Ο Κόσμος της Πρωτοπορίας: Η επετειακή έκθεση που αποκαλύπτει το σύμπαν ενός καλλιτεχνικού κινήματος και την ιστορία ενός Έλληνα συλλέκτη

Μια ξεχωριστή έκθεση στην Εθνική Πινακοθήκη  για την Ρώσικη Πρωτοπορία με τίτλο  «Ο Κόσμος της Πρωτοπορίας. Πόλη, Φύση, Σύμπαν, Άνθρωπος»σε ταξιδεύει στο σύμπαν ενός καλλιτεχνικού ρεύματος και μιας εποχής. Μια εικόνα που έχουμε χάρη στον Έλληνα συλλέκτη Γιώργο Κωστάκη. Είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω ξενάγηση από απόγονό του και να μάθω πολλά για τη ζωή και τις περιπέτειες της οικογένειας στο σοβιετικό καθεστώς. 

Το ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι πως η έκθεση, εκτός από τους καλλιτέχνες της ρωσικής πρωτοπορίας, αποκαλύπτει και το παρασκήνιο: πώς ένας Έλληνας διέσωσε έργα-ντοκουμέντα ενός κινήματος που ήταν απαγορευμένο και θα μπορούσε να έχει χαθεί ως καλλιτεχνικός θησαυρός. Για αυτό και η συλλογή του θεωρείται μία από τις σπουδαιότερες συλλογές, η οποία χάρη στον εμπνευσμένο τότε υπουργό Πολιτισμού Θάνο Μικρούτσικο- τα καλά πρέπει να επισημαίνονται- παρέμεινε στην Ελλάδα.

της Μαρίας Αλιμπέρτη

Μια έκθεση με πάνω από 1.000 εκθέματα και πρωτοποριακή μουσειογραφία

Η έκθεση διαθέτει περισσότερα από 1.000 εκθέματα και ξεχωρίζει για τον τρόπο παρουσίασης: οι ενότητες είναι διακριτές, σκηνογραφικά δομημένες, με μια ομολογουμένως επιτυχημένη αρχιτεκτονική προσέγγιση. Ο χώρος είναι φιλικός στον επισκέπτη, με πολλές στάσεις ανάπαυσης, καθίσματα και βιντεοπροβολές, καθώς απαιτείται χρόνος για να απορροφηθούν τα πυκνά οπτικά ερεθίσματα. Αξίζει να αναφερθεί ότι είναι συγκινητικό να βλέπεις και φωτογραφίες του συλλέκτη, από τα οποία οπτικά ντοκουμέντα μπορείς να καταλάβεις πόσο αυθεντικά αγαπούσε τη Τέχνη, χωρίς σπουδές και χωρίς να είνει ειδήμωνας. 

Η συμβολή του Κωστάκη: Πάθος, διάσωση και δικαίωση

Η συμβολή του Γιώργου Κωστάκη είναι τεράστια. Χάρη στο πάθος του διασώθηκαν έργα που η σοβιετική κυβέρνηση είχε απαγορεύσει, επιβάλλοντας τον σοσιαλιστικό ρεαλισμό ως μοναδικό επιτρεπτό καλλιτεχνικό ύφος. Ο Κωστάκης, χωρίς ιδιαίτερη καλλιτεχνική παιδεία, αλλά με σπάνιο ένστικτο, αναγνώρισε την αξία της πρωτοπορίας και αφιερώθηκε στη διάσωσή της. Ήρθε η εποχή που δικαιώθηκε, καθώς οι αντικομφορμιστές καλλιτέχνες αναγνωρίστηκαν διεθνώς για την καλλιτεχνική τους σημασία. Και με αυτό το τρόπο σήμερα μπορούμε να απολαύσουμε στην εν λόγω έκθεση σπουδαίους καλλιτέχνες όπως ήταν οι Kandinsky Vassily,Nikritin Solomon, Puni Ivan, Popova Liubov, Rozanova Olga κ.ά.

Άξιο μνείας είναι ότι η έκθεση αναδεικνύει  πως το διαμέρισμα του Κωστάκη στη Μόσχα λειτούργησε ως ανεπίσημο μουσείο μοντέρνας τέχνης. Το 1977 έφυγε από τη Σοβιετική Ένωση, δωρίζοντας 834 έργα στην Πινακοθήκη Τρετιακόφ. Η συλλογή του ταξίδεψε σε Düsseldorf, Guggenheim και κορυφαία μουσεία της Ευρώπης και της Αμερικής. Το 1995 παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα, αλλάζοντας την ιστορία των μουσειακών θεσμών. Το ελληνικό δημόσιο απέκτησε 1.277 έργα το 2000, ενώ η οικογένεια Κωστάκη δώρισε πάνω από 2.000 αρχειακά τεκμήρια. Σήμερα, η συλλογή και το αρχείο στο MOMus αποτελούν μοναδικό παγκόσμιο πόλο έρευνας για τη ρωσική πρωτοπορία και τον ευρωπαϊκό μοντερνισμό.

Η επέτειος

Η Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου, σε συνεργασία με το MOMus – Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης – Συλλογή Κωστάκη, πραγματοποιεί όχι τυχαία φέτος την επετειακή έκθεση «Ο Κόσμος της Πρωτοπορίας. Πόλη, Φύση, Σύμπαν, Άνθρωπος», αλλά για να τιμήσει τα 30 χρόνια από την πρώτη παρουσίαση της συλλογής στην Ελλάδα. 

Τρεις δεκαετίες μετά η έκθεση επανεξετάζει τη Συλλογή Κωστάκη μέσα από τη σχέση ανθρώπου και περιβάλλοντος, μια θεματική που στη Ρωσία των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα αποτέλεσε κρίσιμο πεδίο καλλιτεχνικής έρευνας. Μέσα απότις θεματικές – Πόλη, Φύση, Σύμπαν – αναδεικνύεται η μετάβαση από τον κανόνα στο πείραμα, από τη σύμβαση στην ουτοπία.

Η δομή της αφήγησης 

Η έκθεση που έχουμε την ευκαιρία σήμερα να απολαύσουμε, ξεδιπλώνεται αφγγηματικά σε ενότητες βοηθώντας τη ροή στο μυαλό του επισκέπτη: 

-Πόλη: Η νέα οργάνωση του χώρου και η αισθητική του Κονστρουκτιβισμού

-Φύση: Η οργανική κίνηση και η επιστροφή στο φυσικό περιβάλλο

-Σύμπαν: Ουτοπία, επιστήμη και νέες κοσμοθεωρίες

-Άνθρωπος: Ο συνδετικός κρίκος των θεματικών

 Ο επισκέπτης μέσα από αυτους τους αφηγηματικούς κύκλους μπορεί να αντιληφθει τις επιδράσεις, την παρατήρηση  και τους πειραματισμούς των καλλιτεχνών, την αλληλεπίδραση περιβάλλοντος και ανθρώπου. Ιδιαίτερα στην ενότητα του Σύμπαντος  ο  θεατής μπορεί να απολαύσει πιο αφηρημένες συνθέσεις  έργα που σχετίζονται με ουτοπικές εξερευνήσεις, κοσμικές θεωρήσεις και την αναπαράσταση της ύλης του διαστήματος. Σουπρεματισμός και Κοσμισμός συνυπάρχουν με επιστημονικές προσεγγίσεις, δημιουργώντας εκρηκτικές συνθέσεις που επαναπροσδιορίζουν την καλλιτεχνική σκέψη.

 

«Μόμπι Ντικ» από την πολυβραβευμένη ομάδα GAFF – Πρεμιέρα τον Οκτώβριο στο θέατρο Νέος Ακάδημος

Το έργο «Μόμπι Ντικ» μεταφέρεται στη σκηνή ως μια σύγχρονη θεατρική εμπειρία που εξερευνά: την εμμονή, τη ματαιοδοξία, την εξουσία, την πίστη, τη βία,την αυτοκαταστροφή.

Η Happy Productions εγκαινιάζει τη συνεργασία της με την πολυβραβευμένη ομάδα GAFF, παρουσιάζοντας μια σύγχρονη θεατρική μεταφορά του αριστουργήματος «Μόμπι Ντικ» του Herman Melville. Η παράσταση, σε σκηνοθεσία και διασκευή της Σοφίας Καραγιάννη, κάνει πρεμιέρα στις 26 Οκτωβρίου στο θέατρο Νέος Ακάδημος, φέρνοντας στη σκηνή ένα σκοτεινό, ποιητικό και βαθιά πολιτικό ταξίδι.

Η GAFF – Μια από τις πιο δυναμικές ομάδες του σύγχρονου θεάτρου

Τα τελευταία χρόνια, η ομάδα GAFF, με βασικούς δημιουργούς τη Σοφία Καραγιάννη και τον Ιωσηφ Ιωσηφίδη, έχει καθιερωθεί ως μία από τις πιο πολυσυζητημένες δυνάμεις του ελληνικού θεάτρου.

Με παραστάσεις όπως «Η Πανούκλα» «Καλά, εσύ σκοτώθηκες νωρίς» «Νεκρές Ψυχές, η GAFF έχει δημιουργήσει ένα προσωπικό θεατρικό σύμπαν έντασης, σωματικότητας και σκοτεινής ποιητικότητας.

Το έργο – Ένα ταξίδι στην ανθρώπινη εμμονή και αυτοκαταστροφή

Στο επίκεντρο βρίσκεται ο καπετάνιος Αχαάβ (Ιωσηφ Ιωσηφίδης), ένας άνθρωπος παραδομένος στην ανάγκη να εκδικηθεί τη λευκή φάλαινα που τον σημάδεψε. Το ταξίδι του Pequod γίνεται μια σκοτεινή κατάβαση στα όρια της ανθρώπινης παράνοιας.

Σκηνοθετική ματιά – Ένας κόσμος θαλασσινός, σκληρός και εφιαλτικός

Η Σοφία Καραγιάννη δημιουργεί ένα σκηνικό περιβάλλον που θυμίζει πλοίο σε αδιάκοπο ταξίδι προς το άγνωστο. Με έντονη σωματικότητα, κινηματογραφική ατμόσφαιρα και πυκνό ηχητικό κόσμο, η παράσταση μετατρέπει τη σκηνή σε μια καθηλωτική εμπειρία υψηλής αισθητικής.

Σημείωμα σκηνοθέτη – Γιατί «Μόμπι Ντικ» σήμερα

Η Καραγιάννη σημειώνει ότι το έργο επιλέχθηκε γιατί «μοιάζει τρομακτικά με τον κόσμο που ζούμε». Ο Αχαάβ γίνεται η μορφή μιας εξουσίας που παρασύρει τους πάντες μέσα από φόβο, όραμα και υπόσχεση σκοπού, ενώ το πλήρωμα συμμετέχει, σιωπά, συναινεί.

Το έργο θέτει κρίσιμα ερωτήματα:Πόσο εύκολα μια κοινωνία παραδίδεται στην παράνοια; Πού αρχίζει η ευθύνη όλων; Ποιον ακολουθούμε και μέχρι πού;

Συντελεστές (αλφαβητικά)

Ιωσήφ Ιωσηφίδης

Διονύσης Λάνης

Δημήτρης Μαμιός

Γιάννης Μάνθος

Χρήστος Παπαδόπουλος

Κωνσταντίνος Πασσάς

Πρεμιέρα: Δευτέρα 26 Οκτωβρίου

Χώρος: Θέατρο Νέος Ακάδημος

Αλκίνοος Ιωαννίδης στο Δημοτικό Θέατρο Λυκαβηττού – Μια ηλεκτρική μουσική γιορτή

Έξι χρόνια μετά την επανένωση της ιστορικής μπάντας του, ο Αλκίνοος Ιωαννίδης επιστρέφει στη σκηνή του Δημοτικού Θεάτρου Λυκαβηττού απόψε στις 21 Σεπτεμβρίου, παρουσιάζοντας ένα πρόγραμμα που συνδυάζει μνήμη, ενέργεια και δημιουργικότητα.

Η συναυλία αποτελεί συνέχεια μιας πορείας 26 ετών, από τις πρώτες κοινές εμφανίσεις και το εμβληματικό live album «Εκτός Τόπου και Χρόνου», μέχρι τη σημερινή ηλεκτρική μουσική εμπειρία.

Μια ζωντανή επιβεβαίωση της σχέσης μουσικών και κοινού

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει αγαπημένα τραγούδια, απρόσμενες διασκευές, αυτοσχεδιασμούς και στιγμές επικοινωνίας που χαρακτηρίζουν τη μακρόχρονη συνεργασία των μουσικών. Η μπάντα, με τον ιδιαίτερο ηλεκτρικό ήχο της, δημιουργεί μια μουσική γιορτή που αναδεικνύει την εξέλιξη και τη συνοχή της ομάδας, αλλά και την αφοσίωση του κοινού.

Συντελεστές της συναυλίας

Μουσικοί  

– Σταύρος Λάντσιας: πλήκτρα

– Μιλτιάδης Παπαστάμου: ηλεκτρικό βιολί

– Γιώτης Κιουρτσόγλου: ηλεκτρικό μπάσο

– Μιχάλης Καπηλίδης: τύμπανα

– Αλκίνοος Ιωαννίδης: ηλεκτρική κιθάρα, φωνή

Τεχνική ομάδα  

– Ηχοληψία: Βαγγέλης Λάππας, Βασίλης Δρούγκας

– Σχεδιασμός φωτισμών: Μαρία Βενετάκη

Εργαστήριο «Τα φιόρα»: Παραδοσιακή κυπριακή τεχνική στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο

 

Μια βιωματική δράση που συνδέει την παράδοση με τη σύγχρονη δημιουργία...Το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο παρουσιάζει την Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου, από 11:00 έως 13:00, το εργαστήριο «Τα φιόρα: Κατασκευή χάντρινου κοσμήματος κεφαλής από την Κύπρο», σε συνεργασία με την Γωγώ Σπ. Καρακούση, υποψήφια διδάκτορα Λαογραφίας του ΕΚΠΑ. Η δράση απευθύνεται σε ενήλικες και προσφέρει μια σπάνια ευκαιρία γνωριμίας με μια παραδοσιακή τεχνική που έχει τις ρίζες της στην κυπριακή λαϊκή τέχνη.

Το εργαστήριο – Βήμα‑βήμα δημιουργία ενός παραδοσιακού κοσμήματος

Οι συμμετέχοντες θα έρθουν σε επαφή με τα υλικά και τα εργαλεία της τεχνικής:βελόνα, κλωστή, χάντρες και μεταλλικό σύρμα. Με καθοδήγηση, θα μάθουν πώς δημιουργούνται τα ανθικά μοτίβα που χαρακτηρίζουν το παραδοσιακό κόσμημα κεφαλής, ακολουθώντας το αυθεντικό σχέδιο της Συλλογής του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου. Η διαδικασία μετατρέπεται σε μια ζωντανή εμπειρία επικοινωνίας και πολιτισμού, όπου η χειροτεχνία συναντά τη λαογραφική γνώση και την προσωπική δημιουργικότητα.

Συμμετοχή – Κράτηση θέσης

Το εργαστήριο δέχεται έως 20 άτομα.

Απαραίτητη κράτηση:

 Τρίτη–Παρασκευή, 10:00–15:00

 kkalaitzi@nhmuseum.gr  

6977606607

Είσοδος ελεύθερη για το εργαστήριο και το Μουσείο.

Τοποθεσία

Μέγαρο Παλαιάς Βουλής  

Σταδίου 13, 10561 Αθήνα

Ιστορικοί Περίπατοι στην Αθήνα από το ΕΙΕ και το Ιστορικό Αρχείο Δήμου Αθηναίων

 Η πόλη ως ζωντανό αρχείο και πεδίο έρευνας...Το Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και το Ιστορικό Αρχείο του Δήμου Αθηναίων εγκαινιάζουν μια σειρά θεματικών ιστορικών περιπάτων στην Αθήνα, από το φθινόπωρο του 2026 έως την άνοιξη του 2027.

Οι δράσεις προσκαλούν το κοινό να γνωρίσει την πόλη μέσα από την αρχειακή τεκμηρίωση, τις πρωτογενείς πηγές και τη ματιά των ερευνητών που αναδεικνύουν τόπους, διαδρομές και όψεις της αθηναϊκής ζωής.

Ο πρώτος περίπατος: «Περπατώντας στην ιστορία του Εθνικού Κήπου»

Ο πρώτος περίπατος θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο 26 Σεπτεμβρίου 2026  στον Εθνικό Κήπος – Εκκίνηση από το ηλιακό ρολόι (είσοδος Λεωφ. Αμαλίας)Ώρα: 17:00 . Με τις ερευνήτριες Ουρανία Πολυκανδριώτη (ΙΙΕ/ΕΙΕ) και Βασιλική Σφήκα (ΙΑΔΑ).

Η περιήγηση, βασισμένη σε ανέκδοτα τεκμήρια και αρχειακές πηγές, φωτίζει τη μετάβαση του Κήπου από ανακτορικό κτήμα σε δημόσιο αστικό τοπίο, αναδεικνύοντας κρίσιμες τομές του 20ού αιώνα:

– τη χωρική οικειοποίηση στον Μεσοπόλεμο,

– τη νέα κοινωνική γεωγραφία της αναψυχής,

– τη μάχη για επιβίωση στην Κατοχή,

– την ανασυγκρότηση της μεταπολεμικής Αθήνας.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στα γλυπτά και τις προτομές του Κήπου, τη σημασία τους και τον ιστορικό χρόνο της τοποθέτησής τους.

Συμμετοχή – Δήλωση ενδιαφέροντος

 Για συμμετοχή απαιτείται συμπλήρωση της φόρμας:

https://docs.google.com/.../1FAIpQLSchG6.../viewform  

 Θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας – η φόρμα κλείνει στις 40 συμμετοχές.