Αρχαία Αττούδα: Σπάνια σαρκοφάγος με ανάγλυφο Σειληνού αποκαλύπτει άγνωστες ταφικές πρακτικές

Η ανακάλυψη μιας σπάνιας τερακότα σαρκοφάγου στην αρχαία Αττούδα της  σημερινής δυτικής Τουρκίας προσφέρει μια μοναδική ματιά στις ταφικές αντιλήψεις και τις θρησκευτικές πρακτικές που επικρατούσαν στην Ανατολία πριν από σχεδόν δύο χιλιετίες. Το εύρημα, που φέρει στο καπάκι του ένα μικροσκοπικό αλλά εξαιρετικά λεπτοδουλεμένο ανάγλυφο του Σειληνού, του ηλικιωμένου συντρόφου του Διονύσου, θεωρείται ότι λειτουργούσε ως συμβολική προστασία για τον νεκρό. Η παρουσία του σε ένα τοπικής παραγωγής πήλινο σκεύος ανατρέπει όσα γνωρίζαμε για την εικονογραφία των ταφικών μνημείων της περιοχής.

Η ανακάλυψη στην περιοχή Musalla

Η σαρκοφάγος εντοπίστηκε το 2023 κατά τη διάρκεια επιφανειακών ερευνών στην περιοχή Musalla, νότια του αρχαίου οικισμού. Τα θραύσματά της είχαν μετατοπιστεί από την αρχική τους θέση λόγω γεωργικών δραστηριοτήτων, γεγονός που δυσκολεύει την ακριβή χρονολόγηση. Παρ’ όλα αυτά, έξι σωζόμενα κομμάτια αποκαλύπτουν σημαντικές λεπτομέρειες: κοκκινωπό πήλινο υλικό, ανάγλυφες διακοσμητικές ταινίες, οριζόντιες λαβές και κυλινδρικό σώμα με διάμετρο 55–60 εκατοστά. Τα χαρακτηριστικά αυτά συνδέουν τη σαρκοφάγο με μια ευρύτερη παράδοση παραγωγής κεραμικών ταφικών σκευών στη δυτική Ανατολία.

Το μοναδικό ανάγλυφο του Σειληνού

Ανάμεσα στα θραύσματα, το καπάκι ξεχωρίζει χάρη σε μια μικρή ανδρική κεφαλή υψηλού ανάγλυφου, ύψους μόλις 4,8 εκατοστών. Τα έντονα μάτια, η φαρδιά μύτη, τα σαφώς σχηματισμένα χείλη και η κοντή γενειάδα παραπέμπουν άμεσα στον Σειληνό, μια μυθολογική μορφή που συνδέεται με τη σοφία, τη μέθη και την προστασία. Παρότι οι κυλινδρικές πήλινες σαρκοφάγοι είναι γνωστές από διάφορους οικισμούς της περιοχής, δεν έχει καταγραφεί άλλη ανάλογη απεικόνιση του Σειληνού, γεγονός που καθιστά το εύρημα μοναδικό και εξαιρετικά σημαντικό για την κατανόηση της τοπικής εικονογραφίας.

Η ελληνιστική Αττούδα

Η Αττούδα ήταν ελληνιστική πόλη, ιδρυμένη πιθανότατα τον 2ο αιώνα π.Χ., σε μια περιοχή όπου η ελληνική γλώσσα και ο πολιτισμός κυριαρχούσαν. Βρισκόταν στα σύνορα Καρίας και Φρυγίας, σε στρατηγική θέση που της επέτρεψε να εξελιχθεί σε εμπορικό κόμβο κατά τη ρωμαϊκή εποχή, συνδέοντας την Αφροδισιάδα με τη Λαοδίκεια. Η πόλη διέθετε δικό της νομισματοκοπείο, με επιγραφές όπως «ΙΕΡΑ ΒΟΥΛΗ ΑΤΤΟΥΔΕΩΝ», ενώ η λατρεία θεοτήτων όπως ήταν ο Ασκληπιός, ο Μήνας και ο Σειληνός ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένη.

Διονυσιακή εικονογραφία και τοπική ταυτότητα

Το ανάγλυφο του Σειληνού δεν αποτελεί μεμονωμένο εύρημα. Μια δεύτερη πήλινη κεφαλή Σειληνού είχε εντοπιστεί παλαιότερα στη νεκρόπολη της πόλης και φυλάσσεται στο Μουσείο Ντενιζλί. Επιπλέον, ρωμαϊκά νομίσματα της Αττούδας απεικονίζουν τον Διόνυσο με θύρσο, κάνθαρο και πάνθηρα, ενώ επιγραφές μαρτυρούν ότι μέλος της οικογένειας των Καρμινίων υπηρέτησε ως ιερέας του Διονύσου Καθηγεμόνος στην Έφεσο. Τα στοιχεία αυτά αποδεικνύουν ότι η διονυσιακή λατρεία είχε έντονη παρουσία στην περιοχή και πιθανότατα επηρέαζε τις ταφικές παραδόσεις.

Τι σημαίνει η παρουσία του Σειληνού στη σαρκοφάγο;

Το εύρημα εγείρει ερωτήματα σχετικά με την ελευθερία των τοπικών εργαστηρίων να ενσωματώνουν θρησκευτικές εικόνες σε τυποποιημένες ταφικές φόρμες. Η σαρκοφάγος της Αττούδας δείχνει ότι οι κοινότητες της  Ανατολίας μπορούσαν να ενσωματώνουν οικείες μυθολογικές μορφές σε καθημερινά ταφικά αντικείμενα, δημιουργώντας ένα μίγμα παράδοσης και προσωπικής έκφρασης. Παρά την απώλεια του αρχαιολογικού της πλαισίου, το εύρημα προσφέρει μια σπάνια ματιά στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι της εποχής αντιλαμβάνονταν την προστασία και τη μετάβαση στον θάνατο.

πηγή: anatolianarcheology.net

Θεόφιλος sold – Μια βαθιά ανθρώπινη παράσταση

Παράσταση ανθρωποκεντρική, επικεντρωμένη στον γήινο Θεόφιλο και όχι στον αποθεωμένο καλλιτέχνη... το σκηνικό ανέβασμα του  Θεόφιλος sold στο ΜΙΝΙ Πειραιώς 131 μαγεύει το φιλότεχνο κοινό.Το κουβάρι ξετυλίγεται απαλά, χάρη στους ταλαντούχους Χάρη Χαραλάμπους Καζέπη, που ενσαρκώνει τον Θεόφιλο, καθώς και την ηθοποιό Αριάδνη Κωνσταντακοπούλου.

Μοναδική αφήγηση

Με ανάλαφρη διάθεση ξεδιπλώνεται επί σκηνής η ζωή του ζωγράφου, με την ευαίσθητη ματιά της Όλιας Λαζαρίδου και με ροπή στο χιούμορ αλλά και στην εμβάθυνση των ηθών και της παράδοσης της εποχής του καλλιτέχνη. Με χάρισμα αφηγηματικότητας, ο πρωταγωνιστής μάς πήγε στην παιδική ηλικία, στα πρώτα καλλιτεχνικά σκιρτήματα, μοιράστηκε τον πόνο από το μπούλινγκ που βίωνε ο καλλιτέχνης ως παιδί, τις  δυσκολίες που του επέφερε ο τραυλισμός. Η εξιστόρηση όμως είχε και πιο συγκινητικά σημεία: Το πώς πήρε μαθήματα ζωής από τον παππού που τον μύησε στην Τέχνη, πώς αγάπησε να αποδίδει μορφές, να δίνει ανάσα.

Η ζωή τον έφερε στη Σμύρνη και στον Βόλο, και από εκεί στη φτώχεια του επαναπατρισμού. Η Τέχνη τον τραβούσε. Η ανάγκη του να φύγει από τον τόπο, να ανοίξει τα φτερά του, τελικά τον απογοήτευσε και ο νόστος τον πρόδωσε καθώς η ζωή του στη Λέσβο μετά τον γυρισμό του χειροτέρεψε. 

Ρεαλισμός, φόρτιση και συγκίνηση

Το κείμενο της παράστασης του Σαμσών Ρακά είναι καλογραμμένο, με ρεαλισμό που ισορροπεί με φόρτιση και συγκίνηση. Προσωπικά με άγγιξε η ατάκα: «Οι καραβοτσακισμένοι, οι αταξίδευτοι». Κι αναρωτήθηκα:  Ποιος είναι τελικά πιο πληγωμένος: αυτός που μάτωσε από το ταξίδι ή αυτός που ένιωσε να βαλτώνει σε ένα τόπο;

Η παράσταση αναδεικνύει και άλλα νοήματα όπως  τη γνησιότητα και αυθεντικότητα του λαϊκού καλλιτέχνη που δεν είχε ανάγκη τα χρήματα για να κάνει Τέχνη. Η φουστανέλα «δεν έχει τσέπες» — μια φουστανέλα βρώμικη, είχε ο Θεοφιλος από τον μόχθο της ζωής.

Ερμηνεία και σκηνοθεσία

Ο  βραβευμένος Χαραλάμπους απέδωσε αρμονικά την προσωπικότητα του Θεόφιλου, με επιδεξιότητα ερμήνευσε, τραγούδησε, έπαιξε μουσικά όργανα. Έχει άλλωστε ιδναική εμφάνιση για αυτό τον ρόλο. Η σκηνοθεσία της Όλιας Λαζαρίδου  και η σκηνογραφία της Κατερίνας Γιάννακα προδίδουν ένα άρτιο αισθητικό αποτέλεσμα, με αποκορύφωμα τις προβολές έργων του Θεόφιλου. Η Αριάδνη Κωνσταντακοπούλου βοηθά καθοριστικά στην αφηγηματική εξέλιξη του έργου αλλά και με την ερμηνευτική παορυσία της κερδίζει το κοινό. 

Πολλά σκηνογραφικά ευρήματα που δεν θέλω να προδώσω, με κέρδισαν και   αξίζει κάθε θεατής να τα ανακαλύψει μόνος του.

«Μεσολόγγι 1826–2026. Έξοδος: Πορεία προς την Ελευθερία» – Νέα έκθεση στο Ίδρυμα Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα

 

Το Ίδρυμα Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα παρουσιάζει μια μεγάλη επετειακή έκθεση αφιερωμένη στα 200 χρόνια από την Έξοδο του Μεσολογγίου, συνδυάζοντας ιστορικά κειμήλια και σύγχρονη εικαστική δημιουργία. Η έκθεση επιχειρεί να φωτίσει τη διαχρονική σημασία του γεγονότος μέσα από έργα καταξιωμένων καλλιτεχνών και αυθεντικά τεκμήρια του 19ου αιώνα.

Έκθεση «Μεσολόγγι 1826–2026. Έξοδος: Πορεία προς την Ελευθερία» στο Ίδρυμα Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα

Από τις 30 Οκτωβρίου 2026 έως τις 31 Ιανουαρίου 2027, το Ίδρυμα Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα και της Νεότερης Ιστορίας της Μακεδονίας (ΙΜΜΑ) διοργανώνει την έκθεση «Μεσολόγγι 1826–2026. Έξοδος: Πορεία προς την Ελευθερία», με αφορμή τη συμπλήρωση 200 ετών από την ηρωική Έξοδο του Μεσολογγίου. Η έκθεση τελεί υπό την αιγίδα του Προέδρου της Δημοκρατίας, κ. Κωνσταντίνου Αν. Τασούλα.

Τα εγκαίνια θα πραγματοποιηθούν την Παρασκευή 30 Οκτωβρίου 2026, στις 18:30, από τον Υφυπουργό Εσωτερικών, αρμόδιο για θέματα Μακεδονίας και Θράκης, κ. Κωνσταντίνο Π. Γκιουλέκα, στην αίθουσα πολλαπλών εκδηλώσεων «Αλέξανδρος Χαΐτογλου» του Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα.

Η έκθεση συνιστά μια πολυεπίπεδη αφήγηση που συνδυάζει την ιστορική μνήμη με τη σύγχρονη εικαστική δημιουργία. Εξερευνά τον τρόπο με τον οποίο η Έξοδος εγγράφηκε στη συλλογική συνείδηση και συνέχισε να εμπνέει γενιές καλλιτεχνών. Αγωνία, προσδοκία, δοκιμασία, υπέρβαση και αυτοθυσία συνθέτουν το εικαστικό και ιστορικό τοπίο που αναδεικνύεται μέσα από τα έργα και τα τεκμήρια.

Η έκθεση πραγματοποιείται σε συνεργασία με το Κέντρο Λόγου και Τέχνης – Μουσείο «Διέξοδος», θεματοφύλακα της ιστορίας και της πολιτιστικής κληρονομιάς του Μεσολογγίου. Από τις συλλογές του παρουσιάζονται κοσμήματα και ενδυμασίες του 19ου αιώνα, φιλελληνικά τεκμήρια και αντικείμενα καθημερινής ζωής, προσφέροντας μια αυθεντική ματιά στην εποχή.

Η σύγχρονη οπτική

Σε διάλογο με τα ιστορικά κειμήλια παρουσιάζονται έργα των Γιάννη Αδαμάκη, Στέφανου Δασκαλάκη, Ειρήνης Κανά, Νεκτάριου Παχιαδάκη, Αλέκου Φασιανού και Γιάννη Ψυχοπαίδη, καθώς και φωτογραφίες του Νίκου Σιάμου. Η συνύπαρξη ιστορικής μαρτυρίας και καλλιτεχνικής ερμηνείας δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου το παρελθόν αποκτά νέα δυναμική και σύγχρονη απήχηση.

Την επιμέλεια της έκθεσης υπογράφουν η Καθηγήτρια και Αντιπρύτανις ΠΑΜΑΚ, Διευθύντρια του ΚΕΜΙΤ–ΙΜΜΑ, Σταυρούλα Μαυρογένη, και η Αθηνά Παυλίδου, Φιλόλογος – Μουσειολόγος και Διευθύντρια του ΙΜΜΑ. Η υλοποίηση της έκθεσης υποστηρίζεται από τον Γιώργο Παπαγεωργίου και τη Ζωή Ψαρρά Παπαγεωργίου, καθώς και τις εταιρείες Alumil και Isomat Greece.

Η επέτειος των 200 χρόνων από την Έξοδο αποτελεί αφορμή για έναν ουσιαστικό διάλογο ανάμεσα στην Ιστορία και την Τέχνη. Η έκθεση αναδεικνύει τη δύναμη της καλλιτεχνικής δημιουργίας ως μέσο ερμηνείας και συγκίνησης, προσκαλώντας τον επισκέπτη σε μια βιωματική προσέγγιση του ιστορικού γεγονότος και των αξιών που εξακολουθούν να μας αφορούν.

Την έκθεση συνοδεύει κατάλογος σε γραφιστική επιμέλεια του Studio Hervik, ενώ παράλληλο πρόγραμμα ξεναγήσεων και διαλέξεων θα προσφέρει στο κοινό τη δυνατότητα να εμβαθύνει στο ιστορικό γεγονός και τις καλλιτεχνικές του αναγνώσεις.

Chanel και Μ+ υλοποιούν το «Pioneering Visions» για την ανάδειξη της σύγχρονης ασιατικής τέχνης

Η Chanel ενισχύει την παρουσία της στον πολιτιστικό χάρτη της Ασίας, επεκτείνοντας τη συνεργασία της με το Μ+ του Χονγκ Κονγκ και εγκαινιάζοντας την πρωτοβουλία «Pioneering Visions». Το νέο πρόγραμμα θα αναδείξει καλλιτέχνες που έχουν συμβάλει καθοριστικά στη διαμόρφωση της σύγχρονης τέχνης και της οπτικής κουλτούρας στην Ασία.

Η Chanel και το Μ+ εγκαινιάζουν την πρωτοβουλία «Pioneering Visions» 

Στο επίκεντρο της νέας συμφωνίας βρίσκεται η πρωτοβουλία «Pioneering Visions», ένα πρόγραμμα που θα φωτίσει καλλιτέχνες των οποίων το έργο έχει επηρεάσει τη σύγχρονη τέχνη και την οπτική κουλτούρα, με ιδιαίτερη έμφαση σε δημιουργούς από το Χονγκ Κονγκ, την ηπειρωτική Κίνα και την ευρύτερη Ασία. Η πρώτη έκθεση του προγράμματος θα είναι η Sarah Sze: Centrifuge, μια ατομική παρουσίαση που θα ανοίξει τον Φεβρουάριο του 2027 στη M+ Focus Gallery. Η πρωτοβουλία θα περιλαμβάνει επίσης ομιλίες καλλιτεχνών, προβολές, εργαστήρια και μια ψηφιακή πλατφόρμα με έργα από τη συλλογή του μουσείου.Οι οικονομικοί όροι της διευρυμένης συνεργασίας δεν έχουν δημοσιοποιηθεί.

Για τη Chanel, η συμφωνία αποτελεί ακόμη ένα βήμα στη διεύρυνση της πολιτιστικής της παρουσίας μέσω του Chanel Culture Fund, ο οποίος στηρίζει προγράμματα στο British Film Institute, στο Hamburger Bahnhof του Βερολίνου και στη Μπιενάλε της Βενετίας.

Η Yana Peel, πρόεδρος τεχνών, πολιτισμού και κληρονομιάς της Chanel, χαρακτήρισε το Μ+ ως έναν από τους πρώτους θεσμικούς συνεργάτες της εταιρείας στην Ασία, υπογραμμίζοντας τον ρόλο του μουσείου στη διαμόρφωση του Χονγκ Κονγκ ως διεθνούς πολιτιστικού κέντρου. Όπως σημείωσε, μετά από επιτυχημένα προγράμματα αφιερωμένα στην κινούμενη εικόνα, η συνεργασία διευρύνεται: «Το Μ+ είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα μουσείο· είναι το επίκεντρο του διαλόγου εντός της Ασίας και μεταξύ Ασίας και κόσμου».

Η συνεργασία έχει ήδη αποδώσει απτά αποτελέσματα

Από το 2023, η Chanel έχει χρηματοδοτήσει την αποκατάσταση εννέα ταινιών μεγάλου μήκους από το Χονγκ Κονγκ, οι οποίες έχουν προβληθεί σε περισσότερες από 130 προβολές διεθνώς. Το μουσείο έχει επίσης αποκτήσει 60 πειραματικά έργα κινούμενης εικόνας, σχεδόν τα μισά από δημιουργούς του Χονγκ Κονγκ. Παράλληλα, η Chanel έχει στηρίξει ανώτερη επιμελητική θέση αφιερωμένη στην κινούμενη εικόνα, καθώς και το Asian Avant-Garde Film Festival του μουσείου, που έχει προσελκύσει πάνω από 10.300 συμμετέχοντες σε τρεις διοργανώσεις από το 2024.

 M+ Museum Hong Kong

Οι δράσεις αυτές θα συνεχιστούν στο πλαίσιο της νέας συμφωνίας. Και οι εννέα αποκατεστημένες ταινίες θα προβληθούν στο Μ+ τον Νοέμβριο, ενώ έξι ακόμη ταινίες από την Ασία αναμένεται να κυκλοφορήσουν μέσω του προγράμματος αποκατάστασης το 2027. Η διευθύντρια του Μ+, Suhanya Raffel, δήλωσε ότι η διευρυμένη συνεργασία θα επιτρέψει στο μουσείο να υπερβεί την αρχική του εστίαση στον κινηματογράφο και να εξερευνήσει συνδέσεις μεταξύ διαφορετικών καλλιτεχνικών πρακτικών.

 M+ Museum Hong Kong

Η ανακοίνωση έρχεται καθώς το Μ+, που άνοιξε το 2021, πλησιάζει την πέμπτη επέτειό του. Σχεδιασμένο από τους Herzog & de Meuron, το παραθαλάσσιο μουσείο φιλοξενεί περισσότερα από 9.000 έργα σύγχρονης τέχνης, αρχιτεκτονικής, σχεδίου και κινούμενης εικόνας, συμπεριλαμβανομένης της συλλογής M+ Sigg με έργα σύγχρονης κινεζικής τέχνης.

πηγή: www.artnews.com

Παρουσίαση του βιβλίου «Από το ανοίκειο στο οικείο» της Βασιλικής Ρούσκα στον Αρμό

Οι Εκδόσεις Αρμός παρουσιάζουν στη Θεσσαλονίκη το νέο βιβλίο της Βασιλικής Ρούσκα, «Από το ανοίκειο στο οικείο», ένα έργο που εξερευνά τις μεταβάσεις της ανθρώπινης εμπειρίας από το ξένο και απροσδόκητο προς το γνώριμο και προσωπικά αναγνωρίσιμο. Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη 12 Νοεμβρίου, στις 18:30, στο βιβλιοπωλείο του Αρμού, προσφέροντας στο κοινό την ευκαιρία να γνωρίσει από κοντά τη συγγραφέα και να ακούσει μια πολυφωνική προσέγγιση στο περιεχόμενο του βιβλίου.

Φωτογραφική αναζήτηση φωτός, μια «αποφασιστική στιγμή» μεταξύ θανάτου και ζωής. Η παρούσα έρευνα αποτελεί μια διαλογική πορεία αναζήτησης και ανανοηματοδότησης των οικουμενικών όρων ανοίκειο–οικείο υπό το θεολογικό και φωτογραφικό πρίσμα.

Το φωτογραφικό έργο του Fazal Sheikh (1965), σε διάλογο με τα θεολογικά πράγματα, έρχεται να φωτίσει τις σκιές βεβαιοτήτων και αμφιβολιών σχετικά με τις δυνατότητες της επιστήμης της Θεολογίας. Πρόσωπα–ετερότητες στα φωτογραφικά πορτρέτα του Fazal Sheikh ξεπερνούν την ανωνυμία της ανοίκειας ταυτότητας και περνούν στο οικείο σύμπαν του θεολογικού τρόπου, στην αισθητική τέρψη και στην ερμηνευτική επεξήγηση.

Οι ομιλητές της εκδήλωσης

Στην παρουσίαση θα συμμετάσχουν διακεκριμένοι επιστήμονες και άνθρωποι του πολιτισμού, οι οποίοι θα φωτίσουν διαφορετικές πτυχές του βιβλίου μέσα από τις ειδικότητές τους. Ο Πέτρος Παναγιωτόπουλος, Αναπληρωτής Καθηγητής του Τμήματος Θεολογίας του ΑΠΘ, θα αναφερθεί στις φιλοσοφικές και υπαρξιακές διαστάσεις του έργου. Η Θάλεια Στεφανίδου, ιστορικός και κριτικός τέχνης, θα εξετάσει τις αισθητικές και πολιτισμικές αναφορές που διατρέχουν το βιβλίο. Η Ηρώ Κατσαρίδου, Επίκουρη Καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης στο Τμήμα Εικαστικών και Εφαρμοσμένων Τεχνών του ΑΠΘ, θα προσεγγίσει το έργο μέσα από το πρίσμα της εικαστικής σκέψης και της σύγχρονης θεωρίας.Τέλος, η ίδια η συγγραφέας θα μιλήσει για τη δημιουργική διαδικασία, τις θεματικές της έρευνάς της και τις προσωπικές αφετηρίες που οδήγησαν στη συγγραφή του βιβλίου.

Ο χώρος και η σημασία της εκδήλωσης

Το βιβλιοπωλείο του Αρμού στη Θεσσαλονίκη αποτελεί έναν από τους πιο δραστήριους πυρήνες βιβλίου και πολιτισμού στην πόλη, φιλοξενώντας συχνά παρουσιάσεις που ενθαρρύνουν τον διάλογο ανάμεσα σε δημιουργούς και αναγνώστες. Η παρουσίαση της Βασιλικής Ρούσκα εντάσσεται σε αυτή τη σταθερή παράδοση, προσφέροντας μια βραδιά αφιερωμένη στη σκέψη, την τέχνη και τη λογοτεχνική αναζήτηση.