«In the Italian Manner»: Το Μουσείο Πράδο παρουσιάζει τη μεγάλη έκθεση για τις ισπανικές εκδοχές του ιταλικού Τρετσέντο

 

Πολύ πριν από την Αναγέννηση, η Ιταλία υπήρξε το λίκνο μιας καλλιτεχνικής επανάστασης που καθόρισαν ο Τζιόττο, ο Ντούτσιο, ο Σιμόνε Μαρτίνι και οι αδελφοί Λορεντσέτι. Το Μουσείο Πράδο παρουσιάζει την έκθεση «In the Italian Manner. Spain and the Mediterranean Gothic (1320–1420)», φωτίζοντας πώς τα ισπανικά βασίλεια υπήρξαν από τους πρώτους τόπους που αφομοίωσαν και μετέπλασαν δημιουργικά το ιταλικό Τρετσέντο.

Η Ιβηρική ως πρώιμος δέκτης της ιταλικής καλλιτεχνικής επανάστασης

Η έκθεση αναδεικνύει ότι τα ισπανικά βασίλεια, χάρη στα εμπορικά και διπλωματικά δίκτυα της Μεσογείου, υπήρξαν από τους πρώτους χώρους όπου έφτασαν έργα και καλλιτέχνες του ιταλικού 14ου αιώνα.

Οι Ισπανοί ζωγράφοι δεν μιμήθηκαν απλώς τα ιταλικά πρότυπα· τα μετέφρασαν, τα προσαρμόσαν και δημιούργησαν υβριδικές μορφές τέχνης με γαλλικές και νεοβυζαντινές επιρροές.

Το Τρετσέντο ως lingua franca της ισπανικής τέχνης

Σύμφωνα με το Πράδο, το ιταλικό ύφος λειτούργησε ως «καλλιτεχνική κοινή γλώσσα» στα χέρια των Ισπανών ζωγράφων. Στα έργα των Ferrer και Arnau Bassa, για παράδειγμα, οι ιταλικές φόρμες συνδυάζονται με γαλλικά και βυζαντινά στοιχεία, δημιουργώντας μια αισθητική που δεν συναντάται στην ίδια την Ιταλία.

Εικονιστικές καινοτομίες και νέα συμφραζόμενα

Η δημιουργικότητα των Ισπανών καλλιτεχνών εκδηλώνεται και στην εικονογραφία:

• νέες εκδοχές θεμάτων ιταλικής προέλευσης

• προσαρμογές μαριανών εικόνων

• ανάπτυξη εικονογραφίας γύρω από τους Φραγκισκανούς αγίους

Όταν τα ιταλικά έργα μεταφέρονταν στην Ιβηρική, αποκτούσαν νέα νοήματα μέσα στα διαφορετικά οπτικά και νοητικά πλαίσια των ισπανικών βασιλείων.

Το ισπανικό πολυπτυχο: σκηνικό, οπτικό και συμβολικό

Η έκθεση αναδεικνύει τον πρωταγωνιστικό ρόλο του ισπανικού πολυπτύχου, ενός μνημειακού τύπου που επέτρεψε στους καλλιτέχνες να πειραματιστούν με μικτές τεχνικές και εκτεταμένη χρήση χρυσού.

Το χρυσό δεν λειτουργεί ως διακόσμηση, αλλά ως τεχνική που μιμείται υφάσματα πολυτελείας και μετατρέπει τα μεγάλα ρετάμπλ σε οπτικά και συμβολικά περιβάλλοντα που αντανακλούν και μεταμορφώνουν το φως.

Ανατροπή: η ισπανική επιρροή στην Ιταλία

Η έκθεση ολοκληρώνεται με μια αναπάντεχη αντιστροφή: την επίδραση της ισπανικής ύστερης γοτθικής τέχνης στην Ιταλία. Κεντρική μορφή είναι ο Τόσκανος Gherardo Starnina, ο οποίος, μετά την παραμονή του στην Καστίλη και την Αραγωνία, επέστρεψε στη Φλωρεντία φέρνοντας ένα νέο ύφος που αναστάτωσε την τοπική καλλιτεχνική σκηνή. Η περίπτωση Starnina αποδεικνύει ότι η καλλιτεχνική κυκλοφορία στη Μεσόγειο ήταν αμφίδρομη και πολυεπίπεδη.

Πάνω από 100 έργα από 56 ιδρύματα

Η έκθεση περιλαμβάνει περισσότερα από εκατό έργα ζωγραφικής, γλυπτικής, χρυσοχοΐας, χειρογράφων, σχεδίων και υφασμάτων, από 31 ισπανικά και 25 διεθνή ιδρύματα.

Μεταξύ των καλλιτεχνών:

• Ambrogio Lorenzetti

• Gherardo Starnina

• Barnaba da Modena

• Ferrer και Arnau Bassa

• οι αδελφοί Serra

• Pedro de Córdoba

• Miquel Alcañiz

Έρευνα και αποκατάσταση

Το Πράδο αποκατέστησε δεκατρία έργα για την έκθεση, μεταξύ των οποίων μεγάλα πολυπτύχα από τις καθεδρικές εκκλησίες της Μανρέσα και της Κόρδοβα. Η συντήρηση αποκάλυψε ξανά τη διαφάνεια των χρωμάτων και τη λάμψη του χρυσού, που είχαν αλλοιωθεί από παλαιότερες επεμβάσεις.