Αφιέρωμα του TheGuardian στον Κωνσταντίνο Πολίτης: Ο Έλληνας αρχαιολόγος που αποκάλυψε τα μυστικά της Νεκράς Θάλασσας

 

Η ζωή και το έργο ενός ερευνητή που αφιέρωσε τέσσερις δεκαετίες στην προστασία, ανάδειξη και κατανόηση της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ιορδανίαςhttps://www.theguardian.com/science/2026/sep/07/konstantinos-politis-dinos-politis-obituaryαναδείχθηκε στον βρετανικό μέσο ενημέρωσης The Guardian.Ο Κωνσταντίνος (Ντίνο) Πολίτης, ο Έλληνας αρχαιολόγος που συνέδεσε το όνομά του με τις σημαντικότερες ανακαλύψεις στη νοτιοανατολική ακτή της Νεκράς Θάλασσας, έφυγε από τη ζωή στις 11 Αυγούστου 2026, σε ηλικία 67 ετών. Με έργο που ξεπερνά τα όρια της επιστήμης και αγγίζει την κοινωνική προσφορά, ο Πολίτης άφησε μια παρακαταθήκη που αναγνωρίζεται διεθνώς.

Ανασκαφές που άλλαξαν τον χάρτη της βιβλικής αρχαιολογίας

Η πορεία του Πολίτη στην Ιορδανία άρχισε το 1988, όταν ανέλαβε την ανασκαφή στο Deir ’Ain ’Abata, τον χώρο που η χριστιανική παράδοση συνδέει με τον Λωτ. Εκεί αποκάλυψε μια βυζαντινή βασιλική χτισμένη πάνω από τη σπηλιά όπου, σύμφωνα με τη Βίβλο, κατέφυγε ο Λωτ μετά την καταστροφή των Σοδόμων. Τα ψηφιδωτά του 6ου και 7ου αιώνα, οι επιγραφές και τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα έδωσαν υλική υπόσταση σε μια από τις πιο ζωντανές βιβλικές αφηγήσεις.

Στο ίδιο σημείο εντόπισε ομαδική ταφή 32 μοναχών, πολλών με εκφυλιστικές παθήσεις, στοιχείο που τον οδήγησε στο συμπέρασμα ότι το μοναστήρι λειτουργούσε και ως ξενώνας ασθενών. Κάτω από τη βασιλική αποκάλυψε ίχνη ανθρώπινης δραστηριότητας που εκτείνονταν σε 5.000 χρόνια ιστορίας. Η τελευταία επιγραφή του ναού, χρονολογημένη στο 691 μ.Χ., αποδεικνύει ότι οι χριστιανικές κοινότητες συνέχιζαν να λειτουργούν και να διακοσμούν τους ναούς τους ακόμη και μετά την αραβική κατάκτηση.

Από την ανασκαφή στη διατήρηση – Το Μουσείο στο Χαμηλότερο Σημείο της Γης

Ο Πολίτης δεν περιορίστηκε στην ανασκαφή. Οραματίστηκε τη δημιουργία ενός μουσείου που θα διατηρούσε τα ευρήματα στον φυσικό τους χώρο. Το Museum at the Lowest Place on Earth, 405 μέτρα κάτω από το επίπεδο της θάλασσας, άνοιξε το 2012 και αποτελεί σήμερα σημείο αναφοράς για την αρχαιολογία της περιοχής. Στο εργαστήριο συντήρησης του μουσείου δημιούργησε πρόγραμμα εκπαίδευσης για τοπικούς συντηρητές, φέρνοντας διεθνείς ειδικούς και ενισχύοντας την τοπική τεχνογνωσία.

Προστασία απειλούμενων μνημείων – Η μάχη με τους τυμβωρύχους

Το 1996, ο Πολίτης εντόπισε τυμβωρύχους να καταστρέφουν μια τεράστια νεκρόπολη στο Khirbat Qazone. Παρενέβη άμεσα, διασώζοντας ανθρώπινα κατάλοιπα και υφάσματα σπάνιας διατήρησης, καθώς και μια επιτύμβια επιγραφή που έγραφε: «Αφσένι, το όμορφο κορίτσι».Η έρευνά του κατέγραψε περίπου 5.000 τάφους, αποκαλύπτοντας μια άγνωστη πτυχή της Ναβαταϊκής και Ρωμαϊκής περιόδου.

Ζόαρα – Ένα τοπίο 40 αιώνων

Από το 1997, ο Πολίτης αφιέρωσε δεκαετίες στη μελέτη της αρχαίας Ζόαρας στο Ghawr as-Safi. Ανάμεσα στις ανακαλύψεις του ξεχωρίζει το μεγαλύτερο μεσαιωνικό εργοστάσιο ζάχαρης στην Ιορδανία και την Παλαιστίνη, στο Tawahin as-Sukkar, με μύλους, πιεστήρια και καμίνια που αποκαλύπτουν τη βιομηχανική κλίμακα παραγωγής ζάχαρης κατά τους Σταυροφόρους και τους Μαμελούκους. Η έρευνά του για την καλλιέργεια του ίντιγκο οδήγησε σε πρόγραμμα της UNESCO για την αναβίωση της παραγωγής του, σε συνεργασία με τον Σύλλογο Γυναικών Safi.

Διεθνής αναγνώριση και κοινωνική προσφορά

Ο Πολίτης συνεργάστηκε με το Βρετανικό Μουσείο, συμμετείχε σε ανασκαφές στην Ιορδανία και το Ομάν, και δημοσίευσε περίπου 100 επιστημονικά άρθρα και σημαντικά βιβλία. Στην Ελλάδα, ο Τύπος τον αποκάλεσε «Έλληνα Ιντιάνα Τζόουνς», ενώ στην Ιορδανία τον θεωρούσαν μέλος της κοινότητας. Μετά τον θάνατό του, κάτοικοι της Safi αποκάλυψαν ότι επί χρόνια πλήρωνε σχολικά βιβλία και τσάντες για τα παιδιά του χωριού.

Ο Κωνσταντίνος Πολίτης γεννήθηκε στην Κοζάνη το 1958 και πέθανε στις 11 Αυγούστου 2026. Αφήνει πίσω του τον αδελφό του, Γιώργο.

Κυβέλη στο Ναό της Πεσσινούντας; Το αρχαιολογικό μυστήριο που παραμένει άλυτο

Έξι δεκαετίες μετά την έναρξη των ανασκαφών στην Πεσσινούντα, οι αρχαιολόγοι εξακολουθούν να μην γνωρίζουν με βεβαιότητα σε ποια θεότητα ήταν αφιερωμένος ο μνημειακός ναός της αρχαίας πόλης. Για χρόνια θεωρήθηκε ο χαμένος ναός της Μεγάλης Μητέρας Κυβέλης, σήμερα όμως τα αρχιτεκτονικά δεδομένα και οι επιγραφές δείχνουν όλο και περισσότερο προς τη ρωμαϊκή αυτοκρατορική λατρεία — χωρίς αυτό να αποκλείει τη συνύπαρξη των δύο.

Η Πεσσινούςς και η παράδοση της Κυβέλης

Η αρχαία Πεσσινούς, κάτω από το σημερινό χωριό Ballıhisar, υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά κέντρα της Ανατολίας, γνωστό για τη λατρεία της Κυβέλης και τον ιερό λίθο που συμβόλιζε τη θεά. Σύμφωνα με την αρχαία γραπτή παράδοση (όπως αναφέρουν ο Στράβων και ο Λίβιος), η ίδρυση της πόλης αποδίδεται στον θρυλικό Βασιλιά Μίδα της Φρυγίας κατά τον 8ο αιώνα π.Χ., ο οποίος έχτισε εκεί και τον πρώτο μεγάλο ναό της θεάς Κυβέλης. Ωστόσο,  οι αρχαιολογικές ανασκαφές δείχνουν ότι η πόλη αναπτύχθηκε ως οργανωμένος οικισμός αργότερα, γύρω στο 400 π.Χ.  Κατά την Ελληνιστική περίοδο, η πόλη εξελληνίστηκε έντονα στην κουλτούρα, την αρχιτεκτονική και τη διοίκηση, αλλά η βάση και η ίδρυσή της παρέμειναν φρυγικές.

 Όταν αποκαλύφθηκε ο μνημειακός ναός, η σύνδεση με τη Μεγάλη Μητέρα φάνηκε αυτονόητη. Όμως η ταυτότητα του μνημειακού ναού παραμένει αμφίβολη. Το οικοδόμημα, άλλοτε θεωρούμενο ως το χαμένο ιερό της Μεγάλης Μητέρας Κυβέλης, σήμερα ερμηνεύεται ολοένα και περισσότερο ως ναός της ρωμαϊκής αυτοκρατορικής λατρείας — χωρίς όμως να αποκλείεται το ενδεχόμενο συνύπαρξης των δύο. Η χρονολόγηση του οικοδομήματος —τέλη Αυγούστου ή αρχές Τιβέριου— ανέτρεψε αυτή την ερμηνεία.

Δύο πήλινα ανθέμια από την Όστια, αρχαίο λιμάν της Ρώμης,
 απεικονίζουν τη Magna Mater να φτάνει με πλοίο. 

 Το «ουράνιο είδωλο» της Πεσσινούντας

Σύμφωνα με  τον σπουδαίο Ρωμαίο ιστορικό Τίτο Λίβιο (Titus Livius, 59 π.Χ. – 17 μ.Χ.) στο μνημειώδες έργο του «Από κτίσεως Ρώμης» (Ab Urbe Condita), στο Βιβλίο 29 (κεφάλαια 10–11) η Ρώμη, κατά τη διάρκεια του πολέμου με τον Αννίβα (205-204 π.Χ.), στράφηκε στη θρησκεία λόγω κακών οιωνών.  Το ρωμαϊκό συμβούλιο συμβουλεύτηκε τα Σιβυλλικά Βιβλία (βιβλία προφητειών) και εντόπισαν ότι ο Αννίβας θα νικιόταν μόνο αν η «Ιδαία Μητέρα» (Magna Mater) μεταφερόταν από την Πεσσινούντα στη Ρώμη. 

Οι Ρωμαίοι έστειλαν επίσημη αντιπροσωπεία και, με τη βοήθεια του βασιλιά Αττάλου Α΄ του Περγάμου, έπεισαν τους πανίσχυρους ιερείς της Πεσσινούντας να τους παραδώσουν τον ιερό λίθο. Όταν ο μαύρος λίθος έφτασε στις εκβολές του Τίβερη, τον υποδέχθηκε ολόκληρη η ρωμαϊκή Σύγκλητος και ο λαός. Τοποθετήθηκε αρχικά στον Ναό της Νίκης και αργότερα χτίστηκε προς τιμήν του ένας μεγαλοπρεπής ναός στον Παλατίνο Λόφο, που ο μετεωρίτης ενσωματώθηκε στο πρόσωπο ενός αργυρού αγάλματος της θεάς. Ο Ηρωδιανός (Ιστορικός της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, 2ος–3ος αι. μ.Χ.):Στο Βιβλίο 1, Κεφάλαιο 11 της Ιστορίας του, δίνει μια πολύ ζωντανή περιγραφή:«Το άγαλμα (είδωλο) δεν ήταν φτιαγμένο από ανθρώπινα χέρια, ούτε σκαλισμένο από τεχνίτη, αλλά ήταν ένας λίθος που έπεσε από τον ουρανό (διοπετής)».

Επιγραφές και αρχιτεκτονική: ενδείξεις αυτοκρατορικής λατρείας

Οι επιγραφές που βρέθηκαν στο συγκρότημα, καθώς και η αρχιτεκτονική του, ενισχύουν την άποψη ότι πρόκειται για ναό της αυτοκρατορικής λατρείας. Η στενή σύνδεση του ναού με ένα θεατρικό οικοδόμημα, η αρχιτεκτονική επιρροή και η ασυνήθιστη διάταξη των θεμελίων υποδηλώνουν ένα ρωμαϊκό σχέδιο προσαρμοσμένο στην επαρχία.

Συνύπαρξη θεοτήτων: Κυβέλη και αυτοκράτορας κάτω από την ίδια στέγη

Παρά τις ενδείξεις υπέρ της αυτοκρατορικής λατρείας, η Κυβέλη δεν φαίνεται να αποκλείεται από το ιερό. Η ρωμαϊκή πρακτική synnaos theos —η συνύπαρξη θεότητας και θεοποιημένου αυτοκράτορα στον ίδιο ναό— προσφέρει μια πιθανή εξήγηση. Η πόλη θα μπορούσε να τιμά τον αυτοκράτορα χωρίς να απολέσει την παραδοσιακή της ταυτότητα.

Η αρχιτεκτονική ομοιότητα με το ιερό της Magna Mater στη Ρώμη ενισχύει αυτή την εκδοχή, υπενθυμίζοντας τον ιστορικό δεσμό των δύο πόλεων από το 204 π.Χ., όταν η Ρώμη ζήτησε από την Πεσσινούντα τη θεά της για να αντιμετωπίσει τον Αννίβα.

Υπήρχε παλαιότερο ιερό;

Οι ανασκαφές δεν έχουν ακόμη αποδείξει ότι ο ρωμαϊκός ναός χτίστηκε πάνω σε παλαιότερο ιερό της Κυβέλης. Η περιοχή φιλοξενούσε στο παρελθόν ελληνιστική ακρόπολη, ενώ ευρήματα από την ευρύτερη περιοχή δείχνουν ότι η λατρεία της θεάς εκδηλωνόταν και σε φυσικά τοπία, όπως στο Τεκιορέν.

Ένα ιερό με διπλή ταυτότητα

Το μνημειακό συγκρότημα της Πεσιννούντας φαίνεται να συνδυάζει δύο κόσμους: τη ρωμαϊκή πολιτική και αρχιτεκτονική επιβολή και την πανάρχαια λατρεία της Κυβέλης, που είχε καταστήσει την πόλη διάσημη σε όλη τη Μεσόγειο. Η αμφισημία του ναού ίσως αποτελεί το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο της ιστορίας του.

πηγη anatolianarcheology.net

Τιμητικό αφιέρωμα στον αρχαιολόγο Νίκο Ευστρατίου στο Αρχαιολογικό Μουσείο Κομοτηνής

Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ροδόπης διοργανώνει ένα τιμητικό αφιέρωμα στη μνήμη του Νίκου Ευστρατίου, καθηγητή Προϊστορικής Αρχαιολογίας του ΑΠΘ, αναγνωρίζοντας το σημαντικό επιστημονικό και ανασκαφικό έργο του. Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 11 Σεπτεμβρίου 2026, στις 18:30, στο Αρχαιολογικό Μουσείο Κομοτηνής.

Ένα αφιέρωμα σε έναν σημαντικό Έλληνα αρχαιολόγο

Ο Νίκος Ευστρατίου υπήρξε μία από τις πιο επιδραστικές μορφές της προϊστορικής αρχαιολογίας στην Ελλάδα, με πολυετή ερευνητική δράση και σημαντικές ανασκαφές στο Αιγαίο.

Το αφιέρωμα της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ροδόπης τιμά τη μνήμη και την προσφορά του, αναδεικνύοντας το έργο του μέσα από προσωπικές μαρτυρίες και επιστημονικό υλικό.

Ομιλητές και μνήμες από το έργο του

Στην εκδήλωση θα μιλήσουν οι επίτιμοι έφοροι αρχαιοτήτων:

• Διαμαντής Τριαντάφυλλος
• Κωνσταντίνα Καλλιντζή
• Δημήτριος Μάτσας

Οι ομιλητές θα μοιραστούν με το κοινό μνήμες, εμπειρίες και στιγμές από τη συνεργασία τους με τον Νίκο Ευστρατίου, φωτίζοντας την προσωπικότητα και την επιστημονική του πορεία. Προβολή της ταινίας «Ούριακος – Μια κατασκήνωση κυνηγών στη Λήμνο το 10.500 π.Χ.»

Μετά τις ομιλίες θα προβληθεί η αρχαιολογική ταινία του 2019:

«Ούριακος – Μια κατασκήνωση κυνηγών στη Λήμνο το 10.500 π.Χ.»,

σε επιστημονική επιμέλεια του Νίκου Ευστρατίου και σκηνοθεσία της Ελένης Στούμπου – Κατσαμούρη.

Η ταινία παρουσιάζει την ανασκαφή του ΑΠΘ στη νοτιοανατολική ακτή της Λήμνου, στη θέση «Ούριακος», όπου εντοπίστηκαν χιλιάδες λίθινα εργαλεία κυνηγών–τροφοσυλλεκτών, προσφέροντας πολύτιμα στοιχεία για τις πρώιμες προϊστορικές κοινωνίες του Αιγαίου.

Ένα έργο που συνεχίζει να εμπνέει

Το αφιέρωμα αναδεικνύει τη συμβολή του Νίκου Ευστρατίου στην έρευνα της προϊστορίας, στη μελέτη των πρώιμων κοινωνιών και στη διάδοση της αρχαιολογικής γνώσης στο ευρύ κοινό.

Η είσοδος είναι ελεύθερη, δίνοντας τη δυνατότητα σε όλους να συμμετάσχουν σε μια βραδιά μνήμης, επιστήμης και πολιτισμού.

Ψημένοι πλίνθοι στο οχυρωματικό τείχος των Σάρδεων: Νέα στοιχεία για επαφές με τη Μεσοποταμία

Νέα αρχαιολογικά δεδομένα από τις Σάρδεις,  αποκαλύπτουν πιθανές τεχνικές επιρροές από τη Μεσοποταμία. Ψημένοι πλίνθοι που εντοπίστηκαν μέσα στο εντυπωσιακό οχυρωματικό τείχος ηλικίας 2.600 ετών υποδεικνύουν ότι τεχνίτες με γνώση ασσυριακών μεθόδων δόμησης μπορεί να συμμετείχαν στην κατασκευή του γύρω στο 600 π.Χ.

Υπενθυμίζεται  ήταν η αρχαία πρωτεύουσα της Λυδίας στη δυτική Μικρά Ασία. Το 334 π.Χ., ο Μέγας Αλέξανδρος κατέλαβε την πόλη και την απελευθέρωσε από τους Πέρσες. Από εκείνη τη στιγμή, η πόλη απέκτησε ελληνική διοίκηση, θεσμούς και γλώσσα, ενώ χτίστηκαν σπουδαία ελληνικά μνημεία, όπως ο μνημειώδης Ναός της Αρτέμιδος Στα ρωμαϊκά και βυζαντινά χρόνια παρέμεινε μια ακμάζουσα, πλήρως ελληνόφωνη χριστιανική πόλη.

Ένα τείχος χωρίς παράλληλο στην Ανατολία

Το σωζόμενο τμήμα του τείχους στις Σάρδεις υψώνεται σήμερα περίπου στα 12 μέτρα, ενώ η αρχική του κορυφή παραμένει άγνωστη. Ο διευθυντής των ανασκαφών, καθηγητής Nicholas Cahill, εκτιμά ότι ίσως ξεπερνούσε τα 15 μέτρα.

Με πάχος περίπου 20 μέτρων, το οχυρωματικό έργο — χρονολογημένο στα τέλη του 7ου και τις αρχές του 6ου αιώνα π.Χ., επί Αλυάττη και Κροίσου — υπερβαίνει κατά πολύ τα τείχη άλλων πόλεων της Εποχής του Σιδήρου στην Ανατολία.

Η UNESCO, που ενέγραψε τις Σάρδεις και το νεκροταφείο των τύμβων του Bin Tepe στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς το 2025, χαρακτηρίζει το τείχος και τις μνημειακές αναβαθμίδες της πόλης ως βασικά στοιχεία της λυδικής πολεοδομίας.

Γιατί οι ψημένοι πλίνθοι έχουν σημασία

Το μεγαλύτερο μέρος του τείχους είναι κατασκευασμένο από ωμόπλινθους, όπως συνηθιζόταν στην αρχαία Ανατολία. Η παρουσία όμως ψημένων πλίνθων είναι ασυνήθιστη και δύσκολα εξηγείται με βάση την τοπική αρχιτεκτονική παράδοση.

Σύμφωνα με τον Cahill, οι ψημένες πλίνθοι δεν χρησιμοποιούνταν ευρέως σε οχυρώσεις της Ανατολίας ή της Ελλάδας την εποχή εκείνη. Αντίθετα, αποτελούσαν βασικό υλικό στη Μεσοποταμία και σε μεγάλα ασσυριακά οικοδομικά έργα. Η κατασκευή του τείχους συμπίπτει με την κατάρρευση της Νεοασσυριακής Αυτοκρατορίας (612–609 π.Χ.), γεγονός που πιθανόν οδήγησε εξειδικευμένους τεχνίτες να αναζητήσουν εργασία σε γειτονικά βασίλεια. «Πιστεύουμε ότι οι Ασσύριοι μπορεί να δίδαξαν στους Λυδούς πώς να χτίσουν ένα τέτοιο τείχος», σημειώνει ο Cahill. Δεν υπάρχει επιγραφή ή άμεσο τεκμήριο παρουσίας Ασσυρίων στις Σάρδεις, η υπόθεση βασίζεται στη χρονολόγηση, στις ασυνήθιστες διαστάσεις του τείχους και στη χρήση τεχνικής που παραπέμπει στη Μεσοποταμία.

Η καταστροφή που βοήθησε στη διατήρηση

Το τείχος υπέστη σοβαρές ζημιές γύρω στο 547 π.Χ., όταν ο Πέρσης βασιλιάς Κύρος Β΄ κατέλαβε τις Σάρδεις. Τμήματα της ανώτερης δομής κατέρρευσαν, καλύπτοντας το υπόλοιπο τείχος με στρώματα από ωμόπλινθους και ψημένες πλίνθους.Αυτή η καταστροφή συνέβαλε στη διατήρηση του μνημείου: τα πεσμένα υλικά δημιούργησαν ένα προστατευτικό κάλυμμα που το προστάτευσε από τη διάβρωση επί αιώνες.

Σήμερα, οι αρχαιολόγοι εφαρμόζουν αναστρέψιμη μέθοδο συντήρησης:νέοι ωμόπλινθοι, κατασκευασμένοι ώστε να μοιάζουν με τους αρχαίους, τοποθετούνται πάνω στο τείχος με λεπτή ενδιάμεση στρώση, ώστε να μπορούν να αφαιρεθούν στο μέλλον χωρίς να αγγίξουν το πρωτότυπο υλικό.

Οι επισκέπτες βλέπουν μια πιστή αναπαράσταση της εξωτερικής όψης, ενώ το αυθεντικό λυδικό τείχος παραμένει προστατευμένο πίσω από το σύγχρονο κάλυμμα.«Οι ψημένες πλίνθοι δεν αποκαλύπτουν ποιοι ήταν οι οικοδόμοι του τείχους, αλλά προσφέρουν μια ασυνήθιστη ένδειξη για επαφές μεταξύ Λυδίας και Μεσοποταμίας γύρω στην αυγή του 6ου αιώνα π.Χ.»

πηγη: anatolianarcheology.gr

«Ερευνώντας στο αρχαίο Δίον ΙΙΙ» – Η Πανεπιστημιακή Ανασκαφή παρουσιάζει νέα ευρήματα και πορεία έρευνας

Το αρχαίο Δίον βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο της επιστημονικής κοινότητας, καθώς η Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Δίου διοργανώνει την τρίτη επιστημονική ημερίδα «Ερευνώντας στο αρχαίο Δίον ΙΙΙ». Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο 5 Σεπτεμβρίου 2026, στις 10:00, στο Κέντρο Μεσογειακών Ψηφιδωτών στο Δίον Πιερίας, παρουσιάζοντας τα νεότερα δεδομένα της συστηματικής αρχαιολογικής έρευνας.

Πενήντα χρόνια συστηματικής έρευνας

Η Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Δίου αποτελεί το ερευνητικό πλαίσιο του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης για τη μελέτη του αρχαιολογικού χώρου του Δίου. Άρχισε το 1970 υπό τον καθηγητή Δημήτρη Παντερμαλή, θέτοντας τις βάσεις για την αποκάλυψη και ανάδειξη των μνημείων της αρχαίας πόλης στους πρόποδες του Ολύμπου.

Σήμερα, η ανασκαφή λειτουργεί ως οργανωμένος φορέας έρευνας, σε συνεργασία με τον Δήμο Δίου‑Ολύμπου, την Περιφερειακή Ενότητα Πιερίας και τον Οργανισμό Φεστιβάλ Ολύμπου.

Διοίκηση και επιστημονική ομάδα

Διευθύντρια της Πανεπιστημιακής Ανασκαφής Δίου είναι η Ελένη Παπαγιάννη, αναπληρώτρια καθηγήτρια Κλασικής Αρχαιολογίας του ΑΠΘ. Η ερευνητική ομάδα πλαισιώνεται από εξειδικευμένο προσωπικό Κορίνα Βαστέλη και Μαρία Ιατρού (ΕΔΙΠ),Κυριάκος Φραγκούλης, Δρ. Βυζαντινής Αρχαιολογίας, υπεύθυνος κεραμικής,Ιωάννα Βασιλειάδου, Δρ. Αρχαιολογίας, ειδική στη μελέτη φυσικού περιβάλλοντος και διατροφικών συνηθειών.

Εκπαιδευτικός ρόλος και συμμετοχή φοιτητών

Η ανασκαφή λειτουργεί ως πεδίο πρακτικής άσκησης για προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΑΠΘ. Κάθε καλοκαίρι, περισσότεροι από 20 φοιτητές συμμετέχουν στην έρευνα πεδίου, αποκτώντας εμπειρία στην ανασκαφική διαδικασία, την ταξινόμηση υλικού και την καταγραφή κεραμικής στα αρχαιολογικά εργαστήρια.

Διάχυση γνώσης και επιστημονικές δράσεις

Η Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Δίου διοργανώνει επιμορφωτικές ημερίδες που παρουσιάζουν αδημοσίευτα ευρήματα, νέες μελέτες και θεματικές ενότητες όπως:

• η ανασκαφή και το αρχαιολογικό υλικό,
• η τύχη των αρχαιοτήτων στη βυζαντινή και νεότερη εποχή,
• το φυσικό περιβάλλον, η αγροτική δραστηριότητα και οι διατροφικές συνήθειες,
• το εμπόριο και η καθημερινή ζωή στα υστερορωμαϊκά και πρωτοβυζαντινά χρόνια.

Οι ημερίδες «Ερευνώντας στο αρχαίο Δίον» ενισχύουν τη σύνδεση της ακαδημαϊκής έρευνας με την τοπική κοινωνία.

Υποδομές και αρχαιολογικά εργαστήρια

Η ανασκαφή διαθέτει οργανωμένα εργαστήρια εντός του αρχαιολογικού χώρου, όπου πραγματοποιείται η επεξεργασία των ευρημάτων. Η προσεκτική καταγραφή, ταξινόμηση και τεκμηρίωση αποτελούν βασικό μέρος της επιστημονικής διαδικασίας, διασφαλίζοντας τη συνέχεια ενός έργου που μετρά ήδη πέντε δεκαετίες.

Η σημασία του έργου

Η συστηματική έρευνα στο Δίον συνεχίζει να αποκαλύπτει νέα στοιχεία για την οργάνωση, την οικονομία και την καθημερινότητα της αρχαίας πόλης. Η παρακαταθήκη του Δημήτρη Παντερμαλή παραμένει ζωντανή, καθοδηγώντας τις επόμενες γενιές ερευνητών και ενισχύοντας τη θέση του Δίου ως ενός από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Μακεδονίας.

Ανασκαφές στη Σίδη αποκαλύπτουν οδό 390 μέτρων και το Μνημειακό «Πύλη του Ηρακλή»

Μια νέα σειρά εντυπωσιακών ευρημάτων έρχεται στο φως στην αρχαία Σίδη, καθώς οι αρχαιολόγοι αποκάλυψαν τμήμα μιας ρωμαϊκής οδού μήκους 390 μέτρων και το μνημειακό «Πύλη του Ηρακλή», μια πύλη που φέρει ανάγλυφα σχεδόν 1.800 ετών με σκηνές από τους Δώδεκα Άθλους του Ηρακλή και μορφές θεοτήτων του ελληνορωμαϊκού κόσμου.

Η Σίδη, στην περιοχή της Παμφυλίας, υπήρξε ελληνική αποικία ήδη από τον 7ο αιώνα π.Χ.,  και η οποία διατήρησε ισχυρή ελληνική πολιτισμική ταυτότητα  για αιώνες — ακόμη και μέσα στη ρωμαϊκή περίοδο. Συγκεκριμένα, η πόλη ιδρύθηκε από αποίκους από την Κύμη της Αιολίδας. Το όνομα Σίδη είναι αρχαιοελληνικό και σημαίνει ρόδι. Οι κάτοικοι της Σίδης μιλούσαν την ελληνική γλώσσα, είχαν ελληνικούς θεσμούς, ενώ στην πόλη βρέθηκαν υπολείμματα από αγορά, θέατρο, ναούς και ελληνική νομισματοκοπία.

 Ελληνιστική ακμή

Μετά τον Αλέξανδρο τον Μέγα, η Σίδη εντάχθηκε στα ελληνιστικά βασίλεια και γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη. Τα μνημεία της (θέατρο, ναοί, ανάγλυφα) είναι ελληνιστικής τεχνοτροπίας. Παρότι εντάχθηκε στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, η Σίδη παρέμεινε εξελληνισμένη πόλη, με ελληνική παιδεία, τέχνη και δημόσια ζωή.

Στη Σίδη , οι αρχαιολόγοι αποκάλυψαν μια ρωμαϊκή οδό 390 μέτρων και την εντυπωσιακή Πύλη του Ηρακλή, με ανάγλυφα 1.800 ετών από τους Δώδεκα Άθλους. Ένα μνημείο που συνδέει δύο εποχές και δείχνει πώς η πόλη εξελίχθηκε από τη Ρωμαϊκή περίοδο στην Ύστερη Αρχαιότητα.

Μια οδός που συνδέει αιώνες ιστορίας

Η οδός εκτείνεται από τη βορειοδυτική γωνία του γυμνασίου της Σίδης έως την Ανατολική Πύλη. Οι ανασκαφές αποκάλυψαν διαδοχικές οικοδομικές φάσεις που επιτρέπουν στους ερευνητές να παρακολουθήσουν πώς η πόλη εξελίχθηκε από τη Ρωμαϊκή περίοδο έως την Ύστερη Αρχαιότητα.

Στη βόρεια πλευρά της οδού εντοπίστηκε στοά του 2ου αιώνα μ.Χ., με δωμάτια που ανοίγονταν προς τον δρόμο, καθώς και τρεις μνημειακές εισόδους: τη Δυτική Πύλη, τη Πύλη του Ηρακλή,και την Πύλη των Βορείων Λουτρών. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η οδός δεν ήταν απλώς ένας διάδρομος κυκλοφορίας, αλλά ένας άξονας που συνέδεε δημόσια κτίρια, εμπορικούς χώρους και μνημεία.

Η Πύλη του Ηρακλή: ένα μνημείο δύο εποχών

Η Πύλη του Ηρακλή ξεχωρίζει για τα ανάγλυφά της: σκηνές από τους Δώδεκα Άθλους, μορφές της Αθηνάς, του Δία, της Άρτεμης, της Υγείας και της Τύχης. Τα γλυπτά χρονολογούνται στις αρχές του 3ου αιώνα μ.Χ., αλλά επαναχρησιμοποιήθηκαν κατά την Ύστερη Αρχαιότητα, όταν ενσωματώθηκαν στη νέα μνημειακή πύλη.

Η πρακτική αυτή, γνωστή ω spolia, ήταν συνηθισμένη στη Μεσόγειο της εποχής, ιδιαίτερα σε πόλεις όπως η Σίδη που δεν διέθεταν δικό τους μαρμαρολατομείο. Το εντυπωσιακό είναι ότι τα ανάγλυφα διατηρούν καθαρά αναγνωρίσιμη μυθολογική εικονογραφία, παρότι εντάχθηκαν σε νέο αρχιτεκτονικό πλαίσιο αιώνες αργότερα.

Μεταμορφώσεις κατά την Ύστερη Αρχαιότητα

Κατά τον 5ο αιώνα μ.Χ., η περιοχή βόρεια της οδού εντάχθηκε στο αναπτυσσόμενο Επισκοπικό Συγκρότημα της Σίδης, το οποίο περιλάμβανε βασιλική, βαπτιστήριο, επισκοπική κατοικία και άλλα κτίρια. Οι αλλαγές αυτές έκλεισαν παλαιές εισόδους, δημιούργησαν νέες μνημειακές διόδους, μετέτρεψαν την οδό σε επίσημο άξονα που οδηγούσε από την Ανατολική Πύλη στο κέντρο της χριστιανικής πόλης. Η Σίδη δεν εγκατέλειψε τη ρωμαϊκή της μορφή την προσαρμόσε στις νέες θρησκευτικές και διοικητικές ανάγκες.

Η Σίδη ως παράδειγμα αστικής συνέχειας

Οι ανασκαφές δείχνουν ότι η πόλη δεν ξαναχτίστηκε από την αρχή, αλλά αναδιαμόρφωσε τους ρωμαϊκούς δρόμους, τα μνημεία και τα υλικά της. Παρόμοιες μετατροπές έχουν εντοπιστεί και σε άλλους δρόμους της Σίδης, όπως στην οδό C1, που η περιοχή γύρω από την Κεντρική Πύλη φαίνεται να εξελίχθηκε σε Φόρουμ του Αρκαδίου.

Ψηφιδωτό 2.000 ετών διατηρεί τα ονόματα της γάτας και του σκύλου μιας οικογένειας

 

Ένα εξαιρετικά προσωπικό εύρημα ήρθε στο φως στην αρχαία πόλη Αδραμύττειο της δυτικής Τουρκίας: ένα ψηφιδωτό 2.000 ετών που διατηρεί τα ονόματα μιας γάτας και ενός σκύλου, αποτυπωμένα ανάμεσα σε πολύχρωμες παραστάσεις. Η ανακάλυψη προσφέρει μια σπάνια ματιά στην καθημερινή ζωή των κατοίκων μιας ρωμαϊκής έπαυλης.

 Αξίζει να αναφερθεί ότι πρόκειται  για την αρχαία ελληνική πόλη Ἀδραμύττειον ή Ἀδραμύττιον, σημερινή ονομασία Edremit / Εντρεμίτ στη βορειοδυτική Μικρά Ασία, χτισμένη στον μυχό του ομώνυμου κόλπου στην επαρχία Μπαλικεσίρ της Τουρκίας. Σύμφωνα με την παράδοση, η αρχαία πόλη υπήρξε αποικία των Αθηναίων. Η αρχική αρχαία πόλη ήταν χτισμένη στον λόφο Καρατάς, σε καίρια συγκοινωνιακή θέση που συνέδεε τον Ελλήσποντο με τις αιολικές και ιωνικές πόλεις. Γνώρισε σημαντική ανάπτυξη κατά την ελληνιστική, τη ρωμαϊκή και τη βυζαντινή περίοδο. Κατακτήθηκε από τους Οθωμανούς τον 14ο αιώνα, ωστόσο διατήρησε ακμαίο ελληνικό πληθυσμό έως το 1922

Τα ονόματα «Σμαράγδι» και «Ωκεανός» σε ένα ψηφιδωτό δάπεδο

Δίπλα στη γάτα σώζεται επιγραφή που σημαίνει «Σμαράγδι», ενώ ο σκύλος φέρει το όνομα «Ωκεανός». Οι ερευνητές δεν έχουν ακόμη επιβεβαιώσει αν πρόκειται για πραγματικά κατοικίδια της έπαυλης, ωστόσο η παρουσία των ονομάτων σε μόνιμο δάπεδο υποδηλώνει ότι τα ζώα είχαν ιδιαίτερη σημασία για τον ιδιοκτήτη.

Η έπαυλη εντοπίστηκε στο παραθαλάσσιο Ören, στη σημερινή επαρχία Μπαλικεσίρ, πάνω από τα ερείπια του αρχαίου Αδραμυττείου. Οι ανασκαφές διεξάγονται από το Μουσείο Kuva‑yı Milliye, με επιστημονικό σύμβουλο τον Hüseyin Murat Özgen.

Ένα ψηφιδωτό γεμάτο μορφές: από πουλιά έως Μέδουσα

Η γάτα και ο σκύλος βρίσκονται στη βόρεια αίθουσα της έπαυλης, σε ένα πολύχρωμο ψηφιδωτό με 15 εικονογραφικά πλαίσια σε τρεις σειρές.

Η σύνθεση περιλαμβάνει: πουλιά, ένα ψάρι, έναν φτερωτό ίππο, κεφαλή Μέδουσας, έναν φτερωτό νέο (πιθανόν Έρωτα), άγρια και οικόσιτα ζώα.

Οι επιγραφές που συνοδεύουν τη γάτα και τον σκύλο ξεχωρίζουν από τη συνήθη διακόσμηση, καθώς τα ζώα δεν παρουσιάζονται ως ανώνυμα μοτίβα αλλά ως αναγνωρίσιμες μορφές.

Ο φτερωτός ίππος και η μνήμη της πόλης

Ένα από τα πλαίσια συνδέει την έπαυλη με την αρχαία ιστορία του Αδραμυττείου: ο φτερωτός ίππος θυμίζει το σύμβολο που εμφανιζόταν στα νομίσματα της πόλης τον 4ο αιώνα π.Χ.

Σύμφωνα με τον Özgen, η παρουσία του μοτίβου 500 χρόνια αργότερα δείχνει ότι ο ίππος παρέμεινε αναγνωρίσιμο τοπικό έμβλημα. Η επιλογή του για τη διακόσμηση μιας αίθουσας υποδοχής πιθανότατα εξέφραζε την ταυτότητα και το κύρος του ιδιοκτήτη.

Μια κατοικία με λειτουργικούς χώρους και τεχνικά συστήματα

Μελέτη του 2026 τοποθετεί τα ψηφιδωτά σε ένα ρωμαϊκό συγκρότημα κατοικίας 730 τ.μ., οργανωμένο γύρω από λιθόστρωτο αίθριο. Τρεις αίθουσες με ψηφιδωτά δάπεδα πλαισίωναν το αίθριο, ενώ διάδρομοι και κατώφλια ρύθμιζαν την πρόσβαση στους επίσημους και βοηθητικούς χώρους.

Η βόρεια αίθουσα, όπου βρίσκονται η γάτα και ο σκύλος, είχε διαστάσεις 7,7 × 4,7 μ. και ψηφιδωτό με κόκκινες, πορτοκαλί, μαύρες, λευκές, μπλε, πράσινες, κίτρινες και βουργουνδί ψηφίδες. Στην ανατολική αίθουσα, άλλο ψηφιδωτό απεικόνιζε έναν κάνθαρο γεμάτο φρούτα με πουλιά. Τμήματα τοιχογραφιών δείχνουν ότι οι τοίχοι ήταν ζωγραφισμένοι. Πίσω από τους διακοσμημένους χώρους υπήρχε οργανωμένο τεχνικό σύστημα με πήλινους αγωγούς, κανάλια και αποχετεύσεις. Ευρήματα όπως μαγειρικά σκεύη και λυχνάρια αποδεικνύουν ότι η έπαυλη ήταν ενεργό σπίτι, όχι μόνο χώρος επίδειξης.

Καταστροφή, ανακατασκευή και μεταγενέστερη χρήση

Καμένα στρώματα και καταρρεύσεις δείχνουν ότι η έπαυλη υπέστη καταστροφή, αλλά οι κάτοικοι την ανακατασκεύασαν. Τμήματα του αιθρίου κλείστηκαν, η κίνηση αναδιοργανώθηκε και προστέθηκε νέα αίθουσα με ψηφιδωτό στη νότια πλευρά, με απλούστερη διακόσμηση της Ύστερης Ρωμαϊκής περιόδου.

Μεγάλοι αποθηκευτικοί πίθοι και μεταγενέστερες κατασκευές δείχνουν ότι ο χώρος χρησιμοποιήθηκε και στη Βυζαντινή εποχή. Βυζαντινή κεραμική και χρυσό νόμισμα του Ιωάννη Β΄ Κομνηνού μαρτυρούν συνεχή δραστηριότητα.

Ένα σπάνιο μίγμα δημόσιας και ιδιωτικής ταυτότητας

Το ψηφιδωτό συνδυάζει δύο διαφορετικούς κόσμους: τον φτερωτό ίππο, σύμβολο της πόλης, και δύο ζώα που δεν παρουσιάζονται ως διακοσμητικά μοτίβα αλλά με το όνομά τους

Μέχρι να δημοσιευθεί η πλήρης μελέτη, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα αν πρόκειται για πραγματικά κατοικίδια ή για συμβολικές μορφές. Σε κάθε περίπτωση, το εύρημα προσφέρει μια σπάνια, προσωπική ματιά σε μια ρωμαϊκή κατοικία.

ΠΗΓΗ : anatolianarcheology.net

Μήτρου: Νεολιθική παρουσία, 57 στρώματα κατοίκησης και μια ελίτ της Εποχής του Χαλκού που αναδιαμόρφωσε την κοινωνία της

Το αρχαιολογικό νησί της Μήτρου, στον παλιρροϊκό κόλπο της Αταλάντης στη Λοκρίδα, αποκαλύπτει μια αδιάλειπτη ιστορία κατοίκησης από τη Νεολιθική περίοδο έως την Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου. Οι πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι κατά την Εποχή του Χαλκού (1600–1400 π.Χ.) αναδύθηκε μια ισχυρή τοπική ελίτ που αναδιαμόρφωσε τον οικισμό, τις ταφικές πρακτικές και την κοινωνική δομή.

Ένας παλιρροϊκός οικισμός με χιλιάδες χρόνια ιστορίας

Η Μήτρου βρίσκεται σε μικρό νησί που επηρεάζεται από τις παλίρροιες, στον κόλπο της Αταλάντης. Οι επιφανειακές έρευνες δείχνουν ανθρώπινη παρουσία ήδη από τη Νεολιθική περίοδο, με συνεχή κατοίκηση σε όλη την Εποχή του Χαλκού και έως την Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου.

Στο νησί έχουν εντοπιστεί οικισμός, ταφές και μια βάρκα της Εποχής του Χαλκού, ενώ η σημασία του χώρου ενισχύεται από τη σπάνια συνέχεια κατοίκησης μετά την κατάρρευση των μυκηναϊκών ανακτόρων, χωρίς εμφανή διακοπή. Οι ανασκαφές έχουν αποκαλύψει 57 αρχαιολογικά στρώματα, από την Πρώιμη Ελλαδική ΙΙΒ έως τον Ύστερο Πρωτογεωμετρικό (2400–900 π.Χ.).

Η ανάδυση μιας ελίτ της Εποχής του Χαλκού

Κατά την περίοδο 1600–1400 π.Χ., οι επίδοξοι ηγέτες της Μήτρου φαίνεται ότι αναδιαμόρφωσαν τον οικισμό για να ξεχωρίσουν κοινωνικά. Η διεθνής ομάδα της Aleydis Van de Moortel (University of Tennessee) και της Ελένης Ζάχου (Εφορεία Αρχαιοτήτων) αποκάλυψε στοιχεία που δείχνουν οικοδομική αναβάθμιση και επίδειξη κύρους:

– στενοί δρόμοι του Μεσοελλαδικού αντικαθίστανται από πλακόστρωτες οδούς έως 3 μ. πλάτος, πιθανώς με περιορισμένη πρόσβαση

– εντοπίστηκε χαλινάρι για άλογο που έσερνε άρμα — σύμβολο κοινωνικού κύρους, όπως τα σύγχρονα πολυτελή αυτοκίνητα

– η αρχιτεκτονική γίνεται μεγαλιθική, με μεγάλες πέτρες χωρίς κονίαμα

– τα δάπεδα αποκτούν λεπτό επίχρισμα ασβέστη, δείγμα υψηλής τεχνικής

Αλλαγές στις ταφικές πρακτικές

Παραδοσιακά, οι οικογένειες της Μήτρου έθαβαν τους νεκρούς στις ιδιοκτησίες τους. Μετά το 1600 π.Χ., δημιουργείται κοινοτικό νεκροταφείο στα όρια του οικισμού. Ωστόσο, ένα ελίτ οικογενειακό σύνολο κατασκευάζει ιδιωτικό ταφικό συγκρότημα, ξεχωριστό από το κοινό νεκροταφείο — σαφής ένδειξη κοινωνικής διαφοροποίησης.

Πολυτέλεια στην ένδυση και στη διατροφή

Τα ευρήματα δείχνουν ότι η ελίτ της Μήτρου διέθετε:

– κοχύλια Murex, πηγή της πορφυρής βαφής, σύμβολο πλούτου

– εισαγόμενα αγγεία και λεπτεπίλεπτη κεραμική, που υποδηλώνουν εξελιγμένη κουζίνα και πρόσβαση σε τρόφιμα μη διαθέσιμα στον γενικό πληθυσμό

Οι κάτοικοι της Μήτρου είχαν, με όρους της εποχής, το αντίστοιχο των «επώνυμων ρούχων», «πολυτελών εστιατορίων» και «ακριβών οχημάτων».

Η Μήτρου στο δίκτυο της Κεντρικής Ελλάδας

Η Μήτρου συνδέεται με άλλους σημαντικούς οικισμούς της Κεντρικής Ελλάδας, όπως Λευκαντί, Καλαπόδι, Ελάτεια και Πύργος Λιβανατών/Κύνος. Τα κεραμικά του Τελικού Υστεροελλαδικού IIIB2 δείχνουν στενές σχέσεις με τη Θήβα, τόσο σε στυλ όσο και σε λειτουργία των αγγείων.

Σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα, μετά την καταστροφή της Γλα, η Θήβα ενδέχεται να απέκτησε τον έλεγχο της Μήτρου και της ανατολικής Λοκρίδας, εξασφαλίζοντας πρόσβαση στα εμπορικά δίκτυα του βόρειου Ευβοϊκού. Η μυθολογία προσφέρει ενδιαφέρον πλαίσιο: παραδόσεις αναφέρουν ότι ο Ηρακλής και οι Θηβαίοι κατέστρεψαν το σύστημα αποστράγγισης της Κωπαΐδας και ισοπέδωσαν το παλάτι του Ορχομενού.

«Gares aux Gaulois!» – Οι Γαλάτες πέρα από τους μύθους: Αρχαιολογικό ταξίδι σε τέσσερις γαλλικούς σταθμούς και στο Παρίσι

 

Μια μεγάλη δωρεάν έκθεση αφιερωμένη στην αρχαιολογία των Γαλατών ταξιδεύει σε πέντε σιδηροδρομικούς σταθμούς της Γαλλίας, από το Μονπελιέ έως το Παρίσι, προσφέροντας στο κοινό μια νέα, επιστημονικά τεκμηριωμένη εικόνα για τους «Γαλάτες» πέρα από τους μύθους και τις παγιωμένες αντιλήψεις.

Η Inrap παρουσιάζει τη μεγάλη επιστημονική και πολιτιστική δράση «Gares aux Gaulois!», μια έκθεση που αποκαθιστά την πραγματική εικόνα των Γαλατών, μακριά από στερεότυπα και απλουστευμένες αρχαίες αφηγήσεις. Μέσα από ευρήματα, τεχνικές, εμπορικές ανταλλαγές και θρησκευτικές πρακτικές, η έκθεση φωτίζει την πολυπλοκότητα των γαλατικών κοινωνιών και τις σχέσεις τους με Έλληνες, Ετρούσκους και Ρωμαίους.

Οι Γαλάτες: μια πολύμορφη κοινωνία

Οι Γαλάτες δεν αποτέλεσαν ποτέ ενιαίο λαό, αλλά ένα σύνολο ανεξάρτητων φυλών που μοιράζονταν κελτικούς διαλέκτους, συμμαχίες ευκαιρίας και δίκτυα πελατειακών σχέσεων. Κάθε φυλή διέθετε δική της πολιτική ή θρησκευτική πρωτεύουσα, περιβαλλόμενη από αγροτικές κοινότητες.

Ανάμεσα στα εκθέματα ξεχωρίζει μια χάλκινη και κοραλλένια πόρπη (fibule), χρονολογημένη στο 300–275 π.Χ., που βρέθηκε το 2007 σε τάφο γαλατικής πριγκίπισσας στο Orainville (Aisne). Ένα αντικείμενο που μαρτυρά υψηλή τεχνική και κοινωνική θέση.

Τέσσερις σταθμοί – τέσσερις όψεις της Γαλατίας

Η έκθεση ταξιδεύει σε τέσσερις μεγάλους σιδηροδρομικούς σταθμούς της Γαλλίας, προσαρμόζοντας το περιεχόμενο σε κάθε περιοχή.

Montpellier Saint‑Roch

Οι επισκέπτες μεταφέρονται 2.700 χρόνια πίσω, σε μια εποχή έντονων εμπορικών και πολιτισμικών ανταλλαγών με ελληνικούς, ετρουσκικούς και ρωμαϊκούς μεσογειακούς οικισμούς. Οι επιρροές αυτές διαμόρφωσαν καθοριστικά την ιστορία του Λανγκεντόκ.

Angers Saint‑Laud

Η έκθεση εστιάζει στο γαλατικό οππιδούμ της Ανζέ, με τα ευρήματα του ιερού της Allonnes να αποκαλύπτουν σύνθετες λατρευτικές πρακτικές των Andicaves, του αυτόχθονου λαού της περιοχής.

Από αεροφωτογραφίες του 2015 στο Vern‑sur‑Seiche (Ille‑et‑Vilaine) διακρίνονται δύο γαλατικοί περίβολοι: ένας οικιστικός χώρος υψηλού κοινωνικού κύρους και ένας δεύτερος με ίχνη κατοίκησης, γεωργίας και χειροτεχνίας.

Clermont‑Ferrand

Η έκθεση αναδεικνύει τους Arvernes, πέρα από τη μονοδιάστατη εικόνα του Βερκιγγετόριξ. Οχυρώσεις, εισαγόμενα αντικείμενα και αριστοκρατικές ταφές αποκαλύπτουν ένα δίκτυο εμπορίου και τεχνικής δεξιοτεχνίας που εκτείνεται πολύ πέρα από την Auvergne.

Dijon

Στο επίκεντρο βρίσκονται οι Eduens, ο λαός της Βουργουνδίας. Η πρωτεύουσά τους, Bibracte, αποκαλύπτει πλούσια ευρήματα: χάλκινα αντικείμενα, ιταλικές αμφορείς, ελληνικές επιγραφές και τμήματα του περίφημου murus gallicus, ανατρέποντας την εικόνα μιας απομονωμένης, αγροτικής Γαλατίας.

Παρίσι: Η ολοκληρωμένη εμπειρία

Από 1 Σεπτεμβρίου έως 2 Νοεμβρίου 2026, η Gare de Lyon στο Παρίσι θα παρουσιάσει το σύνολο των εκθεμάτων και των αφηγήσεων από τις τέσσερις περιφερειακές στάσεις, προσφέροντας μια πλήρη εικόνα των «προγόνων μας, των Γαλατών».

Ένα αριστούργημα της γαλατικής τέχνης

Ξεχωρίζει η ελληνική οινοχόη από τον τάφο του Πρίγκιπα του Lavau (Aube): μια μαύρη μορφή που απεικονίζει τον Διόνυσο, διακοσμημένη με χρυσή ταινία, ασημένια και χρυσή βάση. Ένα αντικείμενο που συνδυάζει κελτικές και μεσογειακές τεχνικές, αποδεικνύοντας την πολυπολιτισμική φύση της γαλατικής ελίτ.

πηγη: https://www.connaissancedesarts.com/

Αντάνδρος: Αποκαλύφθηκε μνημειακή παλαιοχριστιανική βασιλική 1.600 ετών με ψηφιδωτά και τοιχογραφίες

Στην αρχαία πόλη της Αντάνδρου, στη σημερινή δυτική Τουρκία, οι αρχαιολόγοι φέρνουν στο φως μια μνημειακή εκκλησία του 5ου αιώνα μ.Χ., διακοσμημένη με ψηφιδωτά, τοιχογραφίες και γρανιτένιους κίονες. Το εύρημα προσφέρει νέα στοιχεία για τον ρόλο της πόλης κατά την Παλαιοχριστιανική περίοδο και την εξέλιξή της ως επισκοπική έδρα.

Οι αρχαιολόγοι στην αρχαία Αντάνδρο, στη δυτική Τουρκία, αποκαλύπτουν μια μνημειακή εκκλησία ηλικίας 1.600 ετών, διακοσμημένη με ψηφιδωτά, τοιχογραφίες και γρανιτένιους κίονες, προσφέροντας νέα στοιχεία για τη σημασία της πόλης κατά την πρώιμη χριστιανική εποχή.Ο διευθυντής των ανασκαφών, καθηγητής Gürcan Polat, δήλωσε ότι η έρευνα του 2026 επικεντρώθηκε κυρίως στη βασιλική της Ύστερης Αρχαιότητας, η οποία φαίνεται να χτίστηκε στις αρχές του 5ου αιώνα μ.Χ. Οι ανασκαφές είχαν ξεκινήσει σε προηγούμενες περιόδους, αλλά μεγάλο μέρος της κάτοψης αποκαλύπτεται τώρα.

Μέχρι στιγμής έχει αποκαλυφθεί τμήμα πλάτους περίπου 17 μέτρων. Επειδή το ανατολικό άκρο της εκκλησίας δεν έχει ακόμη εντοπιστεί, το συνολικό μήκος παραμένει άγνωστο, αν και η σωζόμενη αρχιτεκτονική δείχνει ότι πρόκειται για κτήριο ασυνήθιστου μεγέθους.

Οι ογκώδεις γρανιτένιοι κίονες υπογραμμίζουν τον μνημειακό χαρακτήρα της βασιλικής. Στους τοίχους σώζονται ίχνη τοιχογραφιών — με φυτικά μοτίβα και επιμέρους πάνελ — ενώ τα ψηφιδωτά δάπεδα προσφέρουν σημαντικές πληροφορίες για τους δωρητές που χρηματοδότησαν την κατασκευή. Επιγραφές ενσωματωμένες στα ψηφιδωτά δείχνουν ότι μέλη της κοινότητας συνέβαλαν στην ανέγερση του ναού. Σύμφωνα με τον Polat, ένας άνδρας ονόματι     Κανδιδος χρηματοδότησε τα ψηφιδωτά, προσφέροντας μια σπάνια μαρτυρία προσωπικής χορηγίας στην πρώιμη χριστιανική κοινότητα της Αντάνδρου.

Τα δάπεδα διατηρούν επίσης ίχνη μεγάλης πυρκαγιάς: ένα καμένο στρώμα πάχους περίπου 10 εκατοστών πάνω από τα ψηφιδωτά υποδηλώνει ότι η φωτιά ίσως συνέβαλε στην εγκατάλειψη του ναού. Ο Polat εκτιμά ότι η εκκλησία μπορεί να εγκαταλείφθηκε κατά την περίοδο αναταραχής που συνδέεται με τις αραβικές επιδρομές στη δυτική Ανατολία τον 7ο αιώνα. Ωστόσο, οι ακριβείς συνθήκες παραμένουν υπό διερεύνηση.

Αντάνδρος – πόλη ανάμεσα στην Τρωάδα και τη Μυσία

Η Αντάνδρος βρίσκεται κοντά στο σημερινό Altınoluk, στην περιοχή Edremit του Μπαλίκεσιρ, στις νότιες πλαγιές του όρους Ίδη (Kaz Dağı). Η στρατηγική της θέση, με θέα στον κόλπο του Edremit, την έθετε σε σημαντικές διαδρομές που συνέδεαν την Τρωάδα με τη Μυσία και τον ευρύτερο Αιγαιακό κόσμο. Οι ανασκαφές έχουν αποκαλύψει μακρά ιστορία κατοίκησης: νεκροταφείο, οχυρωματικά έργα και κατοικίες της ρωμαϊκής περιόδου με πλούσιες διακοσμήσεις. Από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 διεξάγονται συστηματικές έρευνες, οι οποίες έχουν φέρει στο φως και ένα πρώιμο χριστιανικό βαπτιστήριο ενσωματωμένο σε ρωμαϊκή οικία. Η πόλη εμφανίζεται και στη λογοτεχνία: στην Αινειάδα του Βιργιλίου, ο Αινείας και οι σύντροφοί του κατασκευάζουν πλοία στην Αντάνδρο πριν ξεκινήσουν το ταξίδι τους προς την Ιταλία.

Η χριστιανική ταυτότητα της πόλης

Κατά την Ύστερη Αρχαιότητα, η Αντάνδρος είχε αναπτύξει σαφή χριστιανική ταυτότητα. Εκκλησιαστικές πηγές την καταγράφουν ως επισκοπή υπό τη μητρόπολη της Εφέσου, γεγονός που δείχνει ότι κατείχε σημαντική θέση στην περιφερειακή εκκλησιαστική διοίκηση.

Το νέο μνημειακό κτήριο προσφέρει κρίσιμα αρχαιολογικά δεδομένα για αυτή την περίοδο. Ο Polat θεωρεί ότι η κλίμακα, η διακόσμηση και η θέση της βασιλικής υποδηλώνουν πως ίσως ήταν μία από τις πρώτες και σημαντικότερες εκκλησίες της πόλης.

Καθώς οι ανασκαφές προχωρούν προς το ανατολικό τμήμα, οι αρχαιολόγοι ελπίζουν να αποκαλύψουν πλήρως την κάτοψη και να κατανοήσουν καλύτερα τον ρόλο της εκκλησίας στην παλαιοχριστιανική Αντάνδρο.

Μεξικό: Νέα συμμαχία για την προστασία των υποβρύχιων αρχαιολογικών θησαυρών

 

Το Εθνικό Ινστιτούτο Ανθρωπολογίας και Ιστορίας του Μεξικού (INAH) και το Ερευνητικό Κέντρο Υδροφορέων Κιντάνα Ρόο (CINDAQ) προχωρούν σε μια νέα θεσμική συνεργασία που ενισχύει τη μελέτη, τεκμηρίωση και προστασία των υποβρύχιων αρχαιολογικών χώρων της χώρας. Η συμφωνία μετατρέπει περισσότερα από 20χρόνια κοινής έρευνας σε μια επίσημη συμμαχία με διεθνή αναγνώριση.

Μια συνεργασία που γεννήθηκε μέσα στο πεδίο

Η σχέση των δύο οργανισμών έχει χτιστεί μέσα από κοινές αποστολές, εξερεύνηση σπηλαίων και συστηματική ανταλλαγή τεχνογνωσίας. Ο Ρομπέρτο Χούνκο Σάντσες, επικεφαλής του Τμήματος Υποβρύχιας Αρχαιολογίας του INAH, τονίζει ότι η συμφωνία αναγνωρίζει μια συνεργασία βασισμένη στην εμπιστοσύνη και στην επιστημονική συνέπεια.Το CINDAQ έχει καταστήσει προσβάσιμα στους ερευνητές μερικά από τα πιο απαιτητικά υποβρύχια περιβάλλοντα του Μεξικού, προσφέροντας εξειδίκευση στην κατάδυση σπηλαίων, στη φωτογραμμετρία, στη χαρτογράφηση και στη διαχείριση δεδομένων.

Η Γιουκατάν ως φυσικό αρχείο χιλιάδων ετών

Η Χερσόνησος Γιουκατάν, με το εκτεταμένο δίκτυο σπηλαίων, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα φυσικά αρχεία προϊστορικών και ιστορικών δεδομένων. Η συνεργασία INAH–CINDAQ έχει επιτρέψει την είσοδο σε χώρους που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν απροσπέλαστοι.

Έργα όπως το Hoyo Negro στο Τουλούμ έχουν αποκτήσει διεθνή αναγνώριση, με το πρόγραμμα να λαμβάνει διάκριση Best Practices από την UNESCO το 2023.

Ψηφιακή τεκμηρίωση και νέες τεχνολογίες

Η συνεργασία επεκτείνεται και σε χερσαίους αρχαιολογικούς χώρους όπως το Τσιτσέν Ιτζά και το Εκ Μπαλάμ, όπου έχουν παραχθεί αεροφωτογραφικές χαρτογραφήσεις, φωτογραμμετρικά μοντέλα και πανοραμικές απεικονίσεις. Με τη νέα συμφωνία, η τεκμηρίωση μπορεί να επεκταθεί σε LiDAR, συντήρηση αντικειμένων, ανταλλαγή δεδομένων και εικονική πρόσβαση.

Ο Υποβρύχιος Αρχαιολογικός Άτλας

Η συμφωνία αναμένεται να ενισχύσει τον Υποβρύχιο Αρχαιολογικό Άτλαντα των Σενότε και Πλημμυρισμένων Σπηλαίων, ένα έργο που επιδιώκει να καταγράψει συστηματικά τους υποβρύχιους αρχαιολογικούς πόρους της χώρας.

Τιμή στην Πιλάρ Λούνα

Η ανακοίνωση τιμά την παρακαταθήκη της Πιλάρ Λούνα Ερεγκερένα, πρωτοπόρου της υποβρύχιας αρχαιολογίας στο Μεξικό, η οποία συνέβαλε καθοριστικά στη συνεργασία με έμπειρους δύτες και στη θεμελίωση της σχέσης INAH–CINDAQ.

Μια νέα εποχή για την υποβρύχια αρχαιολογία

Με την επίσημη θεσμοθέτηση της συνεργασίας, INAH και CINDAQ επιδιώκουν να προσφέρουν στους ερευνητές ένα ισχυρότερο πλαίσιο για την εξερεύνηση των πιο δυσπρόσιτων αρχαιολογικών τοπίων του Μεξικού — χώρων όπου η επιστήμη συναντά την κατάδυση, την τεχνολογία και την εξερεύνηση.

πηγη:artdaily.com

Αποκαλύφθηκε η γέφυρα τουΜέγα Κωνσταντίνου στον Δούναβη λόγω εξαιρετικά χαμηλής στάθμης νερού

Εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα νερού στον Δούναβη έφεραν στο φως τμήματα της 1.700 ετών  γέφυρας του Κωνσταντίνου του Μέγα, κοντά στο χωριό Gigen στη βόρεια Βουλγαρία. Αρχαιολόγοι του Περιφερειακού Ιστορικού Μουσείου Πλέβεν αξιοποίησαν τις ασυνήθιστες συνθήκες στις αρχές Αυγούστου για να φωτογραφίσουν και να χαρτογραφήσουν τα ορατά θεμέλια με drones, τεκμηριώνοντας στοιχεία που συνήθως παραμένουν κρυμμένα κάτω από την επιφάνεια του ποταμού.

Τα κατάλοιπα εντοπίζονται δίπλα στην αρχαία Ulpia Oescus, ένα από τα σημαντικότερα ρωμαϊκά κέντρα του Κάτω Δούναβη. Η προσωρινή πτώση της στάθμης προσφέρει μια σπάνια ευκαιρία για άμεση παρατήρηση τμημάτων της γέφυρας στο φυσικό τους περιβάλλον.

Το μνημειακό έργο του Κωνσταντίνου

Η γέφυρα κατασκευάστηκε με εντολή του Κωνσταντίνου του Μέγα, συνδέοντας την Ulpia Oescus στη σημερινή Βουλγαρία με τη Sucidava, κοντά στη σύγχρονη Corabia της Ρουμανίας. Η επίσημη έναρξη λειτουργίας της τοποθετείται στις 5 Ιουλίου 328 μ.Χ., σύμφωνα με ιστορικές πηγές και πρόσφατες αρχαιολογικές μελέτες.

Με συνολικό μήκος άνω των δύο χιλιομέτρων, η γέφυρα συγκαταλέγεται στα πιο φιλόδοξα τεχνικά έργα της ύστερης ρωμαϊκής αρχαιότητας, εξασφαλίζοντας μόνιμη διέλευση στρατευμάτων, εμπορευμάτων και πληροφοριών προς τις βόρειες περιοχές του ποταμού.

Στρατηγική σημασία και σύντομη χρήση

Ο Κάτω Δούναβης αποτελούσε κρίσιμο σύνορο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας αλλά και βασικό διάδρομο επικοινωνίας. Η γέφυρα παρείχε άμεση πρόσβαση σε εδάφη βόρεια του ποταμού.

Ωστόσο, η λειτουργία της φαίνεται πως δεν διήρκεσε πολύ. Το 367 μ.Χ., κατά την εκστρατεία του αυτοκράτορα Ουάλη εναντίον των Γότθων, οι ρωμαϊκές δυνάμεις χρησιμοποίησαν γέφυρα πλοίων, γεγονός που δείχνει ότι η μόνιμη κατασκευή είχε ήδη εγκαταλειφθεί.

Σύγχρονες έρευνες: 27 πιθανοί πυλώνες με σόναρ

Η εικόνα των υποβρύχιων καταλοίπων έχει βελτιωθεί σημαντικά χάρη σε σύγχρονες μεθόδους.

Κατά το πρόγραμμα FAST DANUBE, το 2017, πολυδεσμικός σόναρ εντόπισε 27 πιθανά ίχνη πυλώνων σε μήκος περίπου 820 μέτρων, με μέση απόσταση 30 μέτρων μεταξύ τους.

Το 2022, μαγνητομετρικές έρευνες στη ρουμανική πλευρά αποκάλυψαν επτά επιπλέον ανωμαλίες, πιθανές θέσεις πυλώνων, σε μήκος 210 μέτρων. Η ευθυγράμμισή τους με το βόρειο άκρο της γέφυρας ενίσχυσε την ανασύνθεση της διαδρομής της.

Άμεση παρατήρηση των ρωμαϊκών θεμελίων

Τα τμήματα που αποκαλύφθηκαν τώρα κοντά στο Gigen προσθέτουν κρίσιμα δεδομένα: για πρώτη φορά οι αρχαιολόγοι μπορούν να εξετάσουν απευθείας τμήματα της ρωμαϊκής κατασκευής, αντί μόνο να βασίζονται σε σόναρ, γεωφυσικές ενδείξεις ή ιστορικά σχέδια. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι οι παρατηρήσεις θα βοηθήσουν στην κατανόηση των αλλαγών στη μορφολογία του ποταμού και του τοπίου τα τελευταία 1.700 χρόνια. Όταν η στάθμη του Δούναβη ανέβει ξανά, τα ορατά τμήματα θα καλυφθούν εκ νέου. Προς το παρόν, όμως, η υποχώρηση του ποταμού αποκαλύπτει ένα από τα πιο εντυπωσιακά τεχνικά επιτεύγματα της εποχής του Κωνσταντίνου.

πηγή :anatolianarcheology.net