Συνάντηση στ’ Απεράθου: Μια βραδιά αφιερωμένη στον Κώστα Κατσουρό

Ο Πολιτιστικός Απεραθίτικος Σύλλογος «Τα Φανάρια» και ο Ιστορικός Όμιλος Νάξου ΑΡΣόΣ διοργανώνουν το Σάββατο 3 Οκτωβρίου 2026, στις 19:00, μια ξεχωριστή πολιτιστική συνάντηση στο Πολιτιστικό Κέντρο στ’ Απεράθου. Η εκδήλωση είναι αφιερωμένη στον Κώστα Κατσουρό, έναν άνθρωπο που συνέδεσε το όνομά του με την έρευνα, την ιστορία και την πολιτιστική ταυτότητα της Νάξου.

Αφιέρωμα σε έναν άνθρωπο που τίμησε τον Τόπο και την Ιστορία του

Η συνάντηση έχει ως στόχο να τιμήσει τον Κώστα Κατσουρό, να θυμηθεί το έργο του και να αναδείξει τα ερωτήματα που ο ίδιος έθετε για τον Τόπο και τη σχέση των ανθρώπων με την ιστορική τους κληρονομιά. Ο Κατσουρός υπήρξε δημιουργός και διοργανωτής των «Συναντήσεων» στη Νάξο (2012–2017), του «Ένα καλοκαίρι στο Διασορίτη» (2018) και του «Γράφοντας για τη Βυζαντινή Νάξο» (2019). Οι δράσεις αυτές αποτέλεσαν γέφυρα επικοινωνίας ανάμεσα σε ερευνητές, μελετητές, συνεργάτες, αναγνώστες και φίλους του περιοδικού ΦΛΕΑ, προσελκύοντας κορυφαίους επιστήμονες και ανθρώπους του πολιτισμού.

Οι Συναντήσεις που άφησαν αποτύπωμα στη Νάξο

Οι πρωτοβουλίες του Κατσουρού δεν ήταν απλώς πολιτιστικές εκδηλώσεις, αλλά χώροι διαλόγου και ανταλλαγής γνώσης. Μέσα από τις «Συναντήσεις» αναδείχθηκαν πτυχές της ιστορίας της Νάξου, της βυζαντινής κληρονομιάς της και της σχέσης των κατοίκων με τον τόπο τους. Η προσέγγιση του Κατσουρού συνδύαζε την επιστημονική έρευνα με την αγάπη για την τοπική ιστορία, δημιουργώντας ένα μοναδικό περιβάλλον όπου η γνώση συναντούσε την κοινότητα.

Τα ερωτήματα που έθετε για την ταυτότητα της Νάξου, για τη μνήμη και για τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τον τόπο τους, παραμένουν σήμερα πιο επίκαιρα από ποτέ. Η εκδήλωση στ’ Απεράθου επιχειρεί να συνεχίσει αυτόν τον διάλογο, τιμώντας το πνεύμα και την προσφορά του.

Κορυφαίοι επιστήμονες μιλούν για τον Τόπο μέσα από την έρευνά τους
 Στη βραδιά της 3ης Οκτωβρίου θα συμμετάσχουν διακεκριμένοι επιστήμονες, φίλοι και συνεργάτες της ΦΛΕΑ, οι οποίοι θα μιλήσουν για την ιστορία και την πολιτιστική διαδρομή της Νάξου μέσα από τη δική τους έρευνα. Ανάμεσά τους οι:
Δ. Αθανασούλης, Τ. Αναστασίου, Δ. Δημητρόπουλος, Στ. Λεκάκης, Στ. Μαρινάκης, Μ. Φραγκίσκος και Ι. Χατζάκης.

Η παρουσία τους αποτελεί ένδειξη της εκτίμησης που υπήρχε για το έργο του Κατσουρού και της συνέχειας που επιδιώκουν να δώσουν στη συζήτηση για την ιστορία του νησιού.

Η συμβολή της κοινότητας και η δημιουργία της πρόσκλησης
 

Την αφίσα και πρόσκληση της εκδήλωσης δημιούργησε και προσέφερε ο αρχιτέκτονας Γιάννης Μπαλτογιάννης, συμβάλλοντας στη συνολική προσπάθεια ανάδειξης της πολιτιστικής δράσης. Η εκδήλωση αποτελεί πρωτοβουλία που ενώνει συλλόγους, επιστήμονες και κατοίκους, συνεχίζοντας το έργο του Κατσουρού με σεβασμό και αίσθημα ευθύνης απέναντι στην ιστορία της Νάξου.

Μια βραδιά μνήμης, γνώσης και συνέχειας

Η συνάντηση στ’ Απεράθου δεν είναι απλώς ένα αφιέρωμα, αλλά μια υπόσχεση συνέχειας. Η μνήμη του Κώστα Κατσουρού γίνεται αφορμή για να ξανανοίξει ο διάλογος για τον Τόπο, την ιστορία του και τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι τον βιώνουν και τον κατανοούν. Η εκδήλωση φιλοδοξεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς για όσους αγαπούν τη Νάξο και επιθυμούν να συνεχίσουν το έργο της έρευνας και της πολιτιστικής ανάδειξης.

 

«What Re‑mains»: Μνήμη, αφήγηση και καλλιτεχνική έρευνα στο νησιωτικό σύμπλεγμα του Αιγαίου

Στις Κυκλάδες γεννιέται ένας νέος θεσμός διεθνούς εμβέλειας: η Cycladic Biennale, η πρώτη Μπιενάλε σύγχρονης τέχνης που οργανώνεται σε νησιωτικό σύμπλεγμα του ελληνικού χώρου, με έδρα τη Νάξο. Η διοργάνωση, που θα πραγματοποιηθεί από 20 Αυγούστου έως 18 Σεπτεμβρίου 2026, φιλοδοξεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς για την καλλιτεχνική έρευνα στο Αιγαίο, σε συνδιοργάνωση με τον Δήμο Νάξου και Μικρών Κυκλάδων και υπό την αιγίδα του Υπουργείου Παιδείας.

Τι απο‑μένει; Η μνήμη ως πεδίο καλλιτεχνικής διερεύνησης

Η φετινή έκδοση, με τίτλο «What Re‑mains», εξετάζει πώς συγκροτείται η μνήμη και πώς παράγεται η ιστορική αφήγηση. Η Biennale αναπτύσσεται σε επιλεγμένους ιστορικούς και δημόσιους χώρους της Νάξου, μετατρέποντας το νησί σε ένα ανοιχτό εργαστήριο σύγχρονης τέχνης, όπου η τοπική ιστορία συναντά τη διεθνή καλλιτεχνική δημιουργία.

Η πρωτοτυπία του θεσμού έγκειται στη μεθοδολογία του: οι συμμετέχοντες καλλιτέχνες καλούνται να δημιουργήσουν νέες παραγωγές μέσα από τη μελέτη του τοπικού αρχείου, της προφορικής ιστορίας, των κοινωνικών μετασχηματισμών και των αθέατων αφηγήσεων του νησιωτικού χώρου.

Πολιτιστική αποκέντρωση με επίκεντρο τη Νάξο

Η Cycladic Biennale αποτελεί μια συνειδητή επένδυση στην πολιτιστική δυναμική της περιφέρειας. Σε μια εποχή όπου οι μεγάλες διοργανώσεις συγκεντρώνονται στα αστικά κέντρα, η επιλογή της Νάξου δηλώνει ότι η παραγωγή σύγχρονου πολιτισμού μπορεί να αναπτυχθεί οργανικά στον ίδιο τον νησιωτικό χώρο.

Η Biennale επιδιώκει να δημιουργήσει ένα δίκτυο καλλιτεχνικής παραγωγής που θα αναδείξει το Αιγαίο ως δυναμικό πεδίο σύγχρονης έρευνας και δημιουργίας.

66 συμμετοχές από Ελλάδα και εξωτερικό

Στην πρώτη έκδοση θα παρουσιαστούν 66 συμμετοχές από διεθνείς και Έλληνες δημιουργούς, συμπεριλαμβανομένων καλλιτεχνών από τη Νάξο και τις Κυκλάδες. Η συνύπαρξη τοπικών και διεθνών φωνών αποτελεί βασικό άξονα της φιλοσοφίας της Biennale, που επιδιώκει γόνιμες ανταλλαγές ανάμεσα στη διεθνή σύγχρονη τέχνη και τις εμπειρίες του νησιωτικού χώρου.

Δημόσιο πρόγραμμα: εργαστήρια, διαλέξεις, ξεναγήσεις, κοινοτικές δράσεις

Παράλληλα με την κεντρική έκθεση, θα πραγματοποιηθεί ένα εκτεταμένο δημόσιο πρόγραμμα με:

• εκπαιδευτικά και βιωματικά εργαστήρια
• δημόσιες διαλέξεις
• ιδιωτικές ξεναγήσεις
• κοινοτικές δράσεις

Θεματικό πάνελ θα εξετάσει τον ρόλο της πολιτιστικής αποκέντρωσης και τη συμβολή της σύγχρονης τέχνης στην περιφερειακή ανάπτυξη.

Η εταιρεία Square Lime θα έχει ενεργή παρουσία, συμβάλλοντας στον διάλογο για τη σχέση φιλοξενίας, πολιτισμού και βιώσιμης ανάπτυξης των νησιωτικών προορισμών.

Ένας θεσμός ανοιχτός στην κοινωνία

Η οργανωτική ομάδα τονίζει ότι η Biennale δεν στοχεύει στη δημιουργία ενός ελιτίστικου γεγονότος, αλλά ενός θεσμού που συνδέεται ουσιαστικά με την τοπική κοινωνία.

Το όραμα είναι η σύγχρονη τέχνη να λειτουργήσει ως εργαλείο διαλόγου, συμμετοχής και συλλογικής σκέψης, ανοίγοντας δρόμους για νέες μορφές πολιτιστικής ανάπτυξης στο Αιγαίο.

Η ανταπόκριση από θεσμικούς φορείς, χορηγούς και συνεργάτες επιβεβαιώνει την ανάγκη για έναν νέο πολιτιστικό θεσμό που θα εξελίσσεται και θα επεκτείνεται στα επόμενα χρόνια.

Συμμετέχοντες καλλιτέχνες:

40 Roomors, Comotirio, Sofia Xenia Economou, Doris Hakim, Mons Jørgensen, Camilla Kielland, Guillaume Krick, Raffaella Levis, Carolina Negroni, Emer O’Brien, Violeta Ortega Navarrete, Ozhopé Collective, Liam Palmer, Sara Rosenthal, Carol Sansour, Soda Pop × Λεωνίδας Αργυρός × Νίκος Κασνάκης × Χρήστος Σαχ × Enosis Collective, Mary Stefanou, Batu Tate, Μάνια Αδαμοπούλου, Γιώργος Ασημακόπουλος, Λυδία Βαϊρακταράκη, Δέσποινα Βαξεβανίδη, Βασιλική Βελέντζα, Μαριλένα Γεωργαντζή, Αντώνης Γιακουμάκης, Θεανώ Γιαννέζη, Νικόλαος Γιώτης, Ειρήνη Γκόνου, Εύη Ζαμπέλη, Στράτος (Ευστράτιος) Ζαργκλής, Κυριακή Ημέλλου, Γεράσιμος Κανάκης, Δέσποινα Καπίρη, Αντιγόνη Καρώνη, Σοφία Κιούση, Κωνσταντίνος Κοϊνός, Κωνσταντίνος Κοράκης, Κατερίνα Κότσαλα, Joy

Κουμεντάκου, Ρίκα Κριθαρά, Χρύσα Κωτούλα, Μαρία Κώτσου, Κατερίνα Μεσσήνη, Μαρκέλλα Μιχαλιτσιάνου, Ελεάννα Μπαλέση, Χάρης Μπασκόζος, Αλεξάνδρα Παλαμιδά, Ζαχαρίας Παπαντωνίου, Δημήτρης Πλατανάκης, Αναστασία Ρήγα, Ανδρέας Σάββα, Βαγγέλης Σάββας, Δημήτρης Ανδριανός Σιδηροκαστρίτης, Ελένη Σιούστη, Όλγα Σουβερμέζογλου, Ελίζα Σόρογκα & Ρωξάνη-Ελένη Γαρεφαλάκη, Δέσποινα Σταύρου, Αναστασία Στόιου, Άννα Στρούλια, Ανδρέας Τζανουδάκης, Βαλεντίνα Φαραντούρη & Γιάννης Καράλης, Φιλίππα Φλώρακα, Χριστίνα Φοίβη, Μάιρα Χαβιάρα, Ιωάννα Χατζηπανηγύρη, Στέλλα Χριστοφή.

ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ:

Κωνσταντίνος Θ. Σπυρόπουλος | Ιδρυτής, Καλλιτεχνικός Διευθυντής, Επικεφαλής Επιμελητής

Έλενα Λιώση | Επιμελήτρια, Υπεύθυνη Παραγωγής

Όλγα Σουβερμέζογλου | Επικεφαλής Εκπαιδευτικών και Δημόσιων Καλλιτεχνικών Προγραμμάτων

Μαίρη Στεφάνου | Βοηθός Επιμέλειας και Παραγωγής

Μαρία Σατραζέμη | Επικεφαλής Τύπου, Δημοσίων Σχέσεων και Θεσμικών Υποθέσεων

Νίκος Ξυδάκης στο Φεστιβάλ Νάξου: Μυσταγωγική μουσική βραδιά στον Πύργο Μπαζαίου

Το Φεστιβάλ Νάξου συνεχίζει να αναδεικνύει τη σύγχρονη ελληνική δημιουργία μέσα από μοναδικές καλλιτεχνικές συναντήσεις σε ιστορικούς χώρους. Στο ατμοσφαιρικό περιβάλλον του Πύργου Μπαζαίου, ο Νίκος Ξυδάκης παρουσιάζει μια παράσταση που η μουσική, η ποίηση και η μνήμη συνυφαίνονται σε ένα τελετουργικό ταξίδι κάτω από το φως του φεγγαριού.

«Το μέλι των γκρεμών»: Η ποίηση σε διάλογο με τη μουσική

Την Κυριακή 2 Αυγούστου, στις 21:30, ο σημαντικός συνθέτης και τραγουδοποιός παρουσιάζει την παράσταση «Το μέλι των γκρεμών», ένα πρόγραμμα που ενώνει τον αρχαίο λυρισμό με τον σύγχρονο ποιητικό λόγο. Η μουσική αφήγηση αρχίζει από τη Σαπφώ και τον Διονύσιο Σολωμό και φτάνει στους Μιχάλη Γκανά, Διονύση Καψάλη και Θοδωρή Γκόνη, δημιουργώντας μια γέφυρα ανάμεσα στους αιώνες και τις ευαισθησίες τους.

Μέσα από υποβλητικά μουσικά ιντερμέδια, το κοινό θα ταξιδέψει σε εμβληματικά τραγούδια του Ξυδάκη:«Ερωτικό», «Ιζαμπώ», «Σουμιτζού», «Ωραία Κοιμωμένη», «Ιλισός», «Γρήγορα η ώρα πέρασε». Τα τραγούδια εκβάλλουν το ένα μέσα στο άλλο σαν κύματα, αναδεικνύοντας το χαρακτηριστικό μελωδικό ιδίωμα του συνθέτη.

Οι συντελεστές της βραδιάς

Ο Νίκος Ξυδάκης συμπράττει με μια ομάδα εξαιρετικών μουσικών, οι οποίοι συνδιαμορφώνουν το ηχητικό τοπίο της παράστασης:

Αλέξανδρος Καψοκαβάδης: κιθάρα, λάφτα, φωνή

Δημήτρης Σίντος: πιάνο, λαούτο, φωνή

Δέσποινα Σπανού: βιολοντσέλο, φωνή

Φώτης Μυλωνάς: φλάουτο, κλαρινέτο, φωνή

Η σύμπραξη των μουσικών δημιουργεί μια ενιαία, ατμοσφαιρική ροή, όπου η μουσική και ο λόγος συνυπάρχουν σε μια τελετουργική εμπειρία.

Ένας εμβληματικός χώρος που ενισχύει την εμπειρία

Ο Πύργος Μπαζαίου, ένα από τα πιο χαρακτηριστικά μνημεία της Νάξου, λειτουργεί ως ιδανικό σκηνικό για τη συγκεκριμένη παράσταση. Η αρχιτεκτονική του, η ιστορική του φόρτιση και η νυχτερινή ατμόσφαιρα δημιουργούν ένα περιβάλλον που ενισχύει τη μυσταγωγία και τον λυρισμό της μουσικής αφήγησης.

Αρχίζει η αποκατάσταση του Πύργου του Χειμάρρου στη Νάξο

 

Με απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού αρχίζει η α’ φάση των εργασιών αποκατάστασης του Πύργου του Χειμάρρου, ενός από τα σημαντικότερα αρχαία μνημεία των Κυκλάδων. Η εξέλιξη αυτή αποτελεί δικαίωση μιας πολυετούς προσπάθειας θεσμικών φορέων και της τοπικής κοινωνίας, που επί χρόνια διεκδικούσαν τη διάσωση του εμβληματικού μνημείου.

Ένα έργο που προχωρά μετά από χρόνια αναμονής

Η αποκατάσταση του Πύργου του Χειμάρρου θα υλοποιηθεί από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, μετά την ολοκλήρωση των απαλλοτριώσεων που απαιτούνταν για την έναρξη των εργασιών. Το έργο χρηματοδοτείται με 300.000 ευρώ από το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026‑2030 του Υπουργείου Πολιτισμού, σηματοδοτώντας την πρώτη ουσιαστική παρέμβαση για τη διάσωση του μνημείου.

Η «Αυλή των Θαυμάτων» του Ιάκωβου Καμπανέλλη ζωντανεύει στη Νάξο από το Δημοτικό Θεατρικό Εργαστήρι

Ένα από τα σημαντικότερα έργα του νεοελληνικού θεάτρου, η «Αυλή των Θαυμάτων» του Ιάκωβου Καμπανέλλη, παρουσιάζεται φέτος στη Νάξο από το Δημοτικό Θεατρικό Εργαστήρι του Δήμου Νάξου και Μικρών Κυκλάδων. Η παράσταση, που τιμά τον μεγάλο Ναξιώτη δημιουργό, θα παρουσιαστεί από τις 29 Μαΐου έως την 1η Ιουνίου στο Δημοτικό Θέατρο «Ι. Καμπανέλλης».

Ένα έργο που ρίζωσε στη μνήμη των Ελλήνων

Η «Αυλή των Θαυμάτων» δεν αποτελεί απλώς ένα θεατρικό κείμενο, αλλά μια ζωντανή τοιχογραφία της μεταπολεμικής Ελλάδας. Γεμάτο νοσταλγία, χιούμορ, φτώχεια, όνειρα και αξιοπρέπεια, το έργο του Καμπανέλλη μιλά για τις αυλές της παλιάς Αθήνας, για οικογένειες που έζησαν μαζί, για τη μετανάστευση και για τις ελπίδες μιας κοινωνίας που αλλάζει. Από την πρώτη του παρουσίαση το 1957 στο Θέατρο Τέχνης του Κάρολου Κουν, θεωρήθηκε σταθμός για το ελληνικό θέατρο και καθιέρωσε τον Καμπανέλλη ως «πατριάρχη» της σύγχρονης ελληνικής δραματουργίας.

Η επιστροφή του έργου στον τόπο του δημιουργού

Η φετινή παρουσίαση στη Νάξο αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς ο Καμπανέλλης γεννήθηκε στο νησί το 1921 και η «Αυλή» αποτελεί ένα από τα πιο προσωπικά και ανθρώπινα έργα του. Το Δημοτικό Θεατρικό Εργαστήρι τιμά τον μεγάλο συγγραφέα με μια παράσταση που αναδεικνύει την αυθεντικότητα και τη συγκινησιακή δύναμη του έργου.

Ερασιτέχνες ηθοποιοί σε μια επαγγελματικού επιπέδου παραγωγή

Στη σκηνή ανεβαίνουν ερασιτέχνες ηθοποιοί της Νάξου, άνθρωποι της καθημερινότητας που αφιέρωσαν μήνες προετοιμασίας για να ζωντανέψουν τους χαρακτήρες της «Αυλής». Το Θεατρικό Εργαστήρι, που συμπληρώνει τρία χρόνια συνεχούς παρουσίας, αποδεικνύει ότι η θεατρική δημιουργία στο νησί αποτελεί μια ζωντανή, συλλογική πολιτιστική διαδικασία.

Η σκηνοθετική ματιά του Θανάση Αντωνίου

Ο σκηνοθέτης Θανάσης Αντωνίου επιδιώκει να μεταφέρει στη σκηνή όχι μόνο την ατμόσφαιρα της παλιάς αθηναϊκής γειτονιάς, αλλά κυρίως τη βαθιά ανθρωπιά του έργου. Η παράσταση φωτίζει τις μικρές ιστορίες των ανθρώπων που ονειρεύονται, παλεύουν, μεταναστεύουν, ελπίζουν και προσπαθούν να κρατήσουν ζωντανή την κοινότητά τους.

Οι παραστάσεις

Οι παραστάσεις θα δοθούν στις 29, 30 και 31 Μαΐου και την 1η Ιουνίου, στο Δημοτικό Θέατρο «Ι. Καμπανέλλης», στις 21:15, με ελεύθερη είσοδο.

Συντελεστές:

Σκηνοθεσία: Θανάσης Αντωνίου

Συμμετέχουν (κατά σειρά εμφάνισης):

Βούλα:            Μαρία Σταματοπούλου

Μαρία:            Σταματίνα Φλεριανού

Γιάννης:           Γαβρίλης Γκονσάλβες

Ιορδάνης:        Μιχάλης Καλαϊτζής

Αννετώ:           Γιώτα Κασωτάκη / Ήρρινα Χεκτ

Αστά:               Ιωάννα Καρποντίνη

Ντόρα:            Δέσποινα Παναηλίδου / Λίνα Ρουμπιέ

Μπάμπης:       Φώτης Παμπίδης / Δημήτρης Σκαράκης

Στράτος:          Αλέξανδρος Σεϊντάνης

Όλγα:              Αργυρώ Κουφοπούλου / Κυριακή Τζώτη

Στέλιος:           Νίκος Σορώκος

Άνδρας:           Φώτης Παμπίδης / Δημήτρης Σκαράκης

Α΄ μηχανικός: Γιάννης Σουσούνης

Β΄ μηχανικός: Ειρήνη Καραμπίνη

Ταχυδρόμος:   Γιώτα Γιαννακοπούλου

Αστυφύλακας: Φώτης Παμπίδης / Δημήτρης Σκαράκης

Μουσική Επιμέλεια: Θανάσης Αντωνίου

Σκηνικά: Νατάσα Κοντούλη

Νάξος: Δωρεάν τριήμερο εργαστήριο υφαντικής REWOVEN

Η Νάξος φιλοξενεί από τις 8 έως τις 10 Μαΐου το δωρεάν τριήμερο εργαστήριο υφαντικής REWOVEN, μια πρωτοβουλία που αναδεικνύει τη σύγχρονη διάσταση της παραδοσιακής τέχνης. Ο δεύτερος κύκλος του προγράμματος εστιάζει σε πιο σύνθετες τεχνικές και στη δημιουργική εξέλιξη των συμμετεχόντων.

Ο δεύτερος κύκλος του REWOVEN

Το REWOVEN γεννήθηκε από την ανάγκη της τοπικής κοινότητας να επανασυνδεθεί με την υφαντική ως ζωντανή και εξελισσόμενη τέχνη. Η πρωτοβουλία της Μαρίας Πολικρέτη, προέδρου του Πολιτιστικού Φορέα «Πολικρίτη», συνεχίζεται με έναν νέο κύκλο που προχωρά πέρα από τις βασικές τεχνικές, δίνοντας έμφαση στη δημιουργικότητα και την πρακτική εξάσκηση.

Το τριήμερο εργαστήριο

Με την καθοδήγηση της διεθνώς αναγνωρισμένης textile artist Κατερίνας Νάκου, οι συμμετέχοντες θα εργαστούν πάνω σε δύο εξειδικευμένες τεχνικές:

– Υφαντική με κάρτες (Tablet Weaving)

– Τεχνική pick‑up στον αργαλειό για τη δημιουργία σύνθετων μοτίβων

Μετά την ολοκλήρωση του εργαστηρίου, οι συμμετέχοντες θα μπορούν να σχεδιάζουν και να υφαίνουν πιο απαιτητικές δομές, να επιλέγουν τεχνικές ανάλογα με το επιθυμητό αποτέλεσμα και να εξελίξουν τη δική τους υφαντική πρακτική.

Συμμετοχή και δηλώσεις

Η συμμετοχή είναι δωρεάν, στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του προγράμματος για ανοιχτή πρόσβαση στη γνώση. Οι θέσεις είναι περιορισμένες και θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας. Δηλώσεις συμμετοχής στο email: polikritinaxos@gmail.com.

Η Κατερίνα Νάκου

Η Κατερίνα Νάκου είναι βραβευμένη textile artist και σχεδιάστρια υφασμάτων με διεθνή παρουσία. Έχει σπουδάσει Textile Design στο Reutlingen της Γερμανίας και διαθέτει μεταπτυχιακές σπουδές στο Design & Fine Art Conception. Έχει συνεργαστεί με κορυφαία ευρωπαϊκά ιδρύματα, όπως το Textiel Museum – Textiel Lab (Ολλανδία) και το Vävft (Νορβηγία). Από το 2023 διατηρεί το δικό της εργαστήριο στην Αθήνα, όπου δημιουργεί υφαντικά έργα και οργανώνει εξειδικευμένα σεμινάρια.

Η Τοπική Επιτροπή Νάξου της ΕΛΛΕΤ ζητά προστασία του αρχαιολογικού χώρου στη νησίδα Παλάτια

 

Με αφορμή το περιστατικό με τουρίστα  στην Πορτάρα της Νάξου,η Τοπική Επιτροπή Νάξου της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ),  ανακοίνωσε ότι από την πρώτη της συνάντηση με στελέχη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων (ΕΦΑΚΥΚ) στις αρχές Ιουλίου 2025, είχε επισημάνει την ανάγκη για άμεση προστασία, φύλαξη και ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου στη νησίδα Παλάτια, στον όρμο της Νάξου.

Ανησυχία μετά το περιστατικό με τουρίστα

Η επιτροπή παρακολουθεί με ψυχραιμία αλλά και αμείωτο ενδιαφέρον τις εξελίξεις που ακολούθησαν το πρόσφατο περιστατικό, κατά το οποίο τουρίστας φέρεται να σήκωσε με τα χέρια του μαρμάρινο μέλος του αρχαιολογικού χώρου. Το γεγονός προκάλεσε έντονο προβληματισμό για την ασφάλεια και τη φύλαξη του μνημείου, το οποίο αποτελεί σημαντικό πολιτιστικό και ιστορικό τεκμήριο της περιοχής.

Εμπιστοσύνη στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων

Η Τοπική Επιτροπή εκφράζει την εμπιστοσύνη της στην εμπειρία και την επιστημονική κατάρτιση των στελεχών της ΕΦΑΚΥΚ και αναμένει τις δέουσες ενέργειες για την αντιμετώπιση του περιστατικού και την ενίσχυση της προστασίας του χώρου. Όπως τονίζει, η ανάδειξη του αρχαιολογικού πλούτου της Νάξου πρέπει να συνοδεύεται από ουσιαστικά μέτρα φύλαξης και ευαισθητοποίησης του κοινού.

Η ΕΛΛΕΤ, με μακρά ιστορία στην προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, παραμένει ενεργή και παρούσα στις εξελίξεις, επιδιώκοντας συνεργασία με τους αρμόδιους φορείς για την ουσιαστική διαφύλαξη των μνημείων της Νάξου.

Αναβίωση ενός ιστορικού μνημείου του 17ου αιώνα στη Νάξο

Η τοπική ενορία της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος στο Γλινάδο Νάξου, με την επιστημονική επίβλεψη και την υλική συνδρομή της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, ολοκλήρωσε πρόσφατα την αποκατάσταση του Ιερού Μονυδρίου Αγίων Τεσσαράκοντα. Το έργο βασίστηκε σε εγκεκριμένη μελέτη του Υπουργείου Πολιτισμού και περιλάμβανε στερέωση, ανακατασκευή και αποκατάσταση των ερειπιωδών προσκτισμάτων του μοναστηριακού συγκροτήματος.

Το μονύδριο περιλαμβάνει τον μονόχωρο καμαροσκέπαστο ναό, που εγκαινιάστηκε το 1656 από τους κτήτορες Μιχαήλ Θεοφίλου και Αντωνίνα Ακριβού, δύο προσκτίσματα και τον αύλειο χώρο. Σύμφωνα με νοταριακό έγγραφο του 1660, το μνημείο αναφέρεται ως μετόχι της Μονής Ξηροποτάμου του Αγίου Όρους.

 Εργασίες αποκατάστασης και αρχαιολογική τεκμηρίωση

Με την πάροδο των αιώνων, ο αύλειος χώρος είχε επιχωματωθεί, ενώ τα προσκτίσματα υπέστησαν σοβαρές φθορές, με κατάρρευση του ορόφου και του βόρειου τμήματος του ισογείου του διωρόφου κτιρίου που φιλοξενούσε τα κελιά των μοναχών.

Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων συνέδραμε με την προμήθεια ξυλείας, οικοδομικών υλικών και την εργασία εξειδικευμένου επιστημονικού και τεχνικού προσωπικού. Πραγματοποιήθηκαν καθαρισμοί και αποχωματώσεις, αποκαλύφθηκε το αρχικό δάπεδο του αύλειου χώρου και ανακτήθηκαν οι τοιχοποιίες και τα μορφολογικά χαρακτηριστικά των προσκτισμάτων. Παράλληλα, αποκαταστάθηκε ο περιβάλλων χώρος του μνημείου και το δάπεδο του καθολικού.

Η συρματοπλεγμένη Πορτάρα και ο υπεύθυνος : Ποιος κάνει πολιτιστική διαχείριση στη Νάξο;

Πηγή: https://www.facebook.com/basilikh.chatzopoulou

Στην καρδιά του Αιγαίου, στο απομεινάρι του ναού του Απόλλωνα  που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, λούζεται στο φως αιώνες Ιστορίας, ένα σύμβολο του Ελληνικού Πολιτισμού – η Πορτάρα της Νάξου ! Κι όμως ένα σύμβολο πολιτιστικής ταυτότητας της κοινότητας του νησιού, περιφράσσεται με συρματοπλέγματα. Οι πολίτες αντιδρούν στην ενέργρεια γιατί νιώθουν ότι δεν γίνεται για προστασία, αλλά βίαια παρέμβαση, σαν να φυλακίζεται η ίδια η Πολιτιστική Μνήμη του τόπου τους. 

Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων σήμερα πήρε θέση κατακεραυνώνοντας την παρέμβαση της δημοτικής αρχής που οδήγησε τους αρχαιολόγους στο Αστυνομικό Τμήμα με την κατηγορία καταστροφής αρχαιολογικού χώρου και φθοράς δημόσιας περιουσίας. Το δε Υπουργείο Πολιτισμού σε σημερινή του ανακοίνωσε υπεραμπύνεται της ενέργειας της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων για την μήνυση κατα αγνώστου - δεν έχει βρεθεί ο Βάρβαρος που φωτογραφήθηκε ενώ σήκωνε την αρχαιότητα- και της ελαφριάς προσωρινής περίφραξης όπως αναφέρει. Σίγουρο είναι πως το μνημείο-σύμβολο που στέκει αγέρωχο από τον 6ο αιώνα π.Χ., γίνεται σήμερα πεδίο αντιπαράθεσης και θεσμικής αδυναμίας.

της Μαρίας Αλιμπέρτη

 Συρματοπλέγματα στην Πορτάρα: Απόπειρα προστασίας ή προσβολή;

Η εικόνα του αρχαίου ναού περιφραγμένου με συρματοπλέγματα έχει προκαλέσει κύματα οργής στα social media: Βροχή τα σχόλια για την αισθητική, την αποκοπή του μνημείου από το κοινό αλλά και τη τοπική κοινότητα, από ανησυχίες για ιδιωτικοποίηση του χώρου κ.ά. Δεν έλειψαν και τα αστεία φωτομοντάζ με την Πορτάρα να έχει καταστεί κοτέτσι!  Οι πολίτες αναρωτιούνται: Είναι αυτή η προστασία που αξίζει σε ένα μνημείο τέτοιας πολιτιστικής αξίας; Οι μηνύσεις του δημάρχου για φθορές και παρεμβάσεις ήταν το κερασάκι στη τούρτα- έχουν μετατρέψει το θέμα πραγματικά σε σίριαλ, χωρίς ουσιαστική εξέλιξη ή λογοδοσία.

Πηγή: https://www.facebook.com/basilikh.chatzopoulou

Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων: Αποδυναμωμένη ή αδιάφορη;

Μέσα σε όλο αυτό το πανδαιμόνιο, η αρμόδια Εφορεία Αρχαιοτήτων φαίνεται να αδυνατεί να διαχειριστεί την κατάσταση. Από την μια η περίφραξη και από την άλλη οι μηνύσεις και οι συλλήψεις έχουν ως αποτέλεσμα οι αρχαιολόγοι, αντί να εμπνέουν εμπιστοσύνη, να εμφανίζονται στα μάτια των πολιτών ως αποκομμένοι από την πραγματικότητα κα υπόλογοι, καλούνται να λογοδοτήσουν για δική τους "πρωτοβουλία".  Όμως, η παρέμβαση του δημάρχον δεν καθησύχασε ταπνεύματα, μάλλον τα δυναμίτισε όπως δείχνουν οι αντιδράσεις στα social media, με τους πολίτες να  αναρωτιούνται ποιος τελικά έχει λόγο πάνω στο μνημείο. Τα σχόλια των ντόπιων πολιτών αναφέρουν χρόνια αδράνεια που εκπορέυεται από μια αίσθηση εγκατάλειψης του μνημείου στη τύχη του. 

 Δήμος Νάξου: Νομικές κινήσεις χωρίς ουσία

Η δημοτική αρχή, με τις  νομικές ενέργειες, εκτιμάται ότι ήθελε να δείξει ότι διαχωρίζει τη θέση της από την ενέργεια της περίφραξης του μνημείου. Όμως ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων  υπογραμμίζει στην ανακοίνωση του ότι ο δήμαρχος δεν έχει καμία δικαιοδοσία να παρέμβει, αλλά εκ του αρχαιολογικού νόμου αρμοδιότητα έχει μόνο η Εφορεία Αρχαιοτήτων. Μάλιστα ο Σύλλογος τονίζει ότι το πρόβλημα φύλαξης του αρχαιολογικού χώρου προκύπτει από τα ποτάμια του υπερτουρισμού με βαθύτερη αιτία την έλλειψη αρχαιοφυλάκων. Όμως η στελέχωση δεν είναι αρμοδιότητα της Εφορείας Αρχαιοτήτων αλλά του Υπουργείου Πολιτισμού! Στην σημερινή ανακοίνωση του αναφέρει ότι ενισχύθηκε η φύλαξη, αλλά δεν κάνει σαφές εάν θα ενισχυθεί το προσωπικό των αρχαιοφυλακων του νησιού, οπότε να φανταστούμε ότι κάποιος αρχαιοφύλακας μεταφέρθηκε από κάπου αλλού;

Τελικά που καταλήγουμε; Υπάρχει πολιτική βούληση και συντονισμός; Στα μάτια του κόσμου το μνημείο είναι εκτεθειμένο, ενώ με τις έριδες νιώθει ότι η ευθύνη μετακυλίεται από φορέα σε φορέα. Το εθνικό μας σύνθημα συνυφασμένο με μια από τις μεγαλύτερες τραγωδίες του τόπου "πάμε και όπου βγει" να εικάσουμε ότι ισχύει και στον τομέα του Πολιτισμού; 

Στρατηγική με δυο μέτρα και δύο σταθμά;

Και ένα ακόμη ερώτημα γεννάται: Τελικά πολιτιστική διαχείριση στο νησί ποιος κάνει και ποια πολιτική ακολουθεί; Εδώ και μήνες υπάρχει ένα άλλο ανοιχτό θέμα της μεταφοράς των Κούρων των Μελάνων- πολιτιστική κληρονομιά και σύμβολο Πολιτισμού των κατοίκων της ενδοχώρας της Νάξου- με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων και το Υπουργείο Πολιτισμού να επικαλούνται την προστασία των αρχαιοτήτων.  

Μετά από όλα αυτά είναι απορίας άξιο ποια τελικά  ακολουθείται συγκεκριμένη στρατηγική περί προστασίας μημείων: Αυτής της περίφραξης ή μετακίνησης και εναπόθεσης σε βιτρίνα μουσείου; Είναι θέμα διατήρησης του αρχαιολογικού χώρου και αρκεί να  βάζουμε πλέγματα-επόδια πρόσέγγισης; Γιατί με αυτή την λογική προέχει η In situ διατήρηση και στις Μέλανες έστω με το κιτς συρματόπλεγμα. 

Μήπως  μετά από αυτο το τσουνάμι αντιδράσεων ο ιθύνων νους σε όποιο πεδίο και εάν βρίσκεται πρέπει να αναλογιστεί ότ  η διαχείριση και  η προστασία ενός  μνημείου δεν είναι αποκομμένη από την κοινότητα, αλλά είναι τελικά θέμα σεβασμού της πολιτιστκής μνήμης και σύνδεσης της κοινωνίας; Μια γνώση που εμείς ως φοιτητές του τμήματος Πολιτιστικής Διαχειρισης είναι από τα πρώτα που μάθαμε. 

 Κοινωνική οργή: Ποιος θα αναλάβει την ευθύνη;

Οψόμεθα για το εάν θα γίνει κατανοητό ότι δεν πρέπει να παίζεις με τα Ιερά μιας κοινωνίας. Προς το παρόν, το θέμα της προστασίας της Πορτάρας έχει φτάσει μέχρι  και την Βουλή, με αντιδράσεις και δηλώσεις, αλλά χωρίς ουσιαστική παρέμβαση. Η κοινωνία βράζει, οι πολίτες απαιτούν απαντήσεις, καθώς και η πολιτιστική κληρονομιά παραμένει στο έλεος κάθε Βάρβαρου. 

Τελικά, ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη σε αυτή τη χώρα για τη διαφύλαξη της Ιστορίας, του Πολιτισμού, των συνδετικών κρίκων της κοινωνίας με το παρελθόν της; Μήπως, στο τέλος θα μας πουν όπως συνηθίζεται στην Ελλάδα, «φταίει για όλα ο εκάστοτε σταθμάρχης» ή μήπως το ίδιο το συρματόπλεγμα;

Ο μικρός Μυστράς στην ενδοχώρα της Νάξου

Στην καρδιά της Νάξου, οι λόφοι αγκαλιάζουν τον ουρανό και οι ελιές ψιθυρίζουν μυστικά αιώνων, υπάρχει ένας τόπος γεμάτος βυζαντινά και μεταβυζαντινά μνημεία.  Σαν άλλος Μυστράς στην ενδοχώρα του  νησιού  κρατά άσβεστη  την Ιστορία και μνήμες. Κάθε εκκλησάκι, κάθε βυζαντινό μνημείο αποτελεί, μαρτυρία μιας εποχής που δεν έσβησε ποτέ.

Βυζαντινά Ίχνη σε κυκλαδίτικο Φόντο

Ο Μυστράς της Νάξου, όπως αποκαλούν την περιοχή της Τραγαίας και των γύρω χωριών, φιλοξενεί δεκάδες βυζαντινά μνημεία που ξεδιπλώνουν την ιστορία του νησιού από τον 6ο αιώνα. Εκκλησίες με τρούλους, τοιχογραφίες που αντιστέκονται στον χρόνο, και αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες που μαρτυρούν την πνευματική άνθηση της εποχής.

 Παναγία Δροσιανή – Η ψυχή της Τραγαίας

Κρυμμένη ανάμεσα σε ελαιώνες, η Παναγία Δροσιανή είναι ένας από τους αρχαιότερους ναούς των Βαλκανίων. Οι τοιχογραφίες της, βυθισμένες σε μυστικισμό, αφηγούνται ιστορίες πίστης και τέχνης. Ο ναός, με την ασυνήθιστη αρχιτεκτονική του, αποτελεί σημείο αναφοράς για κάθε ταξιδιώτη που αναζητά το πνευματικό βάθος της Νάξου.

Περιήγηση στα Μνημεία – Ταξίδι στο Χρόνο

Ακολουθώντας τα μονοπάτια της ενδοχώρας, ο επισκέπτης συναντά τον Άγιο Αρτέμιο στο Σαγκρί, την Αγία Κυριακή στην Καλλονή, και τους Αγίους Αποστόλους στο Μετόχι.  Στο Χαλκί θα θαυμάσει  στο κέντρο του χωριού την Παναγιά την Πρωτόθρονη, λίγο πιο έξω τον Ναό του Αγίου Γεωργίου Διασορίτη με τις υπέροχες τοιχογραφίες, αλλά και μετά από πεζοπορία θα φθάσει στο δίκλιτο ναό των Ταξιαρχών στα Μονίτσια. Κάθε ναός είναι ένα σταθμός σε ένα ταξίδι που δεν μετριέται σε χιλιόμετρα αλλά σε αιώνες.

Ο Μυστράς της Νάξου δεν προσφέρει μόνο ιστορία· προσφέρει εμπειρία. Η φύση αγκαλιάζει τα μνημεία, οι ντόπιοι διατηρούν τις παραδόσεις, και η ατμόσφαιρα σε καλεί να μείνεις λίγο παραπάνω, να ακούσεις, να νιώσεις, να θυμηθείς.

Αγιος Ιωάννης Θεολόγος στον Δανακό Νάξου: Συντήρηση ενός εικονομαχικού βυζαντινού μνημείου με ιστορική και καλλιτεχνική αξία

Στη γαλήνια σιγή του Δανακού Νάξου,ένας ναός αιώνων ανοίγει ξανά τις πύλες του στους ανθρώπους και στην Ιστορία. Ο Αγιος Ιωάννης ο Θεολόγος, εικονομαχικό μνημείο μοναδικής σημασίας για την βυζαντινή τέχνη και αρχιτεκτονική, αναστήθηκε κυριολεκτικά μέσα από τσιμέντα και σκιές λήθης. Το έργο αποκατάστασης του ναού — που πραγματοποιήθηκε από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων με τη συνδρομή της ενορίας Ζωοδόχου Πηγής Δανακού — αποτελεί υπόδειγμα πολιτιστικής φροντίδας και αρχαιολογικής ευαισθησίας.

Τα θυρανοίξια του μνημείου θα τελεστούν από τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Παροναξίας κ. Καλλίνικο τη Δευτέρα 21 Ιουλίου 2025, ώρα 19:30.

Ιστορικό και αρχιτεκτονικό προφίλ του ναού

Ο κοιμητηριακός ναός του Αγίου Ιωάννη ανάγεται στη περίοδο της Εικονομαχίας (726–787, 814–842), και φέρει σπάνια χαρακτηριστικά δίκλιτου καμαροσκέπαστου αρχιτεκτονικού τύπου. Η αρχική μορφή είχε αλλοιωθεί σημαντικά από μεταγενέστερες επεμβάσεις με σκυρόδεμα, τόσο στο εσωτερικό όσο και στον περιβάλλοντα χώρο.

Εργασίες αποκατάστασης και αποκαλύψεις

Οι εργασίες περιελάμβαναν καθαίρεση των τσιμεντένιων επιστρώσεων, αποκάλυψη παλαιών αρχιτεκτονικών στοιχείων, νέα αρμολογήματα με συμβατά υλικά, και επικάλυψη των θόλων με ντόπια λίθινα πλακίδια. Στο εσωτερικό, αφαιρέθηκε το σύγχρονο τέμπλο και αναδείχθηκε το αρχικό κτιστό σύνθρονο με επισκοπικό θρόνο.

Κατά την ανασκαφική διερεύνηση αποκαλύφθηκαν τρεις κτιστοί τάφοι, μερικώς λαξευμένοι στον βράχο, που περιείχαν σκελετικά κατάλοιπα και θραύσματα με εγχάρακτη επιγραφή ΙC XC NIKA και αστέρι του Δαβίδ. Το δάπεδο ανακατασκευάστηκε με ενσωμάτωση των παλαιών πλακών και νέα υποδαπέδια ηλεκτρολογική εγκατάσταση.

Τοιχογραφικός διάκοσμος και αφιερωματικές επιγραφές

Στον ανατολικό τοίχο διατηρείται στρώμα ανεικονικής διακόσμησης,  εκεί που δεσπόζει μεγάλος διάλιθος σταυρός μέσα σε κυκλική δόξα, φολιδωτός κάμπος και γεωμετρικά-φυτικά μοτίβα. Εντοπίστηκαν επίσης θωράκια με σταυρό μέσα σε ρόμβο και αφιερωματική επιγραφή του οικονόμου Αγαπητού.

Στον βόρειο τοίχο εντοπίστηκε νεότερο στρώμα τοιχογραφίας, με σπαράγματα από σκηνή Δέησης, τον Χριστό ένθρονο, και μορφή ιεράρχη, χρονολογούμενα στην ύστερη βυζαντινή περίοδο.

Διαμόρφωση αύλειου χώρου και ανάδειξη του μνημείου

Μετά την απομάκρυνση νεότερων τάφων, διαμορφώθηκε και πλακοστρώθηκε ο εξωτερικός χώρος του ναού. Η επέμβαση επέτρεψε την εύκολη περιήγηση γύρω από το μνημείο και ανέδειξε τη θέασή του από διαφορετικούς οπτικούς άξονες, διαχωρίζοντας παράλληλα τον χώρο από το σύγχρονο νεκροταφείο.

Πολιτιστική σημασία και θεσμική υποστήριξη

Το έργο εντάσσεται στο πρόγραμμα αποκατάστασης βυζαντινών ναών της Νάξου που υλοποιεί η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων με εθνικούς πόρους του Υπουργείου Πολιτισμού και δωρεές της ενορίας Ζωοδόχου Πηγής Δανακού. Με την αποκατάσταση του ναού στον Δανακό, παραδίδεται στο κοινό ένα σπάνιο δείγμα της εικονομαχικής θρησκευτικής αρχιτεκτονικής.

«Οι Κούροι δεν μετακινούνται»: Ομόφωνη αντίδραση του Δημοτικού Συμβουλίου Νάξου

 

Εκεί που το φως του Αιγαίου ξύνει τις πτυχές της Ιστορίας, ανάμεσα σε θρούμπι και σχίνο, στέκουν ακίνητοι οι Κούροι της Νάξου. Μισοτελειωμένοι, και όμως πλήρεις — σαν μαρμάρινοι μάρτυρες μιας εποχής που δεν χάθηκε, απλώς κουρνιάζει μέσα στους λόφους του Φλεριού. Μα την Παρασκευή 11 Ιουλίου 2025, η σιγή των αγαλμάτων διαταράχθηκε από ένα σχέδιο που πρότεινε την μεταφορά τους. Οι φωνές του παρόντος ενώθηκαν για να διαφυλάξουν τη βουβή αξιοπρέπεια του παρελθόντος.

 Συνεδρίαση με επίκεντρο την τύχη των Κούρων της Νάξου

Στην αίθουσα συνεδριάσεων του Δημοτικού Συμβουλίου Νάξου & Μικρών Κυκλάδων πραγματοποιήθηκε συνεδρίαση υψηλού ενδιαφέροντος, με κύριο θέμα τη γνωμοδότηση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου (ΚΑΣ) για τη συντήρηση και προστασία των αρχαϊκών Κούρων του Φλεριού. Παρών ο Δημήτρης Αθανασούλης, Προϊστάμενος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, ο οποίος εισηγήθηκε τη μεταφορά ενός εκ των δύο Κούρων των Μελάνων στη νησίδα μουσείων της Χώρας Νάξου.

Δημόσια αντίδραση και αιτήματα διατήρησης στο φυσικό χώρο

Η πρόταση αυτή προκάλεσε αντιδράσεις από δημοτικούς συμβούλους, φορείς και πολίτες, οι οποίοι εξέφρασαν την έντονη διαφωνία τους με την ενδεχόμενη απομάκρυνση των γλυπτών. Το Δημοτικό Συμβούλιο τάχθηκε ομόφωνα υπέρ της παραμονής των Κούρων στο Φλεριό, τονίζοντας πως τα αγάλματα αποτελούν ενιαίο αρχαιολογικό σύνολο βάσει απόφασης του Συμβουλίου της Επικρατείας.

Ο δήμαρχος Νάξου & Μικρών Κυκλάδων επεσήμανε πως, παρά την εκτίμηση προς το έργο της Εφορείας Αρχαιοτήτων, ο Δήμος δε θα δεχθεί τη μεταφορά των μνημείων και είναι έτοιμος να προχωρήσει σε νομικές ενέργειες. Πρότεινε, αντίθετα, την δημιουργία επιτόπιου μουσείου στο Φλεριό, όπου οι Κούροι θα προστατεύονται και θα αναδεικνύονται χωρίς να απομακρυνθούν από το φυσικό τους περιβάλλον.

 Ψήφισμα για την παραμονή των Κούρων στον Φλεριό

Το Δημοτικό Συμβούλιο ενέκρινε ψήφισμα υπέρ της διατήρησης των αρχαϊκών αγαλμάτων στον φυσικό τους χώρο, επισημαίνοντας πως: "Οι Κούροι είναι ακίνητα μνημεία και ως τέτοια πρέπει να παραμένουν, βάσει σχετικής απόφασης του Συμβουλίου της Επικρατείας." Η απόφαση αυτή φέρει έναν ισχυρό συμβολισμό: την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς όχι μόνο ως ιστορικό τεκμήριο, αλλά ως ζωντανό κομμάτι της ταυτότητας του τόπου.

Πυργόσπιτο 500 ετών στη Νάξο τιμάται με το Ευρωπαϊκό Βραβείο Πολιτιστικής Κληρονομιάς

Μέσα σε έναν ελαιώνα 2.000 στρεμμάτων, εκεί που ο χρόνος κυλά με τον ρυθμό των εποχών και των ανέμων του Αιγαίου, ένα πέτρινο πυργόσπιτο του 1615 στέκει αγέρωχο. Η οικία Κάμπονες στη Νάξο δεν είναι απλώς ένα αρχιτεκτόνημα, είναι μνήμη, είναι γη, είναι πολιτισμός. Και τώρα, η Ευρώπη την αναγνωρίζει. Το βενετσιάνικο αυτό συγκρότημα τιμήθηκε με το Ευρωπαϊκό Βραβείο Πολιτιστικής Κληρονομιάς / Europa Nostra 2025, στην κατηγορία «Συντήρηση και Προσαρμοστική Επανάχρηση».

Ένα έργο με σεβασμό στο παρελθόν και όραμα για το μέλλον

Η αποκατάσταση της οικίας Κάμπονες άρχισε το 2012, όταν το κτήριο κινδύνευε με κατάρρευση λόγω εκτεταμένων φθορών. Για περισσότερο από μια δεκαετία, οι εργασίες προχώρησαν χάρη στον αρχιτέκτονα Θεμιστοκλή Μπιλή με απόλυτο σεβασμό στην ιστορική του ταυτότητα:

- Χρησιμοποιήθηκαν παραδοσιακά υλικά όπως πέτρα, γύψος και φύκια.

- Επανατοποθετήθηκαν ξύλινα πατώματα και στέγες.

- Αποκαταστάθηκαν έπιπλα, χάλκινα σκεύη και υφάσματα.

- Ενσωματώθηκαν σύγχρονες λύσεις βιωσιμότητας, όπως ηλιακή θέρμανση και φυσικός αερισμός.

Το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς ένα ανακαινισμένο μνημείο, αλλά ένας ζωντανός οργανισμός που συνδυάζει την πολιτιστική κληρονομιά με την οικολογική συνείδηση.

Ένα σπίτι που έγινε κοινότητα

Η οικία Κάμπονες λειτουργεί πλέον ως πολυχώρος πολιτισμού και φιλοξενίας:

- Το παλιό ελαιοτριβείο φιλοξενεί συναυλίες, μαθήματα μουσικής και γευσιγνωσίες.

- Το παρεκκλήσι, αφιερωμένο τόσο στην ορθόδοξη όσο και στην καθολική παράδοση, παραμένει ενεργό.

- Ο κήπος καλλιεργείται με βότανα και φυτά ανθεκτικά στην ξηρασία.

- Το συγκρότημα φιλοξενεί γάμους, βαπτίσεις, εργαστήρια και λογοτεχνικές βραδιές.

 Η τελετή απονομής στις Βρυξέλλες

Η οικία Κάμπονες είναι ένα από τα 30 έργα από 24 χώρες που διακρίθηκαν φέτος στα Ευρωπαϊκά Βραβεία Πολιτιστικής Κληρονομιάς / Europa Nostra 2025. Η τελετή απονομής θα πραγματοποιηθεί στις 13 Οκτωβρίου στο εμβληματικό κτήριο Flagey στις Βρυξέλλες, στο πλαίσιο της Συνόδου Κορυφής για την Ευρωπαϊκή Πολιτιστική Κληρονομιά.

Οι πολίτες της Ευρώπης μπορούν να ψηφίσουν διαδικτυακά για το Βραβείο Κοινού έως τις 12 Σεπτεμβρίου, με τον νικητή να λαμβάνει χρηματικό έπαθλο 10.000 ευρώ.

«Μην αγγίζετε τους Κούρους»: Σφοδρή αντίδραση του Συλλόγου Μελάνων Νάξου στην πρόταση Μενδώνη

 

Όταν η μνήμη ενός τόπου είναι ριζωμένη στο μάρμαρο και το φως, κανένα μουσειακό φως δεν μπορεί να τη μεταφέρει αλλού. Οι Κούροι δεν είναι απλά αγάλματα. Είναι η αφήγηση μιας γης που δεν χωρά σε προθήκες.

Με έντονο ύφος και σαφώς τεκμηριωμένες θέσεις, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Μελάνων Νάξου «Κούρος ο Έλληνας» απαντά στις πρόσφατες δηλώσεις της Υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη, σχετικά με την πιλοτική μεταφορά ενός εκ των δύο Κούρων του Φλεριού στο νέο Αρχαιολογικό Μουσείο στην Χώρα της Νάξου.

Οι Κούροι είναι τοπίο, όχι εκθέματα

Ο Σύλλογος υπενθυμίζει ότι οι Κούροι δεν είναι απομονωμένα αγάλματα αλλά αναπόσπαστο κομμάτι ενός αρχαίου λατομείου, όπου η σχέση ανθρώπου, τοπίου και πέτρας αφηγείται την ιστορία της αρχαίας γλυπτικής. Το Φλεριό, με τα χαρακτηριστικά του αρχαιολογικού και γεωλογικού τοπίου, αποτελεί μοναδικό ιστορικό τεκμήριο που προστατεύεται από διεθνείς συμβάσεις – μεταξύ αυτών και η Χάρτα της Βενετίας.

Η τοποθέτησή τους in situ δεν είναι τυχαία αλλά συνειδητή επιλογή της αρχαιολογικής επιστήμης. Η αποκοπή τους για έκθεση αλλού, υπογραμμίζει ο Σύλλογος, ακυρώνει την έννοια του αρχαιολογικού τοπίου.

Απούσα η επιστημονική τεκμηρίωση

Η πρόταση της μεταφοράς, σύμφωνα με το ανακοινωθέν, στερείται επιστημονικής διαφάνειας. Δεν έχει δημοσιοποιηθεί καμία μελέτη, δεν έχει υπάρξει διαβούλευση, ούτε έχει καταγραφεί η απόφαση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου (ΚΑΣ) στο ΦΕΚ.

Επιπλέον, τονίζεται πως εδώ και δεκαετίες δεν έχει εκπονηθεί καμία σοβαρή μελέτη για την επιτόπια προστασία των Κούρων, γεγονός που καθιστά τις προθέσεις του Υπουργείου πολιτικά και όχι επιστημονικά κατευθυνόμενες.

Αντιφάσεις και υπερβολές

Ο Σύλλογος αμφισβητεί τα επιχειρήματα περί κινδύνου λόγω καιρικών φαινομένων, πυρκαγιών και ανθρώπινης παρουσίας. Υπενθυμίζει ότι πρόκειται για οργανωμένο αρχαιολογικό χώρο σε ημιορεινή τοποθεσία, μακριά από ακτές και πλήρως προσβάσιμο στα συνήθη μέτρα προστασίας.

Η επίκληση της "κακής ποιότητας" του ναξιακού μαρμάρου θεωρείται αντιφατική και ιστορικά αβάσιμη, δεδομένης της ανθεκτικότητας του υλικού επί σχεδόν τρεις χιλιετίες.

Οι Κούροι δεν είναι «κινητή πολιτιστική περιουσία»

Επισημαίνεται ότι η προσπάθεια ταξινόμησης των Κούρων ως «κινητών μνημείων» αντιβαίνει στους ίδιους τους κανόνες της αρχαιολογικής δεοντολογίας. Οι Κούροι δεν είναι αποσπώμενα αντικείμενα αλλά αδιάσπαστο μέρος του χώρου παραγωγής τους.

Η πιλοτική μεταφορά του ενός εκ των δύο Κούρων ερμηνεύεται ως παραδοχή αβεβαιότητας από την πλευρά του Υπουργείου: ακόμα και το ίδιο δεν έχει βεβαιότητα για την ασφάλεια της διαδικασίας. Ένα τέτοιο πείραμα, σε μνημείο ανεκτίμητης αξίας, εμπεριέχει απαράδεκτο ρίσκο.

Καλαμίτσια: Υποσχέσεις χωρίς έργο

Ιδιαίτερη μνεία γίνεται και στο μνημείο των Καλαμιτσιών, το οποίο παραμένει εγκαταλελειμμένο, παρά τις επίσημες δεσμεύσεις για αναστήλωση. Ο Σύλλογος εκφράζει απορία για την επιλεκτική κινητοποίηση του Υπουργείου, αναρωτώμενος γιατί προτάσσεται η μεταφορά των Κούρων αντί της σωτηρίας άλλων μνημείων που βρίσκονται σε πραγματικό κίνδυνο κατάρρευσης.

Πολιτιστική διαχείριση ή πολιτική σκοπιμότητα;

Τέλος, ο Σύλλογος εγείρει ερωτήματα γύρω από το κόστος της μεταφοράς, της δημιουργίας αντιγράφων, και τη σκοπιμότητα της επιλογής αυτής έναντι της απλής και πολύ οικονομικότερης επιτόπιας προστασίας.

Η κριτική είναι σαφής: πρόκειται για επιλογή με πολιτικά και όχι επιστημονικά κριτήρια, που απειλεί όχι μόνο τα ίδια τα μνημεία αλλά και τη σχέση της τοπικής κοινωνίας με την πολιτιστική της ταυτότητα.

«Οι Κούροι είναι η ψυχή του τόπου μας»

Ο Σύλλογος καταλήγει με ξεκάθαρα αιτήματα:

• Άμεση ακύρωση κάθε σχεδίου μεταφοράς των Κούρων

• Εκπόνηση μελέτης επιτόπιας συντήρησης και ανάδειξης

• Άμεση αναστήλωση των Καλαμιτσιών

• Συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας σε όλες τις αποφάσεις πολιτιστικής διαχείρισης

Όπως χαρακτηριστικά σημειώνεται:

«Οι Κούροι δεν είναι απλώς μνημεία. Είναι η ίδια η ψυχή του τόπου μας, ριζωμένοι στον βράχο, στη μνήμη, στην ταυτότητά μας.»

Ζωντανή κληρονομιά ή έκθεμα μουσείου; Γιατί έχει σημασία που θα βρίσκονται οι Κούροι της Νάξου

 

Κάποια μνημεία δεν είναι απλώς λίθινα κατάλοιπα. Είναι ζωντανοί μάρτυρες του τοπίου, της μνήμης και της σχέσης μας με το παρελθόν. Οι Κούροι των Μελάνων στη Νάξο —εμβληματικά γλυπτά που παραμένουν επί αιώνες στο φυσικό τους περιβάλλον— αποτελούν ακριβώς ένα τέτοιο παράδειγμα. Και όμως, σήμερα τίθεται στο τραπέζι η πρόταση της μεταφοράς τους στο υπό δημιουργία Μουσείο του Κάστρου. Οι Κούροι αρχαϊκής εποχής, κείτονται στο αρχαίο λατομείο στην περιοχή του Φλεριού χιλιετίες. Τοπικοί σύλλογοι αντιστέκονται σθεναρά στο ενδεχόμενο μεταφοράς ενώ ενώσεις, σωματεία και λοιπές ογανώσεις του νησιού αλλά και των Κυκλάδων έχουν εκδώσει ψηφίσματα υπέρ της παραμονής τους στον φυσικό χώρο.

Της Μαρίας  Δ. Αλιμπέρτη

Το θέμα συζητήθηκε μέσα στον Μάϊο στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο με βάση έκθεση που εκπονήθηκε από τους Ιωάννη Σταϊκόπουλο ΤΕ Συντηρητή αρχαιοτήτων κα έργων τέχνης, προϊστάμενο Τμήματος Συντήρησης Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης της Εφ.Α. έργων τέχνης, προϊστάμενο Τμήματος Συντήρησης Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης της Εφ.Α. Κυκλάδων και τον Νικόλαο Παπαγιαννόπουλο ΙΔΟΧ Συντηρητή αρχαιοτήτων και έργων τέχνης, MSc. Η απόφαση αφορά δυο από τους τρεις κούρους που βρίσκονται συνολικά στην Ναξιακή ύπαιθρο, τους δυο στο αρχαίο Λατομείο στο Φλεριό- ο ένας κούρος δίπλα στην κοίτη του χειμάρρου του Φλεριού, είναι σχεδόν ακέραιος  (ύψος  5,55μ.) διατηρείται σε σχετικά καλή κατάσταση διατήρησης. Στη νότια πλευρά της κοιλάδας του Φλεριού, κείτεται  από το πρώτο μισό του 6ου αι. π.Χ. ημιτελές ένας ακόμη κούρος ύψος 4,10μ. . Η έκθεση επικαλείται φθορές καθώς μέχρι τώρα λαμβάνονται σωστικά μέτρα και ακόμη την κλιματική αλλαγή και τον υπερτουρισμό. Οπότε κρίνεται σημαντικό να παρθούν πιο ουσιαστικά μέτρα για την προστασία τους, με τη μεταφορά τους στο νέο μουσείο της Νησίδας Νάξου. στην έκθεση αναφέρεται ότι Αναλυτικά, στην έκθεση αναφέρονται απολεπίσεις – αποφλοιώσεις, ανάγλυφες μορφές φθοράς (κυψελώσεις) και απομειώσεις επιφανειών, απόσπαση κρυστάλλων και κόκκων, τοπικές διογκώσεις υλικού, εκδορές κ.ά.

 

Ερωτήματα προκύπτουν εδώ:  

• Πόσες τέτοιες εκθέσεις έγιναν στο παρελθόν; Είχε επισημανθεί ο κίνδυνος;
•  Είχαν γίνει σωστικές παρεμβάσεις; 
• Και δεν μπορεί να γίνει μια σωστική παρέμβαση in situ; 
• Και είναι όντως σύμπτωση  που διεξήχθη έρευνα, προέκυψε έκθεση και ανάγκη μεταφοράς τώρα που δημιουργείται ένα μουσείο που οραματίζονται να αποτελέσει κέντρο πολιτισμού με μεγάλη επισκεψιμότητα;

Βέβαια, η συζήτηση αυτή, πέρα από τεχνική ή μουσειολογική, είναι βαθιά πολιτισμική και ανθρώπινη: Τι χάνουμε όταν αποσπούμε ένα μνημείο από τον τόπο του; Τι σημαίνει αλήθεια προστασία; Για να δούμε την προβλέπεται για την διαχείριση τέτοιων πολύτιμων πολιτιστικών τεκμηρίων στην Ευρώπη, τι προβλέπει η εγχώρια νομοθεσία  και εάν έχει δίκαιο  Υπουργείο και Εφορεία Κυκλάδων να επικαλούνται την διάσωσή τους… Πάμε να το διερευνήσουμε ορθολογικά και μη συναισθηματικά- κοινωνικά το ζήτημα δίδοντας παραδέιγματα με «εργαλεία» που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν:

 

 Ευρωπαϊκές Οδηγίες: Η προστασία in situ ως αρχή

Η in situ διατήρηση —η παραμονή δηλαδή των μνημείων στον φυσικό τους χώρο— αποτελεί πλέον πάγια ευρωπαϊκή κατευθυντήρια γραμμή.

- Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2022 υπογράμμισε ότι η ανθεκτικότητα των μνημείων συνδέεται άρρηκτα με την παρουσία τους στο τοπίο. Η απομάκρυνση αποτελεί λύση ανάγκης, όχι πρώτη επιλογή.

- Το πρόγραμμα HYPERION αξιοποιεί αισθητήρες και ψηφιακές τεχνολογίες για την επιτόπια προστασία των μνημείων, δίχως αποσπάσεις και μεταφορές.

- Η Σύμβαση της UNESCO για την Παγκόσμια Κληρονομιά (1972) και η Διακήρυξη του Άμστερνταμ (1975) δίνουν σαφές προβάδισμα στη διατήρηση της σχέσης μνημείου-περιβάλλοντος.

 

Η  Ελληνική Νομοθεσία: Μια ισορροπία με σαφείς προϋποθέσεις

Ο Νόμος 4858/2021 για την Πολιτιστική Κληρονομιά προβλέπει ως βασικό κανόνα την παραμονή των αρχαιοτήτων στον τόπο τους. Μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις —φθορά, κίνδυνος, επιστημονική μελέτη— και πάντα με έγκριση του ΚΑΣ, επιτρέπεται η μουσειακή μεταφορά. Στην περίπτωση των Κούρων των Μελάνων, θα μπορούσε όμως να γίνει παρέμβαση  όπως συνέβη στο Ανασκαφικό Πάρκο Δισπηλιού (Καστοριά)  καθώς βρίσκονται αιώνια στο Φλεριό,  σε επί τόπου διαχείριση, αναγνωρισμένοι και επισκέψιμοι από χιλιάδες επισκέπτες, και έχουν ενταχθεί στο τοπίο με φυσικότητα και αξιοπρέπεια.

 

 Ένα Μουσείο δεν είναι πανάκεια

Το νέο Μουσείο στο Κάστρο της Νάξου είναι ένα φιλόδοξο σχέδιο, που σκοπό έχει να φιλοξενήσει κορυφαίες κυκλαδικές αρχαιότητες —και αξίζει τον σεβασμό. Όμως τα μουσεία δεν είναι απαραιτήτως η «ασφαλής επιλογή» για κάθε αρχαίο αντικείμενο. Τα μουσεία ενισχύουν την ερμηνεία, αλλά θα πρέπει να γίνει σεβαστό ότι οι τόποι ενισχύουν τη μνήμη.

 

Οι Κούροι δεν είναι μόνο αρχαιότητες — είναι τοπόσημα

Για τη Νάξο, για τους κατοίκους των Μελάνων, οι Κούροι δεν είναι απλώς  αρχαιολογικά «ευρήματα». Είναι κομμάτι της καθημερινής τοπογραφίας, της συλλογικής ταυτότητας, της άυλης κληρονομιάς τους. Μεταφέροντάς τους, δεν προστατεύουμε· αποκόπτουμε.

 

 Ένα τελευταίο ερώτημα:                                      

Ποιο είναι το πραγματικό νόημα της πολιτιστικής διατήρησης, αν ακυρώνει τον δεσμό τόπου-μνημείου-κοινότητας; Ίσως ήρθε η ώρα να ξαναδούμε όχι μόνο πώς διαφυλάσσουμε την ιστορία, αλλά και πού. Γιατί το μνημείο δεν είναι μόνο αντικείμενο, είναι εμπειρία — και αυτή η εμπειρία, όπως οι Κούροι, έχει ρίζες βαθιές στον τόπο τους.