουρκία και την Ιορδανία έφεραν στο φως εντυπωσιακά χριστιανικά μνημεία του 5ου αιώνα, προσφέροντας νέα στοιχεία για τη ζωή και την αρχιτεκτονική των πρώτων χριστιανικών κοινοτήτων. Στην αρχαία πόλη της Ολύμπου, στην Τουρκία, ερευνητές αποκάλυψαν την είσοδο εκκλησίας με ηθικό μήνυμα και πολύπλοκα μωσαϊκά, ενώ στην Ιορδανία, ειδικοί πιστεύουν ότι εντόπισαν τον χαμένο βυζαντινό οικισμό Θαραιΐς, με βασιλικού τύπου εκκλησία και ευρήματα που σχετίζονται με χριστιανικές ταφικές πρακτικές.

Ανακαλύφθηκε αρχαία εκκλησία στην Τουρκία

Ομάδες ανασκαφών στην αρχαία πόλη της Ολύμπου, στην περιοχή Κουμλούτζα, αποκάλυψαν την είσοδο χριστιανικής εκκλησίας του 5ου αιώνα. Σύμφωνα με το τουρκικό Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού, όπως αναφέρει το Türkiye Today, μία εντυπωσιακή επιγραφή στην είσοδο αναγράφει: «Μόνο όσοι βρίσκονται στον σωστό δρόμο μπορούν να εισέλθουν εδώ». Η επιγραφή, τοποθετημένη εσκεμμένα στην είσοδο, βρέθηκε ανάμεσα σε περίτεχνα μωσαϊκά που καλύπτουν το εσωτερικό του ναού.

Μοναδικά μωσαϊκά ευρήματα

Το δάπεδο της εκκλησίας κοσμείται από πολύπλοκα γεωμετρικά σχέδια και φυτικά μοτίβα. Η ανασκαφική διευθύντρια και αναπληρώτρια καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Παμούκκαλε, Γκιόκτσεν Κουτουλούζ Οζτάσκιν, δήλωσε: «Τα ευρήματα αυτά επιβεβαιώνουν ότι η Όλυμπος ήταν μία από τις πλουσιότερες αρχαίες πόλεις της Λυκίας όσον αφορά τα μωσαϊκά δάπεδα». Επιπλέον επιγραφές στο εσωτερικό του ναού αναφέρουν τα ονόματα των δωρητών, αναδεικνύοντας τη σημασία της κοινοτικής στήριξης στη χριστιανική λατρεία της εποχής.

Ανακάλυψη Βυζαντινού Οικισμού στην Ιορδανία

Στην Ιορδανία, ο αρχαιολόγος Μουσάλαμ Αλ-Ραουάχνεχ του Πανεπιστημίου Mu’tah δημοσίευσε τα ευρήματά του στο επιστημονικό περιοδικό Gephyra, ανακοινώνοντας τον πιθανό εντοπισμό του αρχαίου βυζαντινού οικισμού Θαραιΐς. Με τη βοήθεια της περίφημης Μωσαϊκής Χάρτας της Μαντάμπα, η ομάδα του εντόπισε το σημείο κοντά στο χωριό Ελ-Ιράκ, στην περιοχή Αΐν Αλ-Καλάα. Οι ανασκαφές αποκάλυψαν κεραμικά, λίθινα εργαλεία, υπολείμματα υάλου και απολιθώματα, καθώς και αρχιτεκτονικά κατάλοιπα, περιλαμβανομένης μιας εκκλησίας βασιλικού τύπου.

Θρησκευτικά ευρήματα και υπολείμματα καθημερινής Ζωής

Μεταξύ των πιο αξιοσημείωτων ανακαλύψεων στο ιορδανικό σημείο ήταν τμήματα μωσαϊκών και επιγραφές που σχετίζονται με αρχαίες ταφικές παραδόσεις. Ο Αλ-Ραουάχνεχ σχολίασε ότι αυτές οι επιγραφές «ενδέχεται να περιλαμβάνουν χριστιανικές εικόνες και αναφορές», προσφέροντας νέα ερμηνεία των πρώιμων χριστιανικών τελετουργιών. Εντοπίστηκε επίσης ένα ελαιοτριβείο, το οποίο θεωρείται από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα λόγω της σύνδεσής του με την καθημερινότητα του οικισμού.

Εγκατάλειψη και ιστορικές μεταβάσεις

Η πόλη Θαραιΐς, που βρισκόταν σε στρατηγικό σημείο κοντά στους εμπορικούς δρόμους προς τη Νεκρά Θάλασσα, φαίνεται πως εγκαταλείφθηκε τον 7ο αιώνα μ.Χ. Ο Αλ-Ραουάχνεχ αποδίδει την εγκατάλειψη σε αλλαγές στο εμπορικό δίκτυο, φυσικές καταστροφές όπως σεισμούς, και πολιτικές μεταβολές από τη βυζαντινή στη μουσουλμανική κυριαρχία. Η εκ νέου ανακάλυψη του οικισμού προσφέρει πολύτιμα στοιχεία για τη θρησκευτική, οικονομική και πολεοδομική ιστορία της περιοχής.

Συνέχιση των Ανασκαφών

Οι αρχαιολογικές ομάδες τόσο στην Τουρκία όσο και στην Ιορδανία σχεδιάζουν τη συνέχιση των ερευνών. Στην Όλυμπο προγραμματίζεται περαιτέρω ανασκαφή σε επίσκοπικό μέγαρο και επιπλέον εκκλησίες, ενώ στην περιοχή της Θαραιΐς οι ερευνητές θα εξετάσουν γειτονικές περιοχές και νέα ευρήματα. Η καθηγήτρια Οζτάσκιν δήλωσε: «Η Όλυμπος συνεχίζει να μας εκπλήσσει με την πλούσια μωσαϊκή της κληρονομιά».

πηγή: https://www.newsbreak.com/

Σκιές στην Άμμο της Ιορδανίας: Η αρχαιολογία ως αντίσταση στη λήθη της Εποχής του Χαλκού

 

Στην καρδιά της στέπας της Κεντρικής Ασίας, εκεί όπου ο άνεμος ψιθυρίζει αρχαίες λέξεις μέσα από τις ρωγμές της γης, η σιωπή διακόπτεται από τον ήχο μιας μικρής σκαπάνης που αγγίζει αιώνες λησμονημένους. Κάτω από στρώματα χώματος και πυρακτωμένης πέτρας, αναδύεται όχι απλώς η ύλη, αλλά η μνήμη. Χρυσά δαχτυλίδια, κεραμικά αγγεία και μικροσκοπικά εργαλεία της καθημερινότητας ανασαίνουν και πάλι, φέρνοντας μαζί τους ψήγματα από έναν πολιτισμό που αρνείται να σβήσει.

Η αρχαιολογία δεν είναι απλώς επιστήμη. Είναι η ποίηση του χρόνου, η πράξη της ακρόασης εκείνων που δεν μπορούν πια να μιλήσουν. Και σε έναν κόσμο που κινδυνεύει να ξεχάσει την ιστορική του ταυτότητα, το έργο νέων επιστημόνων όπως η Margaret Chaney  που επιμελείται έκθεση για την Εποχή του Χαλκού στην Ιορδανία. Με επιμέλεια και πάθος, χτίζει γέφυρες ανάμεσα στο τότε και το τώρα — ανάμεσα στον Τουλεϊλάτ αλ-Γκασούλ, τις πεδιάδες της Δακίας.

Η Margaret Chaney, φοιτήτρια Κλασικών Σπουδών και Αρχαιολογίας , αφιέρωσε το ακαδημαϊκό έτος 2024–25 στη συν-επιμέλεια της έκθεσης A Glimpse Into Ghassul, σε συνεργασία με την καθηγήτρια Caroline Sauvage και συμφοιτητές της. Η έκθεση παρουσιάζει αντικείμενα από το Tuleilat el-Ghassul, αρχαιολογικό χώρο κοντά στη Νεκρά Θάλασσα στη σημερινή Ιορδανία.

Μια ανθηρή εποχή

 Τα ευρήματα χρονολογούνται από την Εποχή του Χαλκού (4500–3500 π.Χ.), περίοδο βαθιάς κοινωνικής και τεχνολογικής αλλαγής: Ενοποίηση θρησκευτικών ναών στις οικιστικές ζώνες, τα πρώτα τοιχογραφικά έργα θρησκευτικού χαρακτήρα, εκτεταμένη χρήση χαλκού στη μεταλλουργία και καινοτομίες όπως  είναι ειδικευμένα κεραμικά και η "επανάσταση των δευτερογενών προϊόντων", που οι άνθρωποι άρχισαν να συλλέγουν γάλα και μαλλί από ζώα.

Πως ήρθαν στο φως

 Τα εκθέματα προέρχονται από ανασκαφές του Père Alexis Mallon, Ιησουίτη ιερέα και αρχαιολόγου, μεταξύ 1929 και 1934. Αρχικά πίστευε πως είχε ανακαλύψει τη βιβλική Γόμορρα, αλλά τελικά έφερε στο φως έναν ανεξερεύνητο πολιτισμό. Παράλληλα με την έκθεση, η καθηγήτρια Sauvage και ο καθηγητής Josef Mario Briffa SJ ηγούνται διεθνούς ερευνητικού προγράμματος για τη δημοσίευση των ευρημάτων με χρηματοδότηση από το ίδρυμα White-Levy. Το έργο αποσκοπεί στην παγκόσμια προσβασιμότητα των ευρημάτων και στην ενίσχυση Ιορδανών μελετητών ώστε να ερευνήσουν και να δημοσιεύσουν την πολιτιστική τους κληρονομιά.

 Θεματικές ενότητες

Η έκθεση εξερευνά θεματικά πεδία όπως:Καθημερινή ζωή, παραγωγή υφασμάτων, εμπόριο και κοινωνική προβολή, κατασκευή κεραμικών και λατρευτικές ταφικές πρακτικές. Ειδική εντύπωση προκάλεσε ένα κορνέτο (κυπέλλου χωρίς βάση) που πιθανόν χρησιμοποιούνταν σε τελετουργίες και πομπές. Μερικά εντοπίστηκαν με ίχνη κεριού, υποδεικνύοντας διπλή χρήση ως δαδιά. Στην πρεμιέρα της έκθεσης, σερβιρίστηκε Ιησουιτικό κρασί από τον Λίβανο σε παρόμοια ποτήρια, τιμητική αναφορά στον Mallon.

Πού βρίσκονται τα αρχαία Γάδαρα με τη μακρύτερη γνωστή σήραγγα υδραγωγείου της αρχαιότητας;

Το 1806, ο Γερμανός εξερευνητής ανακαλύπτει αρχαία ερείπια, μεταξύ αυτών έναν ναό που εκτιμάται ότι ανήκει την Ελληνιστική Περίοδο, τον 3ο αιώνα π.Χ., ο οποίος πιθανότατα  ήταν αφιερωμένος στον Ποσειδώνα.

Πρόκειται για τα αρχαία Γάδαρα, τα οποία βρίσκονται στο σημερινό κράτος της Ιορδανίας, μεταξύ του ποταμού Ιορδάνη και της Αραβικής ερήμου. Αρχικά, τα Γάδαρα ήταν συνοικισμός του αρχαίου ελληνικού μακεδονικού στρατού του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ένας συνοικισμός που με την πάροδο του χρόνου μεταβλήθηκε σε πόλη.

Του Ανδρέα Αναγνωστόπουλου

Χαρακτηριστικό δείγμα για το πόσο προόδευσε ο Ελληνισμός στα μέρη εκείνα, είναι το ότι η πόλη λεγόταν Ατθίς εν Ασσυρίοις ναιομένα Γαδάροις. Ως προς την ετυμολογία του ονόματος μπορούν να προταθούν δύο εικασίες:

Η πρώτη εκδοχή είναι ότι το όνομα προέρχεται από την σημιτική λέξη gader που σημαίνει οχυρό, σύνορο ή φράγμα (με την ίδια λέξη ετυμολογούν μερικοί και τα Γάδειρα της Ιβηρίας).

Σύμφωνα με την δεύτερη εκδοχή η πόλη πήρε το όνομά της από από τα Γάδαρα της Μακεδονίας, πράγμα το οποίο αναφέρεται από τον Στέφανο τον Βυζάντιο. Αυτός ο δεύτερος ισχυρισμός επικυρώνεται από τα μακεδονικά ονόματα των γύρω πόλεων της αρχαίας ελληνικής Δεκαπόλεως (π.χ. Πέλλα, Δίον, Πιερία).

Αρχαιολογικός χώρος

Το 1806, ο Γερμανός εξερευνητής της Αραβίας και της Παλαιστίνης, Ούλριχ Σέετσεν, εντόπισε τα ερείπια των αρχαίων Γαδάρων στην ιορδανική πόλη Ουμ Καίς. Το 2017, αρχαιολόγοι ανακάλυψαν έναν αρχαίο ναό που κτίστηκε κατά την Ελληνιστική Περίοδο, τον 3ο αιώνα π.Χ.. Ο ναός αυτός πιστεύεται ότι ήταν αφιερωμένος στον Ποσειδώνα, ενώ στο ιερό αυτό βρέθηκαν επίσης πολλά κεραμικά αγγεία. Ο εν λόγω ναός περιλαμβάνει έναν πρόναο και έναν κύριο λατρευτικό χώρο.

Επιπλέον, οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν ένα δίκτυο σηράγγων μεταφοράς νερού στο κέντρο της αρχαίας πόλης, δίκτυο το οποίο διαχωρίζεται από την εξωτερική σήραγγα που είχε ανασκαφεί πριν από δεκαετίες στην ίδια περιοχή. 

Αξιοσημείωτο είναι ότι τον 2ο αιώνα μ.Χ. το υδραγωγείο της πόλεως παρείχε πόσιμο νερό σε απόσταση 170 χιλιομέτρων. Το μεγαλύτερο τμήμα της σήραγγας του υδραγωγείου είναι για 94 χιλιόμετρα κάτω από το έδαφος και είναι η μακρύτερη γνωστή σήραγγα της αρχαιότητος. Την εποχή εκείνη γνωστές ήταν και οι θέρμες της πόλεως (Hammath Gader), στις οποίες προσέρχονταν επιφανείς Ρωμαίοι.

Ο αρχαιολογικός χώρος περιλαμβάνει επίσης και άλλες ελληνιστικές και ρωμαικές αρχαιότητες, όπως το θέατρο, την αγορά, δρόμο με καταστήματα καθώς και μία από τις κεντρικές οδούς της αρχαίας πόλης. Στον ίδιο χώρο έχουν βρεθεί επίσης και ερείπια βυζαντινής χριστιανικής εκκλησίας.   

Εντός του αρχαιολογικού χώρου βρίσκεται και το κτίριο - μουσείο Μπείτ Ρουσάν (στο παρελθόν οικία του Οθωμανού κυβερνήτη), όπου εκτίθενται αρχαία ελληνικά αγάλματα και χριστιανικά μωσαϊκά.

Σε ότι αφορά την Ιστορική πορεία των Γαδάρων, άξιο λόγου είναι ότι αρχικά υπάγονταν στην εξουσία των Λαγιδών της Αιγύπτου. Κατά την διάρκεια του τέταρτου Συριακού πολέμου (219-217 π.Χ.), ο βασιλιάς της Συρίας, Αντίοχος Γ' ο Μέγας, κατά την εκστρατεία του κατά του Πτολεμαίου Δ΄ στην Κοίλη Συρία, διήλθε από τη Δεκάπολη.

Μόλις έφθασε έξω από τα Γάδαρα έστησε τις πολιορκητικές του μηχανές, με αποτέλεσμα οι τρομοκρατημένοι Γαδαρηνοί να του παραδώσουν αμαχητί την πόλη τους (218 π.Χ.). Μετά την ήττα των σελευκιδικών δυνάμεων στην Ραφία το 217 π.Χ., τα Γάδαρα -όπως και οι άλλες πόλεις της Κοίλης Συρίας- κατελήφθησαν με έφοδο των πτολεμαϊκών στρατευμάτων.

Στη βυζαντινή περίοδο

Στους πρωτοχριστιανικούς χρόνους τα Γάδαρα συνέχιζαν να υπάρχουν σαν μια σημαντική πόλη στην Δεκάπολη. 

Μετά τη μάχη της Πέλλας (635 μ.Χ.) και την αποφασιστική μάχη στον παραπόταμο του Ιορδάνη, Γιαρμούκ, (636 μ.Χ.), οι Άραβες νίκησαν τους Βυζαντινούς και εξασφάλισαν τον έλεγχο της νοτίου Συρίας.

Οι Γαδαρηνοί διατήρησαν την χριστιανική τους πίστη και την περιουσία, έναντι υψηλού φόρου που θα πλήρωναν στους κατακτητές. Κατά τον σεισμό που σημειώθηκε το 749 στο όρος Ερμών, τα Γάδαρα οδηγήθηκαν σε βαθμιαία παρακμή, ώστε στην εποχή των Σταυροφοριών να αναφέρονται ως ένα απλό χωριό.

Πηγές

Johann Gustav Droysen Ιστορία των Επιγόνων του Μεγάλου Αλεξάνδρου εκδόσεις Ελεύθερη Σκέψις.

Επαμεινώνδας Βρανόπουλος Οδοιπορικό στην Ιορδανία, εκδόσεις Πελασγός.

Πολυβίου Ιστορίαι.

Στέφανος Βυζάντιος, Εθνικά, λήμμα Γάδαρα