Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Βέροιας, ένα ταπεινό σε μέγεθος αλλά εντυπωσιακά εύγλωττο πήλινο ειδώλιο Αφροδίτης αποκαλύπτει άγνωστες πτυχές της κοινωνίας της ελληνιστικής εποχής. Στολισμένο με ασυνήθιστα κοσμήματα και φορτισμένο με συμβολισμούς, το εύρημα ανοίγει ένα παράθυρο στον κόσμο των γυναικείων τελετουργιών, των κοινωνικών μεταβάσεων και της λατρείας στη Μακεδονία των ελληνιστικών χρόνων.
Η δράση «Ένα έκθεμα – Μια ιστορία» και το νέο έκθεμα του μήνα
Το ειδώλιο παρουσιάζεται ως το νέο «έκθεμα του μήνα» στο πλαίσιο της δράσης «Ένα έκθεμα – Μια ιστορία» της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ημαθίας. Η πρωτοβουλία, που ξεκίνησε το 2026 με τη σύλληψη και τον συντονισμό της δρ. Γεωργίας Στρατούλη, αναδεικνύει τον πλούτο των συλλογών του Αρχαιολογικού και του Βυζαντινού Μουσείου Βέροιας μέσα από ψηφιακές παρουσιάσεις. Μετά τις δύο πρώτες επιλογές από το Βυζαντινό Μουσείο, η σειρά περνά τώρα στις αρχαιολογικές συλλογές, με στόχο –όπως σημειώνει η κ. Στρατούλη– «να ξυπνήσει το ενδιαφέρον για μουσεία που διαθέτουν σπουδαίες αλλά όχι ιδιαίτερα γνωστές συλλογές».
Ένα εύρημα με πλούσια εικονογραφία και συμβολισμούς
Το ειδώλιο της Αφροδίτης προέρχεται από λαξευτό θαλαμωτό τάφο της αρχαίας Βέροιας. Παρά το μικρό του μέγεθος, συγκεντρώνει πλήθος εικονογραφικών λεπτομερειών που επιτρέπουν την ανασύσταση πτυχών του γυναικείου βίου. Η θεά αποδίδεται νεανική, με εύπλαστο σώμα και ψηλή στεφάνη διακοσμημένη με άνθη και καρπούς, σύμβολα γονιμότητας και γαμήλιας ευφορίας. Στα άκρα της φέρει κοσμήματα: ψέλλιο στο δεξί χέρι, περιμήρια στους μηρούς που καταλήγουν σε κεφαλές φιδιών και επισφύρια στους αστραγάλους.
Η παρουσία των περιμηρίων, σπάνιου μοτίβου στην ελληνιστική κοροπλαστική, έχει ερμηνευθεί ως αποτροπαϊκό στοιχείο συνδεδεμένο με τη γονιμότητα και τις τελετουργίες μετάβασης. Η μελέτη τους τα συσχετίζει με τα «προτέλεια», τις αφιερώσεις που έκαναν οι νεαρές κοπέλες πριν από τον γάμο τους σε θεότητες όπως η Αφροδίτη και η Άρτεμη.
Ανοιχτά ερωτήματα και πιθανές ερμηνείες
Η απουσία πλήρους αρχαιολογικού συμφραζομένου αφήνει περιθώρια για υποθέσεις σχετικά με την ταυτότητα της νεαρής γυναίκας που συνδέθηκε με το ειδώλιο. «Θα μπορούσε να σημαίνει ότι η κοπέλα είτε μόλις είχε παντρευτεί και πέθανε είτε ότι δεν πρόλαβε να παντρευτεί», αναφέρει η κ. Στρατούλη. Η Αφροδίτη, θεότητα του έρωτα, του γάμου και της γονιμότητας, συνδέεται στενά με τη μετάβαση στη γυναικεία ωριμότητα, ενώ σε ορισμένα συμφραζόμενα αποκτά και χθόνιες όψεις, γεγονός που εξηγεί την παρουσία της σε ταφικά σύνολα. Στη Βέροια, η λατρεία της τεκμηριώνεται επιγραφικά, με μία επιγραφή να την αναφέρει ως προστάτιδα του τοκετού.
Καλλιτεχνικές επιρροές και διάχυση προτύπων
Η εικονογραφία του ειδωλίου φαίνεται να ανάγεται σε ιωνικό πρότυπο που διαδόθηκε ευρέως στον ελληνιστικό κόσμο μέσω μητρών, επιτρέποντας την παραγωγή πολλών πήλινων αναπαραγωγών. Η Βέροια φαίνεται πως συμμετείχε ενεργά σε αυτό το δίκτυο καλλιτεχνικής διάχυσης, εντάσσοντας το τοπικό εργαστήριο στη μεγάλη παράδοση της ελληνιστικής κοροπλαστικής.
Συντελεστές της δράσης
Σύλληψη ιδέας και συντονισμός: Γεωργία Στρατούλη, Δρ Αρχαιολόγος, Αναπλ. Προϊσταμένη ΕφΑ Ημαθίας
Συγγραφή και επιμέλεια κειμένου: Γεωργία Στρατούλη, Γιάννης Γραικός, Θέμις Βελένη
Επικοινωνιακή διαχείριση: Θέμις Βελένη
Οι παρουσιάσεις των εκθεμάτων δημοσιεύονται στα κοινωνικά δίκτυα και στους επίσημους ιστότοπους της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ημαθίας (www.aigai.gr).
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου