Σύσσημον στα Αρχαία Στάγειρα: Η ποίηση συναντά τον γενέθλιο τόπο του Αριστοτέλη

Στον αρχαιολογικό χώρο των Αρχαίων Σταγείρων, έναν τόπο φορτισμένο με ιστορία, φιλοσοφία και μνήμη, παρουσιάζεται στις 10 και 11 Ιουλίου 2026 η θεατρική performance «Σύσσημον», στο πλαίσιο του θεσμού «Όλη η Ελλάδα ένας Πολιτισμός 2026».  Στο τόπο που κατά την παράδοση μεταφέρθηκαν τα λείψανα του Αριστοτέλη  θα ανέβει η παράσταση, βασισμένη στο ποιητικό έργο του Νίκου Α. Παναγιωτόπουλου, συνομιλεί με τη σιωπή, τον χρόνο και την ανθρώπινη ανάγκη για νόημα. Σε έναν χώρο που η αρχαία πόλη του Αριστοτέλη αναδύεται μέσα από τα κατάλοιπα των αιώνων.

Ο αρχαιολογικός χώρος των Σταγείρων: Ιστορία και ανασκαφές

Τα Αρχαία Στάγειρα, γενέτειρα του Αριστοτέλη, ιδρύθηκαν γύρω στο 655 π.Χ. από αποίκους της Άνδρου και εξελίχθηκαν σε μία από τις σημαντικότερες πόλεις της Χαλκιδικής. Κατά τους Περσικούς Πολέμους παρέμειναν ελεύθερα και ακμαία, ενώ αργότερα εντάχθηκαν στην Αθηναϊκή Συμμαχία. Στον Πελοποννησιακό Πόλεμο συμμάχησαν με τη Σπάρτη, γεγονός που οδήγησε σε πολιορκία από τον Κλέωνα το 422 π.Χ. .

Το 348 π.Χ. η πόλη καταστράφηκε από τον Φίλιππο Β΄, αλλά λίγα χρόνια αργότερα ο ίδιος ο Μακεδόνας βασιλιάς την ανοικοδόμησε και την επανεποίκισε.Οι ανασκαφές της 16ης Εφορείας Αρχαιοτήτων έχουν φέρει στο φως τμήματα των αρχαϊκών και κλασικών τειχών, την αγορά, οικίες, δημόσια κτίρια και το εντυπωσιακό οχυρωματικό σύστημα της πόλης, που σώζεται σε εξαιρετική κατάσταση. Στην περιοχή εντοπίζονται επίσης της ελληνιστικής περιόδου, τεκμήρια της αναγέννησης των Σταγείρων μετά την ανοικοδόμηση από τον Φίλιππο. 

O αρχαιολογικό χώρο, που απλώνεται στη χερσόνησο Λιοτόπι, δίπλα στην Ολυμπιάδα.Σώζονται:

• Εντυπωσιακά τμήματα των τειχών της αρχαϊκής και κλασικής περιόδου, με ισχυρή οχύρωση που ακολουθεί το ανάγλυφο της χερσονήσου. 
• Η αγορά της πόλης, με δημόσια κτίρια και στοές.
• Κατοικίες διαφόρων περιόδων, με ευρήματα που μαρτυρούν καθημερινή ζωή και εμπορική δραστηριότητα.
• Υδραγωγείο και συστήματα ύδρευσης της ελληνιστικής περιόδου.
• Ιερά, ανάμεσά τους δύο ναοί της Δήμητρας που αναφέρονται στις πηγές. 
• Λιμενικές εγκαταστάσεις, καθώς η πόλη διέθετε λιμάνι με το όνομα Κάπρος, όπως καταγράφει ο Στράβων.

Μια μεταγενέστερη παράδοση αναφέρει ότι οι κάτοικοι μετέφεραν και έθαψαν στα Στάγειρα τα λείψανα του Αριστοτέλη, ιδρύοντας το «Αριστοτέλειον» και θεσπίζοντας ετήσια γιορτή προς τιμήν του, τα «Αριστοτέλεια». 

Η παράσταση «Σύσσημον»: Ποίηση, σιωπή και ανθρώπινη μνήμη

Η performance ανοίγει με τη φράση «Σου χαρίζω τον καιρό του σιγάν», θέτοντας τον τόνο ενός στοχαστικού διαλόγου με τη σιωπή. Σε έναν τόπο κοντά στη θάλασσα, τρεις άνθρωποι μιλούν για τον θάνατο όχι ως τελικό προορισμό, αλλά ως αφετηρία για να κατανοήσουν πώς πρέπει να ζήσουν και να αγαπήσουν. Αναζητούν το «σύσσημον», το κοινό σημάδι που ενώνει δύο ανθρώπους, ενώ η μουσική λειτουργεί ως συνομιλητής της νύχτας και της σιωπής.

Η επιλογή των Αρχαίων Σταγείρων ως τόπου παρουσίασης προσδίδει ιδιαίτερο συμβολισμό: η ποίηση και το θέατρο συναντούν τον χώρο όπου γεννήθηκε ο φιλόσοφος που θεμελίωσε την έννοια της ανθρώπινης αναζήτησης για νόημα.

Πληροφορίες παράστασης

Τίτλος: Σύσσημον

Ημερομηνίες: 10–11 Ιουλίου 2026

Ώρα: 20:00

Χώρος: Αρχαιολογικός χώρος Σταγείρων, Χαλκιδική

Είσοδος: Ελεύθερη

Συντελεστές:

Κείμενο: Νίκος Α. Παναγιωτόπουλος

Σκηνοθεσία – Δραματουργία: Ηλέκτρα Ελληνικιώτη

Σύμβουλος Δραματουργίας – Συνεργάτις Σκηνοθέτις: Γεωργία Κανελλοπούλου

Σκηνικά – Κοστούμια: Άρτεμις Φλέσσα

Μουσική επιμέλεια: Νίκος Τσώλης

Ερμηνεύουν: Μαρία Γεωργιάδου, Μαρία Μαμούρη, Νίκος Τσώλης

Πού ανακαλύφθηκε αρχαιοελληνικός ασύλητος οικογενειακός τάφος; Τι σχέση έχει ο Αριστοτέλης με την πόλη;

Οικογενειακός τάφος ηλικίας 2.300 ετών, που περιείχε τα λείψανα 21 ανθρώπων, ανακαλύφθηκε στην αρχαία ελληνική πόλη Άσσος, τα ερείπια της οποίας βρίσκονται στην Μικρά Ασία και συγκεκριμένα στην επαρχία Τσανάκαλε (Δαρδανέλια) της βορειοδυτικής Τουρκίας.     

Μιλώντας στο τουρκικό πρακτορείο ειδήσεων Ανατολή, ο Τούρκος αρχαιολόγος Νουρετίν Αρσλάν, καθηγητής του Πανεπιστημίου Ονσεκίζ Μαρτ στα Δαρδανέλια, τόνισε ότι ο τάφος ήρθε στο φως στο πλαίσιο των ανασκαφών που πραγματοποιούνται στην αρχαιοελληνική πόλη εδώ και έξι μήνες.   

Του Ανδρέα Αναγνωστόπουλου

      

Ο αρχαίος τάφος βρέθηκε στην περιοχή που αποκαλείται Δυτική Νεκρόπολη, ενώ πάνω στη πλάκα είναι χαραγμένο το όνομα Αρίστιος. Το μνήμα ανήκε σε μια οικογένεια συνολικά 21 ανθρώπων. 

Ο Αρσλάν είπε ότι ένα από τα μέλη της οικογένειας τάφηκε φυσιολογικά, ενώ οι σοροί των υπόλοιπων 20 ατόμων αποτεφρώθηκαν και οι στάχτες τους τοποθετήθηκαν μέσα σε αγγεία. 

"Μετά από την αποτέφρωση των σορών, τα εναπομείναντα οστά και οι στάχτες τοποθετήθηκαν σε αγγεία που χρησιμοποιούνταν ως τεφροδόχοι. Στην προσπάθεια να αποτραπεί η είσοδος οποιασδήποτε ξένης ουσίας μέσα στις τεφροδόχους, οι πλάκες του μνήματος σφραγίστηκαν με τσιμέντο" δήλωσε ο Τούρκος αρχαιολόγος.         

Ο οικογενειακός τάφος στην αρχαία Άσσο δίνει στους ειδικούς πολύτιμες πληροφορίες για τα ταφικά έθιμα, την χρονολογία αλλά και την τυπολογία των κεραμικών αγγείων της Ελληνιστικής Εποχής. Είναι εξαιρετικής σημασίας το γεγονός ότι ο τάφος αυτός βρέθηκε ασύλητος.  

Ο Αριστοτέλης και η Ασσός

Αξίζει να σημειωθεί ότι Έλληνες έποικοι από την Μήθυμνα της Λέσβου ίδρυσαν την αρχαία Άσσο στην περιοχή της Τρωάδας, κατά την περίοδο 1000 - 900 π.Χ. Οι έποικοι έχτισαν εκεί έναν δωρικό ναό της Αθηνάς, το 530 π.Χ.  Από αυτόν τον ναό ο Ερμείας, μαθητής του Πλάτωνα, κυβέρνησε την Άσσο, την Τρωάδα και τη Λέσβο για ένα χρονικό διάστημα, στο οποίο η πόλη γνώρισε την μεγαλύτερη ευημερία της.

  

Το 348 π.Χ. ο Αριστοτέλης επισκέφτηκε την Άσσο και παντρεύτηκε την ανιψιά του βασιλιά Ερμεία, Πυθία, πριν φύγει για τη Λέσβο τρία χρόνια αργότερα, το 345 π.Χ. Στην Άσσο, ο Σταγειρίτης φιλόσοφος (που εγκατέλειψε την πλατωνική ακαδημία Αθηνών και μετέβη στη μικρασιατική πόλη μαζί με τον Ξενοκράτη) ίδρυσε μια νέα ακαδημία. Εκεί ο Αριστοτέλης ηγήθηκε ομάδας φιλοσόφων που διεξήγε καινοτόμες έρευνες στην ζωολογία και την βιολογία.

Αυτή η «χρυσή περίοδος» της Άσσου τελείωσε όταν η πόλη καταλήφθηκε από τους Πέρσες, οι οποίοι βασάνισαν τον Ερμεία μέχρι θανάτου (341 π.Χ.). 

Ναός της Αθηνάς στην αρχαία Άσσο. 

Ο Αριστοτέλης, που βρισκόταν τότε στην Αθήνα, έγραψε έναν ύμνο προς τιμήν του αδικοχαμένου συγγενούς του, γεγονός που έδωσε την ευκαιρία στους Αθηναίους να τον κατηγορήσουν για "ασέβεια", επειδή οι ύμνοι γράφονταν και απευθύνονταν μόνο στους θεούς. 

Ο Αριστοτέλης, θορυβημένος και φοβούμενος μην έχει την ίδια τύχη με τον Σωκράτη, δέχτηκε την πρόταση του βασιλιά της Μακεδονίας, Φιλίππου Β', να διδάξει τον γιο του τελευταίου, Αλέξανδρο, και εγκατέλειψε την Αθήνα. 

Το θέατρο της Άσσου. 

Οι Πέρσες εκδιώχθηκαν από τους Έλληνες του Μεγάλου Αλεξάνδρου το 334 π.Χ., ενώ από την περίοδο 241 -133 π.Χ., η Άσσος κυβερνήθηκε από το βασίλειο της Περγάμου. Αργότερα έγινε μέρος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Ο Απόστολος Παύλος επισκέφθηκε επίσης την Άσσο κατά το τρίτο ιεραποστολικό ταξίδι του μέσω της Μικράς Ασίας, το οποίο έλαβε χώρα μεταξύ 53-57 μ.Χ., στο δρόμο του για την Λέσβο. Από αυτό το χρονικό διάστημα, η Άσσος συρρικνώθηκε σε ένα μικρό χωριό. 

Πηγές :

https://archaeologynewsnetwork.blogspot.com

http://www.ancientgreece.com/s/People/Aristotle/

https://www.adiyamanli.org/canakkale.html

Μια μέρα...στο Λύκειο του Αριστοτέλη

Δυο ποτάμια, ο Ιλισός και ο Ηριδανός, καταρράκτες, κατάφυτο τοπίο... ποιο άλλο παράδεισο, έξω από την Πύλη του Διοχάρους, θα επέλεγε ο Αριστοτέλης για να δημιουργήσει την φιλοσοφική του σχολή; Πριν πολλά πολλά χρόνια εκείνη η περιοχή βρισκόταν εκτός πόλης, σήμερα σφύζει από ζωή, καυσαέριο, κορναρίσματα και περιστοιχίζεται από τσιμεντένια κτίρια... Παρασκευή μεσημέρι στο κέντρο της πολύβουης πόλης ο χρόνος θα σταματήσει για λίγο, θα παγώσει είναι η πιο ταιριαστή λέξη καθώς το κρύο και ο αέρας αντιστάθηκαν στην χαρά μας και μας πάγωσαν. Βέβαια δεν πτοηθήκαμε. Αντίθετα απολαύσαμε την ξενάγηση που οργανώνει ο πολιτιστικός οργανισμός του δήμου Αθηναίων με ξεναγό την Λατρεντία Γιαννόλα. 

Tης Μαρίας Αλιμπέρτη

Εξοπλισμένοι με σκούφους, γάντια και κάθε είδους κασκόλ περιηγηθήκαμε στον νεότερο

αρχαιολογικό χώρο που λειτουργεί στη χώρα στο Λύκειο του Αριστοτέλη (335 π.Χ.) και συγκεκριμένα στα ερείπια της παλαίστρας που εντοπίστηκε κατά τις εργασίες για την ανέγερση του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης. Εκεί κοντά πιθανολογείται οτι ήταν κατά την αρχαιότητα το ιερό του Λύκειου Απόλλωνα (πιθανότατα στο Κολωνάκι), ενός ποιμενικού θεού, προστάτη των προβάτων από τους λύκους. 
Το Λύκειο ήταν μια από τις τρεις φιλοσοφικές σχολές (οι άλλες δυο ήταν η Ακαδημία Πλάτωνα και του Αντισθένη, οι οποίες λειτουργούσαν πριν την περιπατητική σχολή του Αριστοτέλη). Στον  εν λόγω χώρο προυπήρχε Γυμνάσιο από τον 6ο αιώνα, το οποίο δεν εχει βρεθεί ακόμη από την αρχαιολογική σκαπάνη.

Αφού θαυμάσαμε από ψηλά τον χώρο, από ένα μικρό αμφιθέατρο πλησιάσμε τα θεμέλια θέρμης εκεί που πλένονταν οι παλαιστές καθώς αλείφονταν με λάδι και άμμο πριν τα αθλήματα: την πάλη, το παγκράτιο και τη πυγμαχία. Μάλιστα οι αρχαιολόγοι υποθέτουν ότι υπήρχε και δεύτερος όροφος στο συγκεκριμένο σημείο. Οι ειδικοί εικάζουν ότι η ρωμαϊκή παλαίστρα αντικατέστησε την παλαίστρα του Αριστοτέλη . Στο αμφιθεατρικό σημείο του χώρου μάλιστα υποθέτουν ότι ο Αριστοτέλης έδινε τις διαλέξεις του, ενώ η σχολή διέθετε και βιβλιοθήκη, η οποία αποτέλεσε την βάση- πρότυπο για την βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας. Η μη διατήρηση ερειπίων μάλλον οφείλεται στη ξύλινη κατασκευή αυτών των κτιρίων, σύμφωνα με τους αρχαιολόγους. 
Υπενθυμίζεται ότι ο Αριστοτέλης ήρθε στην Αθήνα σε  ηλικία 17 ετών - τον έστειλε ο

κηδεμόνας του από την Άσσο της Μικράς Ασίας καθώς είχε χάσει και τους δυο γονείς του- να φοιτήσει κοντά στον Πλάτωνα, και παρέμεινε στην Ακαδημία μέχρι τα 37 του. Ωστόσο δεν χρίστηκε διάδοχός τους όταν πέθανε ο Πλάτωνας καθώς ήταν μέτοικος -γεννήθηκε στα Στάγιρα της Χαλκιδικής. Αφού  έζησε στη Μυτιλήνη δέχθηκε πρόσκληση από τον Φίλιππο Β' να αναλάβει την εκπαίδευση του Αλέξανδρου. Μετά την μάχη της Χαιρώνειας  μίσθωσε εκτάσεις- καθώς ήταν μέτοικος δεν μπορούσε να αγοράσει γη- και με την βοήθεια του Αλέξανδρου ίδρυσε την σχολή, η οποία λειτουργούσε έως τον 3ο μ.Χ. αι.. Αυτή ήταν η σύντομη ιστορία ενός ανθρώπου που  στιγμάτισε το ρου της ιστορίας διαμορφώνοντας την ευρωπαϊκή σκέψη- ratio και εμπνέοντας καλλιτέχνες που προσπάθησαν να αποδώσουν την μορφή του ...

Το 26ο Διεθνές Συνέδριο Φιλοσοφίας αρχίζει σήμερα

H «Ελληνική Φιλοσοφία και Ηθικά και Πολιτικά Ζητήματα στην παγκοσμιοτική Εποχή μας», αποτελούν το θέμα του 26ου Διεθνούς Συνεδρίου Φιλοσοφίας που ανοίγει τις πύλες του σήμερα 12 Ιουλίου στην Βουλιαγμένη. Το συνέδριο διοργανώνεται από τη  Νοτιοαφρικανική Εταιρεία για την Ελληνική Φιλοσοφία και τις Ανθρωπιστικές Επιστήμες (SASGPH)  και τελεί υπό την εποπτεία της Διεθνούς Ακαδημαϊκής Επιτροπής. Συγκεκριμένα θα διεξαχθεί στο ξενοδοχείο Αμαρίλια (Αγίου Νικολάου 13, Βουλιαγμένη - Καβούρι). Στόχος της διοργάνωσης είναι η εξέλιξη στο πλαίσιο έρευνας για τα κρίσιμα και καίρια θέματα που αφορούν τα προβλήματα της εποχής μας κατά τον εικοστό πρώτο αιώνα σε συνάφεια προς την ελληνική φιλοσοφία ( ηθικά και πολιτικά προβλήματα). Σημειώνεται ότι το συνέδριο δεν αφορά μόνο τους φιλοσοφούντες, αλλά και τους εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων, τους ειδικούς στην επικοινωνία, τους πολιτικούς και σε άλλους κυβερνητικούς φορείς, όλους τους πολίτες και τα δημιουργικά πρόσωπα που ζητούν να τεθούν αρχές, πλαίσια και όρια που να προσδιορίζουν τις δυνατότητες πολιτικής και ηθικής δράσεως κατά τέτοιο τρόπο ώστε να δίδεται νόημα στον τρόπο ζωής του σύγχρονου ανθρώπου και να τίθενται στέρεες βάσεις για τις σχέσεις μεταξύ της ηθικής ,της πολιτικής και της οικονομικής ζωής των εθνών και λαών.

Οι ενδεικτικές κύριες θεματικές περιοχές του Συνεδρίου μπορεί να είναι οι ακόλουθες:

1.Σόλων, Κλεισθένης, Αισχύλος, Πυθαγόρειοι καθώς και οι απόψεις των άλλων Προσωκρατικών διανοητών σε σχέση προς τα πολιτικά και ηθικά προβλήματα της εποχής μας

2. Σωκράτης, Πλάτων και πλατωνική παράδοση (Platonism) και τα πολιτικά και ηθικά προβλήματα της εποχής μας

3.Αριστοτέλης και η Αριστοτελική παράδοση και τα πολιτικά και ηθικά προβλήματα της εποχής μας

4. Η στωική φιλοσοφία και τα πολιτικά και ηθικά προβλήματα της εποχής μας

5.Η επικούρεια φιλοσοφία και τα πολιτικά και ηθικά προβλήματα της εποχής μας

6. Η κυνική φιλοσοφία και τα πολιτικά και ηθικά προβλήματα της εποχής μας

7. Η μετακλασσική ελληνική φιλοσοφία και τα πολιτικά και ηθικά προβλήματα της εποχής μας

8.Ανακοινώσεις που συγκρίνουν τα ανωτέρω θέματα της ελληνικής φιλοσοφίας με άλλες φιλοσοφικές παραδόσεις της Ανατολής και της Δύσεως γίνονται δεκτές.

Άξιο λόγου είναι ότι θα πραγματοποιηθεί ειδική συνεδρία για τα σύγχρονα προβλήματα περιβαλλοντικής ηθικής και πολιτικής φιλοσοφίας.

Έως 17 Ιουλίου.