Μουσεία τιμούν την Κοίμηση της Θεοτόκου με εμβληματικές εικόνες από τον 17ο και 18ο αιώνα

 

Με αφορμή τη σημερινή εορτή της Κοίμησης της Θεοτόκου, το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Αθηνών και το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης ανέδειξαν δύο σπάνια έργα της μεταβυζαντινής τέχνης. Οι εικόνες, χρονολογημένες στον 17ο και 18ο αιώνα, φωτίζουν την ιστορία, την τεχνοτροπία και τη λατρευτική παράδοση γύρω από την Παναγία. Το Μουσείο Μπενάκη επέλεξε για να ευχηθεί για την ημέρα μια φωτογραφία του 1951 από την περιφορά της Ιεράς εικόνας της Εκατονταπυλιανής της Πάρου. Το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο έδωσε έντονο ελληνικό χρώμα στην ημέρα, με μια εικόνα με έντονο μπλέ "Κυκλάδες. Σύνθεση: Σπύρος Βασιλείου" από το Φυλλάδιο, έκδοση EOT, Αύγουστος 1963.

Το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Αθηνών παρουσιάζει την τοιχογραφία του 1751

Το Μουσείο ανήρτησε σήμερα την παράσταση «Κοίμηση της Θεοτόκου», τοιχογραφία από το καθολικό της Μονής Κοίμησης της Θεοτόκου στους Δελφούς, έργο του 1751 (αρ. ευρ. BXM 21605). Η Μονή είχε ιδρυθεί το 1743 στη θέση παλαιοχριστιανικής βασιλικής του 6ου αιώνα, επάνω στα ερείπια του δελφικού γυμνασίου και σε χώρο όπου υπήρχε αρχαίος ναός της Δήμητρας.

Το 1898, το καθολικό και τα κτίσματα της Μονής κατεδαφίστηκαν για τις ανασκαφές της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής. Σύμφωνα με τον διευθυντή της Σχολής, Th. Homolle, ο ναός διατηρούσε σχεδόν ανέπαφο τον ζωγραφικό του διάκοσμο. Στο Μουσείο μεταφέρθηκαν τμήματα των τοιχογραφιών, τα οποία εκτίθενται σήμερα για να αναδειχθεί τόσο η ζωγραφική παραγωγή του 18ου αιώνα όσο και η ιστορική πρακτική «αποκάθαρσης» αρχαιολογικών χώρων από μεταγενέστερα μνημεία.

Οι σωζόμενες παραστάσεις περιλαμβάνουν:

– την Κοίμηση της Θεοτόκου,

– τη Μετάσταση και την παράδοση της Αγίας Ζώνης στον Απόστολο Θωμά,

– άγγελο της Κοίμησης,

– τους Αρχαγγέλους Μιχαήλ και Γαβριήλ.

Το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης τιμά την εορτή με εικόνα του 17ου αιώνα

Το Μουσείο ανήρτησε την εικόνα «Κοίμηση της Θεοτόκου», έργο του 17ου αιώνα από τη συλλογή Δ. Οικονομόπουλου. Πρόκειται για παράσταση σε χοντρό λαξευμένο ξύλο, με στενό κόκκινο πλαίσιο, που ακολουθεί τον καθιερωμένο μεταβυζαντινό τύπο.

Στο κέντρο δεσπόζει το νεκροκρέβατο της Παναγίας, ενώ πίσω του ο Χριστός, μέσα σε δόξα, κρατά την ψυχή της με τη μορφή σπαργανωμένου βρέφους. Τέσσερις άγγελοι περιβάλλουν τη δόξα, ενώ γύρω από το κρεβάτι συνωθούνται Απόστολοι, Ιεράρχες και γυναίκες με έντονη έκφραση θλίψης. Στο επάνω μέρος της σύνθεσης, μέσα σε νέφη, εικονίζονται οι Απόστολοι που φθάνουν θαυματουργικά, ενώ ακόμη ψηλότερα ανοίγουν οι πύλες του ουρανού. Το επεισόδιο του Ιεφωνία αποδίδεται στο κάτω μέρος, σύμφωνα με την παράδοση. Τα αρχαϊκά στοιχεία και η τεχνοτροπία δείχνουν μακεδονικό εργαστήριο του 17ου αιώνα, πιστό σε παλαιότερα πρότυπα.

Μουσείο Μπενάκη: Μνήμη και θρησκευτικότητα

Σήμερα  που όλη η Ελλάδα γιορτάζει τη μεγάλη θεομητορική εορτή, το Μουσείο Μπενάκη μα παρασύρει σε ταξίδι στον χρόνο με εικόνες και μνήμες που παραπέμπουν στο καλοκαίρι μιας άλλης εποχής. Η φωτογραφία του Ιωάννη Λάμπρου από την Πάρο, τραβηγμένη το 1951 και διατηρημένη στις Φωτογραφικές Συλλογές του Μουσείου Μπενάκη, αποτυπώνει την ανεπιτήδευτη χαρά, το φως και την καθημερινότητα των Κυκλάδων. Ένα στιγμιότυπο που θυμίζει πως η παράδοση, η πίστη και το ελληνικό καλοκαίρι παραμένουν άρρηκτα δεμένα μέσα στον χρόνο.

 Εθνικό Ιστορικό Μουσείο: Με ελληνικό χρώμα

Στις Κυκλάδες του 1963, ο Σπύρος Βασιλείου συνθέτει μια εικόνα φωτός, θαλάσσιας αύρας και ελληνικής καλοκαιρινής ταυτότητας, μέσα από το φυλλάδιο του ΕΟΤ που σήμερα εκτίθεται στην έκθεση «Διαφημίζοντας την Ελλάδα. Οι απαρχές του ελληνικού τουρισμού» στην Ιστορική Οικία Λαζάρου Κουντουριώτη στην Ύδρα. Το έργο, προερχόμενο από το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, θυμίζει την εποχή που η Ελλάδα άρχισε να διαμορφώνει τη διεθνή τουριστική της εικόνα μέσα από την τέχνη, τη γραφιστική και την αισθητική των πρώτων επίσημων εκδόσεων του ΕΟΤ.

45ο Συμπόσιο Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης: Τρεις ημέρες επιστημονικού διαλόγου στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο

Η Χριστιανική Αρχαιολογική Εταιρεία διοργανώνει από τις 23 έως τις 25 Απριλίου 2026 το 45ο Συμπόσιο Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης, έναν από τους σημαντικότερους θεσμούς της ελληνικής βυζαντινολογικής έρευνας. Το Συμπόσιο θα πραγματοποιηθεί στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο, φιλοξενώντας 61 ανακοινώσεις και εισηγήσεις από καταξιωμένους ερευνητές.

Ένα τριήμερο αφιερωμένο στη βυζαντινή έρευνα

Το Συμπόσιο συγκεντρώνει κάθε χρόνο κορυφαίους επιστήμονες από τον χώρο της βυζαντινής και μεταβυζαντινής αρχαιολογίας, της τέχνης και της ιστορίας. Στη φετινή διοργάνωση θα παρουσιαστούν 45 ανακοινώσεις ελεύθερης θεματικής, καθώς και 4 εισηγήσεις και 12 ανακοινώσεις αφιερωμένες στο ειδικό θέμα του Συμποσίου.

Ειδικό θέμα: Καλλιτεχνικές διαδρομές Βυζαντίου – Ιταλίας

Το επιστημονικό μέρος εστιάζει στις καλλιτεχνικές και πολιτισμικές ανταλλαγές ανάμεσα στον βυζαντινό κόσμο και την Ιταλία από την Τέταρτη Σταυροφορία έως την παράδοση του Χάνδακα στους Οθωμανούς (1204–1669). Η θεματική εξετάζει τη διακίνηση καλλιτεχνών, τεχνοτροπιών και ιδεών, φωτίζοντας μια κρίσιμη περίοδο αλληλεπίδρασης Ανατολής και Δύσης.

Αφιέρωμα στη Μαρία Κωνσταντουδάκη-Κιτρομηλίδου

Η φετινή επιστημονική ημερίδα είναι αφιερωμένη στη μνήμη της ομότιμης καθηγήτριας του ΕΚΠΑ Μαρίας Κωνσταντουδάκη-Κιτρομηλίδου, η οποία έφυγε από τη ζωή στις 5 Φεβρουαρίου 2025. Η θεματική της ημερίδας συνδέεται άμεσα με τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα και την πολύτιμη συμβολή της στη μελέτη της βυζαντινής τέχνης.

Υποστήριξη του Συμποσίου

Οι συμμετέχοντες μπορούν να ενισχύσουν οικονομικά τη διοργάνωση με την αγορά του ειδικού Τεύχους που περιλαμβάνει το πρόγραμμα και τις περιλήψεις των εισηγήσεων, στην τιμή των 15 ευρώ.

Ζωντανή αναμετάδοση

Το Συμπόσιο θα μεταδοθεί ζωντανά μέσω του Διαύλου στον σύνδεσμο:

https://new.diavlos.grnet.gr/el/event/8112

Μέγαρο Τσίλλερ- Λοβέρδου: Το "μυστικό" μουσείο των αγιογραφιών στην καρδιά της Αθήνας

Η είσοδος στην οικία Λοβέρδου μοιάζει με πέρασμα σε μια άλλη διάσταση. ΗΑθήνα μένει πίσω, σαν να χαμηλώνει τον παλμό της, και μπροστά σου ανοίγεται ένας κόσμος που η τέχνη, η μνήμη και η αρχιτεκτονική συνομιλούν με τρόπο σχεδόν τελετουργικό. Το Μέγαρο Τσίλλερ‑Λοβέρδου, στην οδό Μαυρομιχάλη 6, μπορεί να είναι ένα παράρτημα του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου, αλλα στην πραγματικότητα ξεχωρίζει ως μνημείο. Και αυτό συμβαίνει γιατί αποτλεεί έναν χώρο Πολιτισμού που η Ανατολή και η Δύση συναντιούνται μέσα από χρώματα ηρεμίας, επιβλητικούς όγκους και λεπτομέρειες που μαρτυρούν αρχοντιά.

της Μαρία Αλιμπέρτη

Πέρασα το κατώφλι χθες, σκέφτηκα ότι είναι μια όμορφη ιδέα η επίσκεψη με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα των Μνημείων. Η οικία που φέρει την υπογραφή τόσου του Τσίλλερ με την μεγαλοπρεπή αισθητική του όσο και του Λοβέρδου με το μονογραμμά του να κυριαρχεί σε όλος τους χώρους, με εντυπωσίασε με την ατμόσφαιρά του, την επιμελημένη διακόσμηση, την εντυπωσιακή οροφή σε κάθε δωμάτιο παρά τις  λιτές γραμμές διακόσμησης.

Το αρχοντικό που έγινε μουσείο

Χτισμένο το 1882 από τον Ερνστ Τσίλλερ, το μέγαρο υπήρξε για δεκαετίες η κατοικία του Γερμανού αρχιτέκτονα. Το 1912 αγοράστηκε από τον τραπεζίτη Διονύσιο Λοβέρδο, ο οποίος το μετέτρεψε σε οικία‑μουσείο για την εντυπωσιακή συλλογή του. Η πρόσοψη, στολισμένη με κεφαλές Καρυάτιδων και αρχαιοπρεπή μοτίβα, προϊδεάζει για το εσωτερικό: τοιχογραφίες, οροφογραφίες, τζάκια, ξυλόγλυπτα, μια περίτεχνη σκάλα και η εμβληματική αίθουσα με τους μαρμάρινους κίονες.

Στο δάπεδο, ψηφιδωτά που θυμίζουν αρχαίες αυλές. Στις πόρτες, τα αρχικά του Λοβέρδου — μια διακριτική υπογραφή ενός ανθρώπου που ήξερε να συλλέγει, αλλά και να προσφέρει. Η δωρεά του στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο περιλάμβανε όχι μόνο τη συλλογή, αλλά και το ίδιο το σπίτι.

Η συλλογή: εικόνες, ξυλόγλυπτα και χειρόγραφα

Η Συλλογή Λοβέρδου αριθμεί περισσότερα από 600 εκθέματα μεταβυζαντινής τέχνης. Εδώ συναντά κανείς εικόνες κρητικής και επτανησιακής σχολής, ξυλόγλυπτα τέμπλα του 18ου αιώνα, προσκυνητάρια, παλαίτυπα και χειρόγραφους κώδικες.

Ξεχωρίζουν ο Παντοκράτορας του Μιχαήλ Δαμασκηνού, με βλέμμα που διαπερνά τον χώρο. Η Περιτομή του Χριστού του Παναγιώτη Δοξαρά, ένα δυτικότροπο έργο που φέρνει την Επτάνησο σε διάλογο με την Ευρώπη. Αγιογραφίες του 17ου, 18ου και 19ου αιώνα, με τεχνοτροπίες που αποκαλύπτουν την εξέλιξη της μεταβυζαντινής γραφής. Στο δέυτερο όροφο θαύμασα ξυλόγλυπτα τέμπλα που δεσπόζουν , σαν να μεταφέρουν τον επισκέπτη σε παλαιές εκκλησίες της υπαίθρου.

Στο επάνω επίπεδο, η Φιλοξενία του Αβραάμ του Δ. Πελεκάση εντυπωσιάζει με τους αγγέλους που κρατούν τα σύμβολα του Πάθους. Στον κάτω χώρο, τα ψηφιδωτά δάπεδα συνθέτουν μια ατμόσφαιρα σχεδόν μοναστηριακή. Φυσικά το βλέμμα μου ως επισκέτπη κέρδισε ο τρούλος από το μικρό εκκλησάκι που δεσπόζει στην αυλή της οικείας.

Ο άνθρωπος πίσω από το όραμα

Ο Διονύσιος Λοβέρδος δεν ήταν μόνο συλλέκτης, ήταν τραπεζίτης με έντονη παρουσία στη Λαϊκή Τράπεζα. Στο αρχείο του σώζονται ντοκουμέντα από την επαγγελματική του πορεία: ημερολόγια, επιταγές, κανονισμοί, τίτλοι μετοχών, αποδείξεις ενέχυρων, ακόμη και το ντοκουμέντο της αποχώρησής του από τη θέση του προέδρου του Δ.Σ.

Ανάμεσα στα προσωπικά του αντικείμενα, πορτραίτα της οικογένειας, το φωτογραφικό πορταίτο  του Λοβέρδου από τη Nelly’s! Αξίζει να δώσεις προσοχή στα χειρόγραφα με εκκλησιαστικά κείμενα αλλά και έργα Αριστοφάνη, Θουκυδίδη, Ομήρου και Θεοφύλακτου Κορυδαλλέως, τα οποία ειναι τοποθετημένα σε εντυπωσιακές ξυλόγλυπτες προθήκες.

Ένα σπίτι που συνεχίζει να αφηγείται

Το Μέγαρο Τσίλλερ‑Λοβέρδου αποτελεί ένα άγνωστο μουσεικαό διαμάντι της πόλης. Μέσα από το κτίσμα και τα εκθέματά του προσφέρει μια συνάντηση της αστικής Αθήνας με τη βυζαντινή μνήμη, ένας χώρος που η τέχνη δεν εκτίθεται απλώς, αλλά κατοικεί.