Το Μουσείο Ζυγομαλά: Ένας ζωντανός θησαυρός ελληνικής κεντητικής παράδοσης στον Αυλώνα Αττικής

Στην καρδιά του Αυλώνα Αττικής, ένα αρχοντικό του μεσοπολέμου μεταμορφώνεται σε κιβωτό μνήμης και τέχνης. Το Μουσείο Ζυγομαλά, αφιερωμένο στη ζωή και το έργο της Λουκίας Ζυγομαλά, αναδεικνύει μια από τις σημαντικότερες συλλογές παραδοσιακών κεντημάτων της νεότερης Ελλάδας, φωτίζοντας μια ολόκληρη εποχή δημιουργίας, δεξιοτεχνίας και λαϊκής αισθητικής.

Ένα μουσείο αφιερωμένο στη Λουκία Ζυγομαλά

Το Μουσείο Ζυγομαλά αποτελεί τον καρπό της ζωής και της καλλιτεχνικής δράσης της Λουκίας Ζυγομαλά, μιας γυναίκας που αφιέρωσε το έργο της στη διάσωση και αναβίωση της ελληνικής κεντητικής παράδοσης. Το μουσείο περιλαμβάνει την ιστορική κατοικία της οικογένειας και τον εκθεσιακό χώρο όπου παρουσιάζεται η πλούσια συλλογή της.

Σπάνια κεντήματα από Αττική, Βοιωτία και Κορινθία

Στον εκθεσιακό χώρο εκτίθενται παραδοσιακά κεντήματα από τρεις μεγάλες περιοχές της Ελλάδας:Αττική, Βοιωτία και Κορινθία. Πρόκειται για εντυπωσιακά εξαρτήματα ενδυμασιών — πουκάμισα, τζάκοι, σιγκούνια, μπόλιες, ζωνάρια — καθώς και λεπτομερή δείγματα από μανίκια, τραχηλιές και ποδόγυρους. Η συλλογή αποτυπώνει την τεχνική αρτιότητα και την αισθητική ποικιλία της ελληνικής λαϊκής τέχνης.

Η δημιουργική σφραγίδα της Ζυγομαλά

Εκτός από τα παραδοσιακά έργα, παρουσιάζονται και κεντημένα αντικείμενα που η ίδια η Λουκία Ζυγομαλά σχεδίασε, εμπνευσμένη από τα λαϊκά πρότυπα: κουρτίνες, καλύμματα, μαξιλάρια, επενδύσεις επίπλων. Τα έργα αυτά δημιουργήθηκαν από τις σχολές κεντητικής που η ίδια ίδρυσε, αναδεικνύοντας την ελληνική χειροτεχνία σε διεθνές επίπεδο.

Η ελληνική παρουσία στο Παρίσι του 1925

Μια ιδιαίτερη ενότητα του μουσείου αναπαριστά το περίπτερο της ελληνικής συμμετοχής στη Διεθνή Έκθεση Διακοσμητικών Τεχνών του Παρισιού (1925), που τα έργα των σχολών της Ζυγομαλά απέσπασαν διακρίσεις. Εκτίθενται έπιπλα με κεντητές στόφες, χαλιά και φωτιστικά, αποδεικνύοντας τη διεθνή απήχηση της ελληνικής λαϊκής τέχνης.

Η οικία Ζυγομαλά: ένα αρχοντικό με ιστορία

Η έπαυλη της οικογένειας, σχεδιασμένη από τον αρχιτέκτονα Νικόλαο Ζουμπουλίδη, χτίστηκε το 1930 και επεκτάθηκε το 1935 για να στεγάσει το μουσείο. Με εμφανή λιθοδομή, στοά στο ισόγειο και λειτουργική κάτοψη, αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα αγροτικής αρχιτεκτονικής της εποχής.

Στο εσωτερικό εκτίθενται προσωπικά αντικείμενα, οικογενειακές φωτογραφίες και κειμήλια, ανάμεσά τους και αντικείμενα του γιου της, Ανδρέα, που σκοτώθηκε το 1914 στον βορειοηπειρωτικό αγώνα.

Ένα μουσείο ανανεωμένο για το κοινό

Από το 2022 το Μουσείο Ζυγομαλά υπάγεται στο Μουσείο Νεότερου Ελληνικού Πολιτισμού και λειτουργεί πλήρως ανανεωμένο από το 2025, προσφέροντας μια ολοκληρωμένη εμπειρία πολιτισμού και ιστορίας.

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Διεύθυνση: Αυλώνας, Αττική

Τηλέφωνο: 22950 42039

Ώρες λειτουργίας: Καθημερινά (εκτός Τρίτης), 09:30 – 16:30

Γιατί βρίσκονται Ελληνικές φορεσιές στο Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών Ελευθέριος Βενιζελος;

 

Την επέτειο συμπλήρωσης 200 χρόνων τιμούν το Μουσείο Μπενάκη και ο Διεθνής Αερολιμένας Αθηνών Ελευθέριος Βενιζελος με  ένα εκθεσιακό εγχείρημα. Εντυπωσιακά τεκμήρια από τις συλλογές του Μουσείου Μπενάκη  εκτίθενται σε δημόσιους χώρους του Διεθνούς Αερολιμένα Αθηνών.

 

Μια  αυτοκόλλητη εγκατάστασης συνθέσεων εικόνων  καλωσορίζει τους ταξιδιώτες στην χώρα μας που διέπεται από το εορταστικό κλίμα. Η έκθεση αυτή αναφέρεται στις επίσημες ελληνικές ενδυμασίες που καθιέρωσαν οι πρώτοι βασιλιάδες της Ελλάδας Όθωνας και Αμαλία.

Όπως εξηγεί στην σχετική ανακοίνωση το μουσείο η προβολή έγχρωμων λεπτομερειών από τις φορεσιές, σε συνδυασμό με φωτογραφίες από τα πρώτα χρόνια του ελληνικού κράτους, που φυλάσσονται στα φωτογραφικά αρχεία του Μουσείου Μπενάκη, συνθέτουν ένα αφήγημα αισθητικής και εκπαιδευτικής αξίας για το 1821 και τη μετεπαναστατική περίοδο.

Πόσο κοκέτες ήταν οι γυναίκες της ελληνικής Προϊστορίας; Εργαστήρι πειραματικής αρχαιολογίας από το ΕΑΜ

Πολύχρωμα σχέδια, μακριά ενδύματα, υφάσματα να πέφτουν χυτά στους ώμους, βαθιά ντεκολτέ, ιδιαίτερες φούστες με στολισμό από ημιπολύτιμους λίθους… Δεν είναι μια πασαρέλα δημιουργών της σύγχρονης μόδας που  θαυμάζουμε σε ένα μουσειακό χώρο, στο πλαίσιο μιας προσπάθειας σύνδεσης του χθες και του σήμερα. 

Με ένα βιωματικό τρόπο, σ’ ένα εργαστήρι πειραματικής αρχαιολογίας με τίτλο "Οι ενδυμασίες του προϊστορικού Αιγαίου", στο πλαίσιο της εξαιρετικής έκθεσης "Οι αμέτρητες όψεις του Ωραίου", έχουμε την ευκαιρία οι επισκέπτες του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, αυτό το μήνα, να αναλογιστούμε πώς ντύνονταν οι κάτοικοι αυτού του τόπου στην αρχαιότητα, τι υλικά επέλεγαν και τι σήμαινε ο τρόπος αυτός για τον πολιτισμό τους.

Μορφές της αρχαίας Τέχνης όπως  η ελεφάντινη τριάδα από  Μυκηναίες,  το ελεφάντινο ειδώλιο μιας γυναίκα από την Προσύμνα και  η τοιχογραφία της γνωστής Μυκηναίας βοήθησαν  την αρχαιολόγο Bernice Jones να τολμήσει ένα πρωτότυπο εγχείρημα: να ανασυστήσει τις πολυτελείς ενδυμασίες της Ύστερης Εποχής του Χαλκού (1600-1250 π.Χ.), από την Μινωική Κρήτη, τη Θήρα και την Μυκηναϊκή Ελλάδα, αποδεικνύοντας ότι η γυναικεία κοκεταρία έχει βάθος Ιστορίας και συγκεκριμένα Προϊστορία!

Tης Μαρίας Αλιμπέρτη

Τα μοντέλα- «κούκλες» ντυμένες με τα ρούχα των εν λόγω περιόδων έχουν τοποθετηθεί έξω από την αίθουσα της αρχαίας Θήρας. Εκεί μας περιμένει η διδάκτωρ του Ινστιτούτου Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης, κα Μπερνίς Τζόουνς για να μας μεταφέρει νοερά σε ένα δωμάτιο με αργαλειό στον αρχαίο οικισμό, κατάλοιπα του οποίου διασώζονται σήμερα στο Ακρωτήρι της Σαντορίνης. Λες και ακούω τους ήχους του μεγάλου μηχανισμού και τις γυναίκες να σιγοτραγουδούν, λαχταρώντας να δημιουργήσουν  μια εντυπωσιακή ενδυμασία.

Η εικόνα αυτή ξεπροβάλει μπροστά μας καθώς με γλαφυρότητα η κα. Τζόουνς  μας περιγράφει τα υφάσματα, λεπτά λινά ή μάλλινα, και μας εξηγεί ότι μπορεί να μη διασώθηκαν αυτούσια υλικά κατάλοιπα,  εν αντιθέσει με την Αίγυπτο, αλλά η παρατήρηση αναπαραστάσεων στις τοιχογραφίες και στη μικρογλυπτική, καθώς και η μελέτη  σε σχετικές καταγραφές στις πινακίδες της Γραμμικής Β αποτέλεσαν το δικό της μονοπάτι για την έρευνα.
Με απόλυτη ησυχία την παρακολουθούμε να

μας μιλά με πάθος για τις καλοδιατηρημένες τοιχογραφίες της Θήρας που την βοήθησαν στην έρευνά της. Η κα Τζόουνς ξετυλίγει πάνω στο τραπέζι και μας δείχνει υφάσματα, αναλύοντας την τυπολογία, δηλαδή ένα ορθογώνιο κομμάτι με μια πάντα- ένα πιο σκληρό ύφασμα στη μια άκρη

Τα ενδύματα

Με αναπαραστατικό τρόπο μας δίνει περισσότερες πληροφορίες και λεπτομέρειες καθώς έχει φέρει πολύτιμο αναπαραστατικό υλικό που δημιούργησε σε συνεργασία με υφάντρα: Στο ύφασμα ανοίγονταν δυο διαγώνιες σχισμές προβλέποντας τα μανίκια. Φυσικά δεν έμενε απλά το άνοιγμα, αλλά διακοσμούνταν όπως και τα μανίκια από τα οποία κρέμονταν στολισμοί, ανάλογοι με τις σημερινές φούντες, όπως μας δείχνει στις κούκλες.

 Όπως μας διαφώτισε η ειδικός, το ύφασμα ήταν πάντα φαρδύ, ώστε να μπορεί να καλύψει τις ανάγκες και σε περίπτωση που οι γυναίκες πάχαιναν ή σε περίπτωση εγκυμοσύνης. Το δε πέπλο αραχνοΰφαντο έπεφτε χυτό από το κεφάλι, όπως αναπαριστάται στο στατικό μοντέλο. Ενδεικτικό είναι ότι το στήθος παρέμενε σε κοινή θέα, κάτι αποδεκτό μεν στον αρχαίο πολιτισμό, μακριά δε από την δική μας νοοτροπία, σύμφωνα με την κα. Τζόουνς.

Ο δε περιβόητος χιτώνας, γνωστός μας από τα ομηρικά έπη, φορέθηκε κυρίως από τους Μυκηναίους, σχεδιαζόταν με μια λαιμόκοψη σε σχήμα γράμματος της Γραμμικής Β. Πληροφορίες  έχουν αντληθεί από τοιχογραφία  της Τίρυνθας στην οποία αναπαριστάται πομπή με γυναίκες και άνδρες.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η γυναικεία φούστα- κλιτ που έφερε συνήθως ζωγραφισμένη ή κεντητή διακόσμηση, ένα ενιαίο ύφασμα με μια καμπύλη, η οποία έδενε  και αγκάλιαζε τη μέση. Για να μπορέσουμε να το κατανοήσουμε, μια κοπέλα από το κοινό γίνεται το ζωντανό-μοντέλο και φορά το ύφασμα. Ο τρόπος

αυτός είναι ιδιαίτερα ορατός στις Μινωικές τοιχογραφίες, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τον επιπλέον στολισμό  με πολλαπλές σειρές υφάσματος-αυτό που θα λέγαμε σήμερα απλοϊκά πιέτες ή φραμπαλά- το οποίο και έραβαν στη συνέχεια.

Θαυμάζω την παρατηρητικότητα της ερευνήτριας όταν μας δείχνει τη φωτογραφία της Κροκοσυλλέκτριας από την θύρα και επιμένει ότι φορά ένα είδος παντελονιού μέσα από την φούστα, το οποίο μου θυμίζει τις βράκες που φοράνε στις παραδοσιακές στολές ακόμη και σήμερα στα  Κυκλαδονήσια.

Επόμενα εργαστήρια:

Πέμπτη 5 Ιουλίου, ώρα 12:00

Κυριακή 8 Ιουλίου, ώρα 12:00

Για την παρακολούθηση της δράσης πειραματικής αρχαιολογίας στους εκθεσιακούς χώρους απαιτείται δήλωση συμμετοχής στα τηλέφωνα 2132144856 και 2132144858 και προμήθεια εισιτηρίου του Μουσείου. Η διάρκειά της είναι περίπου 40 λεπτά. Μέγιστος αριθμός συμμετοχών ανά δράση: 25 άτομα.