«Πόλη και Τουρισμός»: Νέος κύκλος συζητήσεων στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης

Ο Δήμος Ηρακλείου, η Εταιρία Κρητικών Ιστορικών Μελετών και το Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων και Τουρισμού του Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου εγκαινιάζουν έναν νέο κύκλο συζητήσεων με τίτλο «Πόλη και Τουρισμός», φιλοξενώντας την πρώτη συνάντηση στον Κήπο του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης στις 16 Σεπτεμβρίου 2026. Στόχος είναι να ανοίξει ένας ουσιαστικός διάλογος για το πώς ο τουρισμός επηρεάζει τις πόλεις, την ανάπτυξη και την καθημερινότητά τους.

Ο τουρισμός ως οικονομικό, κοινωνικό και πολιτισμικό φαινόμενο

Ο κύκλος συζητήσεων επιδιώκει να φέρει σε επαφή το κοινό και τους επαγγελματίες του τουρισμού με ακαδημαϊκούς που μελετούν τις πολλαπλές διαστάσεις του φαινομένου. Ειδικοί από την οικονομία, την κοινωνιολογία, την αρχιτεκτονική και τη διαχείριση πολιτιστικής κληρονομιάς θα αναλύσουν τις προκλήσεις και τις προοπτικές που δημιουργεί η τουριστική ανάπτυξη στις σύγχρονες πόλεις.

Πρώτη συνάντηση: Το φαινόμενο του «υπερτουρισμού»

Η εναρκτήρια εκδήλωση, με θέμα τον υπερτουρισμό, θα πραγματοποιηθεί στις 16 Σεπτεμβρίου, στις 19:00.

Ομιλητές:  

– Γεράσιμος Ζαχαράτος, Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών: «Τουρισμός και Υπερ-Τουρισμός. Όρια και Προοπτικές ενός οικονομικού και κοινωνικού φαινομένου»  

– Μιχάλης Νικολακάκης, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης: «Υπάρχει κάτι που το λένε ‘υπερτουρισμός’;»

Τη συζήτηση θα προλογίσει ο Αντιδήμαρχος Διοίκησης και Τουρισμού Ηρακλείου, Γιώργος Αγριμανάκης.

Επιστημονική επιμέλεια και πρόγραμμα εκδηλώσεων

Την επιστημονική επιμέλεια έχει ο Σπύρος Δημανόπουλος, διδάκτορας Σύγχρονης Ιστορίας με εξειδίκευση στον τουρισμό και μέλος του Δ.Σ. της ΕΚΙΜ. Το πλήρες πρόγραμμα των συναντήσεων και των παράλληλων δράσεων, που θα διαρκέσουν από το φθινόπωρο του 2026 έως τον χειμώνα του 2027, θα ανακοινωθεί σύντομα.

Κύματα του χρόνου: Το αρχαίο Δήλιον από την ακμή στην απειλή

 

Εκπαιδευτικό πρόγραμμα υλοποιεί η  Εφορεία Αρχαιοτήτων Βοιωτίας στις 25 Σεπτεμβρίου με στόχο την ευασθητοποιήση του κοινού. Το αρχαίο Δήλιον, το επίνειο της αρχαίας Τανάγρας και ένας από τους σημαντικότερους παράκτιους αρχαιολογικούς χώρους της Βοιωτίας, βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπο με μια νέα πρόκληση: τις επιπτώσεις των φυσικών φαινομένων και της ανόδου της στάθμης της θάλασσας. Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Βοιωτίας συμμετέχει στις Ευρωπαϊκές Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς με ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα που επιχειρεί να συνδέσει το παρελθόν με το παρόν, αναδεικνύοντας την ανάγκη προστασίας των μνημείων απέναντι στις σύγχρονες περιβαλλοντικές απειλές.

Το Δήλιον: ένα επίνειο με ιστορία χιλιάδων ετών

Στη θέση του σημερινού Δηλεσίου, στις ακτές του Ευβοϊκού κόλπου, βρισκόταν το αρχαίο Δήλιον, το λιμάνι της Τανάγρας. Στην παραλία σώζεται ένα εντυπωσιακό οικοδόμημα των ελληνιστικών χρόνων, το οποίο έχει ερμηνευθεί είτε ως στοά ιερού είτε ως νεώριο, δηλαδή χώρος επισκευής και καθέλκυσης πλοίων.

Το μνημείο αποτελεί σπάνιο τεκμήριο της ναυτικής δραστηριότητας της περιοχής και της σημασίας του Δήλιου ως κόμβου εμπορίου και λατρείας. Σήμερα, όμως, η εγγύτητα στη θάλασσα το καθιστά ευάλωτο σε διάβρωση, πλημμυρικά φαινόμενα και μεταβολές του παράκτιου περιβάλλοντος.

Ένα πρόγραμμα για μαθητές και ενήλικες

Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα της ΕΦΑ Βοιωτίας έχει στόχο να ευαισθητοποιήσει μαθητές και ενήλικες σχετικά με:

– την αξία των μνημείων ως φορέων ιστορικής μνήμης,

– τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και της ανόδου της στάθμης της θάλασσας,

– την ανάγκη συλλογικής ευθύνης για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Μέσα από βιωματικές δραστηριότητες, παρατήρηση του χώρου και συζήτηση, οι συμμετέχοντες καλούνται να κατανοήσουν πώς τα φυσικά φαινόμενα επηρεάζουν τα αρχαιολογικά κατάλοιπα και πώς η επιστήμη της συντήρησης προσπαθεί να τα προστατεύσει.

Η πολιτιστική κληρονομιά σε κίνδυνο

Το Δήλιον αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα μνημείου που βρίσκεται στο όριο ανάμεσα στην ιστορία και τη φύση. Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, η διάβρωση των ακτών και τα ακραία καιρικά φαινόμενα απειλούν την ακεραιότητα του χώρου.

Η ΕΦΑ Βοιωτίας επιδιώκει να αναδείξει ότι η προστασία των μνημείων δεν είναι μόνο υπόθεση των ειδικών, αλλά και των πολιτών που ζουν δίπλα τους. Η γνώση και η ευαισθητοποίηση αποτελούν το πρώτο βήμα για την ενεργή συμμετοχή στην προστασία τους.

Πού πραγματοποιείται το πρόγραμμα

Παραλία Δηλεσίου – Αρχαιολογικός χώρος  

32011 Δήλεσι Βοιωτίας

Ο χώρος, ανοιχτός προς τη θάλασσα και φορτισμένος με ιστορική μνήμη, προσφέρει το ιδανικό περιβάλλον για να αντιληφθεί κανείς πώς τα «κύματα του χρόνου» διαμορφώνουν και απειλούν τα μνημεία.

«Η κληρονομιά της τέχνης της πέτρας σε κίνδυνο» – Επιτόπιες διαδρομές και παρουσιάσεις στα Λαγκάδια Αρκαδίας

 

Στις 26 Σεπτεμβρίου, οι Φίλοι Παραδοσιακής Αρχιτεκτονικής «Άνθη της Πέτρας», σε συνεργασία με τον Σύνδεσμο εν Αττική Λαγκαδινών, διοργανώνουν μια δράση αφιερωμένη στη διαχρονική τέχνη της πέτρας και στους φορείς της.

Με δύο επιτόπιες διαδρομές στον ιστορικό οικισμό των Λαγκαδίων, η εκδήλωση αναδεικνύει κτίσματα-σύμβολα, εργαστήρια μαστόρων και παραδείγματα που βρίσκονται σήμερα σε κίνδυνο.

Η τέχνη της πέτρας: Μια κληρονομιά που απειλείται

Η Λαγκαδινή τέχνη της πέτρας αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια της ελληνικής παραδοσιακής αρχιτεκτονικής.

Η εκδήλωση εστιάζει στη διαχρονική τεχνική των μαστόρων, στα χτισμένα παραδείγματα που μαρτυρούν την ιστορία του τόπου, στους κινδύνους που αντιμετωπίζουν τα κτίσματα λόγω εγκατάλειψης, φθοράς και έλλειψης συντήρησης. Οι συμμετέχοντες θα έχουν την ευκαιρία να δουν από κοντά πώς η τέχνη της πέτρας διαμορφώνει την ταυτότητα των Λαγκαδίων και γιατί η προστασία της είναι κρίσιμη.

Διαδρομή 1: Άνω και κεντρικό τμήμα του οικισμού

Η πρώτη περιήγηση περιλαμβάνει επίσκεψη σε εμβληματικά κτίσματα όπως:

• Ρηγοπουλέικο,
• Δεληγιαννέικο,
• Γυμνάσιο Λαγκαδίων,

καθώς και σε σημεία όπου η πέτρα αποκαλύπτει την τεχνική και την αισθητική των παλιών μαστόρων.

Διαδρομή 2: Κατώτερο τμήμα του οικισμού

Η δεύτερη διαδρομή οδηγεί τους επισκέπτες σε:

• Άγιοι Απόστολοι,
• 
  
• Βρύση Πίσβα,
• 
  
• το κεντρικό μονοπάτι της συνοικίας,

όπου παρουσιάζονται κτίσματα σε κίνδυνο και χώροι εργαστηρίων της τέχνης της πέτρας.

Η επιτόπια επίδειξη επιτρέπει στους συμμετέχοντες να κατανοήσουν την τεχνική, τις δυσκολίες και την πολιτιστική αξία της Λαγκαδινής αρχιτεκτονικής.

Πρακτικές πληροφορίες

Τοποθεσία: Λαγκάδια Αρκαδίας

Διεύθυνση: 22010 Λαγκάδια, Αρκαδία

Δίδυμες σαρκοφάγοι 2.400 ετών λαξευμένες σε φυσικό βράχο στην αρχαία Ίμβρο

Στην Ίμβρο το μεγαλύτερο νησί του βορειοανατολικού Αιγαίου, δύο εντυπωσιακές δίδυμες σαρκοφάγοι λαξευμένες σε έναν τεράστιο φυσικό βράχο έχουν επιβιώσει για περίπου 2.400 χρόνια. Το μνημείο, γνωστό εδώ και δεκαετίες στους αρχαιολόγους, αποτελεί ένα από τα πιο ιδιαίτερα κατάλοιπα της νεκρόπολης της αρχαίας Ίμβρου, αποκαλύπτοντας μια σπάνια ταφική πρακτική που συνδυάζει τεχνική δεξιοτεχνία και συμβολισμό.

Ένα μνημείο λαξευμένο απευθείας στη γη: Δύο τάφοι, ένας βράχος

Οι δίδυμες σαρκοφάγοι ξεχωρίζουν από άλλους βραχώδεις τάφους της περιοχής χάρη στη μοναδική τους κατασκευή: δεν πρόκειται για σαρκοφάγους που μεταφέρθηκαν από λατομείο, αλλά για δύο ταφικές λεκάνες σμιλεμένες απευθείας στο ίδιο φυσικό πέτρωμα.

Οι αρχαίοι τεχνίτες επέλεξαν έναν μεγάλο βράχο σε πλαγιά με θέα στο Αιγαίο και λάξευσαν δύο παράλληλους χώρους ταφής, δημιουργώντας ένα ενιαίο μνημείο με δύο ξεχωριστές ταφικές ενότητες. Η διπλή αυτή διάταξη θεωρείται εξαιρετικά σπάνια και πιθανότατα υποδηλώνει συγγενική σχέση ή κοινή κοινωνική θέση των νεκρών.

Από την πλευρική όψη, οι δύο ταφικές λεκάνες διακρίνονται καθαρά, αποκαλύπτοντας την ακρίβεια της λάξευσης και την προσοχή στη λεπτομέρεια. Παρά την απλότητα της μορφής, το μνημείο αποπνέει μια αίσθηση επιβλητικότητας, καθώς ενσωματώνεται πλήρως στο φυσικό τοπίο.

Χρονολόγηση: Από τον 4ο έως τον 3ο αιώνα π.Χ.

Οι σαρκοφάγοι χρονολογούνται στην ύστερη κλασική και πρώιμη ελληνιστική περίοδο (4ος–3ος αιώνας π.Χ.). Η περίοδος αυτή χαρακτηρίζεται από: την εξάπλωση των βραχωδών τάφων στο Αιγαίο,την ενίσχυση των τοπικών ταφικών παραδόσεων,την ανάπτυξη νεκροπόλεων γύρω από οικισμούς με έντονη δραστηριότητα.Η  σημερινή Γκιοκτσεαντά, γνωστή στην αρχαιότητα ως Ίμβρος, διέθετε οργανωμένες νεκροπόλεις που απλώνονταν στις πλαγιές γύρω από τον κύριο οικισμό. Οι δίδυμες σαρκοφάγοι αποτελούσαν μέρος αυτού του εκτεταμένου ταφικού τοπίου.

Απώλεια των καλυμμάτων: Λεηλασία και μεταγενέστερες επεμβάσεις

Παρότι οι σαρκοφάγοι σώζονται στη θέση τους, δεν είναι ακέραιες.Ο καθηγητής Reyhan Körpe από το Πανεπιστήμιο Çanakkale Onsekiz Mart επισημαίνει ότι το μνημείο πιθανότατα λεηλατήθηκε κατά τη βυζαντινή περίοδο, όταν οι λίθινες καλύπτρες αφαιρέθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν ως οικοδομικό υλικό.

Οι αυλακώσεις που συγκρατούσαν τα καλύμματα παραμένουν ορατές, αποδεικνύοντας ότι οι σαρκοφάγοι ήταν αρχικά πλήρως κλειστές. Επειδή όμως οι ταφικές λεκάνες είναι λαξευμένες στον ίδιο τον βράχο, δεν μπορούσαν να μετακινηθούν και έτσι διατηρήθηκαν μέχρι σήμερα, παρά τις φθορές.

Η αρχαία Ίμβρος: Ένα νησί με ιστορία 8.000 ετών

Η Γκιοκτσεαντά, η αρχαία Ίμβρος, διαθέτει μια από τις μακροβιότερες ιστορικές συνέχειες στο βορειοανατολικό Αιγαίο.Αρχαιολογικά ευρήματα δείχνουν ότι η ανθρώπινη παρουσία στο νησί ξεκινά ήδη από τη Νεολιθική περίοδο, περίπου 8.000 χρόνια πριν.

Κατά την αρχαιότητα ο κύριος οικισμός βρισκόταν στην περιοχή του σημερινού Kaleköy, η Ίμβρος ήταν γνωστή για τη στρατηγική της θέση, οι νεκροπόλεις αναπτύσσονταν σε πλαγιές με θέα στη θάλασσα, όπως η θέση των δίδυμων σαρκοφάγων. Η επιλογή της συγκεκριμένης πλαγιάς δεν ήταν τυχαία: η θέα στο Αιγαίο προσέδιδε στο μνημείο τελετουργική σημασία, καθώς οι αρχαίοι συχνά επέλεγαν τοποθεσίες με έντονη φυσική παρουσία για ταφικές πρακτικές.

Ένα μνημείο που συνεχίζει να συγκινεί

Παρότι οι δίδυμες σαρκοφάγοι δεν αποτελούν νέα ανακάλυψη, η ασυνήθιστη κατασκευή τους εξακολουθεί να προσελκύει το ενδιαφέρον αρχαιολόγων, ερευνητών και επισκεπτών. Η διπλή διάταξη, η ενσωμάτωση στο φυσικό τοπίο και η ηλικία τους καθιστούν το μνημείο ένα ζωντανό τεκμήριο των ταφικών παραδόσεων της αρχαίας Ίμβρου. Σήμερα, οι ανοιχτές ταφικές λεκάνες αποκαλύπτουν καθαρά τον τρόπο λάξευσης και επιτρέπουν στους επισκέπτες να αντιληφθούν την τεχνική και την αισθητική των αρχαίων τεχνιτών.

ΠΗΓΗ : ANATOLIANARCHEOLOGY.NET

Μνήμες από πέτρα: Η Βασιλική Α της Νικόπολης και τα παλαιοχριστιανικά τείχη στο επίκεντρο της προστασίας και ανάδειξης

 

Τα παλαιοχριστιανικά τείχη της Νικόπολης

Στον αρχαιολογικό χώρο της Νικόπολης, η Εφορεία Αρχαιοτήτων Πρέβεζας παρουσιάζει μια δράση αφιερωμένη στη διαχρονική αξία και τη σύγχρονη προστασία της Βασιλικής Α και των παλαιοχριστιανικών τειχών. Η εκδήλωση, που εντάσσεται στις Ευρωπαϊκές Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς, αναδεικνύει το έργο συντήρησης και ανάδειξης που υλοποιείται τα τελευταία χρόνια, φωτίζοντας τις προκλήσεις και τις ανάγκες διαφύλαξης ενός μνημειακού συνόλου που αποτελεί θεμέλιο της ιστορικής ταυτότητας της Πρέβεζας.

Η Βασιλική Α: Ένα μνημείο με ιστορικό βάθος και αρχαιολογική σημασία

Η Βασιλική Α, ένα από τα σημαντικότερα παλαιοχριστιανικά μνημεία της Νικόπολης, χρονολογείται στον 5ο αιώνα και ξεχωρίζει για τα εντυπωσιακά ψηφιδωτά δάπεδα και την αρχιτεκτονική της διάρθρωση. Σύμφωνα με στοιχεία του Υπουργείου Πολιτισμού και της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πρέβεζας, τα τελευταία χρόνια έχουν πραγματοποιηθεί εκτεταμένες εργασίες συντήρησης των ψηφιδωτών, στερέωσης των τοιχοποιιών και αναβάθμισης της επισκεψιμότητας του χώρου.

Οι συμμετέχοντες στη δράση θα γνωρίσουν από κοντά τις φάσεις των ανασκαφών, τις μεθόδους συντήρησης και τις πρακτικές προστασίας που εφαρμόζονται, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο η επιστημονική έρευνα συμβάλλει στη διατήρηση της πολιτιστικής μνήμης.

Περιήγηση στα παλαιοχριστιανικά τείχη: Η οχύρωση της Νικόπολης μέσα στον χρόνο

Η δράση συνεχίζεται με περιήγηση στα παλαιοχριστιανικά τείχη, ένα εκτεταμένο οχυρωματικό σύνολο που μαρτυρεί την ιστορική πορεία της πόλης από την ύστερη αρχαιότητα έως τους πρώιμους βυζαντινούς χρόνους. Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Πρέβεζας έχει υλοποιήσει σημαντικές εργασίες στερέωσης, καθαρισμού και ανάδειξης των τειχών, με στόχο την προστασία τους από φυσικές φθορές και περιβαλλοντικές πιέσεις.

Κατά τη διάρκεια της ξενάγησης, γίνεται αναφορά στις σύγχρονες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η πολιτιστική κληρονομιά: κλιματική αλλαγή, διάβρωση, ανάγκη για συνεχή παρακολούθηση και εξειδικευμένες επεμβάσεις. Η δράση  στέλει το μηνυμα ότι η προστασία των μνημείων δεν είναι στατική διαδικασία, αλλά μια διαρκής προσπάθεια που απαιτεί επιστημονική γνώση, κοινωνική συμμετοχή και θεσμική υποστήριξη.

Ψηφιδωτά και δημιουργία: Η εμπειρία της μνήμης μέσα από την τέχνη

Η εκδήλωση ολοκληρώνεται με εργαστήριο κατασκευής ψηφιδωτών, εμπνευσμένων από τα αυθεντικά ψηφιδωτά της Βασιλικής Α. Οι συμμετέχοντες δημιουργούν μικρά έργα, ανακαλύπτοντας τις τεχνικές και τα υλικά της παλαιοχριστιανικής τέχνης. Η δράση συνοδεύεται από μουσικές νότες, προσφέροντας μια βιωματική εμπειρία που συνδέει το παρελθόν με το παρόν.

Η συνολική διάρκεια της δράσης δεν ξεπερνά τις 2,5 ώρες.

Πρακτικές πληροφορίες

Τοποθεσία: Αρχαιολογικός χώρος Νικόπολης (Βασιλική Α & παλαιοχριστιανικά τείχη)  

Διεύθυνση: 8ο χλμ Εθνικής Οδού Πρέβεζας – Ιωαννίνων, 48100 Πρέβεζα

Συνεχίζονται οι ανασκαφές στην Ηφαιστία: Νέα ευρήματα από τη συνοικία των συμποσίων

Η αρχαία Ηφαιστία, μία από τις σημαντικότερες πόλεις της Λήμνου, συνεχίζει να αποκαλύπτει τα μυστικά της. Η φετινή ανασκαφική περίοδος, από τις 3 έως τις 29 Αυγούστου 2026, επανέφερε στο προσκήνιο μια περιοχή που κατοικήθηκε αδιάλειπτα από την Ύστερη Εποχή του Χαλκού έως τους Βυζαντινούς χρόνους, προσφέροντας νέα στοιχεία για τη δημόσια και τελετουργική ζωή των κατοίκων της.

Η φετινή ανασκαφή: Οι αίθουσες των συμποσίων και τα νέα ευρήματα

Η Ιταλική Αρχαιολογική Σχολή Αθηνών και το Πανεπιστήμιο της Foggia επικεντρώθηκαν στη συνοικία των κτιρίων που προορίζονταν για συμπόσια, χρονολογημένα από την κλασική έως την ελληνιστική περίοδο. Οι αίθουσες αυτές, με χαμηλά πεζούλια περιμετρικά, φιλοξενούσαν κλίνες για τους συνδαιτυμόνες, με τη μεγαλύτερη να χωρά έως δεκατέσσερις. Φέτος εντοπίστηκαν δύο νέοι βοηθητικοί χώροι, πιθανότατα συνδεδεμένοι με την προετοιμασία των συμποσίων.

Κάτω από τα κλασικά και ελληνιστικά κτίρια αποκαλύφθηκαν κατάλοιπα και κεραμική του 7ου και 6ου αιώνα π.Χ., σύγχρονα με το ιερό της ακρόπολης, επιβεβαιώνοντας ότι η περιοχή είχε λατρευτική χρήση ήδη από την αρχαϊκή εποχή.

Η ιστορία της Ηφαιστίας: Από τους Πελασγούς στους Αθηναίους

Η Ηφαιστία υπήρξε μία από τις δύο μεγάλες πόλεις της Λήμνου κατά τους ιστορικούς χρόνους, μαζί με τη Μύρινα. Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι κατοικούνταν από Πελασγούς, οι οποίοι τελικά παραχώρησαν την πόλη στους Αθηναίους γύρω στο 500 π.Χ. . Η πόλη πήρε το όνομά της από τον θεό Ήφαιστο, ο οποίος σύμφωνα με τον μύθο έπεσε στη Λήμνο όταν η Ήρα τον εκδίωξε από τον Όλυμπο· οι Σίντιες τον περιέθαλψαν και έκτοτε ο θεός προστάτευε το νησί και τη μεταλλουργική του παράδοση. efales-lem.grefales-lem.gr. Hephaestia | Αρχαιολογικές Διαδρομές Λήμνου

Η στρατηγική θέση της πόλης, σε σημείο που έλεγχε θαλάσσιες οδούς προς Θράκη, Μακεδονία και τα Δαρδανέλια, εξασφάλισε συνεχή κατοίκηση από την προϊστορία έως τους βυζαντινούς χρόνους. 

Οι πρώτες ανασκαφές: Από τον 16ο αιώνα έως σήμερα

Οι πρώτες σύγχρονες αναφορές για την Ηφαιστία προέρχονται από περιηγητές του 16ου και 18ου αιώνα, όμως η ταύτιση της περιοχής με την αρχαία πόλη έγινε το 1858 από τον Γερμανό αρχαιολόγο Alexander Conze. 

Η συστηματική ανασκαφική έρευνα άρχισε το 1926 από την Ιταλική Αρχαιολογική Σχολή Αθηνών, υπό τον Alessandro Della Seta, αποκαλύπτοντας το αρχαίο θέατρο και τμήματα της πόλης.  Οι έρευνες συνεχίστηκαν τη δεκαετία του 1970 και ανανεώθηκαν εκ νέου από το 2000 και μετά, με σύγχρονα προγράμματα τεκμηρίωσης και ανασκαφών που συνεχίζονται έως σήμερα.

Ο αρχαιολογικός χώρος σήμερα: Θέατρο, ιερά και δημόσια κτίρια

Το αρχαίο θέατρο της Ηφαιστίας αποτελεί το σημαντικότερο μνημείο της πόλης. Χτισμένο στην πλαγιά λόφου, πάνω σε παλαιότερα ιερά του 7ου–6ου αιώνα π.Χ., παρουσιάζει πέντε οικοδομικές φάσεις από την κλασική έως τη ρωμαϊκή περίοδο. Η ορχήστρα, η σκηνή, οι πάροδοι και οι σειρές εδωλίων από πωρόλιθο μαρτυρούν την εξέλιξη του θεάτρου μέσα στους αιώνες.  Σημαντικό είναι και το Ιερό της Μεγάλης Θεάς, με δύο επίπεδα χώρων και ευρήματα που συνδέονται με γυναικεία λατρεία, καθώς και μικρό ορθογώνιο κτίριο με αναθηματικά αντικείμενα. 

Η Ηφαιστία, μαζί με το Καβείριο και την Πολιόχνη, συνθέτουν σήμερα έναν από τους πιο πλούσιους αρχαιολογικούς άξονες του βόρειου Αιγαίου.

Ένα παλίμψηστο αιώνων

Η φετινή ανασκαφή επιβεβαιώνει ότι η Ηφαιστία δεν είναι απλώς ένας αρχαιολογικός χώρος, αλλά ένα παλίμψηστο ιστορίας: από τους Πελασγούς και τους Σίντιες, στους Αθηναίους, από τα αρχαϊκά ιερά στα κλασικά συμπόσια και από εκεί στη ρωμαϊκή και βυζαντινή περίοδο. Κάθε στρώμα γης αποκαλύπτει μια νέα πτυχή της ζωής σε μια πόλη που υπήρξε για αιώνες κέντρο λατρείας, εμπορίου και κοινωνικής δραστηριότητας.

 πηγές: efales-lem.grefales-lem.gr., https://www.facebook.com/Scuola Archeologica Italiana di Atene

 Αρχαιολογικές Διαδρομές Λήμνου

Tο Αρχαιολογικό Μουσείο Αλεξανδρούπολης ανοίγει τις πόρτες του στη σχολική κοινότητα για το 2026–2027

Στις αρχές κάθε σχολικής χρονιάς, η πόλη της Αλεξανδρούπολης αποκτά έναν ιδιαίτερο παλμό, έναν παλμό που συνδέει το παρελθόν με το παρόν, τη μνήμη με την ανακάλυψη, τα παιδιά με την πολιτιστική κληρονομιά του τόπου τους. Το Αρχαιολογικό Μουσείο Αλεξανδρούπολης, πιστό στη διαχρονική του αποστολή, στέκεται και φέτος δίπλα στη σχολική κοινότητα, προσφέροντας ένα πρόγραμμα που μετατρέπει την ιστορία του Έβρου σε ζωντανή εμπειρία μάθησης.

Ένα ταξίδι στον χρόνο για μαθητές όλων των βαθμίδων

Από τον Νοέμβριο του 2026 έως τον Μάιο του 2027, μαθητές και μαθήτριες κάθε ηλικίας θα έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν τον Έβρο μέσα από ένα σύνολο εκπαιδευτικών και βιωματικών δράσεων. Το πρόγραμμα «Σε χρόνους περασμένους, σε τόπους κοντινούς» αξιοποιεί τη συλλογή του Μουσείου ως ζωντανή πηγή γνώσης, καλώντας τα παιδιά να παρατηρήσουν, να διερευνήσουν, να συνεργαστούν και να δημιουργήσουν. Η ιστορία του τόπου τους δεν παρουσιάζεται ως στατικό υλικό, αλλά ως ένα πεδίο εξερεύνησης που ενεργοποιεί τη φαντασία και την κριτική σκέψη.

Υποστήριξη για τους εκπαιδευτικούς

Ο Εκπαιδευτικός Φάκελος του Μουσείου προσφέρει αναλυτικές πληροφορίες για όλες τις διαθέσιμες δραστηριότητες, επιτρέποντας στους εκπαιδευτικούς να επιλέξουν εκείνες που ανταποκρίνονται καλύτερα στις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα των μαθητών τους. Η διαδικασία συμμετοχής είναι απλή: από την Πέμπτη 1 Οκτωβρίου 2026, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να αποστέλλουν τη συμπληρωμένη αίτηση στο efaevr@culture.gr, με θέμα «Συμμετοχή στα εκπαιδευτικά προγράμματα του Α.Μ.ΑΛ. 2026–2027». Ο φάκελος και η αίτηση είναι διαθέσιμα στην ηλεκτρονική διεύθυνση am-alexandroupolis.gr/dashboard/educationalPrograms.

Ένα μουσείο ανοιχτό στην κοινότητα

Το Αρχαιολογικό Μουσείο Αλεξανδρούπολης συνεχίζει να καλλιεργεί μια ουσιαστική σχέση με τους νέους και παλαιούς φίλους του. Με δράσεις που συνδέουν την τοπική ιστορία με τη σύγχρονη εκπαιδευτική προσέγγιση, το Μουσείο επιβεβαιώνει τον ρόλο του ως πυρήνας πολιτισμού, μάθησης και δημιουργίας για ολόκληρη την περιοχή.

  

Τα Ιστορικά Κτήρια μπροστά στον κίνδυνο της Κλιματικής Αλλαγής: Αναβίωση και Ανθεκτικότητα

 

Διήμερο δράσεων και επιστημονικού διαλόγου από την Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Αττικής, Ανατολικής Στερεάς Ελλάδας και Κυκλάδων, σε συνεργασία με κορυφαία ερευνητικά και πανεπιστημιακά ιδρύματα.

Η κλιματική αλλαγή δεν απειλεί μόνο το φυσικό περιβάλλον αλλά και τα ιστορικά κτήρια, τα μνημεία και τις παραδοσιακές κατασκευές που αποτελούν θεμέλιο της συλλογικής μνήμης. Η ανάγκη για νέες στρατηγικές προστασίας, αναβίωσης και ενίσχυσης της ανθεκτικότητας των μνημείων γίνεται πλέον επιτακτική.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Αττικής, Ανατολικής Στερεάς Ελλάδας και Κυκλάδων (ΥΝΜΤΕΑΑΣΕΚ) διοργανώνει στις 25 και 26 Σεπτεμβρίου 2026 ένα διήμερο αφιερωμένο στη σχέση των ιστορικών κτηρίων με την κλιματική κρίση, στο κτήριο και την αυλή της Υπηρεσίας.

Η δράση πραγματοποιείται σε συνεργασία με το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ), το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ), το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής (ΠΑΔΑ), το Πανεπιστήμιο Πειραιά (ΠΑΠΕΙ), το Εθνικό Κέντρο Έρευνας Φυσικών Επιστημών «Δημόκριτος», το Δίκτυο Πρεσβευτών για το Κλίμα της ΕΕ και το INHERIT Project.

Η κλιματική αλλαγή ως απειλή για τα ιστορικά κτήρια

Τα ιστορικά κτήρια βρίσκονται σήμερα αντιμέτωπα με μια σειρά από κινδύνους που εντείνονται λόγω της κλιματικής κρίσης:ακραία καιρικά φαινόμενα, άνοδος της θερμοκρασίας, υγρασία, πλημμύρες, διάβρωση υλικών, μεταβολές στη στατική συμπεριφορά. Η φθορά δεν είναι μόνο αισθητική, επηρεάζει τη δομική ακεραιότητα, την ασφάλεια και τη δυνατότητα συνέχισης της χρήσης των κτηρίων. Το διήμερο της ΥΝΜΤΕΑΑΣΕΚ στοχεύει να αναδείξει αυτές τις προκλήσεις και να παρουσιάσει σύγχρονες μεθόδους αντιμετώπισης, μέσα από τη συνεργασία επιστημόνων διαφορετικών ειδικοτήτων.

Αναβίωση και ανθεκτικότητα – Νέες προσεγγίσεις και τεχνικές λύσεις

Η έννοια της «αναβίωσης» των ιστορικών κτηρίων συνδέεται πλέον άμεσα με την «ανθεκτικότητα». Οι επιστημονικές ομάδες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα θα παρουσιάσουν: σύγχρονες μεθόδους αποκατάστασης και ενίσχυσης, τεχνικές πρόληψης φθορών, ψηφιακά εργαλεία παρακολούθησης και καταγραφής, καινοτόμες λύσεις για την ενεργειακή αναβάθμιση ιστορικών κτηρίων χωρίς αλλοίωση της ταυτότητάς τους, πρακτικές διαχείρισης κινδύνου σε μνημεία που βρίσκονται σε περιοχές υψηλής περιβαλλοντικής πίεσης. Η συνεργασία των πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων εξασφαλίζει διεπιστημονική προσέγγιση, συνδυάζοντας αρχιτεκτονική, μηχανική, φυσικές επιστήμες, περιβαλλοντική έρευνα και πολιτιστική διαχείριση.

Το INHERIT Project και το Δίκτυο Πρεσβευτών για το Κλίμα της ΕΕ

Η συμμετοχή του INHERIT Project ενισχύει τη διάσταση της ευρωπαϊκής συνεργασίας για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς. Το Δίκτυο Πρεσβευτών για το Κλίμα της ΕΕ συμβάλλει με δράσεις ευαισθητοποίησης και ενημέρωσης, προωθώντας την ανάγκη για βιώσιμες πολιτικές που συνδέουν την πολιτιστική κληρονομιά με την κλιματική στρατηγική.

Ένα διήμερο ανοιχτό στο κοινό – Διάλογος, ενημέρωση και συμμετοχή

Οι εκδηλώσεις της 25ης και 26ης Σεπτεμβρίου θα πραγματοποιηθούν στο κτήριο και την αυλή της ΥΝΜΤΕΑΑΣΕΚ, δημιουργώντας έναν ανοιχτό χώρο διαλόγου ανάμεσα σε επιστήμονες, επαγγελματίες του πολιτισμού, φοιτητές και πολίτες. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει παρουσιάσεις, συζητήσεις, επιτόπιες δράσεις και ανταλλαγή καλών πρακτικών.

Η συμμετοχή είναι ελεύθερη, χωρίς δήλωση ή κράτηση θέσης.

Στρατηγικό πλάνο για το Πυθαγόρειο Σάμου: Ένα πρότυπο αρχαιολογικό πάρκο

Εικόνες αρχαίας πόλης, μνημειακών αξόνων και πολιτιστικού τοπίου που αναπνέει μέσα στον σύγχρονο οικισμό,  ένα σχέδιο επαναπροσδιορίζει την προστασία και ανάδειξη του Πυθαγορείου. Ένα στρατηγικό σχέδιο καταρτίστηκε για έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους του Ανατολικού Αιγαίου

Το Υπουργείο Πολιτισμού προχωρά στην εκπόνηση ενός ολοκληρωμένου διαχειριστικού σχεδίου (masterplan) για την προστασία, ανάδειξη και λειτουργική ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων και μνημειακών ενοτήτων του Πυθαγορείου Σάμου, ενός τόπου ενταγμένου —μαζί με το Ηραίο— στον Κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.

Η αρχαία πόλη, σε άμεση σχέση με τον σύγχρονο οικισμό, το λιμάνι, τα τείχη, τα δημόσια κτήρια, τις λατρευτικές εγκαταστάσεις, τα υδραυλικά έργα και τις νεκροπόλεις, συνθέτει ένα πυκνό και πολυεπίπεδο πολιτιστικό τοπίο που απαιτεί ενιαία στρατηγική διαχείρισης.Το masterplan, όπως σημείωσε, στοχεύει στη δημιουργία ενός συνεκτικού δικτύου μνημείων, διαδρομών, δημόσιων χώρων και ψηφιακών εφαρμογών ξενάγησης, με στόχο την πολιτιστική ανάπτυξη και τη βιώσιμη οικονομική προοπτική του νησιού.

Άμεσα και μακροπρόθεσμα μέτρα: από την ασφάλεια έως την πλήρη ανάδειξη

Η μελέτη καταγράφει την υφιστάμενη κατάσταση και προτείνει παρεμβάσεις σε δύο επίπεδα:

• Άμεσα μέτρα: καθαρισμοί, συντήρηση, περίφραξη, σήμανση, ασφάλεια, οργάνωση χώρων.
• Μακροπρόθεσμες παρεμβάσεις: εξειδικευμένες μελέτες, απαλλοτριώσεις, ενοποιήσεις χώρων, αναβάθμιση υποδομών, δημιουργία νέων διαδρομών.
• Η μελέτη επικεντρώνεται σε πέντε βασικές αρχαιολογικές θέσεις που είναι καθοριστικές για την κατανόηση της ιστορικής εξέλιξης του Πυθαγορείου.

Ρωμαϊκές Θέρμες: Ανάδειξη ενός κορυφαίου λουτρικού συγκροτήματος

Οι Ρωμαϊκές Θέρμες αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα λουτρικά οικοδομήματα της ρωμαϊκής περιόδου. Προτείνονται άμεσα μέτρα καθαρισμού, συντήρησης, χάραξης ασφαλών διαδρομών και ενημερωτικής σήμανσης, ενώ σε επόμενο στάδιο προβλέπεται η ενοποίηση με το Γυμνάσιο και τις αθλητικές εγκαταστάσεις.

Ναός του Διονύσου: Ενοποίηση με το Αρχαιολογικό Μουσείο

Ο Ναός του Διονύσου, σε κομβικό σημείο της πόλης, συνδέεται άμεσα με τη λατρευτική ζωή της αρχαιότητας. Η μελέτη προβλέπει συντήρηση, αντιστήριξη πρανών, απομάκρυνση βλάστησης και λειτουργική ενοποίηση με το Αρχαιολογικό Μουσείο και τα γειτονικά μνημεία.

Ρωμαϊκός Ναός: Ανάδειξη του μνημειακού άξονα

Ο πιθανός Ναός της Αφροδίτης βρίσκεται σε κεντρικό άξονα της πόλης. Προτείνονται καθαρισμοί, συντήρηση, βελτίωση ασφάλειας και ενοποίηση μέσω απαλλοτριώσεων, με στόχο τη δημιουργία νέων διαδρομών που θα αναδεικνύουν τη μνημειακή φυσιογνωμία του χώρου.

Αρχαία Αγορά: Ο πυρήνας της δημόσιας ζωής

Η Αγορά αποτελεί κεντρικό σημείο της αρχαίας πόλης. Το σχέδιο προβλέπει ενοποίηση οικοπέδων, ολοκλήρωση τεκμηρίωσης, ασφαλείς διαδρομές, ενημερωτικές πινακίδες και σύνδεση με τον Χήσιο ποταμό, το Μουσείο και την Άνω Πόλη.

Στωικό Οικοδόμημα: Επανένταξη στον αστικό ιστό

Η μελέτη προτείνει απομάκρυνση στάθμευσης, οργάνωση αρχιτεκτονικού υλικού, καθαίρεση τοίχων και συνέχιση ανασκαφών, με στόχο τη λειτουργική διασύνδεση των μνημείων και την αναβάθμιση του παραλιακού μετώπου.

Ενοποίηση μνημείων και βιώσιμη κινητικότητα

Το masterplan αντιμετωπίζει το Πυθαγόρειο ως ενιαίο ιστορικό σύνολο, εντάσσοντας:

• το Κάστρο,
• τον λόφο Λυκούργου Λογοθέτη,
• την αρχαία και βυζαντινή οχύρωση,
• τον πολεμικό λιμένα,
• το Ευπαλίνειο Όρυγμα,
• τις νεκροπόλεις και τα ιερά.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη βιώσιμη κινητικότητα, με προτάσεις για αποφόρτιση κυκλοφορίας, βελτίωση πεζοδρομίων, ασφαλείς διαδρομές και προστασία του φυσικού τοπίου, ειδικά στο νότιο παραλιακό μέτωπο και στον λόφο Καστρί.

ΠΗΓΗ :https://samos24.gr/

Ψηφιακό άλμα για τα αρχαιολογικά μουσεία της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης

 

Εικόνες εμβύθισης, τρισδιάστατες διαδρομές και ένα νέο ψηφιακό δίκτυο που ενώνει μουσεία και αρχαιολογικούς χώρου,  μια πρωτοβουλία που μεταμορφώνει την πολιτιστική εμπειρία της περιοχής.

Ένα νέο ψηφιακό παράθυρο στην πολιτιστική κληρονομιά

Με τη χρήση εικονικών περιηγήσεων και τεχνολογιών εμβύθισης, τα αρχαιολογικά μουσεία της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης εισέρχονται δυναμικά σε μια νέα εποχή ψηφιακής εξωστρέφειας. Η πράξη «Εικονικές περιηγήσεις με τη χρήση τεχνολογιών εμβύθισης στις εκθέσεις των αρχαιολογικών μουσείων της Ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης», ενταγμένη στο πρόγραμμα 2021–2027, δημιουργεί ένα σύγχρονο εργαλείο πρόσβασης και γνώσης για το ελληνικό και διεθνές κοινό.

Η πρωτοβουλία φιλοδοξεί να μετατρέψει την επίσκεψη —φυσική ή ψηφιακή— σε μια ζωντανή, διαδραστική και πολυεπίπεδη εμπειρία, όπου ο επισκέπτης δεν βλέπει απλώς εκθέματα, αλλά παρακολουθεί την ιστορία τους να ξεδιπλώνεται στον χώρο και στον χρόνο.

Ένα ενιαίο ψηφιακό δίκτυο μουσείων και αρχαιολογικών χώρων

Στην καρδιά του εγχειρήματος βρίσκεται η δημιουργία ενός ψηφιακού δικτύου μουσείων, μέσα από το οποίο ο χρήστης θα μπορεί να περιηγείται σε εκθέσεις, να εξερευνά αντικείμενα σε τρεις διαστάσεις και να συνδέει τις συλλογές με τους αρχαιολογικούς χώρους προέλευσής τους.

Στο δίκτυο συμμετέχουν, μεταξύ άλλων:

• Αλεξανδρούπολη
• Διδυμότειχο
• Σαμοθράκη
• Κομοτηνή
• Άβδηρα
• Δράμα
• Φίλιπποι
• Θάσος
• Αρχαιολογική Συλλογή Μαρώνειας
• Εθνολογικό Μουσείο Θράκης
• Ιστορικό και Εθνολογικό Μουσείο Ελλήνων της Καππαδοκίας (Νέα Καρβάλη)

Η γεωγραφική διασπορά των μουσείων αναδεικνύει την πολιτιστική ταυτότητα της περιοχής ως ένα ενιαίο, αλλά πολυφωνικό σύνολο εμπειριών.

Εικονικές περιηγήσεις σε πέντε γλώσσες

Με τη βοήθεια τρισδιάστατων απεικονίσεων, διαδραστικών προβολών και εικονικών περιηγήσεων, ο επισκέπτης θα μπορεί να «περπατά» στις αίθουσες των μουσείων, να βλέπει τα εκθέματα από κοντά και να τα συνδέει με τα μνημεία όπου ανήκουν ιστορικά.

Το περιεχόμενο θα είναι διαθέσιμο σε πέντε γλώσσες, ενισχύοντας την εξωστρέφεια και την προσβασιμότητα των μουσείων σε διεθνές κοινό.

Ιδιαίτερη μέριμνα δίνεται στην προσβασιμότητα, ώστε η εμπειρία να είναι ανοιχτή σε όσο το δυνατόν περισσότερους επισκέπτες.

Ψηφιακή αναβάθμιση χωρίς να υποκαθιστά τη φυσική επίσκεψη

Η ψηφιακή μετάβαση δεν αντικαθιστά την επίσκεψη στο μουσείο· την εμπλουτίζει.

Τα εκθέματα αποκτούν νέο αφηγηματικό βάθος, ενώ οι αρχαιολογικοί χώροι συνδέονται ξανά με τις συλλογές που φιλοξενούνται στις προθήκες.

Ο επισκέπτης δεν βλέπει απλώς αντικείμενα· παρακολουθεί μια ιστορία που εξελίσσεται μπροστά του.

Κόστος και ευρύτερη σημασία της πράξης

Το συνολικό κόστος της πράξης ανέρχεται σε 1.311.360 ευρώ και εντάσσεται στο πλαίσιο της εθνικής στρατηγικής για την ψηφιακή αναβάθμιση της πολιτιστικής εμπειρίας.

Πέρα από την τουριστική διάσταση, η πρωτοβουλία ενισχύει τη συστηματική τεκμηρίωση και προβολή της πολιτιστικής κληρονομιάς, εμπλουτίζοντας το Εθνικό Αρχείο Μνημείων και δημιουργώντας ένα σύγχρονο εργαλείο γνώσης και περιήγησης.

πηγη: https://tornosnews.gr/

Ένα συνέδριο που επανεξετάζει την εξορία μέσα από το πρίσμα της νησιωτικότητας

Το επιστημονικό συνέδριο «πλήρεις δ' αἱ νῆσοι φυγάδων: Εξορία, φυγή και εκτοπισμός στα νησιά του Αιγαίου» συνδιοργανώνεται από το Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τράπεζας, το Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, με την υποστήριξη του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Η διοργάνωση θα πραγματοποιηθεί 18–20 Σεπτεμβρίου 2026, στην Ερμούπολη Σύρου, στους χώρους του Πανεπιστημίου Αιγαίου και του Πνευματικού Κέντρου Δήμου Σύρου (Αίθουσα «Αλέκος Παναγούλης»).

Η εξορία ως ιστορικό φαινόμενο: από την απομόνωση στη συνδεσιμότητα

Στόχος του συνεδρίου είναι να αναδείξει, μέσα από διεπιστημονικές προσεγγίσεις (ιστορία, ανθρωπολογία, αρχαιολογία, αρχιτεκτονική, μουσικολογία), τις πολλαπλές όψεις της εξορίας και του εκτοπισμού στα νησιά του Αιγαίου.

Οι εισηγήσεις εξετάζουν:

• τις ομοιότητες και διαφορές στη χρήση των νησιών ως τόπων απομόνωσης,
• τις τεχνικές πολιτικού και πληθυσμιακού ελέγχου,
• τις ιστορικές μεταβολές στη λειτουργία της εξορίας,
• τη διαλεκτική σχέση απομόνωσης και συνδεσιμότητας του αρχιπελάγους.

Η προσέγγιση υπερβαίνει τις συμβατικές περιοδολογήσεις, φωτίζοντας το Αιγαίο ως χώρο όπου η γεωγραφία, η πολιτική και η κοινωνική ιστορία συνυφαίνονται.

Γυάρος: μια μελέτη περίπτωσης

Το συνέδριο ολοκληρώνεται με ειδικό πάνελ αφιερωμένο στη Γυάρο, έναν από τους πιο εμβληματικούς τόπους εξορίας του 20ού αιώνα. Μετά το πάνελ θα πραγματοποιηθεί εκδρομή και ξενάγηση στο νησί, προσφέροντας στους συμμετέχοντες μια βιωματική προσέγγιση της ιστορικής μνήμης.

Παράλληλη δράση: «Περπατώντας εκτός τόπου»

Από Πέμπτη 17/9 (19:00) έως Σάββατο 19/9, θα πραγματοποιηθεί η δράση «Περπατώντας εκτός τόπου», στο πλαίσιο του προγράμματος «Γυάρος–Σύρος. Συναισθήματα πολιτικής, οικονομικής, κλιματικής εξορίας» των Ντάνα Παπαχρήστου και Γιώργου Σαμαντά. Η συμμετοχή είναι ελεύθερη, με χρήση barcode διαθέσιμου στον χώρο του συνεδρίου. Τους εισαγωγικούς ήχους των συνεδριών επιμελείται ο Φάνης Μαραγκός.

Κυβέλη στο Ναό της Πεσσινούντας; Το αρχαιολογικό μυστήριο που παραμένει άλυτο

Έξι δεκαετίες μετά την έναρξη των ανασκαφών στην Πεσσινούντα, οι αρχαιολόγοι εξακολουθούν να μην γνωρίζουν με βεβαιότητα σε ποια θεότητα ήταν αφιερωμένος ο μνημειακός ναός της αρχαίας πόλης. Για χρόνια θεωρήθηκε ο χαμένος ναός της Μεγάλης Μητέρας Κυβέλης, σήμερα όμως τα αρχιτεκτονικά δεδομένα και οι επιγραφές δείχνουν όλο και περισσότερο προς τη ρωμαϊκή αυτοκρατορική λατρεία — χωρίς αυτό να αποκλείει τη συνύπαρξη των δύο.

Η Πεσσινούςς και η παράδοση της Κυβέλης

Η αρχαία Πεσσινούς, κάτω από το σημερινό χωριό Ballıhisar, υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά κέντρα της Ανατολίας, γνωστό για τη λατρεία της Κυβέλης και τον ιερό λίθο που συμβόλιζε τη θεά. Σύμφωνα με την αρχαία γραπτή παράδοση (όπως αναφέρουν ο Στράβων και ο Λίβιος), η ίδρυση της πόλης αποδίδεται στον θρυλικό Βασιλιά Μίδα της Φρυγίας κατά τον 8ο αιώνα π.Χ., ο οποίος έχτισε εκεί και τον πρώτο μεγάλο ναό της θεάς Κυβέλης. Ωστόσο,  οι αρχαιολογικές ανασκαφές δείχνουν ότι η πόλη αναπτύχθηκε ως οργανωμένος οικισμός αργότερα, γύρω στο 400 π.Χ.  Κατά την Ελληνιστική περίοδο, η πόλη εξελληνίστηκε έντονα στην κουλτούρα, την αρχιτεκτονική και τη διοίκηση, αλλά η βάση και η ίδρυσή της παρέμειναν φρυγικές.

 Όταν αποκαλύφθηκε ο μνημειακός ναός, η σύνδεση με τη Μεγάλη Μητέρα φάνηκε αυτονόητη. Όμως η ταυτότητα του μνημειακού ναού παραμένει αμφίβολη. Το οικοδόμημα, άλλοτε θεωρούμενο ως το χαμένο ιερό της Μεγάλης Μητέρας Κυβέλης, σήμερα ερμηνεύεται ολοένα και περισσότερο ως ναός της ρωμαϊκής αυτοκρατορικής λατρείας — χωρίς όμως να αποκλείεται το ενδεχόμενο συνύπαρξης των δύο. Η χρονολόγηση του οικοδομήματος —τέλη Αυγούστου ή αρχές Τιβέριου— ανέτρεψε αυτή την ερμηνεία.

Δύο πήλινα ανθέμια από την Όστια, αρχαίο λιμάν της Ρώμης,
 απεικονίζουν τη Magna Mater να φτάνει με πλοίο. 

 Το «ουράνιο είδωλο» της Πεσσινούντας

Σύμφωνα με  τον σπουδαίο Ρωμαίο ιστορικό Τίτο Λίβιο (Titus Livius, 59 π.Χ. – 17 μ.Χ.) στο μνημειώδες έργο του «Από κτίσεως Ρώμης» (Ab Urbe Condita), στο Βιβλίο 29 (κεφάλαια 10–11) η Ρώμη, κατά τη διάρκεια του πολέμου με τον Αννίβα (205-204 π.Χ.), στράφηκε στη θρησκεία λόγω κακών οιωνών.  Το ρωμαϊκό συμβούλιο συμβουλεύτηκε τα Σιβυλλικά Βιβλία (βιβλία προφητειών) και εντόπισαν ότι ο Αννίβας θα νικιόταν μόνο αν η «Ιδαία Μητέρα» (Magna Mater) μεταφερόταν από την Πεσσινούντα στη Ρώμη. 

Οι Ρωμαίοι έστειλαν επίσημη αντιπροσωπεία και, με τη βοήθεια του βασιλιά Αττάλου Α΄ του Περγάμου, έπεισαν τους πανίσχυρους ιερείς της Πεσσινούντας να τους παραδώσουν τον ιερό λίθο. Όταν ο μαύρος λίθος έφτασε στις εκβολές του Τίβερη, τον υποδέχθηκε ολόκληρη η ρωμαϊκή Σύγκλητος και ο λαός. Τοποθετήθηκε αρχικά στον Ναό της Νίκης και αργότερα χτίστηκε προς τιμήν του ένας μεγαλοπρεπής ναός στον Παλατίνο Λόφο, που ο μετεωρίτης ενσωματώθηκε στο πρόσωπο ενός αργυρού αγάλματος της θεάς. Ο Ηρωδιανός (Ιστορικός της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, 2ος–3ος αι. μ.Χ.):Στο Βιβλίο 1, Κεφάλαιο 11 της Ιστορίας του, δίνει μια πολύ ζωντανή περιγραφή:«Το άγαλμα (είδωλο) δεν ήταν φτιαγμένο από ανθρώπινα χέρια, ούτε σκαλισμένο από τεχνίτη, αλλά ήταν ένας λίθος που έπεσε από τον ουρανό (διοπετής)».

Επιγραφές και αρχιτεκτονική: ενδείξεις αυτοκρατορικής λατρείας

Οι επιγραφές που βρέθηκαν στο συγκρότημα, καθώς και η αρχιτεκτονική του, ενισχύουν την άποψη ότι πρόκειται για ναό της αυτοκρατορικής λατρείας. Η στενή σύνδεση του ναού με ένα θεατρικό οικοδόμημα, η αρχιτεκτονική επιρροή και η ασυνήθιστη διάταξη των θεμελίων υποδηλώνουν ένα ρωμαϊκό σχέδιο προσαρμοσμένο στην επαρχία.

Συνύπαρξη θεοτήτων: Κυβέλη και αυτοκράτορας κάτω από την ίδια στέγη

Παρά τις ενδείξεις υπέρ της αυτοκρατορικής λατρείας, η Κυβέλη δεν φαίνεται να αποκλείεται από το ιερό. Η ρωμαϊκή πρακτική synnaos theos —η συνύπαρξη θεότητας και θεοποιημένου αυτοκράτορα στον ίδιο ναό— προσφέρει μια πιθανή εξήγηση. Η πόλη θα μπορούσε να τιμά τον αυτοκράτορα χωρίς να απολέσει την παραδοσιακή της ταυτότητα.

Η αρχιτεκτονική ομοιότητα με το ιερό της Magna Mater στη Ρώμη ενισχύει αυτή την εκδοχή, υπενθυμίζοντας τον ιστορικό δεσμό των δύο πόλεων από το 204 π.Χ., όταν η Ρώμη ζήτησε από την Πεσσινούντα τη θεά της για να αντιμετωπίσει τον Αννίβα.

Υπήρχε παλαιότερο ιερό;

Οι ανασκαφές δεν έχουν ακόμη αποδείξει ότι ο ρωμαϊκός ναός χτίστηκε πάνω σε παλαιότερο ιερό της Κυβέλης. Η περιοχή φιλοξενούσε στο παρελθόν ελληνιστική ακρόπολη, ενώ ευρήματα από την ευρύτερη περιοχή δείχνουν ότι η λατρεία της θεάς εκδηλωνόταν και σε φυσικά τοπία, όπως στο Τεκιορέν.

Ένα ιερό με διπλή ταυτότητα

Το μνημειακό συγκρότημα της Πεσιννούντας φαίνεται να συνδυάζει δύο κόσμους: τη ρωμαϊκή πολιτική και αρχιτεκτονική επιβολή και την πανάρχαια λατρεία της Κυβέλης, που είχε καταστήσει την πόλη διάσημη σε όλη τη Μεσόγειο. Η αμφισημία του ναού ίσως αποτελεί το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο της ιστορίας του.

πηγη anatolianarcheology.net

Δημιουργικό Εργαστήρι Κατασκευής Πειστηρίου Αρραβώνα στο Λαογραφικό Μουσείο Διδυμοτείχου

Στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2026, το Λαογραφικό Μουσείο Διδυμοτείχου διοργανώνει ένα ξεχωριστό δημιουργικό εργαστήρι αφιερωμένο στην κατασκευή της παραδοσιακής φούντας με βασιλικό, ενός ιστορικού πειστηρίου αρραβώνα της Θράκης. Η δράση πραγματοποιείται στη σοφίτα του μουσείου και αναδεικνύει ένα έθιμο που επιβίωσε για γενιές στα παρέμβρια χωριά της περιοχής Μακράς Γεφύρας.

Ένα έθιμο της Θράκης ζωντανεύει ξανά

Η φούντα με βασιλικό αποτελούσε παραδοσιακό πειστήριο αρραβώνα, ένα συμβολικό αντικείμενο που προσφερόταν ως ένδειξη δέσμευσης και τιμής.

Το έθιμο συναντάται στα χωριά της παρέμβριας ζώνης της Θράκης, ιδιαίτερα στην περιοχή της Μακράς Γεφύρας, όπου η φούντα λειτουργούσε ως υλικό τεκμήριο συμφωνίας ανάμεσα στις οικογένειες.

Το δημιουργικό εργαστήρι του Μουσείου

Το Λαογραφικό Μουσείο Διδυμοτείχου οργανώνει το εργαστήρι στη σοφίτα του κτηρίου όπου στεγάζεται, προσφέροντας στους συμμετέχοντες την ευκαιρία να γνωρίσουν από κοντά την τεχνική κατασκευής της φούντας. Η δράση εντάσσεται στις πρωτοβουλίες του μουσείου για την ενίσχυση και τον εμπλουτισμό του πωλητηρίου, με στόχο τη διάδοση και διατήρηση της τοπικής πολιτιστικής κληρονομιάς.

Η σημασία της δράσης

Η συμμετοχή του Μουσείου στις Ευρωπαϊκές Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς αναδεικνύει την αξία των άυλων παραδόσεων της Θράκης και ενισχύει τη σύνδεση της κοινότητας με τα έθιμα του τόπου.

Το εργαστήρι λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, προσφέροντας μια βιωματική εμπειρία που συνδυάζει λαογραφία, χειροτεχνία και πολιτιστική μνήμη.

2οι Ισθμιακοί Αγώνες 2026: Η σύγχρονη αναβίωση ενός πανελλήνιου θεσμού με ιστορία χιλιάδων ετών

Οι Ισθμιακοί Αγώνες επιστρέφουν για δεύτερη χρονιά την Κυριακή 11 Οκτωβρίου 2026, συνεχίζοντας την αναβίωση ενός από τους σημαντικότερους πανελλήνιους θεσμούς της αρχαιότητας. Η διοργάνωση συνδυάζει τον σύγχρονο αθλητισμό με την πολιτιστική κληρονομιά του Ισθμού, προσφέροντας μια μοναδική εμπειρία στους συμμετέχοντες και στο κοινό.

Η διοργάνωση του 2026

Οι 2οι Ισθμιακοί Αγώνες θα διεξαχθούν την Κυριακή 11 Οκτωβρίου 2026, με εκκίνηση στις 09:00 το πρωί από τον Αρχαίο Δίολκο.

Η διαδρομή ακολουθεί εμβληματικά σημεία της περιοχής:

• πανοραμική θέα προς τη Διώρυγα της Κορίνθου,
• διάσχιση της Παλαιάς Γέφυρας του Ισθμού,
• πορεία προς το Καλαμάκι, όπου βρίσκεται το ιστορικό ίχνος της ανατολικής εισόδου του Δίολκου,πριν τον τελικό τερματισμό.

Η διοργάνωση συνδέει τον σύγχρονο δρομικό πολιτισμό με την ιστορική μνήμη ενός τόπου που υπήρξε κέντρο εμπορίου, ναυσιπλοΐας και αθλητικών αγώνων.

Τα Ίσθμια στην αρχαιότητα: ένας από τους τέσσερις μεγάλους πανελλήνιους αγώνες

Τα Ίσθμια ήταν ένας από τους τέσσερις μεγάλους πανελλήνιους αγώνες της αρχαιότητας, μαζί με τα Ολύμπια, τα Πύθια και τα Νέμεα. Λόγω της στρατηγικής θέσης του Ισθμού, εξελίχθηκαν σε ένα από τα πιο πολυσύχναστα και κοσμοπολίτικα γεγονότα του ελληνικού κόσμου.

Οι αγώνες ήταν αφιερωμένοι στον Ποσειδώνα, προστάτη της θάλασσας, αλλά και στον τοπικό ήρωα Μελικέρτη (Παλαίμονα).

Σύμφωνα με τον μύθο, ο Σίσυφος ίδρυσε τους αγώνες ως νεκρικές τιμές προς τον Μελικέρτη, ενώ μεταγενέστερη παράδοση θέλει τον Θησέα να επεκτείνει τη διοργάνωση σε πανελλήνιο θεσμό.

Συχνότητα και ιερή εκεχειρία

Τα Ίσθμια διεξάγονταν κάθε δύο χρόνια, την άνοιξη του πρώτου και τρίτου έτους κάθε Ολυμπιάδας.

Κατά τη διάρκειά τους ίσχυε ιερή εκεχειρία, επιτρέποντας σε αθλητές και θεατές να ταξιδέψουν με ασφάλεια.

Η μόνη περιοχή που αποκλείστηκε ιστορικά ήταν η Ήλιδα, λόγω μιας παλιάς ιερής κατάρας.

Το αγωνιστικό πρόγραμμα στην αρχαιότητα

Το πρόγραμμα των Ισθμίων ήταν πλούσιο και πολυδιάστατο:

Ιππικοί αγώνες & αρματοδρομίες  

Το σημαντικότερο μέρος της διοργάνωσης, καθώς ο Ποσειδώνας θεωρούνταν προστάτης των αλόγων.

Γυμνικοί αγώνες  

Στάδιο, πάλη, πυγμαχία, παγκράτιο, πένταθλο.

Μουσικοί & καλλιτεχνικοί αγώνες  

Από τον 5ο αιώνα π.Χ. προστέθηκαν διαγωνισμοί μουσικής, ποίησης, ρητορικής και καλών τεχνών στο αρχαίο θέατρο.

Το έπαθλο των νικητών

Οι αγώνες ήταν στεφανίτες, δηλαδή το έπαθλο είχε ηθική και όχι υλική αξία. Οι νικητές στεφανώνονταν αρχικά με κλαδιά πεύκου, ενώ από τον 5ο αιώνα π.Χ. με ξηρό αγριοσέλινο. Στη ρωμαϊκή περίοδο χρησιμοποιούνταν και τα δύο.

Πολιτική σημασία των Ισθμίων

Τα Ίσθμια αποτέλεσαν συχνά πολιτικό βήμα:

• το 336 π.Χ. ο Μέγας Αλέξανδρος ανακηρύχθηκε αρχηγός των Ελλήνων εναντίον των Περσών,
• το 196 π.Χ. ο Ρωμαίος στρατηγός Φλαμινίνος διακήρυξε την «ελευθερία των Ελλήνων» από τη μακεδονική κυριαρχία.

Οι αγώνες σταμάτησαν οριστικά τον 4ο αιώνα μ.Χ. με την επικράτηση του Χριστιανισμού.