"Ανακάλυψη του Αιώνα στην Κρήτη": Γιατί φωνάζουν για τον Λόφο Παπούρα οι αρχαιολόγοι

 

Μνημείο παγκόσμιας σημασίας  επιμένουν ότι είναι αρχαιολόγοι το εύρημα στον Λόφο Παπούρα που έχει προκαλέσει πολτική και  πολιτιστική... διαμάχη. Ένα από τα σημαντικότερα αρχαιολογικά ευρήματα των τελευταίων δεκαετιών στην Κρήτη ήρθε στο φως στον λόφο Παπούρα, στον Δήμο Μινώα Πεδιάδας, στο πλαίσιο των εργασιών για τον Νέο Διεθνή Αερολιμένα Ηρακλείου. Η αποκάλυψη μιας σπάνιας κυκλικής κατασκευής προϊστορικών χρόνων, διαμέτρου 48-50 μέτρων, έχει προκαλέσει επιστημονικό και πολιτιστικό σεισμό, με την αρχαιολόγο Μαρία Μαρή και τον δήμαρχο της περιοχής να την χαρακτηρίζουν ως «ανακάλυψη του αιώνα» σε τηλεοπτική εκπομπή της Κρήτης TV.

Την Κυριακή 12 Οκτωβρίου 2025, στις 12:00, στην αίθουσα Cinobo Όπερα (Ακαδημίας 57), στην Αθήνα, θα πραγματοποιηθεί η πρώτη διάλεξη της σειράς «Περιηγήσεις με την Αρχαιολογική Υπηρεσία», με θέμα «Προκαταρκτικά αποτελέσματα της ανασκαφικής έρευνας στο ύψωμα Παπούρα του Δήμου Μινώα Πεδιάδας». Η εκδήλωση αναμένεται να φωτίσει περαιτέρω τη σημασία του μνημείου και να ενισχύσει το αίτημα για την προστασία του.

Αρχιτεκτονικό θαύμα της 3ης χιλιετίας π.Χ. με λαβυρινθώδη εσωτερικό

Η δομή, μοναδική στον Αιγαιακό χώρο, παρουσιάζει εξαιρετική κατασκευαστική ακρίβεια, με ενάλληλους λιθόκτιστους δακτυλίους σε διαφορετικά υψομετρικά επίπεδα και δαιδαλώδες εσωτερικό. Η αρχιτεκτονική της υπερβαίνει τα γνωστά δεδομένα για την Κρήτη της 3ης χιλιετίας π.Χ., ενώ η στρατηγική της θέση στην κορυφή του λόφου προσφέρει οπτικό έλεγχο της πεδιάδας Καστελίου και των γύρω ορεινών όγκων, υποδηλώνοντας τη σημασία της για την εποχή.

Διαχρονική χρήση και τελετουργικός χαρακτήρας

Τα ανασκαφικά δεδομένα δείχνουν χρήση από τη μινωική προανακτορική έως την παλαιοανακτορική περίοδο (3200–1800 π.Χ.), με επανάχρηση στα αρχαϊκά χρόνια. Εκτός από την κεντρική κατασκευή, στα πρανή του λόφου εντοπίστηκαν μινωικό κτηριακό συγκρότημα, αρχαίο μονοπάτι και λατρευτικό σπήλαιο. Η πρώτη ερμηνεία των ευρημάτων υποδεικνύει τελετουργική και κοινωνικο-θρησκευτική χρήση, καθιστώντας το μνημείο κοινοτικό σύμβολο προβολής των τοπικών κοινωνιών.

Κίνδυνος καταστροφής από έργα του νέου αεροδρομίου

Τη πρόθεση της διαχειρίστριας εταιρείας να εγκαταστήσει ραδιοβοηθήματα, πύργους ελέγχου και άλλα κτήρια στον λόφο Παπούρα,  καταγγέλλουν οι αρχαιολόγοι καθως και τις εκτενείς διαμορφώσεις και ταπεινώσεις του εδάφους, έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις. Οι αρχαιολόγοι προειδοποιούν ότι τέτοιες παρεμβάσεις θα βλάψουν ανεπανόρθωτα το μνημείο και τον περιβάλλοντα χώρο, παραβιάζοντας τον αρχαιολογικό νόμο 4858/2021 και τις διεθνείς συμβάσεις που δεσμεύουν την Ελλάδα.

Απαίτηση για θεσμική προστασία και ανάδειξη του μνημείου

Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων, το Παράρτημα Κρήτης και πλήθος επιστημόνων ζητούν την άμεση θεσμική θωράκιση του λόφου Παπούρα, ώστε να παραμείνει ανέγγιχτος και ελεύθερος από κάθε είδους βλάβη. Τονίζουν ότι η ανασκαφική έρευνα δεν έχει ολοκληρωθεί και οποιαδήποτε απόφαση για την τύχη του μνημείου είναι πρόωρη και ηθικά ανεπίτρεπτη.

Μεγάλη εκδήλωση για τη σωτηρία του Μνημείου στο λόφο της Παπούρας στο Ηράκλειο

Τη Δευτέρα 25 Αυγούστου, στις 7:00 μ.μ., στο Κηποθέατρο «Νίκος Καζαντζάκης» στο Ηράκλειο, θα πραγματοποιηθεί η μεγάλη εκδήλωση διαμαρτυρίας ενάντια στην επιχειρούμενη καταστροφή του ιστορικού Μνημείου στο λόφο της Παπούρας. Την εκδήλωση διοργανώνουν ο Δήμος Μινώα Πεδιάδας και οι φορείς που αγωνίζονται για τη διατήρηση και ανάδειξη του Μνημείου.

Ο Δήμαρχος Μινώα Πεδιάδας, Βασίλης Κεγκέρογλου, δήλωσε: «Ενώνουμε τις δυνάμεις μας και δίνουμε φωνή στη σιωπή των αιώνων. Καλούμε τον κόσμο να έρθει στο Κηποθέατρο «Νίκος Καζαντζάκης» στο Ηράκλειο, ώστε όλοι μαζί να στείλουμε ένα ισχυρό μήνυμα για τη σωτηρία του σπουδαίου Μνημείου. Η ιστορία μας είναι η κληρονομιά μας».

Το πρόγραμμα της εκδήλωσης περιλαμβάνει χαιρετισμούς και ομιλίες από εκπροσώπους του Δήμου και των φορέων, θεατρικό δρώμενο σε επιμέλεια της Τόνιας Μουμούρη, καθώς και καλλιτεχνικό πρόγραμμα με συμμετοχή των μουσικών: Μαρία Κώτη, Χάρης Παναγιωτάκης, Μανώλης Μανουσάκης, Γιάννης Κασσωτάκης, Δημήτρης Ζαχαριουδάκης, Μίνω Σωμαράκης, Γιώργος Περβολαράκης, Γιάννης Λιναρδάκης, Νικόλας Χριστόπουλος, Σάκης Πολύζος, Κωστής Αβυσσινός, Ελένη Βασιλάκη, Στέλιος Χατζηελευθερίου και Ελένη Νέστορα.

Η εκδήλωση φιλοδοξεί να δώσει βήμα στην κοινή προσπάθεια για την προστασία και ανάδειξη ενός σημαντικού ιστορικού μνημείου της περιοχής

Το ICOMOS Ελλάδας αντιδρά για τις παρεμβάσεις στον λόφο Παπούρα

Με αφορμή την αποκάλυψη ενός μοναδικού κυκλικού μνημείου στον λόφο Παπούρα, στο Καστέλι Ηρακλείου, το ελληνικό τμήμα του ICOMOS εξέφρασε την έντονη ανησυχία του για την τύχη του ευρήματος, που ήρθε στο φως στο πλαίσιο των εργασιών για τον Νέο Διεθνή Αερολιμένα Ηρακλείου. Το μνημείο, με λαβυρινθική αρχιτεκτονική και τελετουργική χρήση, χρονολογείται από το 3200 έως το 1800 π.Χ. και επαναχρησιμοποιήθηκε κατά τον 7ο αιώνα π.Χ., συνιστώντας σημαντικό τεκμήριο για τη μελέτη του μινωικού πολιτισμού και της πρώιμης λατρευτικής δραστηριότητας.

Αρχαιολογικός πλούτος και ατελής έρευνα

Το μνημείο είναι τοποθετημένο στην κορυφή του λόφου, εποπτεύοντας φυσιογνωμικά την πεδιάδα του Καστελίου και τα ορεινά τοπία της Κρήτης. Σύμφωνα με τα αρχαιολογικά δεδομένα, το συγκρότημα περιλαμβάνει μινωικό ανάκτορο, λατρευτικό σπήλαιο και διαμορφωμένο μονοπάτι, στοιχείο που τεκμηριώνει τη θρησκευτική και τελετουργική χρήση του χώρου. Το ICOMOS υπογραμμίζει πως η μέχρι σήμερα έρευνα είναι ελλιπής και δεν έχει ολοκληρωθεί, ενώ τονίζει την ανάγκη συνέχισης και επέκτασης των ανασκαφών ώστε να αποκτηθεί πλήρης εικόνα και να αποδοθεί ο τόπος στην επιστήμη και το κοινό ως επισκέψιμη αρχαιολογική ενότητα.

Απόφαση ΚΑΣ: Παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας απειλούν το μνημείο

Το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο ενέκρινε επεμβάσεις πολύ μεγάλης κλίμακας στον λόφο Παπούρα, προκειμένου να εξυπηρετηθούν οι ανάγκες του νέου αερολιμένα, όπως η εγκατάσταση ραντάρ, πύργων ελέγχου και βοηθητικών κτιρίων. Οι εργασίες αυτές προβλέπουν εκτεταμένες διαμορφώσεις και «ταπεινώσεις» του λόφου, με χρήση εκρηκτικών, ενέργειες που μπορεί να προκαλέσουν ανεπίστρεπτη καταστροφή τόσο του μνημείου όσο και του αρχαιολογικού και φυσικού τοπίου της περιοχής.

Αντίθεση στις πολιτικές του ΥΠΠΟ και έκκληση για επανεξέταση

Το ελληνικό ICOMOS καταγγέλλει αυθαίρετες πρακτικές του Υπουργείου Πολιτισμού, το οποίο χρησιμοποιεί το ΚΑΣ ως νομιμοφανή μηχανισμό για την επιβολή αποφάσεων που παραβιάζουν τον αρχαιολογικό νόμο 4858/2021 και το άρθρο 24 του Συντάγματος. Κάνει λόγο για έλλειψη θεσμικής διαφάνειας και αγνόηση των εθνικών και διεθνών υποχρεώσεων για προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Πρόταση για νέα μελέτη και αποφυγή της πολιτιστικής βλάβης

Το ICOMOS ζητά την άμεση εκπόνηση νέων μελετών για την εγκατάσταση συστημάτων αεροναυτιλίας σε περιοχές που δεν θα εμποδίζουν την αρχαιολογική έρευνα και ανάδειξη του μνημείου. Χαρακτηρίζει το κυκλικό μινωικό συγκρότημα ως εύρημα κομβικής σημασίας όχι μόνο για την επιστήμη αλλά και για την ανθρωπότητα, και απευθύνει έκκληση για την αλώβητη διατήρησή του.