Ο Ματίς συναντά τη Μαρτινίκα στο Μουσείο Τέχνης της Βαλτιμόρης- Μια άγνωστη πτυχή του μοντερνισμού

Ένα βλέμμα στη θάλασσα, μια φιγούρα στο φως, μια κουλτούρα που συναντάς για πρώτη φορά... και ο Ανρί Ματίς, σε μια ολιγοήμερη επίσκεψή του στη Μαρτινίκα το 1930, βρήκε εικόνες που θα τον ακολουθούσαν για δεκαετίες. Σήμερα, σχεδόν έναν αιώνα μετά, αυτές οι εικόνες επιστρέφουν στο προσκήνιο μέσα από μια έκθεση που φωτίζει όχι μόνο τον ίδιο τον Ματίς, αλλά και τους ανθρώπους και τους τόπους που τον ενέπνευσαν.

Μια άγνωστη πλευρά του Ματίς στο Μουσείο Τέχνης της Βαλτιμόρης

Στις 18 Μαρτίου, το Baltimore Museum of Art (BMA) παρουσιάζει την έκθεση Matisse and Martinique: Portraits and Poetry, η οποία θα διαρκέσει έως τις 25 Οκτωβρίου 2026. Η έκθεση επικεντρώνεται στα λιθογραφικά πορτρέτα του βιβλίου Poésies Antillaises—ένα από τα λιγότερο γνωστά έργα του Ματίς—και τα τοποθετεί σε διάλογο με δημιουργίες των καλλιτεχνών Serge Hélénon και Germaine Casse, που αμφισβήτησαν τις αποικιοκρατικές απεικονίσεις της Καραϊβικής.

Περίπου 20 έργα παρουσιάζονται, αναδεικνύοντας τις διαπολιτισμικές ανταλλαγές που διαμόρφωσαν τον μοντερνισμό.

Το ταξίδι του Ματίς στη Μαρτινίκα και η γέννηση των πορτρέτων

Ο Ματίς ταξίδεψε στη Μαρτινίκα και τη Γουαδελούπη το 1930, στα τελευταία χρόνια της γαλλικής αποικιοκρατίας. Τα 28 λιθογραφικά πορτρέτα του για το Poésies Antillaises δημιουργήθηκαν μεταξύ 1946–1953, αλλά το βιβλίο εκδόθηκε μόλις το 1972.

Τα πορτρέτα συνοδεύουν ποιήματα του φίλου του, John Antoine Nau, και απεικονίζουν γυναικείες μορφές που εμπνέουν ονειρικές εικόνες μουσικής, ταξιδιών και θαλάσσιων τοπίων. Οι μορφές βασίζονται σε πραγματικά μοντέλα, μεταξύ των οποίων:

• η Αϊτινή χορεύτρια Carmen Lahens,

• η Βελγο-Κονγκολέζα δημοσιογράφος Elvira Van Hyfte,

• η Μαρτινικέζα Catherine Dubois, που πόζαρε ως έφηβη το 1947.

Η έκθεση δίνει έμφαση στη δική τους ιστορία, τονίζοντας τον ρόλο τους ως συνεργάτιδες και όχι απλώς «μοντέλα».

Η Καραϊβική μέσα από τα μάτια των δικών της καλλιτεχνών

Η έκθεση περιλαμβάνει επίσης έργα των:

• Serge Hélénon (τρεις γκουάς και σχέδια)

• Germaine Casse (μία λιθογραφία)

Η Casse αποτυπώνει εξιδανικευμένα τοπία της Καραϊβικής, ενώ ο Hélénon επανερμηνεύει τις ακτές της Μεσογείου. Τα έργα τους προσφέρουν μια πολυφωνική ματιά στην απεικόνιση της περιοχής, πέρα από την ευρωπαϊκή οπτική.

Ένας διάλογος ποίησης, πορτρέτου και ιστορίας

Η διευθύντρια του BMA, Asma Naeem, σημειώνει ότι η έκθεση δείχνει πώς ποίηση, πορτρέτο και καλλιτεχνικά κινήματα διασταυρώνονται πέρα από σύνορα και εποχές.

Τοποθετώντας τον Ματίς δίπλα σε Καραϊβικούς καλλιτέχνες, η έκθεση επαναπροσδιορίζει τον μοντερνισμό ως ένα δίκτυο ανταλλαγών και όχι ως μονοδιάστατη ευρωπαϊκή αφήγηση.

Η επιμέλεια ανήκει στη Dr. Denise Murrell, ερευνήτρια του Ruth R. Marder Center for Matisse Studies.

Τι ζητούσαν ο Γκογκέν και ο Λαβάλ στη Μαρτινίκα; Μοναδική τέχνη εμπνευσμένη από ένα εξωτικό νησί.

Για πρώτη φορά, το Μουσείο Βαν Γκογκ του Άμστερνταμ θα παρουσιάσει την έκθεση "Γκογκέν και Λαβάλ στη Μαρτινίκα", "ενώνοντας" τα πολύχρωμα έργα που οι δύο φίλοι και διάσημοι ζωγράφοι δημιούργησαν κατά την διάρκεια της παραμονής τους σε ένα εξωτικό νησί της Καραϊβικής, το 1887.      

Όντας δυσαρεστημένοι με την παρακμή του τρόπου ζωής στο Παρίσι, ο Πολ Γκογκέν και ο Σαρλ Λαβάλ "απέδρασαν" από την σκληρή καθημερινότητα, κάνοντας το μεγάλο ταξίδι στη Μαρτινίκα. Ζώντας και δουλεύοντας στο εξωτικό νησί, οι δύο καλλιτέχνες δημιούργησαν μια σειρά πολύχρωμων έργων τέχνης, τα οποία είχαν τεράστια επίδραση στην μετέπειτα καλλιτεχνική τους εξέλιξη. 

Του Ανδρέα Αναγνωστόπουλου 

Στη νέα ξεχωριστή έκθεση, που ξεκινά στις 5 Οκτωβρίου 2018 και θα διαρκέσει έως τις 13 Ιανουαρίου 2019, παρουσιάζονται εξαιρετικά "ζωντανοί" και γεμάτοι "ζεστασιά" πίνακες, σχέδια καθώς και μεγάλα παστέλ που φιλοτέχνησαν οι δύο Γάλλοι ζωγράφοι στην εξωτική γαλλική κτήση. Όλα αυτά τα έργα παρουσιάζονται για πρώτη φορά μαζί σε μία έκθεση. 

 Ο Σαρλ Λαβάλ, σε νεαρή ηλικία, παρουσίασε με επιτυχία τα πρώτα έργα του στις ετήσιες εκθέσεις Σαλόν που διοργανώνονταν στο Παρίσι. Αφού έζησε στην γαλλική πρωτεύουσα για μερικά χρόνια, μετακόμισε αργότερα στη Ποντ Αβέν της Βρετάνης, στη δυτική Γαλλία, όπου γνωρίστηκε με τον Πολ Γκογκέν. Επιστρέφοντας από τη Μαρτινίκα, ο Λαβάλ αναδείχτηκε σε σημαντικό ζωγράφο της φημισμένης Σχολής της Ποντ Αβέν.

 Το 1890, ο Λαβάλ και ο Γκογκέν ερωτεύτηκαν την ίδια γυναίκα, γεγονός που σηματοδότησε το τέλος της μακρόχρονης φιλίας τους. 

Αξίζει να σημειωθεί ότι, στο πλαίσιο της έκθεσης στο Μουσείο Βαν Γκογκ, θα πραγματοποιηθεί εκεί διάλεξη (στα Αγγλικά) στις 4 Νοεμβρίου για τον Πολ Γκογκέν. Οι συντηρητές τέχνης Ρενέ Μποϊτέλ (Μουσείο Βαν Γκογκ του Άμστερνταμ) και Χάριετ Στράτις (Ινστιτούτο Τέχνης του Σικάγου) διεξήγαν εκτεταμένη έρευνα σχετικά με τους πίνακες που φιλοτέχνησε ο Γκογκέν στη Μαρτινίκα. 

Οι δύο συντηρητές τέχνης εξέτασαν πίνακες και σχέδια του Γκογκέν που σώζονται σε διεθνείς εκθέσεις, όπως στο Μουσείο Βαν Γκογκ, την Εθνική Πινακοθήκη της Σκωτίας και τη Νέα Πινακοθήκη (Neue Pinakothek) του Μονάχου, στη Γερμανία. 

Στην διάλεξη της 4ης Νοεμβρίου, οι δύο ειδικοί θα μιλήσουν, με περισσότερες λεπτομέρειες, για τα πιο ενδιαφέροντα αποτελέσματα της πολυετούς έρευνάς τους. Η διάλεξη είναι δωρεάν για τους επισκέπτες του μουσείου και δεν χρειάζεται να γίνει κράτηση, ενώ θα αρχίσει στις 2 το μεσημέρι.  

- Μουσείο Βαν Γκογκ, οδός Museumplein 6, ταχυδρομικός κώδικας 1071 DJ, Άμστερνταμ, Ολλανδία.  

- Το μουσείο είναι ανοιχτό καθημερινά από τις 9 το πρωί έως τις 6 το απόγευμα, ενώ τις Παρασκευές είναι ανοιχτό μέχρι τις 9 το βράδυ. Η καλύτερη ώρα για να το επισκεφθείτε είναι από τις 9 έως τις 11 το πρωί ή μετά από τις 3 το απόγευμα. 

- Το εισιτήριο για τους ενήλικες είναι 18 ευρώ, ενώ για τους επισκέπτες κάτω των 18 ετών η είσοδος είναι ελεύθερη. 

Πηγή : www.vangoghmuseum.nl/en