Η μορφή της διεθνούς μπιενάλε, που γεννήθηκε στη Βενετία το 1895 και εξαπλώθηκε σε όλο τον κόσμο, βρίσκεται σήμερα σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Καθώς οι πολιτιστικοί θεσμοί επαναπροσδιορίζουν τον ρόλο τους σε μια εποχή κλιματικής κρίσης, τεχνολογικών μετασχηματισμών και κορεσμού του θεσμού, τίθεται το ερώτημα: μπορεί η μπιενάλε να εξελιχθεί ή οδεύει προς την εξάντληση;
Από τους τροβαδούρους στις μαγικές προβολές: Πώς πεθαίνουν τα καλλιτεχνικά είδη
Η ιστορία της τέχνης δείχνει ότι κάθε μορφή έκφρασης εξαρτάται από τις δομές που τη στηρίζουν. Οι μεσαιωνικοί τροβαδούροι εξαφανίστηκαν όταν χάθηκαν τα φεουδαρχικά συστήματα που τους προστάτευαν. Οι μαγικές προβολές του 17ου αιώνα έσβησαν με την έλευση του κινηματογράφου.
Όπως σημειώνει το κείμενο, τα καλλιτεχνικά είδη συχνά φτάνουν σε ένα σημείο «ολοκλήρωσης» — δεν εξαφανίζονται απαραίτητα, αλλά συνεχίζουν υπό το βάρος της αίσθησης ότι ανήκουν σε μια προηγούμενη εποχή.
Η γέννηση και η παγκόσμια εξάπλωση της μπιενάλε
Η Βενετία του 1895 αποτέλεσε το σημείο εκκίνησης ενός θεσμού που σήμερα έχει εξαπλωθεί σε δεκάδες χώρες, συχνά λειτουργώντας ως εργαλείο πολιτιστικής πολιτικής, τουρισμού και αστικής προβολής.
Στις δεκαετίες του 1990 και 2000, οι μπιενάλε έγιναν σύμβολο της παγκοσμιοποίησης: νέες διοργανώσεις εμφανίστηκαν σε πόλεις όπως η Αβάνα και το Γιοχάνεσμπουργκ, προτείνοντας ένα πολυκεντρικό, μη δυτικοκεντρικό μοντέλο τέχνης.
Η επιρροή θεωρητικών όπως ο Édouard Glissant ενίσχυσε την ιδέα της «σχέσης» και της πολιτισμικής αλληλεπίδρασης, μετατρέποντας τις μπιενάλε σε χώρους όπου η διαφορά δεν οδηγεί σε σύγκρουση αλλά σε δημιουργικότητα.
Η εποχή του «φεστιβαλισμού» και η κόπωση του θεσμού
Μετά το 1999, η κριτική προς τους επιμελητές που λειτουργούσαν ως «μετα-καλλιτέχνες» εντάθηκε. Ο κριτικός Peter Schjeldahl εισήγαγε τον όρο «festivalism», περιγράφοντας έργα που παράγονται για γρήγορη κατανάλωση, χωρίς βαθύτερη κριτική αξία.
Παράλληλα, η υπερπληθώρα μπιενάλε δημιούργησε ένα αίσθημα κορεσμού. Όπως σημειώνει ο συγγραφέας του άρθρου, ακόμη και οι πιο ενεργοί επιμελητές της εποχής άρχισαν να αισθάνονται ότι το μοντέλο είχε φτάσει στα όριά του.
Η κλιματική κρίση και το τέλος της ατέρμονης μετακίνησης
Οι μπιενάλε βασίζονται σε ένα μοντέλο συνεχούς διεθνούς μετακίνησης έργων, καλλιτεχνών και κοινού. Σήμερα, με την κλιματική κρίση σε πλήρη εξέλιξη, αυτό το μοντέλο θεωρείται ολοένα και πιο προβληματικό.
Το άρθρο θέτει το ερώτημα: Μπορούμε να φανταστούμε νέες μορφές διεθνούς καλλιτεχνικής ανταλλαγής που δεν βασίζονται σε αεροπλάνα και μεταφορές υψηλού αποτυπώματος;
Προς ένα νέο υβριδικό μέλλον: Μικτή πραγματικότητα και πολυκεντρικές εκθέσεις
Ο συγγραφέας προτείνει ότι η λύση ίσως βρίσκεται σε τεχνολογίες μικτής πραγματικότητας και χωρικής υπολογιστικής. Παραδείγματα όπως η VR εγκατάσταση Voice of Void του Ho Tzu Nyen δείχνουν πώς πολλαπλά κοινά σε διαφορετικές πόλεις μπορούν να μοιραστούν την ίδια εμπειρία σε πραγματικό χρόνο.
Έτσι, οι μπιενάλε θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε δικτυωμένες, πολυκεντρικές εκθέσεις, όπου η φυσική παρουσία συνδυάζεται με ψηφιακή συμμετοχή.
Η μπιενάλε δεν πεθαίνει — μεταμορφώνεται
Όπως δεν εξαφανίστηκαν εντελώς οι τροβαδούροι ή οι μαγικές προβολές, έτσι και η μπιενάλε δεν φαίνεται καταδικασμένη να χαθεί.
Αντίθετα, μπορεί να μεταλλαχθεί σε μια νέα μορφή τέχνης, προσαρμοσμένη στις τεχνολογικές και οικολογικές ανάγκες της εποχής μας. Η ανάγκη για διεθνή διάλογο, κοινή εμπειρία και φυσική συνύπαρξη παραμένει σταθερή — και ίσως αποτελέσει τη βάση για το επόμενο μεγάλο βήμα του θεσμού.
ΠΗΓΗ: https://www.artforum.com/
.jpg)
