Όταν ένα αρχαίο χάλκινο άγαλμα του Ρωμαίου αυτοκράτορα Μάρκου Αυρηλίου επέστρεψε σε τουρκικό έδαφος έπειτα από δεκαετίες στο εξωτερικό, δεν ήταν απλώς ένας συμβολικός επαναπατρισμός. Η Τουρκία έχει εντείνει τις προσπάθειες κατά της παράνομης διακίνησης αρχαιοτήτων και μόνο το 2025 πέτυχε τον επαναπατρισμό 180 πολιτιστικών αντικειμένων.
Όσο για το άγαλμα του Ρωμαίου αυτοκράτορα Μάρκου Αυρηλίου πρόκειται για την πιο πρόσφατη επιτυχία στην ολοένα πιο δυναμική προσπάθεια της Τουρκίας να ανακτήσει αρχαιότητες που έχουν εξαχθεί παράνομα — μια εκστρατεία που πλέον υποστηρίζεται από ένα νέο εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης, σχεδιασμένο να εντοπίζει πολιτιστικά αντικείμενα τουρκικής προέλευσης.
Ποια η ιστορία της κλοπής και ο εντοπισμός
Το χάλκινο άγαλμα σε φυσικό μέγεθος, που χρονολογείται στον 2ο ή 3ο αιώνα μ.Χ., αφαιρέθηκε τη δεκαετία του 1960 από την αρχαία πόλη Βουβών, κοντά στην Αττάλεια της νοτιοδυτικής Τουρκίας. Μετά από πολυετή έρευνα που περιλάμβανε μελέτη, επιστημονικές αναλύσεις και καταθέσεις ηλικιωμένων πλέον μαρτύρων, το ακέφαλο άγαλμα επέστρεψε στην Τουρκία πέρυσι. Ο επαναπατρισμός του από μουσείο του Οχάιο έγινε με τη συνεργασία του Υπουργείου Εσωτερικής Ασφάλειας των ΗΠΑ και της Εισαγγελίας του Μανχάταν.
Η βοήθεια της Τεχνολογίας
Η Ζεϊνέπ Μποζ, διευθύντρια τουτμήματος για την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών,από το Αρχαιολογικό Μουσείο της Κωνσταντινούπολης, διαπίστωσε μετά την επεξεργασία των δεδομένων την ταύτιση της αρχαιότητας σε δηλώσεις της στο AFP . Το γεγονός ότι το άγαλμα διασώθηκε είναι από μόνο του εξαιρετικό: στην αρχαιότητα, ο χαλκός ήταν πολύτιμο υλικό και συχνά έλιωνε για την κατασκευή όπλων, νομισμάτων ή καθημερινών αντικειμένων. Για χρόνια, το Μουσείο Τέχνης του Κλίβελαντ αντιστεκόταν, υποστηρίζοντας ότι δεν υπήρχαν επαρκείς αποδείξεις για την προέλευσή του, είπε η Μποζ.
Επίσης, ο ειδικός αρχαιομετρίας καθηγητής Έρνστ Πέρνικα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «δεν υπάρχει καμία απολύτως αμφιβολία» πως το άγαλμα προέρχεται από τη Βουβών, που υπήρχε αυτοκρατορικό ιερό με χάλκινα αγάλματα Ρωμαίων αυτοκρατόρων. Δείγματα χώματος και μολύβδου αποτέλεσαν κρίσιμες επιστημονικές αποδείξεις που έπεισαν το μουσείο, σύμφωνα με την Μποζ.
Τεχνητή νοημοσύνη για τον εντοπισμό διακινούμενων αντικειμένων
Αν και το νέο σύστημα τεχνητής νοημοσύνης «TraceART» δεν χρησιμοποιήθηκε για την ανάκτηση του αγάλματος του Μάρκου Αυρηλίου, βοήθησε στον εντοπισμό δύο πλακιδίων Ιζνίκ του 16ου αιώνα που επαναπατρίστηκαν από τη Βρετανία αυτόν τον μήνα. Το σύστημα σαρώνει εικόνες από πλατφόρμες πώλησης, δημοπρασίες και μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να εντοπίσει πολιτιστικά αγαθά τουρκικής προέλευσης που ενδέχεται να έχουν διακινηθεί παράνομα. Τα ύποπτα αντικείμενα αποστέλλονται σε ειδικούς για αξιολόγηση.
Το TraceART τέθηκε σε λειτουργία το 2025 και από τότε έχει εντοπίσει εκατοντάδες αντικείμενα προς εξέταση, είπε η κ.Μποζ. Συγκεκρριμένα, τον Ιανουάριο, η Τουρκία ανέκτησε μια μαρμάρινη κεφαλή ανατολιακού τύπου από το Μουσείο Τέχνης του Ντένβερ στο Κολοράντο, σύμφωνα με την Μπουρτζού Οζντεμίρ της μονάδας κατά της διακίνησης αρχαιοτήτων.Το μουσείο επικοινώνησε με την Άγκυρα επειδή το αντικείμενο «είχε δωρηθεί από τη σύζυγο ενός Αμερικανού γενικού προξένου που υπηρέτησε στην Κωνσταντινούπολη τη δεκαετία του 1940».
Επιστροφές από τη Τουρκία
Η τουρκική εκστρατεία περιλαμβάνει επίσης την επιστροφή αντικειμένων σε χώρες όπως το Ιράν, η Κίνα και η Αίγυπτος.«Επιστρέψαμε δύο αντικείμενα που είχαν κλαπεί από ναούς στην Κίνα», δήλωσε η κ.Μποζ.Η Τουρκία επέστρεψε επίσης «ένα κλειδί της Κάαμπα στην Αίγυπτο» όταν διαπιστώθηκε ότι είχε καταλήξει παράνομα στην Τουρκία, είπε, αναφερόμενη στο κυβόσχημο ιερό κτίσμα στο Μεγάλο Τζαμί της Μέκκας.
Οθωμανικά πλακίδια στο Λούβρο
Η Τουρκία διεκδικεί τώρα τον επαναπατρισμό και άλλων αρχαιοτήτων που αφαιρέθηκαν κατά την οθωμανική περίοδο: ένα αρχαίο μαρμάρινο άγαλμα γνωστό ως «Ο Γέρος Ψαράς» από το Βερολίνο, καθώς και δεκάδες πλακίδια Ιζνίκ που βρίσκονται στο Μουσείο του Λούβρου.
Η παράνομη αντικατάσταση των πλακιδίων αποκαλύφθηκε το 2003, όταν ένα έπεσε από τον τοίχο μιας οθωμανικής βιβλιοθήκης και στο πίσω μέρος του βρέθηκε η σφραγίδα του Γάλλου κατασκευαστή.Τα πρωτότυπα και άλλα πλακίδια είχαν αφαιρεθεί στα τέλη του 19ου αιώνα από έναν Γάλλο που ισχυρίστηκε ότι τα αποκαθιστούσε, αλλά τελικά τα αντικατέστησε με απομιμήσεις.
Τα πλακίδια βρίσκονταν σε πάνελ δίπλα στον τάφο του Οθωμανού Σουλτάνου Σελίμ Β΄ στον κήπο της Αγίας Σοφίας. Σήμερα, στη θέση τους υπάρχει πινακίδα στα αγγλικά, γαλλικά και τουρκικά που γράφει: «Τα πλακίδια που βλέπετε είναι αντίγραφα».
Τα πρωτότυπα εκτίθενται σε παράρτημα του Λούβρου στο Λανς, 200 χιλιόμετρα βόρεια του Παρισιού, το οποίο αναφέρει ότι «αγοράστηκαν το 1895».Το μουσείο δεν απάντησε σε επανειλημμένα αιτήματα σχολιασμού από το AFP.
πηγή:/www.hurriyetdailynews.com
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου