Πώς συνδέεται το Πεδίο του Άρεως με τις φοιτητικές εξεγέρσεις και τα Προπύλαια;

Το βάπτισμα του πυρός των φοιτητικών «επαναστάσεων» είχε αφετηρία μια Κυριακάτικη βόλτα στο αγαπημένο «στέκι» των Αθηναίων κατά το 19^ο αιώνα. Νέοι αποφάσισαν να αντιταχθούν στην ξενομανία της εποχής υποστηρίζοντας τα ελληνικά προϊόντα, φορώντας απλά στο Πεδίον του Άρεως καπέλα από την Σίφνο.

Οι φοιτητικές ταραχές που ξέσπασαν με αφορμή την πατριωτική στάση των φοιτητών ήταν η αρχή για το «ξήλωμα του πουλόβερ» της οθωνικής αρχής,  όπως μας εξήγησαν ο  αν. καθηγητής Φιλοσοφικής Σχολής Αθηνών, Βαγγέλης Καραμανωλάκης και η αν. καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Αθηνών, Έφη Πουλάκου Ρεμπελάκου κατά την περιήγησή μας στην πόλη με τίτλο «Οι φοιτητές στους δρόμους της πόλης τον 19ο και στις αρχές του 20ού αιώνα», την οποία διοργάνωσαν το Δίκτυο Πολιτισμού του δήμου Αθηναίων και οι Διαδρομές βιβλίου και το ΕΚΠΑ.

της Μαρίας Αλιμπέρτη

Τα σκιάδια, δηλαδή τα ψάθινα καπέλα που φορούσαν οι φοιτητές έμελλε να μείνουν στην Ιστορία : Το αίσθημα ανάγκης να υποστηριχθεί η ελληνική οικονομία ήταν εμπνεύσεως του Αλέξανδρου Ρίζου Ραγκαβή, υπουργού των Εξωτερικών εκείνη την περίοδο, μια άποψη που συμμεριζόταν ο γιος του Κλέων. Ο νεότερος λοιπόν Ραγκαβής χρησιμοποίησε την πειθώ του και ενθάρρυνε τους άλλους νέους να προτιμούν σιφνέικα ψάθινα καπέλα στις κυριακάτικες εξόδους τους στο Πεδίο του Άρεως. Και κάπως έτσι τα σκιάδια μετατράπηκαν στην απόλυτη τάση της μόδας και έγιναν σύμβολο της προοδευτικής νεολαίας της πόλης, καθώς οι συντηρητικοί νέοι, υποστηρικτές του καθεστώτος φορούσαν ευρωπαϊκά καπέλα.

Φυσικά, η τάση των νέων δεν άρεσε στους εμπόρους-εισαγωγείς των καπέλων, οπότε και μερίμνησαν στις 10 Μαΐου του 1859 να δυσφημίσουν την μόδα της νεολαίας, στέλνοντας στο Πεδίον του Άρεως που σύχναζαν οι Αθηναίοι, ακόμη και ο βασιλιάς, νέους με φθαρμένα ψάθινα καπέλα. Κάτι που έγινε αντιληπτό και ξεσήκωσε κύμα αντιδράσεων. Άλλα τα ήθη της εποχής και η προβοκατόρική αυτή συμπεριφορά θεωρήθηκε προσβολή για την νεολαία.

Ταραχές δημιουργήθηκαν που αναστάτωσαν όλη την πόλη: Φοιτητές του, μαθητές γυμνασίων και πολλοί νέοι έδωσαν το «παρών» στο Πεδίο του Άρεως και ενώ παιάνιζε η στρατιωτική μπάντα. Καθώς διαμαρτύρονταν παρουσία του βασιλιά και της βασίλισσάς και καθώς δημιουργήθηκε ένταση και η αστυνομία παρενέβη.

Ο διοικητής της αστυνομίας απαίτησε τη διάλυση των διαδηλωτών, οι οποίοι αναγκάστηκαν να καταφύγουν στη Νεάπολης, μεταφέροντας εκεί την ένταση. Οι νεαροί οχυρώθηκαν σε ένα παντοπωλείο και τους έριπταν αντικείμενα. Η κατάληψη διαλύθηκε αλλά οι νεαροί βρήκαν καταφύγιο  σε ένα γνωστό καφενείο «η Ωραία Ελλάς» και στη συνέχεια η διαμαρτυρία μεταφέρθηκε κοντά στα ανάκτορα.

Την επόμενη μέρα ακολούθησε διαμαρτυρία με αφετηρία τα Προπύλαια  μέχρι το υπουργείο Εσωτερικών, έγιναν ακόμη συλλήψεις, πυροδοτώντας τα πνεύματα. Εν τέλει ο υπουργός ζήτησε από τους φοιτητές να καταρτίσουν τα αιτήματά τους σε κατάλογο, αποπέμφθηκε ο διοικητής της αστυνομίας, αλλά ο βασιλιάς δεν έκανε δεκτό το αίτημα των φοιτητών για συνάντηση προκαλώντας έτσι νέα αναταραχή στην πόλη, συγκέντρωση φοιτητών και μαθητών στα Προπύλαια και κατάληψη του Πανεπιστημίου. 

Τελικά με στρατιωτική παρέμβαση απωθήθηκαν οι φοιτητές, σύμφωνα με πηγές σημειώθηκαν τραυματισμοί των φοιτητών, ενώ εγκαταστάθηκε στρατιωτική φρουρά, προκαλώντας νέο κύμα αντιδράσεων στη φοιτητική νεολαία.

Περίπατος με τους atenistas στο Κουκάκι της Ιστορίας, της Αρχιτεκτονικής και των Ηρώων

Κυριακή πρωί, αλλά οι δυναμικοί atenistas δεν χουχουλιάζουν κάτω από τα σκεπάσματά τους, επαγρυπνούν, διασχίζουν και μαθαίνουν την πόλη τους για να την κάνουν καλύτερη. Αυτή τη φορά δόθηκε το ραντεβού σε μια συνοικία, η οποία «πάλλεται» από ζωή, στο Κουκάκι και συγκεκριμένα στην οδό Μακρυγιάννη δίπλα από το νέο Μουσείο της Ακρόπολης. Και ήταν πολλοί Αθηναίοι, διαφορετικών ηλικιών, με τα ενημερωτικά φυλλάδια στα χέρια, να προσπαθούν να ακούσουν μέσα σε αυτό το βουητό της πόλης.

Προκαλώντας και την προσοχή των ξένων τουριστών, αυτό το ανθρώπινο "μελίσσι" προσπαθούσε να βρει μια αφετηρία στον χρόνο για να αφουγκραστεί κυριολεκτικά και μεταφορικά την ιστορία του τόπου. Σημείο  αναφοράς μια συνοικία από τις πιο ωραίες της Αθήνας ανάμεσα στον Λόφο του Φιλοπάππου και εκείνον το ιερό βράχο της Ακροπόλεως.

 της Μαρίας Αλιμπέρτη

Η συγκεκριμένη περιοχή κατοικείται από την αρχαιότητα «αλλά τότε οι άνθρωποι νοιάζονταν για τον τόπο τους», διαβεβαίωσε τους αδημονούντες παριστάμενους η Δρ. Αρχαιολόγος, Έλενα Κόρκα, περιγράφοντας και το δικό της βίωμα ως κατοίκου της περιοχής παιδιόθεν. Τη συνέχεια στον χρόνο, μας είπε, τη «νιώθεις σε κάθε βήμα σου, γιατί κάθε σπιθαμή γης έχει αρχαία» όπως περιέγραψε γλαφυρά.

Σημείο εκκίνησης της μακράς πορείας μας στον χρόνο ήταν λοιπόν η οδός Μακρυγιάννη. Η περιήγηση με αρχηγό και οδηγό μας τον αρχιτέκτονα κ. Νίκο Καβαδά άρχισε με λίγα λόγια για την περιοχή που δεν ήταν χτισμένη τόσο πυκνά, ενώ σήμερα φέρει στις οδούς της ονόματα των Αγωνιστών του 1821. Μια από αυτές είναι και η οδός Μακρυγιάννη, η οποία έχει λάβει το όνομά της από τον μεγάλο στρατηγό της ελληνικής Επανάστασης, Ιωάννη Μακρυγιάννη, καθώς εκείνος κατείχε οικία και κτήματα έως τους Στύλους του Ολυμπίου Διός. Στην γη του Μακρυγιάννη χτίστηκε το νέο Μουσείο της Ακροπόλεως για να φιλοξενήσει τα αριστουργήματα της ανθρωπότητας. Πέρα από τα γλυπτά του ιερού βράχου αναδεικνύονται στα θεμέλια του κτιρίου ίχνη οικισμού προϊστορικού αλλά και βυζαντινά σπαράγματα, καταδεικνύοντας την συνέχεια κατοίκησης από την νεολιθική εποχή, την ύστερη αρχαιότητα έως σήμερα. 

Με ένα άλμα στον χρόνο, αλλά όχι στον χώρο αφού «περάσαμε» ακριβώς απέναντι από το μουσείο, φθάσαμε στην Βαυαρό υπολοχαγό Βίλχεμ φον Βάιλερ, αρχιτέκτονα του στρατιωτικού νοσοκομείου, το γνωστό μας κτίριο Βάιλερ. Το κτίριο στέγασε την Χωροφυλακή και αποτέλεσε πεδίο μάχης τις μαύρες ημέρες των Δεκεμβριανών.

Λίγα μέτρα πιο κάτω στο κτίριο του σημερινού Σουηδικού Ινστιτούτου (με είσοδο επί της Μητσέων) σταθήκαμε για να ακούσουμε την ιστορία του εύπορου Κωνσταντινοπολίτη Ηρακλή Ισσιδωρίδη και να θαυμάσουμε ένα από τα τελευταία κτίρια του νεοκλασικισμού στην Αθήνα. Μια στάση κάναμε και επί της Καβαλλότι για να θαυμάσουμε την Βιβλιοθήκη Βορείων Χωρών, ενώ σταθήκαμε και στην διασταύρωση της Καβαλλότι με τις οδούς Καρυάτιδων  και Μισαραλιώτου (Μιμίκο Μισαραλιώτη) για να δούμε την «Κολόνα της λάκκας» απομεινάρι ενός ρωμαϊκού λουτρού, που μεταφέρθηκε από την Μισαραλιώτου στο σημείο (αφού ένα φορτηγό την έριξε). Άξιο λόγου είναι ότι η εν λόγω κολόνα θεωρούνταν από τους κατοίκους της Αθήνας αποτροπαϊκό των επιδημιών και των συμφορών.

Λίγα βήματα παραπάνω, φθάσαμε έξω από το 70^ο  Γυμνάσιο Αθηνών επί της Καλλισπέρη, γνωστό ως Γυμνάσιο του Μπούρα. Σε μια περιεκτική παρουσίαση ο κ.Καββαδάς μας ανέλυσε τα καλλιτεχνικά κινήματα που στιγμάτισαν την αρχιτεκτονική της Αθήνας μέσα από τους μεγάλους αρχιτέκτονες που σπούδασαν στην πλειοψηφία τους στο εξωτικό και έφεραν νέα πνοή με τα έργα τους στην πόλη.  Χαζεύοντας τις λιτές γραμμές του σχολικού κτιρίου, έργο του μοντερνιστή και διεθνούς πρωτοπόρου Πάτροκλου Καραντινού. Ιδιαίτερη μνεία έκανε ο κ.Καβαδάς στο καινοτόμο έργο του αρχιτέκτονα αλλά και στο πρόγραμμα  σχολείων του Γεωργίου Παπανδρέου επί κυβερνήσεως Ελ.Βενιζέλου  που δημιούργησε 3.000 σχολεία, τα οποία θεωρήθηκαν πρωτοποριακά για την εποχή τους.

Στη συνέχεια στρέψαμε το βλέμμα μας πίσω, στο Μουσείο Λαλαούνη, το  οποίο στεγάζεται σήμερα σε ένα κτίριο κομψοτέχνημα με στοιχεία του ύστερου γαλλικού εκλεκτικισμού και ένα ακόμη κτίριο μοντέρνο της δεκαετίας του 30’. 

Απέναντι ακριβώς βρίσκεται το εκλεκτικιστικό αριστούργημα με στοιχεία νεοκλασικά και art deco που είχε χτιστεί για τον ακαδημαϊκό Κουγέα,  έργο του Βασίλειου Κουρεμένου ( έργο του ήταν μια από τις δυο πολυκατοικίες μπροστά από το Μουσείο Ακρόπολης που το ΣτΕ έκρινε διατηρητέες).

Στη συνέχεια περπατήσαμε την οδό Καλλισπέρη, αφιερωμένη στον Νικόλαο Καλλισπέρη  αγωνιστή του 1821. Αξίζει να σημειωθεί ότι  το προαναφερόμενο σχολείο είναι δωρεά της Σεβαστής Καλλισπέρη, κόρης του αγωνιστή, η οποία έδωσε τη δική της μάχη για να εισαχθεί  στο ελληνικό πανεπιστήμιο, αλλά δεν μπόρεσε να μεταπείσει το 1884 ούτε τον Τρικούπη ώστε να γίνει η πρώτη γυναίκα που φοίτησε στα έδρανα της Φιλοσοφικής Σχολής. Τελικά, το λαμπρό αυτό μυαλό σπούδασε στην Σορβόννη. Επιστρέφοντας στην Αθήνα ως η πρώτη Ελληνίδα με διδακτορικό, δίδαξε στο Αρσάκειο και στη συνέχεια διορίστηκε ως επόπτρια εκπαίδευσης, συνεχίζοντας να αγωνίζεται εν τέλει  ασχολήθηκε με την εκπαίδευση των κοριτσιών

. Λίγα μέτρα παρακάτω μετά λύπης μας διαπιστώσαμε την εγκατάλειψη που έχει γνωρίσει το σπίτι της , παρατημένο στο έλεος της φοράς του χρόνου παρά το γεγονός ότι με παρέμβαση της  ΜΚΟ monumenta κρίθηκε διατηρητέο.  Δεν είναι τόσο οι φθορές στην οικία της  όσο η προσβολή στο πρόσωπο, που μας θλίβει, όπως σημείωσε χαρακτηριστικά και ο κ.Καβαδάς.

Άκρως ενδιαφέρον είναι το στοιχείο ότι η περιοχή δεν ονόματα γυναικών εκτός από την οδό Καρυάτιδων ! Ωστόσο, το Κουκάκι έχει να παρουσιάσει σοβαρή αντιστασιακή δράση: στην οδό Βεΐκου 57 στην Γαργαρέτα, ήταν το σπίτι της Ηρώς Κωνσταντοπούλου, το οποίο δεν έχει ακόμα ούτε μια πλακέτα, κι ας πρόκειται για μια ανήλικη αγωνίστρια, την οποία το  1944 σκότωσαν οι Γερμανοί!

Λίγο πιο πέρα, στις οδούς Αγίου Νικολάου και Πινότση,  ζούσε η δασκάλα Ίουλια Μπίμπα μέλος της Πανελλήνιας Ένωσης Αγωνιζόμενων Νέων, που ανατίναξαν τα γραφεία της ΕΣΠΟ, φιλοναζιστικης οργάνωσης (Γλάστωνος και Πατησίων).  Η ηρωίδα αυτή μεταφέρθηκε στην Γερμανία και εκτελέστηκε  σε στρατόπεδο συγκέντρωσης με απάνθρωπο τρόπο με αποκεφαλισμό με τσεκούρι.

Προχωρώντας φθάσαμε στην οδό Γουέμπστερ, έναν δρόμο που νιώθεις ότι περπατάς στην Αθήνα του Μεσοπολέμου και θαυμάσαμε  το σπίτι του ζωγράφου Σπύρου Βασιλείου και το οποίο λειτούργησε ως μουσείο έως το 2016. Τα σπίτι του ζωγράφου ήταν  κομβικό σημείο για τους Αθηναίους κάθε Καθαρή Δευτέρα με ένα μεγάλο γλέντι!

Συνεχίζοντας στις οδούς Θράκης και Προπυλαίων  θαυμάσαμε το εκλεκτικιστικό στοιχείο αρχιτεκτονικής ένα μονόγραμμα που μας επέδειξε ο κ.Καβαδάς στον αριθμό 13 της οδού Φράττι , φθάσαμε στην οδό Τσάμη Καρατάσου, δίπλα από τον Λόφο Φιλοπάππου.

 Η οδός έχει πάρει το όνομά της από τον οπλαρχηγό που πέθανε στο Βελιγράδι επιχειρώντας να πυροδοτήσει την εξέγερση στη Σερβία. Με μια μικρή παύση στην οδό Μάρκου Μπότσαρη στις παρυφές του Φιλοπάππου ο κ.Καβαδάς μας μίλησε για τον πλουραλισμό της περιοχής με κτίρια  νεοκλασικά, εκλεκτικιστικά αλλά και μοντέρνα της δεκαετίας του 30, της σχολής Bauhaus.

 Δεν παρέλειψε να αναφερθεί στον Γάιο Ιούλιο Αντιόχο Φιλόπαππο διάδοχο του θρόνου της Κομμαγηνής, ενός μικρού βασιλείου στην περιοχή που σήμερα διασχίζεται από τα σύνορα Συρίας-Τουρκίας, ο οποίος ξεπεσμένος  βασιλιάς όντας αλλά Ρωμαίος πολίτης εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, αποκτώντας αξιώματα και ευεργετώντας την πόλη των Αθηνών , τάφηκε στον Λόφο των Μουσών δίνοντας το όνομά του στην περιοχή.

Στον αριθμό 62 της Τσάμη Καρατάσου ξεχωρίζει η οικία της Μαργαρίτας, κόρης του Μίκη Θεοδωράκη για τα πλακίδια που έχουν τοποθετηθεί πάνω στο νεοκλασικό κτίσμα.

Με μια μικρή στάση κάναμε επίσης στην οδό Γκουφιέ θαυμάσαμε ένα ακόμη εκλεκτικιστικό κτίριο με art deco μοτίβα, κατευθυνθήκαμε στην μικρή  πλατεία Κουκακίου. 

Εκεί στην συμβολή των οδών Δημητρακοπούλου και οδό  Γεωργίου Ολυμπίου, ήταν το σπίτι του Γεωργίου Κουκάκη, εργοστασιάρχη σιδερένιων κρεβατιών, ο οποίος όταν έκτισε το σπίτι του, γύρω στο 1900, ήταν για πολλά χρόνια το μοναδικό σε όλη την περιοχή.

Η πορεία μας κατέληξε στο Περιβολάκι, στο  τέλος της οδού Φαλήρου και  του πεζόδρομου  της οδού Γ.Ολυμπίου, δίπλα στην Συγγρού. Στο σημείο αυτό εκτελέστηκαν έξι νεαροί της ΕΠΟΝ, όταν  ήταν ακόμη πάρκο με πισίνα και προς τιμήν τους το πάρκο ονομάστηκε  το Περιβολάκι της Αντίστασης. Στο μπροστινό μέρος υπήρχε ο Φόρος  δηλαδή το σημείο που οι Αθηναίοι πλήρωναν διόδια για να κατευθυνθούν στο Φάληρο. Η γειτονιά αυτή ξεχωρίσει για το κτίσμα  στον  αριθμό 92 , όπου στεγάζεται η μεσοπολεμική πολυκατοικία  του Χρ .Τσόγκα, έργο του αρχιτέκτονα Π.Βρυζάκη, ενώ το απέναντι σημερα γυάλινο κτίριο στέγαζε το συνεργείο Λιον,  το οποίο  υπέταξαν οι Γερμανοί στην Κατοχή και οι Άγγλοι στα Δεκεμβριανά.

Η περιοχή του Κουκακίου που κάποτε φιλοξενούσε ταμπάκικα, βουστάσια και χειμαδιά, χωρίς ιδιαίτερη δόμηση, πρέπει ειδωθεί και να κατανοηθεί όχι με τα μάτια του σημερινού Αθηναίου, αλλά με τα μάτια των κατοίκων εκείνης της εποχής, όπως εξήγησε ο κ.Καβαδάς, για να την κατανοήσουμε με τις αρχές και τις αξίες μια κοινωνίας λιγότερο ανεπτυγμένης. Είναι ανάγκη να διατηρηθούν κάποια από τα παλιά κτίρια, για να μείνει ζωντανή η μνήμη του Πολιτισμού, της τεχνικής και της χειροτεχνίας που η βιομηχανοποίηση εξαφάνισε.

Ξενάγηση στον Πύργο Βασιλίσσης, στη μυστική Εδέμ του κτήματος «Επτάλοφος» της Αμαλίας

Ένα σύννεφο σκόνης δημιουργείται καθώς το άλογο στο πέρασμά του αναμοχλεύει χώματα και πέτρες. Εκείνη καθισμένη στο πλάι της σέλας, φθάνει  στο κτήμα μέσα σε ένα κουρνιαχτό, άσπρη σαν τον ασβέστη.

 Η βασίλισσα Αμαλία μόλις έχει διανύσει  από το Σύνταγμα μέσα σε 30 λεπτά μια μεγάλη απόσταση για να φθάσει στο κτήμα «Επτάλοφο». Εκείνη έφιππη διέρχεται από την ψηλή πύλη που προστατεύει τον πανέμορφο γοτθικό πύργο με τις μαργαρίτες και τα παράθυρα που παραπέμπουν σε βιτρώ. Εκεί θα την υποδεχθούν τα έμβια όντα… Πάπιες, φραγκόκοτες, παπαγάλοι, άλογα, πρόβατα μερινώ κατοικούν αυτή την μικρή Εδέμ με φοίνικες, μουριές, πεύκα…

της Μαρίας Αλιμπέρτη

Τον μυστικό αυτό παράδεισο ανακαλύψαμε δίπλα στο γνωστό μας Πάρκο Τρίτση, χάρη στη απολαυστική ξενάγηση  που μας έκανε ο κ.Βασίλης Κουτσαβλής, πρόεδρος του Συλλόγου Φίλοι του Κτήματος Τατοΐου. 

Η μοναδική αυτή εμπειρία περιελάμβανε εκτός από την περιήγησή μας στον Πύργο και στο υπέροχο κτήμα, ένα μικρό σεμινάριο οινογνωσίας και μια βόλτα στο οινοποιείο που λειτουργεί από τους διαχειριστές τους κτήματος, απογόνους της οικογένειας Σεπιέρη, απόγονοι της οικογένειας Παχή. Ο Γεώργιος Παχής αγόρασε το κτήμα από τον εθνικό ευεργέτη Σ.Σίνα, στην κατοχή του οποίου είχε περιέλθει μετά από αγοραπωλησία μέσω πληρεξούσιου της βασίλισσας Αμαλίας.

Η ιστορία 

Γυρίζοντας τον χρόνο πίσω, η πρώτη βασίλισσα της Ελλάδας, Αμαλία (1818-1875), σύζυγος του βασιλιά Όθωνα, (τη νυμφεύτηκε το 1837 στη Γερμανία ως δούκισσα Αμαλία του Ολδεμβούργου), μετά την μεταφορά της πρωτεύουσας στην Αθήνα άρχισε να ασχολείται μ τον καλλωπισμό της πόλης. Η Αμαλία, η οποία είχε πάθος με τα φυτά και τα λουλούδια αλλά και την ιππασία σχεδίαζε την δημιουργία του Κήπου, δίπλα στα ανάκτορα, ενώ  αγόρασε μια μεγάλη έκταση γης βόρεια της Αθήνας, κοντά στα σημερινά Λιόσια.

Επρόκειτο για ένα κτήμα στο Ίλιον, το οποίο ήταν αρχικά τουρκικό τσιφλίκι, το οποίο απέκτησε ο Ανδριώτης καραβοκύρης Ιωάννης Παπαθεοδώρου Λεφάκης. Στη  συνέχεια  η έκταση βρέθηκε στα χέρια των Άγγλων Τζον Γουίλιαμς και Τζορτζ Μάιλς, οι οποίοι δημιούργησαν ένα κτήμα υπόδειγμα με αμπέλια και οπωροφόρα, αγρούς και έχτισαν νέους βοηθητικούς χώρους. Η τελική έκταση του κτήματος εκτιμάται ότι  το 1861 ήταν 2500 στρέμματα.

Σε μια επίσκεψή της η Βασίλισσα Αμαλία μαγεύτηκε από την ομορφιά και αποφάσισε να αγοράσει αυτή την γη αποκτώντας την πρώτη ιδιωτική της περιουσία στην Ελλάδα. Όπως το είχε οραματιστεί δημιουργήθηκε ένα πρότυπο κέντρο γεωργίας και κτηνοτροφίας. Στόχος της ήταν το κτήμα της να αποτελέσει παράδειγμα για τους χωρικούς. 

Στον χώρο αυτό έχτισε ένα οίκημα για την ανάπαυλά της, μόλις 103 τ.μ. το οποίο δεν περιελάμβανε κουζίνα ούτε τουαλέτα. Το κτίριο εγκαινιάστηκε στις 13 Αυγούστου  1854, ημέρα γενεθλίων του πεθερού της Λουδοβίκου της Βαυαρίας, για να τον τιμήσει, καθώς ήταν και ο χρηματοδότης όλων των έργων της. Εκείνη επισκεπτόταν  το κτήμα, πάντα μόνη της, καθώς ο Όθωνας προτιμούσε να συχνάζει με την συντροφιά του στον Πλάτανο της Κηφισιάς.

Επηρεασμένη από την «Μεγάλη Ιδέα»  και την αγάπη της στην ελληνική μυθολογία, η Αμαλία έδωσε στους έξι φυσικούς λοφίσκους του κτήματος  αλλά και σε εκείνον τον τεχνητό που δημιουργήθηκε επί τούτου ονόματα Αργοναυτών (Ιάσων, Πολυδεύκης, Κάστωρ, Θησέα κ.ά.). Μάλιστα η βασίλισσα ονόμαζε το κτήμα ως «Επτάλοφος», όπως ονομάζεται αλλιώς και η Κωνσταντινούπολη. 

Σήμερα παραμένουν στο κτήμα τα δέντρα από κάθε γωνιά του κόσμου αλλά και της Ελλάδος, αμπελώνες και ελαιώνες αλλά και τα δρομάκια όπως είχαν χαραχθεί, θυμίζοντας διαδρομές μέσα στον Εθνικό Κήπο.

Ο πύργος

 Η βασιλική έπαυλη εκτιμάται ότι κατασκευάστηκε στη θέση ενός παλιού πύργου και πιθανότατα είναι έργο του François Boulanger. Το  μνημειώδες κτίσμα, οχυρωματικού χαρακτηρα είναι γοτθικού ρυθμού κατ' απομίμηση του πύργου Ηochenschwangau στην Βαυαρία όπου γεννήθηκε ο Όθωνας. Παρά την μικρή έκταση του έχει πολλά κοινά στοιχεία, όπως οι πολυγωνικοί πύργοι (κούφιοι, εκτός από τον πίσω που φιλοξενεί την σκάλα), οι επάλξεις, τα τοξωτά παράθυρα. 

Αντίγραφα του εξοπλισμού του πύργου Ηochenschwangau θεωρούνται  τα έπιπλα και τα μικροαντικείμενα. Ο σημερινός εξοπλισμός είναι πιστά αντίγραφα των αντικειμένων της Αμαλίας, καθώς τα αυθεντικά τα έκαψαν οι Γερμανοί στρατιώτες, που επέταξαν τον πύργο για να ζεσταθούν.   

Στο ισόγειο, στην μεγάλη αίθουσα ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει πορτραίτα του βασιλικού ζεύγους με τις εθνικές φορεσιές και μια μεγάλη συλλογή από γκραβούρες που απεικονίζουν σκηνές όπως την υποδοχή του Όθωνα στο Ναύπλιο αλλά και στην Αθήνα. Στην αίθουσα αυτή ξεχωρίζει στο ταβάνι η ροζέτα που αποκάλυψαν οι εργασίες αποκατάστασης. 

Αξίζει να σημειωθεί ότι για την προστασία του μνημείου υπάρχει ειδικός μηχανισμός ψύξης ή θέρμανσης ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες. Κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει στα κτίσματα του Κτήματος Τατοΐου με αποτέλεσμα το κτίριο και ο εξοπλισμός τους να έχουν αφεθεί στο έλεος της υγρασίας και της φθοράς του χρόνου , όπως επεσήμανε ο κ.Κουτσαβλής. 

Στο διάδρομο, ο οποίος είναι ζωγραφισμένος με τρόπο που να μιμείται το μάρμαρο, ξεχωρίζουν τα νυφικά πορτραίτα του βασιλικού ζεύγους, μια γκραβουρα το ζεύγος να ιππεύει μπροστά από αρχαιοελληνικά ερείπια αλλά και η γκραβούρα με την ιστορία του Όθωνα (τους γονείς του, την τριμερή επιτροπή που του προσέφερε την βασιλεία και την τριανδία που αποτελούσε την αντιβασιλεία).

Μοναδική είναι η αίσθηση του επισκέπτη τόσο μα περπατά με τις κάλτσες στο πάτωμα- μαρκετερί για λόγους προστασίας του όσο και από την διακόσμηση στους τοίχους και τα ταβάνια του δευτέρου ορόφου! Η εντύπωση του έναστρου ουρανού δημιουργείται χάρη στο έντονο μπλε της οροφής με τη χρυσή γεωμετρική διακόσμηση, αποδίδοντας μια τρισδιάστατη απεικόνιση.

Επίσης επιβλητικότητα στον χώρο προσδίδουν ο πολυέλαιος και τα κηροπήγια. 

 Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι θυρεοί  των οικογενειών του βασιλικού ζεύγους, του Όθωνα, της Αμαλίας και  εν τέλει τον κοινό του ζεύγους. Μια ηρεμία αποπνέει το μικρό δωμάτιο με τα ανάκλιντρο που αναπαυόταν η βασίλισσα, ενώ την προσοχή ελκύει το πορτραίτο του βασιλιά. 

Η ρομαντική διακοσμητική τάση ήταν ξεκάθαρα προτιμητέα από την Αμαλία, ακόμη και στον υπέροχο κήπο, τον οποίο χαζεύω από τα γοτθικά -οξυκόρυφα παράθυρα. Εκεί δεσπόζει το σιντριβάνι με τον λωτό, τα δυο αγάλματα, ενώ εκεί έχει μεταφερθεί και μια ρωμαϊκή σαρκοφάγος.  

Το βίωμα αυτό στον μνημειακό χώρο υψηλής αισθητικής, συμπληρώθηκε με μια υπέροχη εμπειρία, την δοκιμή των βιολογικών κρασιών του αμπελώνα του κτήματος. 

Η έκθεση Νύφες ζωντάνεψε στο Μουσείο Μπενάκη

Της Μαρίας Αλιμπέρτη

Στο Μουσείο Μπενάκη τα εκθέματα ζωντανεύουν, τα κορίτσια του Λυκείου Ελληνίδων τους δίνουν ζωή. Τα φορέματα που δώρισαν γυναίκες από όλη την χώρα για την έκθεση "Νύφες. Παράδοση και μόδα στην Ελλάδα" θέλουν να μου μιλήσουν να μου πουν την δική τους ιστορία καθώς πλησιάζω τις χαρούμενες κοπέλες για να τις φωτογραφίσω. Εάν μπορούσαν να μαρτυρήσουν την ιστορία της ιδιοκτήτριας τους θα αφηγούνταν την συναισθηματική φόρτιση, την συγκίνηση της στιγμής που φορούσε η νύφη το πέπλο, τα δάκρυα που έσταζαν στα μάγουλα της όταν την παρέδιδε ο πατέρας της στον άνδρα της και την ελαφρά ανατριχίλα που ένιωθε με το άγγιγμα του χεριού του.

Όνειρα, επιθυμίες, έρωτα και πάθος περικλείονται σε μια αίθουσα του κτιρίου της Πειραιώς σε μια έκθεση ανθρωποκεντρική που παρακολουθεί μαι πτυχή της κοινωνικής μας ζωής με μια πολύ τρυφερή οπτική. Αυτή την πλευρά τόνισε και η εκδήλωση της περασμένης Παρασκευής με την "επίδειξη" των νέων αποκτηθέντων νυφικών του Λαογραφικού Πελοποννησιακού Ιδρύματος, που διοργανώνει από κοινού αυτή την πρωτότυπη έκθεση . 
Ο κόσμος πλημμύρισε το εστιατόριο του Μουσείου και άνοιξε ένα δρόμο για να περάσουν οι νύφες που με λαμπρότητα και χάρη μας παρουσίασαν τα ιδιαίτερα ενδύματα που φέρουν την ιστορία γυναικών. 

 Ο ενθουσιασμός ήταν μεγάλος όπως καταδείκνυε το χειροκρότημα των παρισταμένων. Κάποια κυρία πίσω μου έγειρε στο αυτί της διπλανής τους για να ψιθυρίσει αυτό το νυφικό ήτα της μαμάς μου. Η χροιά της φωνής τους μαρτυρούσε την συγκίνηση. Εικόνες από το φωτογραφικό άλμπουμ της μαμάς της ξετυλίγονταν μπρος τα μάτια της. Είχε ακούσει τόσα πολλά για εκείνη την ημέρα από τα χείλια των γονιών της...έτσι αποφάσισε να δωρίσει και το νυφικό στον Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα, ήταν σαν να αποτίει φόρο τιμής στους γονείς που δεν ήταν πια στην ζωή.

Μια τέτοια φορτισμένη στιγμή αποθανάτισε ο φακός των culturelovers.gr όταν φωτογραφήθηκαν με το μοντέλο που φορούσε το νυφικό της Φιφής Σιδαρά η κόρη,  η εγγονή και η δισέγγονη  της, τρεις γενιές γυναικών! Εάν μπορούσε να τις δει η γιαγιά θα ήταν πολύ ευτυχισμένη ...

Πραγματικά μετά την επίδειξη η αίθουσα της έκθεσης θύμιζε περισσότερο σάλα δεξίωσης καθώς χαρούμενες φωνές και επιφωνήματα έλεγες ότι θα "ξυπνήσουν" τις άψυχες κούκλες με τα υπόλοιπα νυφικά που έστεκαν στο κέντρο της. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη επιτυχία για μια έκθεση πέρα από το να είναι τόσο ζωντανή και προσιτή στο κοινό, σκέφτηκα διανύοντας το κατώφλι του μουσείου.