Φεστιβάλ Λόγου & Τέχνης «Ζορμπάς»: Το Μουσείο Καζαντζάκη ζωντανεύει τον εμβληματικό ήρωα

 

Καλοκαιρινές μέρες στην Κρήτη, με το φως να απλώνεται πάνω στα χωριά και τις πόλεις, μοιάζουν ιδανικές για ένα ταξίδι στον κόσμο του Ζορμπά. Το Μουσείο Καζαντζάκη οργανώνει το Φεστιβάλ Λόγου & Τέχνης «Ζορμπάς», μια γιορτή που ενώνει τη λογοτεχνία, τη μουσική και τις σύγχρονες μορφές τέχνης, προσκαλώντας το κοινό να ξανασυναντήσει τον θρυλικό ήρωα του Νίκου Καζαντζάκη.

Από τις 29 Ιουλίου έως τις 2 Αυγούστου 2026, το Μουσείο Καζαντζάκη παρουσιάζει ένα πλούσιο και πολυδιάστατο πρόγραμμα εκδηλώσεων: συναυλίες, περιηγητικές παραστάσεις, εκθέσεις, προβολές, συζητήσεις και ένα μοναδικό κυνήγι θησαυρού για παιδιά. Το Φεστιβάλ απλώνεται από το Ηράκλειο έως τη Μυρτιά, ενεργοποιώντας τον διάλογο ανάμεσα στη λογοτεχνία, τη μουσική και τις σύγχρονες τέχνες.

Η διοργάνωση στηρίζεται από την Περιφέρεια Κρήτης, τους Δήμους Ηρακλείου και Αρχανών–Αστερουσίων, καθώς και τον Ευάγγελο Μαρινάκη.

Το όραμα του Μουσείου Καζαντζάκη

Το Φεστιβάλ «Ζορμπάς» αποτελεί φυσική συνέχεια του παλαιότερου φεστιβάλ «Ταξιδεύοντας» και σηματοδοτεί μια νέα εποχή για το Μουσείο. Στόχος είναι να αποτελέσει σταθερό σημείο αναφοράς για τη μορφή και το έργο του Νίκου Καζαντζάκη, αλλά και ζωντανό πυρήνα σύγχρονου πολιτισμού.

Η Μυρτιά αναδεικνύεται ως αυθεντικός κρητικός προορισμός, όπου ο τόπος και η πολιτιστική κληρονομιά συνθέτουν μια ενιαία εμπειρία για τους επισκέπτες.

Ο Ζορμπάς ως παγκόσμια πολιτιστική μορφή

Το Φεστιβάλ αποτελεί μια ουσιαστική επιστροφή του Μουσείου στον δημόσιο πολιτιστικό διάλογο, με αφετηρία έναν ήρωα που υπερβαίνει τα όρια της λογοτεχνίας. Ο Ζορμπάς επανασυστήνεται ως παγκόσμια πολιτιστική μορφή που συνεχίζει να συνομιλεί με το παρόν, όχι απλώς ως ανάγνωση αλλά ως εμπειρία.

Το πλούσιο αρχειακό υλικό του Ιδρύματος, χάρη στο όραμα του ιδρυτή Γιώργου Ανεμογιάννη, ενισχύει αυτή τη νέα προσέγγιση.

Καλλιτεχνική επιμέλεια – Νέες συνδέσεις

Ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ, Κωνσταντίνος Τσακιρέλης, σημειώνει ότι στόχος της ομάδας ήταν να αναδείξει το πιο επιδραστικό έργο του Καζαντζάκη και να δημιουργήσει συνδέσεις με σύγχρονα ζητήματα.

Η συνεργασία με τοπικούς καλλιτέχνες και η οργάνωση δράσεων ειδικά σχεδιασμένων για τη Μυρτιά συμβάλλουν στην αποκέντρωση της καλλιτεχνικής παραγωγής και στην ενίσχυση της τοπικής δημιουργικότητας.

Η έκθεση του graphic novel «Ζορμπάς – Πράσινη Πέτρα Ωραιοτάτη»

Ο πολιτικός γελοιογράφος και δημιουργός του graphic novel, Αντώνης Νικολόπουλος (Soloúp), παρουσιάζει στο Μουσείο την έκθεση «Ζορμπάς – Πράσινη Πέτρα Ωραιοτάτη».

Η έκθεση περιλαμβάνει πρωτότυπες σελίδες, βιβλία σεναρίων και storyboard, τα οποία ο δημιουργός δωρίζει στο Μουσείο. Ο Soloúp τονίζει ότι η έκθεση προσφέρει μια νέα ματιά στον Ζορμπά, μέσα από τη γλώσσα των κόμικς και την εικαστική αφήγηση.

10 Χρόνια Μουσείο Αρχαίας Ελεύθερνας: Μια δεκαετία ανακαλύψεων, μνήμης και πολιτισμού

 

Η Ελεύθερνα γιόρτασε το τριήμερο που πέρασε μια σημαντική επέτειο: δέκα χρόνια λειτουργίας του Μουσείου της Αρχαίας Ελεύθερνας, ενός χώρου που άλλαξε τον χάρτη της αρχαιολογικής έρευνας στην Κρήτη και ανέδειξε τον τόπο σε διεθνή πολιτιστικό προορισμό. Με ειδικές ξεναγήσεις, παρουσίαση σπάνιων ευρημάτων και την παγκόσμια πρώτη πρεμιέρα των «Κορυβάντων», η επέτειος απέκτησε τον χαρακτήρα μιας γιορτής που συνέδεσε παρελθόν, παρόν και μέλλον.

Μια δεκαετία που άλλαξε την Ελεύθερνα

Από τα εγκαίνια του 2016 μέχρι σήμερα, το μουσείο έχει εξελιχθεί σε σημείο αναφοράς για την αρχαιολογική έρευνα και την πολιτιστική εξωστρέφεια της Κρήτης. Χιλιάδες επισκέπτες, Έλληνες και ξένοι, έχουν γνωρίσει μέσα από τις εκθέσεις του τον πλούτο των ανασκαφών, ενώ οι περιοδικές εκθέσεις που επιμελείται ο καθηγητής Νίκος Σταμπολίδης έχουν καθιερώσει το μουσείο ως έναν από τους πιο δυναμικούς πολιτιστικούς οργανισμούς της χώρας.

Φέτος, η επετειακή έκθεση στράφηκε στο ίδιο το μουσείο και στο ανασκαφικό έργο. Αθέατα αντικείμενα από τις αποθήκες παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά, αποκαλύπτοντας νέες πτυχές της ιστορίας της Ελεύθερνας και επιβεβαιώνοντας ότι ο τόπος έχει ακόμη πολλά να αφηγηθεί.

Ομηρικός οπλισμός και ταφικά ευρήματα

Ξεχωριστή θέση στην έκθεση είχε η προθήκη με τον Ομηρικό οπλισμό, κατασκευασμένο με παραδοσιακή σφυρηλάτηση: κράνος, ασπίδα, χάλκινη ζώνη, περικνημίδες, φαρέτρα και δόρυ, βασισμένα στα ευρήματα της Ελεύθερνας και της Φορτέτζας Κνωσού. Το υλικό αυτό λειτουργεί παιδαγωγικά για μαθητές και επισκέπτες, φωτίζοντας τον κόσμο των ομηρικών ηρώων.

Ιδιαίτερη συγκίνηση προκάλεσε η παρουσίαση της πιθοταφής ενός αγοριού 10–11 ετών και του σκύλου του, ο οποίος –σύμφωνα με τα ανασκαφικά δεδομένα– πέθανε από τη λύπη του και τάφηκε δίπλα στο παιδί, ώστε να το συντροφεύει στον Κάτω Κόσμο. Το εύρημα αυτό, σπάνιο και βαθιά ανθρώπινο, αναδεικνύει τη διαχρονική σχέση ανθρώπου και ζώων, όπως καταγράφεται ήδη από τον Όμηρο.

Το πρόσωπο μιας «ώριμης» πριγκίπισσας

Για πρώτη φορά παρουσιάστηκε και η φωτογραφική ανασύσταση του προσώπου μιας αριστοκράτισσας 70–72 ετών, από τον τάφο των πριγκιπισσών που έκανε την Ελεύθερνα γνωστή διεθνώς. Η ιατροδικαστική αποτύπωση του κρανίου της, έργο του καθηγητή Αγελαράκη, προσφέρει μια μοναδική εικόνα της γυναίκας που έζησε και τάφηκε με τιμές πριν από χιλιάδες χρόνια.

Οι «Κορύβαντες»: Παγκόσμια πρώτη στην Ελεύθερνα

Το τριήμερο κορυφώθηκε με την παγκόσμια πρώτη της χορευτικής παράστασης «Κορύβαντες», εμπνευσμένη από τον μύθο των Κουρητών. Ο διεθνούς φήμης χορευτής Daniil Simkin και οι συνεργάτες του παρουσίασαν ένα σύγχρονο μπαλέτο ειδικά χορογραφημένο για την Ελεύθερνα, με ενδύματα του Zeus + Dione και ένα πλούσιο ρεπερτόριο σύγχρονων έργων. Η παράσταση εντάχθηκε στο 6ο Φεστιβάλ της Περιφέρειας Κρήτης και συγκέντρωσε πλήθος επίσημων προσκεκλημένων.

Πηγή: https://rethnea.gr/

 

Η Εθνική Λυρική Σκηνή ταξιδεύει στην Κρήτη – 56 παραστάσεις σε 29 χώρους, ένας μήνας γεμάτος μουσική και λυρική τέχνη

Μια από τις μεγαλύτερες περιοδείες στην ιστορία της πραγματοποιεί η Εθνική Λυρική Σκηνή τον Μάιο του 2026, ταξιδεύοντας σε έξι δήμους της Κρήτης με 56 παραστάσεις σε 29 διαφορετικούς χώρους. Στο πλαίσιο του προγράμματος «Η ΕΛΣ ταξιδεύει στην Ελλάδα», η Κρήτη μετατρέπεται σε ένα ανοιχτό λυρικό θέατρο, που μουσική, όπερα, οπερέτα, παιδικές παραγωγές και ντοκιμαντέρ συναντούν το κοινό σε πλατείες, θέατρα, εκκλησίες, τζαμιά, πάρκα και ιστορικά μνημεία.

Μια μεγάλη πολιτιστική εξόρμηση σε όλο το νησί

Από τις 7 έως τις 31 Μαΐου, η ΕΛΣ θα βρεθεί σε Χανιά, Ρέθυμνο, Ανώγεια, Ηράκλειο, Σητεία και Ιεράπετρα, παρουσιάζοντας ένα πολυσυλλεκτικό πρόγραμμα που φέρνει τη λυρική τέχνη πιο κοντά σε κάθε γωνιά της Κρήτης. Η περιοδεία αποτελεί συνέχεια του εκτεταμένου προγράμματος που ξεκίνησε το 2025 και υλοποιείται με τη στήριξη του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος, ενώ πραγματοποιείται σε συνεργασία με τους τοπικούς δήμους και το Υπουργείο Πολιτισμού.

Ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής της ΕΛΣ, Γιώργος Κουμεντάκης, σημειώνει ότι η περιοδεία αποτελεί «μια εσωτερική επιστροφή στις αρχές και τις αξίες της κρητικής γης», τονίζοντας πως στόχος είναι η παρουσίαση της μουσικής σε όλες τις μορφές της, χωρίς όρια και στερεότυπα.

Αφιερώματα στον Μίκη Θεοδωράκη – Δύο μεγάλες συναυλίες

Η περιοδεία περιλαμβάνει δύο σημαντικά αφιερώματα στο έργο του Μίκη Θεοδωράκη:100 χρόνια Μίκης Θεοδωράκης.   Με Παντελή Θαλασσινό, Νίκη Γρανά, δεκαμελές σύνολο της Ορχήστρας της ΕΛΣ και τοπικές χορωδίες.

Χανιά (10/5), Ρέθυμνο (12/5), Ανώγεια (13/5), Ιεράπετρα (15/5), Σητεία (17/5), Ηράκλειο (18/5).

Ασίκικο Πουλάκη  

Με τον Γιάννη Διονυσίου και την Εστουδιαντίνα Νέας Ιωνίας Μαγνησίας.

Χανιά (18/5), Ρέθυμνο (19/5), Ανώγεια (20/5), Ιεράπετρα (21/5), Σητεία (22/5).

Συναυλίες, μουσικοθεατρικές παραστάσεις και μουσικά ταξίδια

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει τρεις ακόμη παραγωγές με επίκεντρο τη μουσική:

Πολλά εν θέλω να σου πω… με τον Ζαχαρία Καρούνη

Ρέθυμνο (8/5), Ανώγεια (9/5), Ιεράπετρα (10/5), Σητεία (11/5), Χανιά (12/5), Ηράκλειο (13/5).

Ροδινός: Ο θρυλικός λυράρης – μουσικοθεατρική παράσταση

Χανιά (14/5), Ηράκλειο (15/5), Ρέθυμνο (16/5), Ανώγεια (17/5), Ιεράπετρα (23/5).

Το σταυροδρόμι του κόσμου – Alcedo Folk Group

Χανιά (17/5), Ρέθυμνο (18/5), Ανώγεια (19/5), Ιεράπετρα (20/5), Σητεία (21/5).

Οπερέτα και λυρικό ρεσιτάλ – Η τέχνη στο προσκήνιο

Θέλω να δω τον Πάπα! του Θεόφραστου Σακελλαρίδη

Σητεία (19/5), Ιεράπετρα (21/5), Χανιά (23/5).

Ρεσιτάλ λυρικού τραγουδιού με Καραγιάννη, Χριστόπουλο, Σούρμπη

Ρέθυμνο (8/5), Σητεία (10/5), Ιεράπετρα (12/5), Χανιά (14/5).

Παραστάσεις για παιδιά και νέους

Ο Καραγκιόζης Ριγολέττος  

Χανιά (7/5), Ρέθυμνο (9/5), Ανώγεια (11/5), Ιεράπετρα (12/5), Σητεία (14/5).

Σιωπή, ο βασιλιάς ακούει  

Χανιά (7/5), Ιεράπετρα (9/5), Σητεία (10/5), Ανώγεια (12/5), Ρέθυμνο (13/5).

Ντοκιμαντέρ για τη Μαρία Κάλλας

Το ντοκιμαντέρ «Μαίρη, Μαριάννα, Μαρία: Τα άγνωστα ελληνικά χρόνια της Κάλλας» θα προβληθεί σε:

Ανώγεια (15/5), Σητεία (20/5), Ιεράπετρα (24/5), Ρέθυμνο (25/5), Χανιά (31/5).

Αξός: Η Κρήτη φωτίζει το παρελθόν της σε μια μοναδική ημερίδα

Η Αξός, ένας τόπος που η ιστορία δεν έπαψε ποτέ να αναπνέει, γίνεται το επίκεντρο μιας σημαντικής επιστημονικής συνάντησης για την αρχαιολογία και το πολιτιστικό της τοπίο. Μια ημερίδα που επιχειρεί να ενώσει τα κομμάτια της αρχαίας και χριστιανικής κληρονομιάς της περιοχής, αναδεικνύοντας τον ρόλο της στον ιστορικό χάρτη της Κρήτης.

Ημερίδα για την Αξό την Κυριακή 1 Μαρτίου 2026

Την Κυριακή 1 Μαρτίου 2026, στις 11:30 π.μ., στη Συνεδριακή Αίθουσα του Οικοτουριστικού Χωριού «Έναγρον» στην Αξό Μυλοποτάμου, θα πραγματοποιηθεί η ημερίδα «Γνωρίζοντας την Αξό – Αρχαιολογία & Πολιτιστικό Τοπίο». Η εκδήλωση συνδιοργανώνεται από τον Δήμο Μυλοποτάμου, την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ρεθύμνου, τη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ρεθύμνου, τη Δημοτική Κοινότητα Αξού και τον Πολιτιστικό Σύλλογο Αξού – Λιβάδας. Στόχος της ημερίδας είναι η τεκμηριωμένη ανάδειξη της ιστορικής πορείας της Αξού, μέσα από αρχαιολογικά δεδομένα, μνημεία και επιστημονικές εισηγήσεις που φωτίζουν τη διαχρονική της σημασία.

Η αρχαία πόλη της Αξού μέσα από τα ευρήματα

Η Δρ. Μαρία Πατεράκη, αρχαιολόγος, θα παρουσιάσει την εισήγηση «Αξός: Το ταξίδι μιας αρχαίας κρητικής πόλης μέσα από τα μνημεία και τα αρχαιολογικά της ευρήματα». Η ομιλία θα αναδείξει τις διαδοχικές φάσεις κατοίκησης, τα σημαντικά ευρήματα των ανασκαφών και τον ρόλο της Αξού στην αρχαιότητα, προσφέροντας μια ολοκληρωμένη εικόνα της εξέλιξης της πόλης.

Η χριστιανική κληρονομιά της περιοχής

Στη συνέχεια, οι αρχαιολόγοι Σταματίνα Δημάκη και Νικολέττα Πύρρου θα παρουσιάσουν το θέμα «Χριστιανικά μνημεία της Αξού», εστιάζοντας στη βυζαντινή και μεταβυζαντινή περίοδο. Η εισήγηση θα φωτίσει τη συνέχεια της λατρευτικής ζωής, την αρχιτεκτονική των ναών και την οικιστική εξέλιξη της περιοχής μέσα στους αιώνες.

Η Αξός ως θεματοφύλακας μνήμης

Η ημερίδα θα ολοκληρωθεί με την ομιλία του Κ. Σπανουδάκη, Καθηγητή ΑΕ Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης και Προέδρου του Εφορευτικού Συμβουλίου της Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Ρεθύμνου, με τίτλο

«Η Αξός θεματοφύλακας μνήμης: Από την αρχαιότητα στην εποχή μας».

Ο ομιλητής θα αναδείξει τη σημασία της ιστορικής συνείδησης ως στοιχείου συνοχής και πολιτιστικής συνέχειας για τη σύγχρονη κοινωνία.

Ελεύθερη είσοδος και αναλυτικό πρόγραμμα

Η είσοδος είναι ελεύθερη για το κοινό.

Πρόγραμμα Ημερίδας – Κυριακή 1 Μαρτίου 2026

11:30–11:45 Προσέλευση – Χαιρετισμοί

11:45–12:15 Εισήγηση Δρ. Μ. Πατεράκη

12:15–12:40 Εισήγηση Στ. Δημάκη & Ν. Πύρρου

12:40–13:10 Ομιλία Κ. Σπανουδάκη

13:10–13:30 Συζήτηση – Παρεμβάσεις – Κλείσιμο

ΠΗΓΗ : https://www.neakriti.gr/

Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου: Διάλεξη για τις ανασκαφές, νόμιμες και παράνομες στην Κρήτη

 

Το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου φιλοξενεί την Τετάρτη 12 Νοεμβρίου 2025 μια ξεχωριστή διάλεξη στο πλαίσιο της έκθεσης ΕΚΑΤΟΜΠΟΛΙΣ: Ο Κόσμος της Αρχαϊκής Κρήτης. Η ομιλήτρια, καθηγήτρια Katja Sporn, Διευθύντρια του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου Αθηνών, θα παρουσιάσει μια άγνωστη πτυχή της αρχαιολογικής ιστορίας του νησιού.

Η διάλεξη επικεντρώνεται στις προσπάθειες του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου να πραγματοποιήσει μια μεγάλη ανασκαφή στην Κρήτη από τα τέλη του 19ου αιώνα έως και τα μέσα του 20ού. Παρά τον ενθουσιασμό που προκάλεσαν οι ανακαλύψεις του Arthur Evans στην Κνωσό, και την έντονη κινητοποίηση αρχαιολόγων από πολλές χώρες, οι Γερμανοί ερευνητές Heinrich Schliemann, Wilhelm Dörpfeld και Georg Karo δεν κατάφεραν να υλοποιήσουν τα σχέδιά τους. Ο Schliemann είχε προσπαθήσει να αγοράσει γη στην Κνωσό, ο Dörpfeld σχεδίασε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου και ο Karo έφτασε δύο φορές κοντά στην έναρξη ανασκαφών, όμως ιστορικά γεγονότα όπως οι δύο Παγκόσμιοι Πόλεμοι και η εμπλοκή Γερμανών μελετητών σε παράνομες ανασκαφές το 1942, ματαίωσαν οριστικά κάθε προσπάθεια.

Η αφήγηση της καθηγήτριας Sporn φωτίζει μια ιστορία γεμάτη φιλοδοξία, επιστημονικό πάθος και διεθνή ανταγωνισμό, που διαμόρφωσε την πορεία της αρχαιολογικής έρευνας στην Κρήτη. Η διάλεξη θα πραγματοποιηθεί στις 18:00 στην Αίθουσα Διαλέξεων του Μουσείου και θα μεταδοθεί ζωντανά από το επίσημο κανάλι του στο YouTube. Η είσοδος είναι ελεύθερη για το κοινό.

Στα Χανιά το Διεθνές Συνέδριο Αρχαιομετρίας με συμμετοχές από 25 χώρες

Άρχισε στα Χανιά το Διεθνές Συνέδριο Αρχαιομετρίας, το οποίο πραγματοποιείται από τις 6 έως τις 8 Νοεμβρίου στο Πολυτεχνείο Κρήτης. Στο συνέδριο συμμετέχουν επιστήμονες από 25 χώρες, με στόχο την ανταλλαγή γνώσεων και την παρουσίαση νέων ερευνητικών αποτελεσμάτων στον τομέα της αρχαιομετρίας, ενός διεπιστημονικού κλάδου που συνδυάζει τις φυσικές επιστήμες, την τεχνολογία και την αρχαιολογία για την ανάλυση και ερμηνεία αρχαιολογικών ευρημάτων και υλικών.

Το συνέδριο διοργανώνεται από το Εργαστήριο Αρχαιομετρίας του Πολυτεχνείου Κρήτης και περιλαμβάνει θεματικές ενότητες όπως η ανάλυση αρχαίων υλικών, οι τεχνολογίες συντήρησης, οι γεωφυσικές μέθοδοι εντοπισμού αρχαιοτήτων και οι εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης στην αρχαιολογία. Πάνω από εκατό επιστήμονες, ερευνητές και φοιτητές από την Ευρώπη, την Ασία, την Αμερική και την Αφρική συμμετέχουν στις εργασίες του συνεδρίου.

Οι διοργανωτές τόνισαν τη σημασία της Κρήτης ως τόπου με πλούσια αρχαιολογική ιστορία, ιδανικού για τη φιλοξενία ενός τέτοιου επιστημονικού γεγονότος. Όπως ανέφεραν, η αρχαιομετρία συμβάλλει ουσιαστικά στην κατανόηση του παρελθόντος και στην προστασία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Παράλληλα με τις επιστημονικές παρουσιάσεις, το συνέδριο περιλαμβάνει εκθέσεις, εργαστήρια και δράσεις ανοιχτές στο κοινό, ενισχύοντας τη σύνδεση της επιστήμης με την κοινωνία.

πηγη:zarpanews.gr

Φαιστός: Τι αλλάζει στην προστασία του αρχαιολογικού χώρου;

Η Περιφέρεια Κρήτης προχωρά σε ένα σημαντικό βήμα για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, εντάσσοντας στο πρόγραμμα “Κρήτη 2021-2027” το έργο πυρόσβεσης για τον αρχαιολογικό χώρο της Φαιστού. Συγκεκριμένα, εγκρίθηκε η πράξη “Πυρόσβεση Αρχαιολογικού Χώρου Φαιστού”, συνολικού προϋπολογισμού 954.156,13 ευρώ, με συγχρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης. Το έργο θα υλοποιηθεί από το Υπουργείο Πολιτισμού, μέσω της Διεύθυνσης Μελετών και Εκτέλεσης Έργων Μουσείων και Πολιτιστικών Κτιρίων, σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ηρακλείου.

Ενίσχυση της αντιπυρικής προστασίας στον αρχαιολογικό χώρο της Φαιστού

Η πράξη αφορά την επέκταση και αναβάθμιση του συστήματος πυρόσβεσης στον αρχαιολογικό χώρο της Φαιστού, με στόχο την ενίσχυση της αντιπυρικής προστασίας ενός από τους σημαντικότερους μινωικούς χώρους της Κρήτης. Το έργο ανταποκρίνεται στις αυξημένες ανάγκες που δημιουργεί η κλιματική αλλαγή, ενισχύοντας την ετοιμότητα και ασφάλεια του χώρου. Περιλαμβάνει την επέκταση του μόνιμου υδροδοτικού δικτύου, την τοποθέτηση εκτοξευτήρων νερού και πυροσβεστικών φωλιών, την αναβάθμιση του αντλιοστασίου και της δεξαμενής πυρόσβεσης, καθώς και την αντικατάσταση του πυροσβεστικού συγκροτήματος. Επιπλέον, προβλέπεται η εγκατάσταση μόνιμου συστήματος ηχητικής αναγγελίας πυρκαγιάς και η εκπόνηση αρχαιολογικών ερευνών και συμπληρωματικών μελετών.

Η Φαιστός ως εμβληματικός αρχαιολογικός χώρος της Μινωικής Κρήτης

Η Φαιστός, δεύτερο σημαντικότερο ανακτορικό κέντρο της Μινωικής Κρήτης μετά την Κνωσό, βρίσκεται στη Μεσαρά, 55 χιλιόμετρα νότια του Ηρακλείου. Η πόλη κατοικήθηκε ήδη από το 6000 π.Χ. και ίδρυσε το πρώτο της ανάκτορο γύρω στο 2000 π.Χ. Σύμφωνα με τη μυθολογία, βασιλιάς της υπήρξε ο Ραδάμανθυς, αδελφός του Μίνωα, γνωστός για τη δικαιοσύνη του. Το ανάκτορο καταστράφηκε από σεισμό το 1700 π.Χ., αλλά αναστηλώθηκε άμεσα, ενώ η πόλη συνέχισε να ακμάζει έως τον 1ο αιώνα π.Χ., οπότε καταστράφηκε από τη Γόρτυνα.

Οι ανασκαφές στη Φαιστό άρχισαν το 1900 από την Ιταλική Αρχαιολογική Σχολή, με επικεφαλής τους Federico Halbherr και Luigi Pernier, ο οποίος ανακάλυψε τον περίφημο δίσκο της Φαιστού το 1908. Από το 1950 έως το 1971, ο Doro Levi συνέχισε τις ανασκαφές, αποκαλύπτοντας το Παλαιό Ανάκτορο και τμήματα της πόλης. Ο αρχαιολογικός χώρος παραμένει επισκέψιμος και αποτελεί πόλο έλξης για χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο.

Παρεμβάσεις για την προστασία και ανάδειξη του χώρου

Το Υπουργείο Πολιτισμού έχει δρομολογήσει σειρά παρεμβάσεων για τη συντήρηση και αποκατάσταση των αρχαίων καταλοίπων, την εγκατάσταση νέων στεγάστρων και τη στερέωση των πρανών στο Μινωικό Ανάκτορο της Φαιστού. Τα υφιστάμενα στέγαστρα, κατασκευασμένα τη δεκαετία του ’60, προστατεύουν κρίσιμα σημεία του χώρου, όπως τα Βασιλικά Διαμερίσματα, τα Παλαιά Ανάκτορα, τον χώρο των πίθων, τον κλίβανο και τον δυτικό προμαχώνα. Οι παρεμβάσεις εντάσσονται στο Εθνικό Στρατηγικό Σχέδιο για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής κρίσης στο πολιτιστικό απόθεμα της χώρας.

Ολοκληρωμένη Χωρική Επένδυση για την πολιτιστική κληρονομιά της Κρήτης

Το έργο πυρόσβεσης στη Φαιστό αποτελεί μέρος της Ολοκληρωμένης Χωρικής Επένδυσης “Εμβληματικών Διαδρομών Κρήτης / Περιβάλλον και Πολιτισμός”, που στοχεύει στην προστασία και ανάδειξη του πολιτιστικού πλούτου του νησιού. Μέσω αυτής της επένδυσης, ενισχύεται η βιώσιμη διαχείριση των αρχαιολογικών χώρων και η στρατηγική προτεραιότητα της Περιφέρειας Κρήτης για την πολιτιστική ανάπτυξη. Όπως επισημαίνει η Περιφέρεια, η ενίσχυση του πολιτισμού αποτελεί σταθερό πυλώνα δράσης, με στόχο την ανάδειξη της ιστορικής ταυτότητας και την ενίσχυση του βιώσιμου τουρισμού.

ΠΗΓΕΣ: https://www.traveldailynews.gr/ https://www.culture.gov.gr/

Νέα Αρχαιολογικά Ευρήματα στη Γόρτυνα: Αποκαλύφθηκε τμήμα της Βόρειας Οδού

Από τις 14 Ιουλίου έως τις 9 Αυγούστου 2025, η αρχαία Γόρτυνα αποτέλεσε πεδίο εντατικών αρχαιολογικών ερευνών από το Πανεπιστήμιο της Ρώμης «La Sapienza», σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ηρακλείου και υπό τη διεύθυνση της αρχαιολόγου Rita Sassu. Οι εργασίες επικεντρώθηκαν στη Βόρεια Οδό, τον κύριο οδικό άξονα της αρχαίας πόλης, με στόχο την αποκάλυψη και τεκμηρίωση του λιθόστρωτου, το οποίο διατηρείται σε εξαιρετική κατάσταση. Η ανασκαφή της Βόρειας Οδού δεν περιορίζεται μόνο στην επιστημονική τεκμηρίωση της πολεοδομικής διάρθρωσης της Γόρτυνας, αλλά αποσκοπεί και στη διευκόλυνση της δημιουργίας επισκέψιμων διαδρομών, ενισχύοντας την πολιτιστική ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου.

Τι έδειξε η αρχαιολογική σκαπάνη;

Ανάμεσα στα σημαντικότερα ευρήματα συγκαταλέγεται το άγαλμα ενός ζώου της οικογένειας των συΐδων, πιθανώς με λατρευτική ή συμβολική σημασία. Παράλληλα, πραγματοποιήθηκαν τοπογραφικές έρευνες υπό τον συντονισμό του Alessandro Jaia και σε συνεργασία με την Laura Ebanista. Στο πλαίσιο αυτό ολοκληρώθηκε το πρόγραμμα ορθοφωτογραφικής κάλυψης ολόκληρης της περιοχής της Γόρτυνας, με τη δημιουργία τριάντα πέντε αποσπασμάτων, αποτέλεσμα παγχρωματικών φωτογραφικών λήψεων που πραγματοποιήθηκαν με πτήσεις από χαμηλό ύψος. Επιπλέον, συνεχίστηκαν οι τοπογραφικοί έλεγχοι επί του πεδίου για την ακριβή αποτύπωση των αρχαιολογικών δομών.

Πλούσια Ιστορία

Η Γόρτυνα, 45 χιλιόμετρα νότια του Ηρακλείου, υπήρξε μία από τις σημαντικότερες πόλεις της αρχαίας Κρήτης. Κατοικήθηκε ήδη από τη Νεολιθική εποχή, γύρω στο 7000 π.Χ., και γνώρισε ιδιαίτερη ακμή κατά τη Μινωική περίοδο, μεταξύ του 1600 και 1100 π.Χ. Σύμφωνα με την αρχαία ελληνική μυθολογία, ιδρυτής της πόλης ήταν ο Γόρτυς από την Τεγέα της Αρκαδίας. Η Γόρτυνα ξεπέρασε σε ισχύ ακόμη και τη Φαιστό και έφτασε στη μέγιστη ακμή της υπό τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, όταν έγινε πρωτεύουσα της επαρχίας «Κρήτης και Κυρηναϊκής», με πληθυσμό που εκτιμάται σε περισσότερους από τριακόσιες χιλιάδες κατοίκους. Η πόλη επλήγη από ισχυρούς σεισμούς και τελικά καταστράφηκε το 828 μ.Χ. από Άραβες εισβολείς.

Πολιτιστική κληρονομιά

Στη Γόρτυνα οικοδομήθηκε ένας από τους πρώτους χριστιανικούς ναούς της Κρήτης, ο καθεδρικός ναός του Αγίου Τίτου, πρώτου επισκόπου του νησιού. Η βασιλική ανεγέρθηκε τον 6ο αιώνα μ.Χ. και τα ερείπιά της σώζονται μέχρι σήμερα. Σημαντικό μνημείο αποτελεί επίσης η Επιγραφή των Νόμων της Γόρτυνας, το αρχαιότερο σωζόμενο γραπτό νομικό κείμενο της Ευρώπης, το οποίο είναι χαραγμένο σε δώδεκα στήλες στο Ρωμαϊκό Ωδείο. Η πόλη διαθέτει επίσης το Μεγάλο Θέατρο, τον νερόμυλο του Γέρου Σαβουιδάκη, καθώς και τον ιερό πλάτανο που συνδέεται με τον μύθο της αρπαγής της Ευρώπης από τον Δία.

Ο αρχαιολογικός χώρος

Ο αρχαιολογικός χώρος της Γόρτυνας είναι επισκέψιμος και διαθέτει υποδομές όπως αναψυκτήριο, γλυπτοθήκη, χώρους υγιεινής, γραφείο και φυλάκιο-εκδοτήριο εισιτηρίων. Πρόσφατες παρεμβάσεις έχουν βελτιώσει την προσβασιμότητα για άτομα με αναπηρία και έχουν αναβαθμίσει τις διαδρομές περιήγησης. Οι νέες ανασκαφές και οι τοπογραφικές εργασίες ενισχύουν την επιστημονική τεκμηρίωση και προετοιμάζουν το έδαφος για μια σύγχρονη, βιωματική εμπειρία επίσκεψης, που συνδυάζει την ιστορική μνήμη με την πολιτιστική ανάδειξη.

Νέα διαμαρτυρία για το υπό κίνδυνο αρχαιολογικό μνημείο της Παπούρας ετοιμάζεται στην Κρήτη

Η Παπούρα, ένα ιστορικό και φυσικό τοπόσημο της Κρήτης, βρίσκεται αντιμέτωπη με την απειλή της καταστροφής στο όνομα μιας ανάπτυξης που αγνοεί τη μνήμη, τη γη και την πολιτιστική ταυτότητα του τόπου. Το βουνό, που φέρει αρχαιολογικά κατάλοιπα του μινωικού πολιτισμού, σπηλιές με θρησκευτική χρήση και ερειπωμένα μαντριά, αποτελεί ζωντανό μάρτυρα της σχέσης των ανθρώπων με τη φύση και την ιστορία.

Το Σάββατο 4 Οκτωβρίου, ο υφυπουργός Υποδομών Νίκος Ταχιάος θα επισκεφθεί το Ηράκλειο για να παρουσιάσει τα έργα της Κρήτης. Θα βρεθεί αντιμέτωπος με τις καθυστερήσεις του ΒΟΑΚ, τις απαιτήσεις των Δήμων για ασφαλείς παρακάμψεις και την κοινωνική αντίδραση για την καταστροφή της Παπούρας. Στις 13:00, στην πλατεία Ελευθερίας, πολίτες, φορείς και βουλευτές θα συναντηθούν για να υπερασπιστούν όχι μόνο ένα μνημείο, αλλά τον ίδιο τον τόπο και το δικαίωμα σε μια ζωή με αξιοπρέπεια.

Η Παπούρα ως μνημείο πολιτιστικής και κοινωνικής συνέχειας

Η Παπούρα αποτελεί ένα σύμβολο της διαχρονικής παρουσίας του ανθρώπου στην κρητική γη. Το σπήλαιο της χρησιμοποιούνταν από την αρχαιότητα ως χώρος λατρείας, ενώ τα μαντριά των βοσκών μαρτυρούν την οικονομική και κοινωνική σημασία της κτηνοτροφίας στην Κρήτη. Η γεωργία και η κτηνοτροφία, που κάποτε αποτελούσαν πυλώνες της τοπικής ζωής, σήμερα απειλούνται από έργα που αλλοιώνουν το φυσικό και πολιτιστικό τοπίο.

Ανάπτυξη χωρίς ρίζες και σεβασμό στον τόπο

Η επιδοτούμενη εγκατάσταση φωτοβολταϊκών, ανεμογεννητριών, νέων δρόμων και αεροδρομίων, παρουσιάζεται ως πρόοδος, αλλά στην πράξη αποκόπτει τις κοινότητες από τη γη τους. Η Παπούρα κινδυνεύει να χαθεί μέσα σε αυτή τη λογική, που αντιμετωπίζει την πολιτιστική κληρονομιά ως εμπόδιο και όχι ως θεμέλιο για βιώσιμη ανάπτυξη.

Η αντίσταση της κοινωνίας και η ευθύνη του

κράτους

Η υπεράσπιση της Παπούρας δεν αφορά μόνο αρχαιολόγους ή ακτιβιστές. Είναι υπόθεση όλων μας. Η πολιτιστική κληρονομιά, η φύση και τα δημόσια αγαθά δεν είναι πολυτέλεια αλλά δικαίωμα και υποχρέωση απέναντι στις επόμενες γενιές. Η ανάθεση της διερεύνησης του μνημείου στο Υπουργείο Πολιτισμού είναι απαραίτητη για να εξασφαλιστεί επιστημονική σοβαρότητα, διεπιστημονική προσέγγιση και προστασία του χώρου.

Πολυρρήνια: Η διαχρονική δωρική πόλη της Κρήτης που μιλά μέσα από πέτρα και μνήμη

Από την αρχαϊκή ακμή έως τη βυζαντινή καστροπολιτεία – Η Πολυρρήνια ως τόπος λατρείας, στρατηγικό οχυρό και αρχαιολογικό θησαυροφυλάκιο δεν ανήκει στον χρόνο, έχει πολλούς. Η Πολυρρήνια, στην ημιορεινή ενδοχώρα της δυτικής Κρήτης, είναι σκαρφαλωμένη σε ύψος 430 μέτρων, αγναντεύει αιώνες ιστορίας, από την αρχαϊκή της ίδρυση έως τα βυζαντινά της τείχη. Κι αν σήμερα μοιάζει με έναν ήσυχο παραδοσιακό οικισμό, η πέτρα της μιλά — και λέει πολλά.

Ιστορική ταυτότητα: Μια πόλη-κράτος με θεσμούς και στρατηγική ισχύ

Η Πολυρρήνια υπήρξε μία από τις ισχυρότερες δωρικές πόλεις της Κρήτης, σύμφωνα με όσα εξήγησε η αρχαιολόγος Στ. Μαρκουλάκη, στα Χανιώτικα Νέα, με αφορμή διάλεξημε θέμα "Η Πολυρρήνια στους αιώννες". Με δικό της νόμισμα, αριστοκρατική διοίκηση, βουλή και εκκλησία του δήμου, ενσάρκωνε το πρότυπο της πόλης-κράτους. Η διοικητική της επικράτεια εκτεινόταν από τη βόρεια έως τη νότια ακτή του νησιού, ενώ το λιμάνι της Κισάμου υπαγόταν διοικητικά σε αυτήν.

Η στρατηγική της θέση στην κωνική ακρόπολη της επέτρεπε να ελέγχει τα περάσματα από βορρά προς νότο, ενώ η εύφορη γη της τροφοδοτούσε την οικονομία με κτηνοτροφία και υφαντική. Το όνομά της, άλλωστε, προέρχεται από τα «πολλά ρήνεα» — τα πρόβατα.

 Αρχιτεκτονικά θαύματα: Τείχη, υδραγωγεία και λαξευτά σπίτια

Η ακμή της πόλης εντοπίζεται στον 4ο αιώνα π.Χ. και στους ελληνιστικούς χρόνους. Τότε κατασκευάστηκαν τα τείχη της και το υπόσκαφο υδραγωγείο — ένα τεχνικό επίτευγμα με δύο σκέλη και λαξευτές δεξαμενές που λειτουργεί έως σήμερα. Η πόλη αναπτύσσει διακρατικές σχέσεις, ελέγχει το Δικτυναίο Ιερό στις Μένιες και συμμετέχει ενεργά στα ιστορικά γεγονότα της εποχής.

Η πολεοδομία της Πολυρρήνιας προσαρμόστηκε στο επικλινές έδαφος με ταράτσες και στενά περάσματα, ενώ τα σπίτια χτίζονταν μισά μέσα στον λαξευμένο βράχο και μισά με δόμους. Σήμερα μοιάζουν με σπηλιές, απομεινάρια μιας αρχιτεκτονικής που εξυπηρετούσε την αυτάρκεια και την προστασία.

 Καθημερινότητα και πολιτισμός: Από την υφαντική τέχνη έως τις επιγραφές

Οι ανασκαφές αποκάλυψαν πλήθος υφαντικών βαρών, δείγμα της έντονης δραστηριότητας των γυναικών στην παραγωγή ενδυμάτων. Η ύδρευση γινόταν με λαξευτές στέρνες, ενώ η ακρόπολη διέθετε ρωμαϊκά συγκροτήματα δεξαμενών.

Οι επιγραφές της πόλης — επίσημα ψηφίσματα, γκράφιτι προσκυνητών, ποιητικά επιτύμβια — αποκαλύπτουν έναν κόσμο με θεσμούς, συναισθήματα και πνευματικότητα. Η εκκλησία των 99 Αγίων Πατέρων, χτισμένη πάνω σε αρχαίο τελεστήριο, λειτουργεί ως επιγραφικό μουσείο, αν και συνυπάρχει με το σύγχρονο νεκροταφείο.

 Από τη Ρώμη στο Βυζάντιο: Η Πολυρρήνια ως φρούριο και πνευματικό κέντρο

Στον 2ο αιώνα π.Χ., η πόλη ακολουθεί φιλορωμαϊκή πολιτική και εξασφαλίζει την εύνοια της Ρώμης. Η ακμή μετατοπίζεται στο επίνειό της, την Κίσαμο. Στα βυζαντινά χρόνια, η Πολυρρήνια μετατρέπεται σε καστροπολιτεία, με τον Νικηφόρο Φωκά να την εντάσσει στο σχέδιο ανάκτησης της Κρήτης από την αραβική κατοχή.

 Γιατί αξίζει να την επισκεφθείτε

Η Πολυρρήνια δεν είναι ένας τουριστικός προορισμός — είναι μια εμπειρία. Ένας τόπος που προσφέρει γνώση, φύση και παράδοση. Μακριά από τον θόρυβο, αλλά κοντά στην ουσία. Για τον ψαγμένο επισκέπτη, είναι μια πόλη που δεν έχει ξεχαστεί, αλλά περιμένει να ξαναειπωθεί.

πηγή: https://www.haniotika-nea.gr/,

https://www.discovercrete.com/

 https://cultureinchania.gr/

https://www.interkriti.org/

https://www.kastra.eu/

Το Ιερό της Ίασης: Ασκληπιείο της Λεβήνας στην Κρήτη

Στην εσχατιά της Κρήτης, εκεί όπου το πέλαγος δανείζει στην στεριά την αιώνια πνοή του και ο ήλιος χαϊδεύει τις πλαγιές με χρυσαφένιο φως, ένα αρχαίο μυστικό ψιθυρίζει ακόμη τις ιστορίες του. Η Λεβήνα, χαμένη στον χρόνο αλλά ζωντανή στη μνήμη, υπήρξε κάποτε τόπος ίασης, ελπίδας και θαυμαστών θεραπευτικών δρώμενων. Εκεί, δίπλα στις σπηλιές του Λέντα, ανθούσε ένα Ασκληπιείο που δεν ήταν απλώς ναός – ήταν λιμάνι ψυχής, καταφύγιο σώματος και τελετουργία του ανθρώπου προς τη θεραπευτική σοφία του θείου.

 Ιστορία του Ασκληπιείου Λεβήνας στην Κρήτη

Το Ασκληπιείο της Λεβήνας αποτελούσε ιερό αφιερωμένο στον Ασκληπιό, θεό της Ιατρικής. Η λειτουργία του χρονολογείται από τα ελληνιστικά χρόνια και επεκτάθηκε σημαντικά κατά τη ρωμαϊκή περίοδο. Ως λιμάνι της ισχυρής Γόρτυνας, η Λεβήνα είχε στρατηγική θέση και το ιδανικό της κλίμα ενίσχυε τη φήμη του θεραπευτηρίου.

 Θεραπευτικές μέθοδοι και πρακτικές στο αρχαίο Ασκληπιείο

Οι θεραπείες στη Λεβήνα ήταν ολιστικές και συνδύαζαν σωματική, πνευματική και ψυχική κάθαρση:

- Ιαματικά λουτρά σε πηγές πλούσιες σε μέταλλα

- Διατροφή και δίαιτα προσαρμοσμένη σε κάθε ασθενή

- Μουσική, θέατρο και όνειρα, ως μέρος της ψυχικής ενδυνάμωσης

- Εγκοίμηση: θεραπευτική ύπνωση σε ειδικό χώρο, για επικοινωνία με τον Ασκληπιό μέσω ονείρων

Στον Λέντα έχουν γίνει θεατρικές αναπαραστάσεις των αρχαίων θεραπευτικών τελετουργιών του Ασκληπιείου της Λεβήνας, στο πλαίσιο πολιτιστικών δράσεων που τιμούν την αρχαία ελληνική ιατρική και τη λατρεία του Ασκληπιού.

 Η μυστηριώδης τρύπα του Ασκληπιού στον Λέντα

Στην παράδοση της Λεβήνας αναφέρεται η “τρύπα του Ασκληπιού” — μια μικρή κοιλότητα κοντά στο ιερό, από την οποία εμφανιζόταν φίδι. Η παρουσία του ερπετού θεωρούταν οιωνός για την πορεία της θεραπείας. Αν εμφανιζόταν, η ίαση δεν θα επιτυγχανόταν. Αν όχι, ο ασθενής είχε ελπίδα.

Αρχαιολογικά ευρήματα του Ασκληπιείου Λεβήνας

Οι ανασκαφές στον Λέντα έφεραν στο φως: Επιγραφές ευχαριστίας από ασθενείς που θεραπεύτηκαν. Ακόμη από την αρχαιολογική σκαπάνη αποκαλύπτηκαν γλυπτά του Ασκληπιού και της Υγιείας αλλά και κτιριακά κατάλοιπα του ναού και του χώρου εγκοίμησης

Τα ευρήματα φιλοξενούνται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου και τεκμηριώνουν το μεγαλείο και τη φήμη του ιερού.

πηγές:https://grecorama.com/   www.aegeussociety.org/  /www.e-storieskritis.gr/, www.neakriti.gr, e-mesara.gr

Το ICOMOS Ελλάδας αντιδρά για τις παρεμβάσεις στον λόφο Παπούρα

Με αφορμή την αποκάλυψη ενός μοναδικού κυκλικού μνημείου στον λόφο Παπούρα, στο Καστέλι Ηρακλείου, το ελληνικό τμήμα του ICOMOS εξέφρασε την έντονη ανησυχία του για την τύχη του ευρήματος, που ήρθε στο φως στο πλαίσιο των εργασιών για τον Νέο Διεθνή Αερολιμένα Ηρακλείου. Το μνημείο, με λαβυρινθική αρχιτεκτονική και τελετουργική χρήση, χρονολογείται από το 3200 έως το 1800 π.Χ. και επαναχρησιμοποιήθηκε κατά τον 7ο αιώνα π.Χ., συνιστώντας σημαντικό τεκμήριο για τη μελέτη του μινωικού πολιτισμού και της πρώιμης λατρευτικής δραστηριότητας.

Αρχαιολογικός πλούτος και ατελής έρευνα

Το μνημείο είναι τοποθετημένο στην κορυφή του λόφου, εποπτεύοντας φυσιογνωμικά την πεδιάδα του Καστελίου και τα ορεινά τοπία της Κρήτης. Σύμφωνα με τα αρχαιολογικά δεδομένα, το συγκρότημα περιλαμβάνει μινωικό ανάκτορο, λατρευτικό σπήλαιο και διαμορφωμένο μονοπάτι, στοιχείο που τεκμηριώνει τη θρησκευτική και τελετουργική χρήση του χώρου. Το ICOMOS υπογραμμίζει πως η μέχρι σήμερα έρευνα είναι ελλιπής και δεν έχει ολοκληρωθεί, ενώ τονίζει την ανάγκη συνέχισης και επέκτασης των ανασκαφών ώστε να αποκτηθεί πλήρης εικόνα και να αποδοθεί ο τόπος στην επιστήμη και το κοινό ως επισκέψιμη αρχαιολογική ενότητα.

Απόφαση ΚΑΣ: Παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας απειλούν το μνημείο

Το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο ενέκρινε επεμβάσεις πολύ μεγάλης κλίμακας στον λόφο Παπούρα, προκειμένου να εξυπηρετηθούν οι ανάγκες του νέου αερολιμένα, όπως η εγκατάσταση ραντάρ, πύργων ελέγχου και βοηθητικών κτιρίων. Οι εργασίες αυτές προβλέπουν εκτεταμένες διαμορφώσεις και «ταπεινώσεις» του λόφου, με χρήση εκρηκτικών, ενέργειες που μπορεί να προκαλέσουν ανεπίστρεπτη καταστροφή τόσο του μνημείου όσο και του αρχαιολογικού και φυσικού τοπίου της περιοχής.

Αντίθεση στις πολιτικές του ΥΠΠΟ και έκκληση για επανεξέταση

Το ελληνικό ICOMOS καταγγέλλει αυθαίρετες πρακτικές του Υπουργείου Πολιτισμού, το οποίο χρησιμοποιεί το ΚΑΣ ως νομιμοφανή μηχανισμό για την επιβολή αποφάσεων που παραβιάζουν τον αρχαιολογικό νόμο 4858/2021 και το άρθρο 24 του Συντάγματος. Κάνει λόγο για έλλειψη θεσμικής διαφάνειας και αγνόηση των εθνικών και διεθνών υποχρεώσεων για προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Πρόταση για νέα μελέτη και αποφυγή της πολιτιστικής βλάβης

Το ICOMOS ζητά την άμεση εκπόνηση νέων μελετών για την εγκατάσταση συστημάτων αεροναυτιλίας σε περιοχές που δεν θα εμποδίζουν την αρχαιολογική έρευνα και ανάδειξη του μνημείου. Χαρακτηρίζει το κυκλικό μινωικό συγκρότημα ως εύρημα κομβικής σημασίας όχι μόνο για την επιστήμη αλλά και για την ανθρωπότητα, και απευθύνει έκκληση για την αλώβητη διατήρησή του.

«Η Λύκτος Ξαναμιλά»: Πολύχρωμα μάρμαρα, ρωμαϊκά κτίρια και το άγνωστο θέατρο έρχονται στο φως

Ανάμεσα στους λόφους της Κρήτης και τη σκόνη των αιώνων, η αρχαία Λύκτος ξυπνά ξανά. Εκεί όπου τα μάρμαρα αφηγούνται χωρίς λέξεις, και τα ερείπια ψιθυρίζουν ιστορίες Αυτοκρατόρων και πολιτών, η αρχαιολογική σκαπάνη φωτίζει μνήμες θαμμένες μα όχι λησμονημένες — κι εμείς ακούμε, σιωπηλοί και ευγνώμονες.

Με φόντο την ολοκλήρωση ενός πενταετούς αρχαιολογικού προγράμματος, σημαντικά ευρήματα από τη ρωμαϊκή Λύκτο αποκαλύπτουν νέα κεφάλαια της μακραίωνης ιστορίας της Κρήτης. Η φετινή ανασκαφική περίοδος επικεντρώθηκε στην Αυτοκρατορική εποχή, με το βουλευτήριο να αποτελεί το πλέον εντυπωσιακό εύρημα: ένας χώρος συνεδριάσεων και λατρείας του Αυτοκράτορα Αδριανού, που χρονολογείται στα 118 μ.Χ. Παράλληλα, εντυπωσιάζει η αντοχή του αστικού ιστού της Λύκτου, αφού αρκετά δημόσια κτίρια επισκευάστηκαν και χρησιμοποιήθηκαν επί 800 χρόνια, παρά τους σεισμούς που τα έπληξαν.

 Μάρμαρα από κάθε γωνιά της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας

Μόνο κατά τις τελευταίες ημέρες της ανασκαφής, εντοπίστηκε μισός τόνος διακοσμητικών μαρμάρων — εισαγωγές από Φρυγία, ελληνικά νησιά και άλλες περιοχές, που πιστοποιούν τον εμπορικό πλούτο της Λύκτου κατά τη ρωμαϊκή εποχή. Σύμφωνα με τον Άγγελο Χανιώτη, η οικονομική ευμάρεια βασιζόταν κυρίως στο εμπόριο κρασιού και ελαίου.

 Το κρυμμένο Θέατρο και η ανατροπή των θεωριών

Ιδιαίτερης σημασίας είναι ο εντοπισμός έδρας από το Θέατρο της Λύκτου ενσωματωμένων σε μεταγενέστερα οικοδομήματα, επιβεβαιώνοντας την εγγύτητά του στα δημόσια κτίρια της πόλης. Το θέατρο, γνωστό από σχέδιο του Ονόριο Μπέλι του 1586 ως το μεγαλύτερο της Κρήτης, καθίσταται πλέον αντικείμενο άμεσης προτεραιότητας στις μελλοντικές ανασκαφικές φάσεις.

 Η καθημερινότητα στο μικροσκόπιο

Η αποκάλυψη πολυφασικού κτιρίου μήκους 20 μέτρων, αρχικά χαρακτηρισμένου ως ιδιωτικού, υποδηλώνει σύνθετες χρήσεις που εκτείνονται από τα ελληνιστικά έως τα ύστερα ρωμαϊκά χρόνια. Η νέα φάση μελέτης των ευρημάτων θα επικεντρωθεί και στην οικιστική αρχιτεκτονική, για να δομηθεί μια πληρέστερη εικόνα της καθημερινής ζωής των κατοίκων της Λύκτου.

 Αξίζει να σημεθωθεί ότι συνδιευθυντές της ανασκαφής είναι οι κ.κ. Άγγελος Χανιώτης, Αντώνης Κοτσώνας και Βασιλική Συθιακάκη — καθώς και ολόκληρη την επιστημονική ομάδα των 19 μελών και των 12 εργατών που προέρχονται από έξι χώρες. Ήδη εξασφαλίστηκε χρηματοδότηση για τη συνέχιση της τεκμηρίωσης, με στόχο όχι μόνο την επιστημονική ανάλυση αλλά και την αξιοποίηση των ευρημάτων για την πολιτιστική ανάπτυξη της περιοχής.

Πηγή: cretalive.gr

Κύκλος από πέτρα, σκιά από μπετόν: Στο στόχαστρο της ανάπτυξης το αρχαιολογικό εύρημα της Παπούρας

Περίμενε για αιώνες σιωπηλό κάτω από τα στρώματα του χρόνου. Κι όταν το χώμα άνοιξε και αποκαλύφθηκε ο κυκλικός αρχιτεκτονικός του όγκος, η ιστορία έκανε ένα βήμα μπροστά — μόνο για να σκοντάψει, ξανά, στα έργα της νεωτερικότητας. Το εντυπωσιακό μνημείο στον λόφο Παπούρα, μοναδικό στον Αιγαιακό χώρο, κινδυνεύει.

Το Τοπικό Παράρτημα Κρήτης του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τη μοίρα του μοναδικού μνημείου στον λόφο Παπούρα, που απειλείται από τις κατασκευαστικές παρεμβάσεις για το νέο αεροδρόμιο.

Αποκάλυψη με προοπτική και λατρευτική ιστορία

Η αρχαιολογική έρευνα στο πλαίσιο κατασκευής του Νέου Διεθνούς Αερολιμένα Ηρακλείου αποκάλυψε κυκλική κατασκευή διαμέτρου σχεδόν 50 μέτρων, με δαιδαλώδη δομή επάλληλων λιθόκτιστων δακτυλίων. Η χρήση της χρονολογείται από την Προανακτορική έως και την Παλαιοανακτορική περίοδο και ενδεχομένως εξυπηρετούσε λατρευτικό σκοπό, με ευρήματα που συνδέουν το μνημείο με την Κνωσό, τη Μεσαρά και τα βόρεια παράλια της Κρήτης.

 Ραντάρ πάνω στα απομεινάρια του χρόνου;

Η διαχειρίστρια εταιρεία του έργου (ΔΑΗΚ) σχεδιάζει την τοποθέτηση εγκαταστάσεων ραδιοβοηθημάτων σε απόσταση μόλις 20 μέτρων από το μνημείο, κάτι που παραβιάζει κατάφωρα τον αρχαιολογικό νόμο και απειλεί την υλική και αισθητική ακεραιότητα του μνημείου και του τοπίου. Οι απαιτούμενες ταπεινώσεις και διαμορφώσεις, αλλά και οι πιθανές ανατινάξεις για λατόμευση, θα μπορούσαν να προκαλέσουν μη αναστρέψιμες βλάβες.

 Ένα déjà vu αρχαιολογικής τραγωδίας;

Ο Σύλλογος υπενθυμίζει ότι παρόμοια παρέμβαση στην περίπτωση της Νεολιθικής ακρόπολης στο Ζάγανι, για τις ανάγκες του αεροδρομίου «Ελ. Βενιζέλος», οδήγησε σε ανεπανόρθωτη απώλεια. Το Τοπικό Παράρτημα Κρήτης του ΣΕΑ ζητά να τηρηθούν οι δεσμεύσεις της Πολιτείας, που είχε ήδη υποσχεθεί την εξεύρεση εναλλακτικής θέσης για το ραντάρ.

 Ο λόφος δεν είναι απλό υπέδαφος – είναι αρχαιοτοπίο

Η τοποθεσία περιλαμβάνει, πέρα από την κυκλική δομή, αρχαίο μονοπάτι, λατρευτικό σπήλαιο και κτιριακό συγκρότημα. Η επέμβαση όχι μόνο θα στερήσει το μνημείο από το φυσικό του πλαίσιο, αλλά θα καθιστά αδύνατη τη μετατροπή του λόφου σε επισκέψιμο αρχαιολογικό χώρο.

 Έκκληση: «Προστατέψτε τώρα – όχι όταν θα είναι αργά»

Το Τοπικό Παράρτημα Κρήτης του ΣΕΑ ζητά:

- Πλήρη προστασία και διατήρηση του μνημείου και του τοπίου του

- Ανάδειξή του ως επισκέψιμου αρχαιολογικού χώρου

- Άμεση απομάκρυνση κάθε σχεδιασμού εγκατάστασης τεχνολογικού εξοπλισμού στην περιοχή

Πού βρίσκεται η αρχαία Απτέρα με το περίφημο θέατρό της;

Διάσημη για την Κνωσσό και την Φαιστό, η Κρήτη κρύβει και άλλους, λιγότερο γνωστούς, αρχαιολογικούς θησαυρούς, όπως την αρχαία Απτέρα. Η Απτέρα των ιστορικών χρόνων εντοπίζεται στο ύψωμα «Παλιόκαστρο», το οποίο δεσπόζει στα νοτιοανατολικά του κόλπου της Σούδας, στον σημερινό νομό Χανίων, και υπήρξε μία από τις σπουδαιότερες πόλεις – κράτη της Κρήτης. 

Πολλές είναι οι δοξασίες για την προέλευση του ονόματός της, με επικρατέστερη αυτή που θεωρεί ότι πρόκειται για επίθετο της Αρτέμιδος, προστάτιδας θεάς της πόλης. Κατά μία άλλη εκδοχή, το όνομα οφείλεται στον βασιλιά των Δελφών, Πτέρα ή Απτέρα, ενώ υπάρχει και η θεωρία για τον μυθικό αγώνα μεταξύ Μουσών και Σειρήνων, κατά τον οποίο ηττήθηκαν οι Σειρήνες, πέταξαν τα φτερά τους (έμειναν άπτερες), έγιναν λευκές και έπεσαν στη θάλασσα. 

Του Ανδρέα Αναγνωστόπουλου 

Aρχαίοι γεωγράφοι ή ιστορικοί αναφέρονται στη θέση της Απτέρας. Σύμφωνα με τον Στράβωνα και τον Πλίνιο, διέθετε δύο λιμένες, την Κίσαμο, η οποία γενικά τοποθετείται στην ευρύτερη περιοχή μεταξύ Καλαμιού και Καλυβών και τη Μινώα, που ταυτίζεται με το σημερινό Μαράθι. Η ταύτιση της θέσης της οφείλεται στον ιστοριοδίφη Pashley που περιηγήθηκε την περιοχή το 1834. 

Η περίοδος της ακμής της πόλης ξεκινά από τους κλασικούς και ελληνιστικούς χρόνους, φάση κατά την οποία οργανώνονται τα ιερά της, εφοδιάζεται ο κεντρικός οικισμός με ισχυρή, περιμετρική οχύρωση, μήκους 3.480 μέτρων, και κατασκευάζεται το θέατρο. 

Τον 4ο αιώνα. π.Χ., η Απτέρα κόβει το δικό της νόμισμα και μεταξύ 3ου και 2ου αι. π.Χ. αναπτύσσει σχέσεις με μεγάλα κέντρα της ελληνιστικής επικράτειας. Κατά τη Ρωμαϊκή εποχή (69 π.Χ. - 365 μ.Χ.) η πόλη γνωρίζει νέα ακμή, μάρτυρες της οποίας αποτελούν τα μεγάλα δημόσια κτήρια που σώζονται μέχρι σήμερα. Η κατοίκησή της συνεχίζεται έως τα βυζαντινά χρόνια (7ο αιώνας μ.Χ.), οπότε καταστρέφεται από ισχυρό σεισμό. Στην οριστική καταστροφή της συνέβαλαν επιδρομές Αράβων πειρατών. 

Οι πρώτες ανασκαφές στην περιοχή έγιναν την δεκαετία του 1860 από τη Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή, κατά τις οποίες ήρθε στο φως ο λεγόμενος «τοίχος των επιγραφών», ευμεγέθης δομή με τιμητικές και προξενικές επιγραφές του 3ου και 2ου αιώνα π.Χ. 
Το 1942 οι γερμανικές δυνάμεις κατοχής ανέσκαψαν τον μικρό δίχωρο ναό, ενώ το 1958 ξεκίνησαν ανασκαφές από την Αρχαιολογική Υπηρεσία κυρίως με σωστικό χαρακτήρα, τις οποίες συνέχισε αργότερα η ΚΕ΄ ΕΠΚΑ. Από τα έτη 1985-1987 διενεργούνται και συστηματικές έρευνες στον οικισμό. 

Το αρχαίο θέατρο

Σημαντικότερο εύρημα είναι φυσικά το αρχαίο θέατρο της Απτέρας, η οικοδόμηση του οποίου έγινε σε δύο φάσεις: η πρώτη χρονολογείται κατά τους ελληνιστικούς χρόνους και η δεύτερη τον 1ο αιώνα μ.Χ. Σε τμήματα του σκηνικού οικοδομήματος διακρίνεται μετασκευή, η οποία έγινε μετά από την ολοκλήρωση του μνημείου.

Το θέατρο έχει τη χαρακτηριστική διάρθρωση των ελληνιστικών θεάτρων, δηλαδή αποτελούνταν από κοίλο, ορχήστρα και σκηνικό οικοδόμημα. Για την κατασκευή του χρησιμοποιήθηκε το ασβεστολιθικό πέτρωμα της περιοχής, από το οποίο έχουν κατασκευαστεί τα περισσότερα μνημεία της πόλης.

Το αρχαίο θέατρο της Απτέρας χτίστηκε πάνω σε φυσική πλαγιά και ως προς το σχήμα του ήταν λίγο μεγαλύτερο από ημικύκλιο. Το κοίλο αναφέρεται ότι χωριζόταν μέσω πέντε κάθετων κλιμάκων σε τέσσερις κερκίδες , ενώ με την ύπαρξη ενός διαζώματος διαιρούνταν σε άνω και κάτω κοίλο. Από τις σειρές εδωλίων του σώζονται σήμερα μόνο δεκατρείς. 

Το ψηλότερο τμήμα του κοίλου καταστράφηκε στα νεότερα χρόνια λόγω αξιοποίησής του για γεωργικούς σκοπούς. Στα άκρα το κοίλο στηρίζεται σε δύο ισχυρούς αναλημματικούς τοίχους, κατασκευασμένους από πέτρες.

Το τμήμα της ορχήστρας είναι λίγο μεγαλύτερο από ημικύκλιο - όπως και το κοίλο -. Η κυκλική πέτρα που υπάρχει στο κέντρο ήταν η βάση της θυμέλης, του βωμού δηλαδή προς τιμήν του θεού Διονύσου. Στην ορχήστρα οδηγούσαν δύο διάδρομοι, οι πάροδοι, οι οποίοι βρίσκονται ανάμεσα στο κοίλο και τη σκηνή και είχαν μήκος περίπου 20 μέτρα

Εξάλλου, γύρω από την ορχήστρα υπήρχε ένας υπόγειος αποχετευτικός αγωγός, καλυμμένος με πλάκες για να απομακρύνει τα όμβρια ύδατα.

Από το τμήμα της σκηνής το μόνο που έχει απομείνει είναι τα θεμέλια από τα ρωμαϊκά χρόνια. Σήμερα έχουν σωθεί μόνο η βάση ενός τοίχου, καθώς και τα θεμέλια του λογείου. Το δωμάτιο δεξιά από το λογείο και αντίστοιχα στην αριστερή πλευρά ήταν τα παρασκήνια, τα οποία χρησιμοποιούσαν οι υποκριτές και εκεί φύλασσαν τα αντικείμενα των παραστάσεων

Η συστηματική ανασκαφή του μνημείου ξεκίνησε τον Ιούλιο του 2008. Από την πρώτη οικοδομική φάση οικοδόμησης διακρίνονται οι ευθείες των ελληνιστικών παρόδων και οι αγωγοί απορροής των υδάτων. Εντοπίστηκε ο αναλημματικός τοίχος της σκηνής και τμήματος του κοίλου, δομημένος κατά τον οχυρωματικό τύπο από μεγάλες λίθινες πλίνθους, όμοιες με εκείνες της ελληνιστικής οχύρωσης.

Με βάση την εγκεκριμένη από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο «Μελέτη αποκατάστασης του αρχαίου θεάτρου της Απτέρας» υλοποιήθηκε η αποκατάσταση, καθώς και η ανάδειξη του μνημείου με την ήπια διαμόρφωση του περιβάλλοντός του. Οι εργασίες ξεκίνησαν τον Αύγουστο του 2012 και ολοκληρώθηκαν τον Νοέμβριο του 2015, με χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ 2007-2013, συνολικού ύψους 2.440.000 ευρώ.

Το έργο περιλάμβανε την αναστήλωση του κοίλου, την κατάχωση τμήματος της ευαίσθητης αργολιθοδομικής θεμελίωσης των εδωλίων, την ανάταξη λιθοπλίνθων των παρόδων στις αρχικές τους θέσεις, τη συντήρηση και αποκατάσταση του σκηνικού οικοδομήματος. Επιπλέον, αποκαλύφθηκε το περίγραμμα του θεάτρου και δυο λιθόστρωτες οδοί που εξυπηρετούσαν την πρόσβαση στο μνημείου.

Για την αποκατάσταση του κοίλου χρησιμοποιήθηκαν τα αυθεντικά εδώλια, αλλά και νέα από φυσικό λίθο. Στο σκηνικό οικοδόμημα επανατοποθετήθηκαν στις θέσεις τους οι ορθοστάτες του προσκηνίου, μετά τις απαραίτητες συγκολλήσεις, αλλά και ένα τμήμα γείσου.

Στις 12 Δεκεμβρίου 2015 το θέατρο άνοιξε τις πύλες του στο κοινό με τη διοργάνωση μιας παράστασης. 

Πηγές 

http://odysseus.culture.gr/

http://www.diazoma.gr/

Μπαζίνη Ε., Ακολούθησε με στο αρχαίο θέατρο της Απτέρας, 2015