Ο νέος Βρετανός πρωθυπουργός έχει στηρίξει επανειλημμένα την επιστροφή των Γλυπτών – αλλά η διαδικασία παραμένει περίπλοκη και εξαρτάται από το νομικό πλαίσιο των εθνικών μουσείων.Το 2023, ο Άντι Μπέρναμ – τότε δήμαρχος του Greater Manchester – είχε γράψει στο Twitter: «Στείλτε τα πίσω, χωρίς όρους. Ας χρησιμοποιήσουμε τον πολιτισμό για να αλλάξουμε τον τρόπο που η Βρετανία γίνεται αντιληπτή στον κόσμο.»
Σήμερα, ο ίδιος άνθρωπος είναι πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου, και η δήλωση αυτή έχει αναζωπυρώσει τις ελπίδες όσων αγωνίζονται για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη απ’ όσο φαίνεται.
Οι τότε προσπάθειες και οι φρούδες ελπίδες
Ο Μπέρναμ έχει στηρίξει κάθε Early Day Motion υπέρ της επιστροφής των Γλυπτών από το 2001, όταν μπήκε στη Βουλή των Κοινοτήτων. Παρ’ όλα αυτά, καμία από αυτές τις προτάσεις δεν πέρασε ποτέ.
Ακόμη και με έναν πρωθυπουργό που δηλώνει θετικός, η επιστροφή των Γλυπτώνδεν είναι τόσο κοντά όσο πιστεύουν ορισμένοι. Το ζήτημα δεν αφορά μόνο πολιτική βούληση, αλλά και το νομικό πλαίσιο που δεσμεύει τα εθνικά μουσεία της Βρετανίας.
Βήμα πρώτο: Αλλαγή του νόμου για τις εθνικές συλλογές
Σήμερα, οι εθνικοί οργανισμοί – όπως το British Museum – απαγορεύεται να απομακρύνουν αντικείμενα από τις συλλογές τους, εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις (διπλότυπα, αντικείμενα «ακατάλληλα», έργα που χάθηκαν στη ναζιστική περίοδο, ανθρώπινα κατάλοιπα).
Αυτό δημιουργεί ένα παράδοξο: Τι γίνεται με αντικείμενα που αφαιρέθηκαν βίαια, ή με κειμήλια που εκλάπησαν από οικογένειες;
Ο διευθυντής του V&A, Sir Tristram Hunt, έχει χαρακτηρίσει το ισχύον πλαίσιο «παρωχημένο και παιδαριώδες», τονίζοντας ότι οι διαχειριστές των μουσείων βρίσκονται σε νομικά αδιέξοδα όταν αντιμετωπίζουν περιπτώσεις με ισχυρό ηθικό βάρος.
Το 2022, η κυβέρνηση εξαίρεσε τα εθνικά μουσεία από τον νέο Charities Act, ο οποίος θα τους επέτρεπε να λάβουν αποφάσεις βασισμένες σε «ηθική υποχρέωση». Η λύση θα μπορούσε να δοθεί με ένα απλό Statutory Instrument που θα άρει αυτή την εξαίρεση.
Βήμα δεύτερο: Ενίσχυση της έρευνας προέλευσης
Η συστηματική έρευνα προέλευσης (provenance research) είναι κρίσιμη για να γνωρίζουν τα μουσεία πώς και από πού απέκτησαν τα αντικείμενα τους. Σήμερα, μόνο το V&A έχει επίσημο ρόλο σε αυτό.Η πρόταση της Anne Webber (Commission for Looted Art in Europe) είναι να προσληφθεί ένας κεντρικός ειδικός προέλευσης, που θα υποστηρίζει όλα τα μουσεία της χώρας. Το κόστος είναι μικρό σε σχέση με τις τιμές της αγοράς τέχνης, ενώ η αξία για τις δημόσιες συλλογές είναι τεράστια.
Τι σημαίνει αυτό για τα Γλυπτά του Παρθενώνα;
Ακόμη και με έναν πρωθυπουργό που έχει εκφραστεί υπέρ της επιστροφής, οι διαχειριστές του British Museum δεν δεσμεύονται από την κυβέρνηση. Το μουσείο λειτουργεί ως ανεξάρτητος οργανισμός και δεν μπορεί να υποχρεωθεί να επιστρέψει τα Γλυπτά. Επιπλέον, η υπόθεση είναι τόσο περίπλοκη που δύσκολα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί «ηθική υποχρέωση» υπό το Charities Act. Άρα, η λύση δεν είναι η άμεση επιστροφή, αλλά η διαπραγμάτευση.
Ο Σερ Κιρ Στάρμερ είχε δηλώσει ότι η κυβέρνησή του δεν θα εμπλακεί αν υπάρξει συμφωνία μεταξύ British Museum και ελληνικής κυβέρνησης. Όμως οι διαπραγματεύσεις πάγωσαν.
Ωστόσο, η νέα κυβέρνηση θα πρέπει να παίξει διευκολυντικό ρόλο: όχι να πιέσει, αλλά να εξασφαλίσει ότι οι συνομιλίες προχωρούν με συνέπεια και διαφάνεια. Χωρίς αυτό, η μακροβιότερη πολιτιστική διαμάχη στον κόσμο δύσκολα θα λυθεί.
https://spectator.com/
