Πεζοπορία με Πανσέληνο και επίσκεψη Επιταφίων στο Κέντρο της Αθήνας

 

Η Εθελοντική Ομάδα «Πεζοπορίες με Πανσέληνο και Ηλιοβασίλεμα» διοργανώνει το απόγευμα της Μεγάλης Παρασκευής μια ξεχωριστή περιπατητική διαδρομή στο ιστορικό κέντρο της Αθήνας, με επίσκεψη σε 6 έως 8 βυζαντινούς ναούς πριν από τις λιτανείες των Επιταφίων.

Οι συμμετέχοντες θα έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν από κοντά μνημεία της βυζαντινής κληρονομιάς της πόλης, να παρακολουθήσουν την προετοιμασία των Επιταφίων και να βιώσουν την κατανυκτική ατμόσφαιρα της ημέρας μέσα από μια ήρεμη, συλλογική περιήγηση.

Στάση στο σπήλαιο της Αγίας Μαρίνας

Στο πρόγραμμα περιλαμβάνεται και επίσκεψη στο σπήλαιο της Αγίας Μαρίνας, κάτω από τον ομώνυμο βυζαντινό ναό — ένα από τα λιγότερο γνωστά αλλά ιδιαίτερα ενδιαφέροντα σημεία της περιοχής.

Πρακτικές πληροφορίες

 Παρασκευή 10 Απριλίου 2026

Ώρα συνάντησης: 15:00

• Σημείο συνάντησης: Μετρό Ακρόπολης

• Διοργάνωση: Εθελοντική Ομάδα «Πεζοπορίες με Πανσέληνο και Ηλιοβασίλεμα»

• Συμμετοχή: Ανοιχτή στο κοινό

Η ομάδα καλεί όσους ενδιαφέρονται να μοιραστούν την ανακοίνωση και να συμμετάσχουν σε αυτή τη μοναδική Μεγαλοπαρασκευιάτικη εμπειρία στο κέντρο της πόλης.

Αποκατάσταση της Παναγίας Παρηγορήτισσας: Ένα από τα σημαντικότερα βυζαντινά μνημεία της Ηπείρου

Η αποκατάσταση του ιστορικού Ναού της Παναγίας της Παρηγορήτισσας στην Άρτα μπαίνει σε τροχιά υλοποίησης, μετά την ολοκλήρωση των απαιτούμενων μελετών και τη θετική γνωμοδότηση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου. Το έργο, που υλοποιείται από το Υπουργείο Πολιτισμού σε συνεργασία με την Περιφέρεια Ηπείρου και τον Δήμο Αρταίων, εντάσσεται στο ΕΣΠΑ 2021‑2027 και αποτελεί μια από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις προστασίας βυζαντινής κληρονομιάς στη χώρα.

Πρόκειται για μοναδικο ναό στη βυζαντινή αρχιτεκτονική. Οι επεμβάσεις στοχεύουν στη στερέωση, προστασία και ανάδειξη του συνόλου του μνημείου.

Έργο υψηλής επιστημονικής πολυπλοκότητας

Η αποκατάσταση της Παρηγορήτισσας θα πραγματοποιηθεί από τις αρμόδιες Διευθύνσεις Αναστήλωσης και Συντήρησης του Υπουργείου Πολιτισμού, με χρηματοδότηση από το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ήπειρος». Οι μελέτες –αρχιτεκτονική, στατική και ηλεκτρομηχανολογική– έχουν ήδη ολοκληρωθεί, ενώ κρίσιμο ρόλο έπαιξε το ερευνητικό πρόγραμμα του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, το οποίο τεκμηρίωσε βασικές παραδοχές για τη στατική επάρκεια και το σύστημα στήριξης του μνημείου.

Σύγχρονες παρεμβάσεις με σεβασμό στην ιστορική φυσιογνωμία

Το έργο περιλαμβάνει πλήρη μελέτη φωτισμού –λειτουργικού, ασφαλείας και ανάδειξης– με ήπιο και κατανυκτικό χαρακτήρα, που θα αναδεικνύει πέντε βασικά σημεία του ναού. Παράλληλα, η ηλεκτρομηχανολογική μελέτη προβλέπει σύγχρονα συστήματα πυρανίχνευσης και αυτοματισμών, ενώ η διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου θα γίνει μετά από ανασκαφική διερεύνηση για την αποκάλυψη του παλαιότερου μεταβυζαντινού ναού.

Ένα μνημείο μοναδικής αρχιτεκτονικής και καλλιτεχνικής αξίας

Η Παρηγορήτισσα, αφιερωμένη στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, χτίστηκε στα τέλη του 13ου αιώνα από τον δεσπότη της Ηπείρου Νικηφόρο Κομνηνό Δούκα και την Άννα Παλαιολογίνα. Ο ναός συνδυάζει στοιχεία οκταγωνικού και σταυροειδούς εγγεγραμμένου τύπου, με πρωτότυπο σύστημα στήριξης του τρούλου σε οκτώ παραστάδες και τριώροφες σειρές κιόνων.

Σώζονται ψηφιδωτές παραστάσεις του Παντοκράτορα και των Προφητών, γλυπτά με δυτικές επιρροές, καθώς και τοιχογραφίες από τον 16ο έως τον 18ο αιώνα. Η εξωτερική όψη διακρίνεται για τον πλούσιο κεραμοπλαστικό διάκοσμο, χαρακτηριστικό της ηπειρωτικής βυζαντινής τέχνης.

Η ολοκλήρωση των μελετών σηματοδοτεί ένα αποφασιστικό βήμα για την προστασία και ανάδειξη ενός από τα σημαντικότερα μνημεία της βυζαντινής Ελλάδας.

Η επιστροφή ενός βυζαντινού θησαυρού: Ο Άγιος Νικόλαος της Αχαΐας ξαναβρίσκει τη φωνή του

Στην άκρη του φαραγγιού, εκεί που ο Σελινούντας κυλά σαν ασημένια γραμμή μέσα στο χειμωνιάτικο τοπίο, ένας ναός που έμαθε να αντέχει τους αιώνες ανοίγει ξανά τις πύλες του. Οι πέτρες του, σημαδεμένες από σεισμούς και ιστορίες, μοιάζουν να ανασαίνουν ανακουφισμένες. Ο Άγιος Νικόλαος της Μονής Παμμεγίστων Ταξιαρχών δεν είναι απλώς ένα μνημείο. Είναι μια μνήμη που επέστρεψε. Ένα κομμάτι της βυζαντινής Αχαΐας που ξαναβρήκε τη θέση του μέσα στη λατρεία, την κοινότητα και τον χρόνο.

Αποκατάσταση ενός μνημείου-ορόσημου

Ολοκληρώθηκαν από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Αχαΐας οι εργασίες στερέωσης και αποκατάστασης του βυζαντινού ναού του Αγίου Νικολάου στη Μονή Παμμεγίστων Ταξιαρχών. Το μνημείο, που είχε υποστεί σοβαρές φθορές από σεισμούς, παραδόθηκε εκ νέου στη λατρεία και στην Ιερά Μητρόπολη Καλαβρύτων και Αιγιαλείας στις 26 Δεκεμβρίου.

Ο ναός βρίσκεται σε ένα από τα πιο καλοδιατηρημένα φυσικά τοπία της Αχαΐας, στη δεξιά όχθη του Σελινούντα ποταμού, κάτω από τις πλαγιές του όρους Κλοκός — το ίδιο τοπίο που φιλοξενεί τη μεγάλη και ιστορική Μονή Παμμεγίστων Ταξιαρχών, ένα από τα σημαντικότερα μοναστικά κέντρα της Πελοποννήσου από τον 15ο αιώνα και εξής.

Ένα αρχιτεκτονικό παλίμψηστο του Βυζαντίου

Ο Άγιος Νικόλαος αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα βυζαντινά μνημεία της Αχαΐας. Χρονολογείται στον 10ο αιώνα ως τρίκλιτη θολοσκέπαστη βασιλική, ενώ κατά την υστεροβυζαντινή περίοδο μετασκευάστηκε σε σταυρεπίστεγο ναό με τρουλοκαμάρα. Η μορφή του αποτυπώνει διαδοχικά στάδια της βυζαντινής αρχιτεκτονικής, καθιστώντας τον πολύτιμο δείκτη της εξέλιξης της ναοδομίας στην περιοχή.

Η θέση του δίπλα στη Μονή Παμμεγίστων Ταξιαρχών ενισχύει τη σημασία του. Η μονή, ιδρυμένη το 1450 από τον Όσιο Λεόντιο, υπήρξε για αιώνες πνευματικό και πολιτιστικό κέντρο της Αιγιάλειας, με σημαντικά κειμήλια και ιστορική δράση. Ο ναός του Αγίου Νικολάου λειτουργούσε ως εξάρτημα του μοναστηριακού συγκροτήματος, ενταγμένος στο ευρύτερο θρησκευτικό τοπίο της περιοχής.

Στερέωση και διάσωση μετά τις σεισμικές φθορές

Οι εργασίες αποκατάστασης επικεντρώθηκαν στη στατική ενίσχυση και συνολική στερέωση του μνημείου, το οποίο είχε πληγεί από σεισμική δραστηριότητα. Το έργο υλοποιήθηκε με αυτεπιστασία από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Αχαΐας, εξασφαλίζοντας επιστημονική τεκμηρίωση και σεβασμό στον αρχιτεκτονικό χαρακτήρα του ναού.

Η χρηματοδότηση προήλθε εξ ολοκλήρου από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων του Υπουργείου Πολιτισμού, στο πλαίσιο της προστασίας και ανάδειξης της πολιτιστικής κληρονομιάς σε περιοχές με πλούσιο μνημειακό απόθεμα.

Ένα μνημείο που επιστρέφει στη ζωή

Με την ολοκλήρωση των εργασιών, ο Άγιος Νικόλαος αποδίδεται εκ νέου στη λατρεία, αλλά και στη συλλογική μνήμη της Αχαΐας. Η επαναλειτουργία του ενισχύει τη σύνδεση της τοπικής κοινωνίας με την ιστορική της ταυτότητα και αναδεικνύει τον ρόλο των βυζαντινών μνημείων ως ζωντανών φορέων πολιτισμού.

πηγή: pelop.gr

Αποκατάσταση του βυζαντινού ναού στη Μαξιμιανούπολη με χρηματοδότηση 1,5 εκατ. ευρώ

Η Μαξιμιανούπολη, μία από τις σημαντικότερες πόλεις της βυζαντινής Θράκης, επανέρχεται δυναμικά στον πολιτιστικό χάρτη της Ροδόπης. Με χρηματοδότηση ύψους 1.500.000 ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, το υπουργείο Πολιτισμού δρομολογεί την αποκατάσταση του περίκεντρου ναού στον αρχαιολογικό χώρο της πεδιάδας της Ροδόπης, σε ένα έργο που φιλοδοξεί να αναδείξει την αρχιτεκτονική και ιστορική αξία του μνημείου.

Όσο για την ιστορική ταυτότητα της Μαξιμιανούπολης ήταν γνωστή και ως Μοσυνόπολη, ιδρύθηκε από τον αυτοκράτορα Μαξιμιανό κοντά στη σημερινή Κομοτηνή και αποτέλεσε από τον 4ο αιώνα μ.Χ. σημαντικό εκκλησιαστικό και διοικητικό κέντρο. Με ισχυρά τείχη και περίτεχνη αρχιτεκτονική, υπήρξε έδρα επισκόπου και αργότερα αυτοκέφαλη αρχιεπισκοπή, πριν καταστραφεί από τις επιδρομές του τσάρου Ιωάννη Καλογιάννη. Ο περίκεντρος ναός, με το σπάνιο ακανόνιστο εξάγωνο σχήμα, θεωρείται κορυφαίο δείγμα βυζαντινής ναοδομίας.

Εστίαση στα κρίσιμα σημεία του ναού

Το έργο επικεντρώνεται σε τέσσερα βασικά τμήματα του ναού: το μαρμάρινο τέμπλο, το βόρειο και το νότιο αρκοσόλιο, καθώς και τη νοτιοδυτική γωνία του νάρθηκα. Η κατάσταση διατήρησης του μνημείου χαρακτηρίζεται ως μέτρια, με εμφανή δομική παθολογία, παραμορφώσεις και απώλειες υλικών, γεγονός που καθιστά την παρέμβαση επιτακτική.

Αρχιτεκτονικά στοιχεία και ταφές στο εσωτερικό

Στο εσωτερικό του ναού έχουν εντοπιστεί πολυάριθμες ταφές που χρονολογούνται μετά τον 11ο αιώνα. Παράλληλα, διασώζονται αποσπασματικά ο γραπτός και γλυπτός διάκοσμος, με το τέμπλο και τον άμβωνα να ξεχωρίζουν για την καλλιτεχνική τους αξία.

Πολιτιστική επανατοποθέτηση της Μαξιμιανούπολης

Σύμφωνα με το υπουργείο, η ιστορική σημασία της Μαξιμιανούπολης παραμένει αδιαμφισβήτητη, παρά την καταστροφή και εγκατάλειψή της τον 13ο αιώνα. Όπως επισημαίνεται, οι ανασκαφές αποκάλυψαν όχι μόνο ένα σπουδαίο μνημείο, αλλά και έναν ανεπτυγμένο οικισμό με πλούσια δείγματα βυζαντινής κεραμικής. Το έργο περιλαμβάνει την αποκατάσταση του ναού, τη συντήρηση του διακόσμου και των μαρμάρων, καθώς και τη βελτίωση της προσβασιμότητας.

Τεχνικές εργασίες και συντήρηση

Οι εργασίες αποκατάστασης περιλαμβάνουν καθαίρεση σαθρών υλικών, αναδόμηση χαμένων τόξων στα αρκοσόλια, συντήρηση τοιχογραφιών και μαρμάρινων τμημάτων, αποστράγγιση ομβρίων υδάτων βάσει ειδικής υδραυλικής μελέτης και απομάκρυνση αυτοφυούς βλάστησης. Η αποκατάσταση του σύνθρονου, του τέμπλου και του άμβωνα αναμένεται να επαναφέρει την αρχική μορφή του ναού, αναδεικνύοντας την αρχιτεκτονική του ταυτότητα.

Πηγή:https://pameevro.gr/

Ανασκαφή στον Ατσίχολο: Εντοπισμός Βυζαντινού Ναού του Αγίου Βλασίου στον Δήμο Μεγαλόπολης

Αρχιτεκτονικά κατάλοιπα από τη μεσοβυζαντινή περίοδο αποκαλύπτουν τον ιστορικό χαρακτήρα του ναού του Αγίου Βλασίου στην Αρκαδία. Σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα ήρθαν στο φως στον οικισμό Ατσίχολος του Δήμου Μεγαλόπολης, στο πλαίσιο της Προγραμματικής Σύμβασης Πολιτισμικής Ανάπτυξης μεταξύ του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού, της Περιφέρειας Πελοποννήσου, της Μονής Καλαμίου και της Πελοπόννησος Α.Ε. Η καθηγουμένη της Μονής υπέδειξε στην αρμόδια υπηρεσία τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα του ναού του Αγίου Βλασίου και ενός θολωτού ληνού, που αποτελούσαν μετόχι της μονής.

Η ανασκαφική έρευνα αποκάλυψε ναό τύπου δικιόνιου σταυροειδούς εγγεγραμμένου με ημικυκλική κόγχη, διαστάσεων περίπου 8,40 x 6,80 μ. Η πρόσβαση γινόταν μέσω δύο θυρών, με την κεντρική στη δυτική πλευρά και τη δεύτερη στον νότιο τοίχο, κατασκευασμένες με αρχιτεκτονικά μέλη σε δεύτερη χρήση.

Η τοιχοποιία του ναού παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον:

• Στη νότια και δυτική πλευρά σώζεται σε ύψος 0,58–1,07 μ.

• Στην εξωτερική επιφάνεια έχουν ενσωματωθεί αρχαία οικοδομικά υλικά, πιθανόν από την Αρχαία Γόρτυνα.

• Η βόρεια και ανατολική πλευρά, ύψους έως 1,82 μ., είναι κατασκευασμένες από αργολιθοδομή, δείχνοντας μεταγενέστερη ανακατασκευή.

Με βάση τα μορφολογικά χαρακτηριστικά, ο ναός χρονολογείται στη μεσοβυζαντινή περίοδο (11ος–12ος αιώνας), ενώ φαίνεται πως επαναχρησιμοποιήθηκε σε μεταγενέστερη εποχή.

Ο ναός του Αγίου Βλασίου βρίσκεται σε στρατηγική θέση, 900 μ. βορειοδυτικά της Μονής Καλαμίου και 1,5 χλμ. από την Αρχαία Γόρτυνα και τον βυζαντινό ναό του Αγίου Ανδρέα, ενισχύοντας τη σημασία του ως μνημείο με ιστορική και αρχαιολογική αξία.

πηγή: culture.gov.gr

Αγιος Ιωάννης Θεολόγος στον Δανακό Νάξου: Συντήρηση ενός εικονομαχικού βυζαντινού μνημείου με ιστορική και καλλιτεχνική αξία

Στη γαλήνια σιγή του Δανακού Νάξου,ένας ναός αιώνων ανοίγει ξανά τις πύλες του στους ανθρώπους και στην Ιστορία. Ο Αγιος Ιωάννης ο Θεολόγος, εικονομαχικό μνημείο μοναδικής σημασίας για την βυζαντινή τέχνη και αρχιτεκτονική, αναστήθηκε κυριολεκτικά μέσα από τσιμέντα και σκιές λήθης. Το έργο αποκατάστασης του ναού — που πραγματοποιήθηκε από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων με τη συνδρομή της ενορίας Ζωοδόχου Πηγής Δανακού — αποτελεί υπόδειγμα πολιτιστικής φροντίδας και αρχαιολογικής ευαισθησίας.

Τα θυρανοίξια του μνημείου θα τελεστούν από τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Παροναξίας κ. Καλλίνικο τη Δευτέρα 21 Ιουλίου 2025, ώρα 19:30.

Ιστορικό και αρχιτεκτονικό προφίλ του ναού

Ο κοιμητηριακός ναός του Αγίου Ιωάννη ανάγεται στη περίοδο της Εικονομαχίας (726–787, 814–842), και φέρει σπάνια χαρακτηριστικά δίκλιτου καμαροσκέπαστου αρχιτεκτονικού τύπου. Η αρχική μορφή είχε αλλοιωθεί σημαντικά από μεταγενέστερες επεμβάσεις με σκυρόδεμα, τόσο στο εσωτερικό όσο και στον περιβάλλοντα χώρο.

Εργασίες αποκατάστασης και αποκαλύψεις

Οι εργασίες περιελάμβαναν καθαίρεση των τσιμεντένιων επιστρώσεων, αποκάλυψη παλαιών αρχιτεκτονικών στοιχείων, νέα αρμολογήματα με συμβατά υλικά, και επικάλυψη των θόλων με ντόπια λίθινα πλακίδια. Στο εσωτερικό, αφαιρέθηκε το σύγχρονο τέμπλο και αναδείχθηκε το αρχικό κτιστό σύνθρονο με επισκοπικό θρόνο.

Κατά την ανασκαφική διερεύνηση αποκαλύφθηκαν τρεις κτιστοί τάφοι, μερικώς λαξευμένοι στον βράχο, που περιείχαν σκελετικά κατάλοιπα και θραύσματα με εγχάρακτη επιγραφή ΙC XC NIKA και αστέρι του Δαβίδ. Το δάπεδο ανακατασκευάστηκε με ενσωμάτωση των παλαιών πλακών και νέα υποδαπέδια ηλεκτρολογική εγκατάσταση.

Τοιχογραφικός διάκοσμος και αφιερωματικές επιγραφές

Στον ανατολικό τοίχο διατηρείται στρώμα ανεικονικής διακόσμησης,  εκεί που δεσπόζει μεγάλος διάλιθος σταυρός μέσα σε κυκλική δόξα, φολιδωτός κάμπος και γεωμετρικά-φυτικά μοτίβα. Εντοπίστηκαν επίσης θωράκια με σταυρό μέσα σε ρόμβο και αφιερωματική επιγραφή του οικονόμου Αγαπητού.

Στον βόρειο τοίχο εντοπίστηκε νεότερο στρώμα τοιχογραφίας, με σπαράγματα από σκηνή Δέησης, τον Χριστό ένθρονο, και μορφή ιεράρχη, χρονολογούμενα στην ύστερη βυζαντινή περίοδο.

Διαμόρφωση αύλειου χώρου και ανάδειξη του μνημείου

Μετά την απομάκρυνση νεότερων τάφων, διαμορφώθηκε και πλακοστρώθηκε ο εξωτερικός χώρος του ναού. Η επέμβαση επέτρεψε την εύκολη περιήγηση γύρω από το μνημείο και ανέδειξε τη θέασή του από διαφορετικούς οπτικούς άξονες, διαχωρίζοντας παράλληλα τον χώρο από το σύγχρονο νεκροταφείο.

Πολιτιστική σημασία και θεσμική υποστήριξη

Το έργο εντάσσεται στο πρόγραμμα αποκατάστασης βυζαντινών ναών της Νάξου που υλοποιεί η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων με εθνικούς πόρους του Υπουργείου Πολιτισμού και δωρεές της ενορίας Ζωοδόχου Πηγής Δανακού. Με την αποκατάσταση του ναού στον Δανακό, παραδίδεται στο κοινό ένα σπάνιο δείγμα της εικονομαχικής θρησκευτικής αρχιτεκτονικής.