Ένα μοναδικό αφιέρωμα στον Ευρωπαίο, Έλληνα, Οριενταλιστή ...Θεόδωρο Ράλλη στο Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης,

Καβαλέτο, σωληνάρια χρώματος, γυάλινες πλάκες και μια φωτογραφική μηχανή... κουβαλά ο κομψευόμενος Ευρωπαίος κύριος. Ζητά να ζωγραφίσει την  λιτή και φτωχή καθημερινότητά τους, χρησιμοποιώντας συνήθως το ίδιο μοντέλο. Είναι τόσο περίεργος, χάνεται στο ξωκκλήσι, τι κάνει άραγε εκεί... κάπως έτσι πρέπει να έβλεπαν οι Έλληνες τον Θεόδωρο Ράλλη να καταφθάνει στην περιοχή τους προσπαθώντας να αντλήσει την ουσία της αδούλωτης ελληνικής ψυχής σε χρόνους οθωμανικής κατοχής. Τοιουτοτρόπως μας  κληροδότησε αριστουργήματα που περιγράφουν μοναδικά από έθιμα μέχρι θέματα της ορθόδοξης λατρείας...Μια μοναδική έκθεση αφιερωμένη στο τεράστιο έργο του φιλοξενεί το Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης εσωκλείοντας τον μοναδικό κόσμο του, στον οποίο μας ξενάγησε και  μύησε η Δρ Μίρκα Παλιούρα εκ των επιμελητών της έκθεσης. 

της Μαρίας Αλιμπέρτη

Κωνσταντινοπολίτης, γόνος μια σημαντικής εμπορικής οικογένειας του απόδημου

Ελληνισμού προορίζεται να αναλάβει την οικογενειακή επιχείριση, αλλά μετά τον θάνατο του πατέρα του πραγματοποίησε το όνειρό του, εγκατέλειψε την Μ.Βρετανία και σπούδασε στην Σχολή Καλών Τεχνών του Παρισιού το 1873.  Ο Θεόδωρος Ράλλης, με καταγωγή από την Χίο, έζησε το μεγαλύτερο διάστημα της ζωής του στη Γαλλία. Εξέθεσε το έργο του στο γαλλικό salon, αλλά ταξίδεψε στην Ελλάδα, επισκέφθηκε τα Μέγαρα, όπως και ο Λύτρας, ζωγράφιζε και τραβούσε φωτογραφίες καταγράφοντας την

καθημερινή ζωή , την ύπαιθρο , τις υφάντρες κ.α. Επίσης έζησε ένα διάστημα στο Άγιο όρος για να αποθανατίσει με τον χρωστήρα του μοναδικές στιγμές από τον πυρήνα της ορθοδοξίας. Τα ερεθίσματα αυτά από την Ελλάδα και τη Μέση Ανατολή (ταξίδεψε και έζησε στην Αίγυπτο), τον εντάσσουν στο  ευρωπαϊκό ρεύμα του Οριενταλισμού, επηρεάζοντας την νεότερη  ελληνική καλλιτεχνική παράδοση .

Σκηνές  από την χριστιανική και την ισλαμική θρησκεία, γυναίκες στα λουτρά  αποδίδονται μοναδικά ρεαλιστικά από τον ζωγράφο που επιλέγει την ακαδημαϊκή "οδό", ενώ έχει γνωρίσει τον Ιμπρεσιονισμό στον Παρίσι. Το βλέμμα του είναι αυτό της Δύσης, δηλαδή η οπτική του ταυτίζεται με αυτό της αποικιοκρατικής αντίληψης έναντι της Ανατολής, αν και εκείνος προσφέρει μια ρωγμή για άλλη θέαση. Ο γαλλοαναθρεμένος ζωγράφος δεν έχει την στερεοτυπική ματιά απέναντι στις αλλόθρησκες γυναίκες , επηρεασμένος από τον Ρομαντισμό, η εικόνα της στα έργα τους είναι πιο οικεία, πιο κατανοητή.

Στο δεύτερο μέρος της έκθεσης που αφορά τις γυναίκες στο εσωτερικό των χαρεμιών ο ζωγράφος παίζει με την ιδέα του εγκλεισμού, με  μια θεατρική σύνθεση και απόδοση του φωτισμού σαν σκηνικό. Συμβολική είναι και η χρήση των φιδιών  ως σεξουαλικός υπαινιγμός. Χαρακτηριστική είναι η φιγούρα της ευνομούμενης του σουλτάνου που είναι η μόνη αποθανατιζόμενη εκτός του χαρεμιού.

Συγκίνηση προκαλεί η τρίτη ενότητα στον άξονα προσέγγισης του ζωγράφου  της πίστης

στην Ανατολή. Ο Ράλλης απέδωσε μοναδικά το εσωτερικό των ορθόδοξων ναών, τον στολισμό του επιτάφιου στο έργο "Μεγάλη Παρασκευή" . Στα  έργα του χρησιμοποιεί έργα της αρχαιοελληνικής γραμματείας, όπως και τον Ακάθιστο Ύμνο σε ένα άλλο έργο του παραπέμποντας στην αγνότητα/παρθενία της εικονιζόμενης, όπως της Παναγίας. Η αποδιδόμενη θρησκευτική ατμόσφαιρα σαγηνεύει τον θεατή όχι μόνο στα  έργα με τα χριστιανικά θέματα, αλλά και σε αυτά με εβραϊκό ή ισλαμικό θέμα. 

Η έκθεση φιλοξενεί εκτός από πίνακες και  αυτοπροσωπογραφίες του , πορτραίτα και φωτογραφίες της οικογένειάς του, μεταξύ αυτών και μιας εκ των αδελφών του που βοήθησε στην συγκρότηση του αρχείου του,  έγγραφα που σχετίζονται με τη φοίτησή του στη Σχολή Καλών Τεχνών του Παρισιού, επιστολές και φωτογραφίες του εργαστηρίου του, αποσπάσματα από τον τύπο  κ.α.. Αξίζει να σημειωθεί η εικονογράφηση του βιβλίου του Βικέλλα "Louki Laras" και άλλων βιβλίων και έργα του που αντλούν το θέμα τους από τη λογοτεχνία και την ποίηση, καρτ ποστάλ με δικά του έργα, καθώς και αποσπάσματα από το ημερολόγιό του στο Άγιο Όρος. Την έκθεση  συνοδεύει δίγλωσση ομότιτλη έκδοση, της οποίας τα κείμενα έχει επιμεληθεί η Δρ Μίρκα Παλιούρα.

Συναυλία στο Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης το προσεχές Σαββατοκύριακο

Το Σάββατο του Λαζάρου και την Κυριακή των Βαΐων, 12 και 13 Απριλίου το Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης καλωσορίζει την υψίφωνο Μάιρα Μηλολιδάκη και τον κόντρα τενόρο Νίκο Σπανάτη.  Στους χώρους της μόνιμης έκθεσης και συγκεκριμένα στην αίθουσα με το σιντριβάνι και τα καφασωτά από το Κάιρο, την πόλη των χιλίων μιναρέδων, οι καλλιτέχνες θα ερμηνεύσουν τα αριστουργηματικά έργα θρησκευτικής μουσικής του 18ου αιώνα Stabat Mater του Pergolesi και Stabat mater του Vivaldi και το μυσταγωγικό έργο του Δημήτρη Μαραγκόπουλου Nel fiore del mio terzo Aprile σε ποίηση Διονυσίου Σολωμού. Η ατμόσφαιρα που δημιουργεί η ισλαμική τέχνη, η κοσμική ποίηση του Σολωμού και ο χριστιανικός θρήνος της Παρθένου στα Stabat Mater φωτίζουν με τρόπο μοναδικό την οικουμενική διάσταση της πνευματικότητας. Ώρα έναρξης 8 μ.μ.

Το σύνολο παλαιάς μουσικής Ex Silentio θεματοφύλακας της μεσαιωνικής μουσικής παράδοσης

Θα μας ταξιδέψει νοερά σε άλλες εποχές με τις εμφανίσεις του 

στο Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης και στο Μουσείο Μπενάκη 

συνέντευξη στην Μαρία Αλιμπέρτη

Όταν διάβασα την είδηση ότι το σύνολο παλαιάς μουσικής Ex Silentio θα εμφανιστεί στο Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης και στο Μουσείο Μπενάκη ένιωσα ότι ανακάλυψα θησαυρό! Crucifigat-Μουσική από τις σταυροφορίες, βασισμένη σε έργα τροβαδούρων από την εποχή αυτή, δηλαδή έργα του δυτικού Μεσαίωνα θα μας ταξιδέψουν νοερά. Όλα αυτά που διάβαζα για τον Ευρωπαϊκό Πολιτισμό θα ξεδιπλωθούν μπροστά μου μέσω της μουσικής, σκέφτηκα! Πόσες εικόνες ήρθαν στο μυαλό μου; Από τους τροβαδούρους που περιπλανούνταν από πόλη σε πόλη, τους ανικανοποίητους έρωτες, τις μυστικιστικές αντιλήψεις, μέχρι τους παθιασμένους σταυροφόρους να κατακτούν κάστρα. Και δεν είναι μόνο αυτό. Στις μουσικές

συναντήσεις με το παρελθόν, όπως με ενημέρωσε ο κ.Δημήτρης Κούντουρας, υπεύθυνος του μουσικού συνόλου και εκ των ιδρυτών του, “τo πρόγραμμα επιχειρεί μια αντιπαραβολή της μεσαιωνικής μουσικής με την αραβική, προσπαθώντας να δώσει μια εικόνα για το μουσικό σταυροδρόμι που είχε δημιουργηθεί την εποχή των σταυροφοριών ανάμεσα σε Δύση, Βυζάντιο και τον αραβικό κόσμο.”
Μετά την συνομιλία μας είμαι πεπεισμένη ότι πρόκειται για μια μοναδική εμπειρία καθώς οι ερμηνευτές προσεγγίζουν τη μουσική από το Μεσαίωνα μέχρι και το Μπαρόκ χρησιμοποιώντας όργανα της εποχής ή πιστά αντίγραφά τους, ενώ τα μέλη του είναι ειδικευμένοι μουσικοί στην ιστορική ερμηνεία!

-Τι θα περιλαμβάνει το ρεπερτόριο σας κατά τις συναυλίες σας στο Μουσείο Ισλαμικής Τέχνης;

“Η ιδέα για τις συναυλίες στο Μουσείο Μπενάκη άρχισε από μια παλαιότερη συνεργασία μου με το μουσείο το 2009. Η σειρά "Το σύνολο Εx Silentio στο Μουσείο Μπενάκη" της οποίας έχω την καλλιτεχνική διεύθυνση, περιλαμβάνει τις δύο συναυλίες στο ισλαμικής τέχνης (28.2 & 1.3) και μια τελευταία στο κτίριο της οδού Πειραιώς στις 7 Μαΐου.  Η πρόθεσή μου είναι αφενός να παρουσιαστούν μουσικά προγράμματα σχετικά με τις εκθέσεις του μουσείου και αφ' εταίρου να έρθει μουσικό κοινό στις εκθέσεις και φίλοι του μουσείου στις συναυλίες. Στο πρόγραμμα "Crucifigat-Μουσική από τις σταυροφορίες" έχουμε καλεσμένο τον βιρτουόζο άραβα ουτίστα και τραγουδιστή Ζιάντ Ρατζάμπ και παρουσιάζουμαι ένα ποικίλο πρόγραμμα που αντιπαραθέτει δύο μουσικούς πολιτισμούς, ενώ βασίζεται σε έργα τροβαδούρων από την εποχή των σταυροφοριών (11ος με 13ος αι.).
Τα έργα του δυτικού Μεσαίωνα που παρουσιάζουμε μαζί με τον Γερμανό τραγουδιστή και πολυοργανίστα Τομπίας Σλίρφ γράφτηκαν με αφορμή τις σταυροφορίες και πραγματεύονται θέματα ιστορικά της εποχής αλλά και ερωτική ποίηση. Χαρακτηριστικό είναι το έργο Aras pot του μεγάλου προβηγκιανού τροβαδούρου Raimbaut de Vaqueiras o oποίος συμμετείχε στην 4η σταυροφορία και στην άλωση της Πόλης από τους Φράγκους (το 1204) και πέρασε κάποια χρόνια στη Θεσσαλονίκη (1204-1207) ως ακόλουθος του Βονιφάτιου του Μονφερατικού. To πρόγραμμα επιχειρεί μια αντιπαραβολή της μεσαιωνικής μουσικής με την αραβική, προσπαθώντας να δώσει μια εικόνα για το μουσικό σταυροδρόμι που είχε δημιουργηθεί την εποχή των σταυροφοριών ανάμεσα σε Δύση, Βυζάντιο και τον αραβικό κόσμο. Ο Ζιαντ παρουσιάζει, ως άραβας βάρδος, παραδοσιακή μουσική της συριακής παράδοσης που χάνεται στα βάθη των αιώνων ενώ παράλληλα συνοδεύει τον εαυτό του στο ούτι. Ο Τομπίας, ως δυτικός τροβαδούρος, τραγουδάει τα έργα των προβηγκιανών τροβαδούρων συνοδεύοντας τον εαυτό του σε μεσαιωνικά όργανα όπως η βιέλα με τροχό ή η γοτθική άρπα. Ένα ιδιαίτερο πρόγραμμα που πιστεύω ότι δεν παρουσιάζεται σε συναυλίες στην Αθήνα.”

-Τι θα πει σύνολο παλαιάς μουσικής;

“Με τον χαρακτηρισμό "σύνολο παλαιάς μουσικής" εννοείται ένα σύνολο μουσικής δωματίου το οποίο ειδικεύεται στη μουσική πριν το 1750 και χρησιμοποιεί αυθεντικά όργανα ακολουθώντας μια όσο γίνεται πιο πιστή, ιστορικά ενημερωμένη ερμηνεία. Το σύνολο παλαιάς μουσικής Ex Silentio προσεγγίζει τη μουσική από το Μεσαίωνα μέχρι και το Μπαρόκ χρησιμοποιώντας όργανα της εποχής ή πιστά αντίγραφά τους ενώ τα μέλη του είναι ειδικευμένοι μουσικοί στην ιστορική ερμηνεία. Η επιδίωξή μου με το Ex Silentio είναι η προώθηση της μουσικής παλαιότερων (ή και πολύ παλιών) εποχών από συχνά πολύ λίγο γνωστούς ή και άγνωστους συνθέτες με στόχο την ανάδειξη πολύ αξιόλογης μουσικής η οποία, όπως και κάθε ποιοτική τέχνη (θέλω να πιστεύω), έχει "κάτι να πει" στον σύγχρονο άνθρωπο, έχει μια διαχρονική αξία.”

-Πως αντιδρά το ελληνικό κοινό στην μουσική σας;

“Το σύνολο παρουσιάζεται στην Ελλάδα και στο εξωτερικό από το 2001 ενώ από το 2010

οργανώνεται με επιτυχία η σειρά παλαιάς μουσικής "Παλαιά Μουσική στον Άγιο Παύλο" στην αγγλικανική εκκλησία της Αθήνας. Το κοινό των συναυλιών είναι συχνά θερμό και δείχνει να ενδιαφέρεται για τις "παλιές" αυτές μουσικές που παίζονται με αυτά τα "αξιοπερίεργα" όργανα.

Τα μόνιμα μέλη του συνόλου είναι: η Δώρα Μπάκα - τραγούδι, ο Νικόλας Σπανός - τραγούδι, ο Μάρκελλος Χρυσικόπουλος - τσέμπαλο, οι Ανδρέας Λινός και Ηλέκτρα Μηλιάδου βιέλα και βιόλα ντα γκάμπα, ο Τομπίας Σλίρφ  τραγούδι & βιέλα με τροχό, ο Θύμιος Ατζακάς - ούτι, ο Δημήτρης Τίγκας - βιολόνε, ο Ιάσονας Ιωάννου - τσελο και Δημήτρης Κούντουρας φλάουτο με ράμφος, φλάουτο τραβέρσο και μουσική διεύθυνση. 

Το σύνολο έχει παρουσιαστεί σε φεστιβάλ στην Ελλάδα, στην Ιταλία, στη Γερμανία, στην Ολλανδία, στην Αυστρία κ.α. ενώ μέλη του διδάσκουν στο θερινό φεστιβάλ "Μουσικό χωριό" του Αγ. Λαυτρέντη στο Πήλιο.

Επίσης, έχει συνεργαστεί με τη Σαβίνα Γιαννάτου, με τον κόντρα τενόρο Michael Chance κ.α. Πρόσφατα εμφανίστηκε στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του Ωνασείου, ενώ θα εμφανιστεί τον Ιούνιο στο φεστιβάλ Αθηνών με το πρόγραμμα "Στο φθινόπωρο του Βυζαντίου". “

-Τι ακριβώς περιλαμβάνει το Στούντιο ιστορικής ερμηνείας;

“Το στούντιο ιστορικής ερμηνείας της Αθήνας προσφέρει τη δυνατότητα σπουδών στα ιστορικά είδη φλάουτου και στην ερμηνεία της παλαιάς μουσικής.”

- Έχετε στο ενεργητικό σας ήδη ένα cd, ετοιμάζετε κάτι για το μέλλον;

“Ο πρώτος μας δίσκος μας "Στο φθινόπωρο του Βυζαντίου", απόρροια έρευνάς μου στη μουσική του όψιμου Μεσαίωνα και στις σχέσεις Ελλάδας και δύσης, για τη γερμανική εταιρεία Talanton, είναι αφιερωμένος σε έργα του Du Fay και σύγχρονών του συνθετών που σχετίζονται με το Βυζάντιο κατά την περίοδο 1400-1450. Ενώ ο καινούργιος μας δίσκος -θα κυκλοφορήσει τον Σεπτέμβριο από την γερμανική Carpe Diem- περιλαμβάνει μεσαιωνική μουσική από διάφορες παραδόσεις της Μεσογείου.”