Παρουσίαση βιβλίου στο Οθωμανικό Λουτρό Χίου, Οι Ευρωπαίοι περιηγητές και ο κόσμος των χαμάμ

 

Στο δροσερό ημίφως του Οθωμανικού Λουτρού, η Χίος υποδέχεται μια βραδιά αφιερωμένη στην ιστορία, την περιήγηση και την πολιτισμική παρατήρηση. Η παρουσίαση του βιβλίου «Με τους Ευρωπαίους περιηγητές στα χαμάμ της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας» ανοίγει ένα παράθυρο σε έναν κόσμο που η καθημερινότητα και η τελετουργία συναντούν τη ματιά των ταξιδιωτών της Ευρώπης.

Η εκδήλωση στο Κάστρο της Χίου

Την Κυριακή 9 Αυγούστου 2026, στις 19.30, η Εφορεία Αρχαιοτήτων Χίου διοργανώνει την παρουσίαση του νέου βιβλίου των Ιόλης Βιγγοπούλου και Αλίκης Ασβεστά στον μοναδικό χώρο του Οθωμανικού Λουτρού στο Κάστρο της πόλης. Η επιλογή του χώρου δεν είναι τυχαία, καθώς το μνημείο αποτελεί ζωντανό τεκμήριο της οθωμανικής παρουσίας στο νησί και ιδανικό περιβάλλον για μια συζήτηση γύρω από την ιστορία των χαμάμ και την πρόσληψή τους από τους Ευρωπαίους περιηγητές.

Το βιβλίο και η θεματική του

Το έργο των δύο ιστορικών εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο οι Ευρωπαίοι ταξιδιώτες της εποχής αντιλαμβάνονταν τα οθωμανικά λουτρά, καταγράφοντας εντυπώσεις, περιγραφές και πολιτισμικές συγκρίσεις. Τα χαμάμ, χώροι καθαρισμού αλλά και κοινωνικής ζωής, γίνονται μέσα από τις μαρτυρίες των περιηγητών ένα πεδίο συνάντησης δύο κόσμων: της Ανατολής και της Δύσης. Το βιβλίο φωτίζει τις αντιλήψεις, τις προκαταλήψεις, αλλά και τον θαυμασμό που συχνά συνόδευε αυτές τις περιγραφές.

Οι ομιλητές της βραδιάς

Στην εκδήλωση θα μιλήσουν η Δέσποινα Τσαρδάκα, Αναπληρώτρια Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Χίου, ο αρχιτέκτων Μανώλης Βουρνούς, ο ιστορικός και οθωμανολόγος Δημήτρης Λούπης, καθώς και ο Γιώργος Μπριλής, ηλεκτρολόγος μηχανικός και διπλωματούχος ξεναγός. Παρούσες θα είναι και οι συγγραφείς, η ιστορικός Αλίκη Ασβεστά και η Δρ. Ιόλη Βιγγοπούλου, οι οποίες θα παρουσιάσουν το βιβλίο και τη μεθοδολογία της έρευνάς τους. Τον συντονισμό της συζήτησης αναλαμβάνει η κ. Δέσποινα Τσαρδάκα.

Τι κρύβει ένα οθωμανικό λουτρό σε ένα κάστρο των Ιπποτών;

Ένα μνημείο μαρτυρά ότι η Ρόδος δεν έχει μόνο πλούσιο δυτικό μνημειακό πλούτο, αλλά παρουσιάζει ενδιαφέρον και για τους λάτρεις της μυστηριακής Ανατολής. Ο λόγος πρόκειται για το Yeni Hamam, Γενί Χαμάμ (γκεβούρα Rottiers) στην πλατεία Αρίωνος, στο οποίο έχει μπει λουκέτο εδώ και χρόνια, ενώ σύμφωνα με δημοσιεύματα του τοπικού τύπου έχουν πραγματοποιηθεί αρκετές μελέτες για την συντήρησή του. 

Η είδηση ότι το δημοτικό συμβούλιο αποφάσισε να να πραγματοποιηθεί διαγωνισμός για τη μίσθωση του κτιρίου με σκοπό την επαναλειτουργία του το έφερε ξανά στην επικαιρότητα. Το γεγονός εάν θα δωθεί ζωή ξανά στο κτίριο παραμένει αβέβαιο, καθώς ανάλογες προσπαθείς πραγματοποιήθηκαν και στις αρχές του έτους 2018.

Αξίζει να σημειωθεί ότι θεωρούνταν ένα από τα πιο σημαντικά λουτρά σε ολόκληρη την Οθωμανική Αυτοκρατορία, λόγω του μεγέθους αλλά και για την όψη του τόσο την εξωτερική όσο και την εσωτερική διακόσμηση και αρχιτεκτονική με τον τεράστιο θόλο, τα πανάκριβα μάρμαρα και το κομψό σιντριβάνι. Πρόκειται για «δίδυμο» λουτρό που περιλαμβάνει ανδρικό και γυναικείο τμήμα. Αρκετοί το γνωρίζουν και ως Λουτρά Σουλεϊμαν και ως Λουτρά Μουσταφα από τη γειτνίαση του με το τζαμί Σουλταν Μουσταφά ΙΙ.

Είναι το μοναδικό κτίριο αυτού του είδους στη Ρόδο που όχι μόνο διασώζεται, αλλά βρισκόταν μέχρι πρόσφατα σε λειτουργία με τον παραδοσιακό τρόπο, αφού έχει επισκευαστεί καθώς είχε υποστεί φθορές την περίοδο της Ιταλοκρατίας στο νησί. Το κτίριο χρονολογείται γύρω στο 1558.  

Σημειώνεται ότι έχει κηρυχτεί διατηρητέο από το 1948 επί Βασιλείου της Ελλάδας, δηλαδή σχεδόν αμέσως με την ένταξη των Δωδεκανήσων στην ελληνική επικράτεια.

Για την ιστορία σημειώνεται ότι  το εν λόγω χαμάμ εγκαινιάστηκε από τον Σουλτάνο Σελίμ  τον 16^ο αιώνα και συγκεκριμένα κτίστηκε σε δύο φάσεις, δηλαδή πρώτα ολοκληρώθηκε το ανδρικό τμήμα και αργότερα το γυναικείο. 

Συνολικά, καλύπτει επιφάνεια 1.070 τμ, ενώ οι χώροι του είναι παρατεταγμένοι στον άξονα Βορρά- Νότο σύμφωνα με τις λειτουργικές ανάγκες των οθωμανικών λουτρών από το ψυχρό των αποδυτηρίων στο χλιαρό της προσαρμογής και στον πολύ ζεστό του κυρίως λουτρού. Εντύπωση προκαλούν τα αστεροειδή παράθυρά του από τα οποία διαχέεται το φως.

Ακόμη, το εν λόγω κτίριο παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε συνδυασμό με το μεσαιωνικό κάστρο της πόλης, η μορφή  του οποίου οφείλεται κατά μεγάλο μέρος στους Ιωαννίτες ιππότες, γνωστούς και ως ιππότες του Τάγματος του Αγίου Ιωάννη που κατείχαν το νησί από το 1309 έως το 1522. 

Υπενθυμίζεται ότι η Ρόδος έχει δεχθεί μεγάλες επιθέσει  από τον Δημήτριο τον Πολιορκητή το 305 π.X.  κι από τον Σουλεϊμάν τον Μεγαλοπρεπή το 1522 που σηματοδότησε την αλλαγή  των παραδοσιακών κάστρων  και εν γένει των Ευρωπαϊκών οχυρώσεων.

Αξίζει να σημειωθεί ότι σημαντικός τόπος χαλάρωσης στη Ρόδο είναι και τα λουτρά της Καλλιθέας.

Πηγή : dimokratiki.gr , cnn.gr και enikos. gr