Η νέα παραγωγή του Θεάτρου Νέος Κόσμος μετατρέπει το κλασικό έργο του Ίψεν σε μια εμπειρία που τη νιώθεις στο στομάχι σου. «Ο Εχθρός του Λαού» σε σκηνοθεσία του Τόμας Όστερμάιερ παρουσιάζεται ως ένα πολιτικό, βαθιά ρεαλιστικό δράμα που μοιάζει να έχει γραφτεί για τη σημερινή εποχή, φωτίζοντας με οξύτητα τις παγίδες, τα διλήμματα και τις τοξικότητες της σύγχρονης κοινωνίας. Οι ερμηνείες είναι εκρηκτικές, η ενέργεια αδιάκοπη και η παράσταση λειτουργεί σαν καθρέφτης που δεν χαρίζεται σε κανέναν.
της Μαρίας Αλιμπέρτη
Η αλληγορία του μολυσμένου νερού μετατρέπεται σε σχόλιο για μια δηλητηριασμένη κοινωνία, που τα μηνύματα που κυριαρχούν είναι τοξικά και η συλλογικότητα έχει κατακερματιστεί σε αδύναμα, αποχαυνωμένα άτομα. Η παράσταση αναδεικνύει με οξύτητα πώς η αποδυνάμωση των μελών μιας κοινότητας τα καθιστά πιο υπάκουα, πιο εύκολα στη χειραγώγηση και πιο πρόθυμα να θυσιάσουν την αλήθεια για χάρη μιας επίπλαστης ευημερίας. Τα νοήματα αναδεικνύουν ο σαρωτικός Κωνσταντίνος Μπιμπής στον ρόλοπ του Δρ. Στόκμαν), ο Μιχάλης Οικονόμου ως ναρκισσιστής πολιτικός, η Λένα Παπαληγούρα ως ισαποστάκιας εκδότρια εφημερίδας και επιχειρματίας, αλλά και με τις μοναδικές ερμηνείες δίνουν παλμό στην παράσταση οι Ιερώνυμος Καλετσάνος, Στέλιος Δημόπουλος, Άλκηστις Ζιρώ και Ιάσονας Άλυ
Οι «μεγάλες ιδέες» που ξεφτίζουν
Στο έργο ξετυλίγονται τα κουβάρια πολλών «μεγάλων ιδεών» και «καλών υποθέσεων». Το γενικό συμφέρον, η δημοσιογραφία που υποτίθεται ότι ενημερώνει και απελευθερώνει, η πλειοψηφία με τα «δίκια» της και την άνεσή της. Όλα αυτά, όταν ξεμασκαρεύονται, αφήνουν πίσω τους δύο λεπτές κλωστές: Τα κοινωνικά ψεύδη και τον καιροσκοπισμό. Η παράσταση το δείχνει με τρόπο που δεν επιτρέπει στον θεατή να μείνει αμέτοχος.
Η πλοκή ως μηχανισμός αποκάλυψης
Ο γιατρός Στόκμανν ανακαλύπτει ότι τα λουτρά της πόλης –η βασική πηγή εισοδήματος και υπερηφάνειας– είναι μολυσμένα. Αντί να θεραπεύουν, βλάπτουν τους ανθρώπους που τα επισκέπτονται. Ως ιδεαλιστής, θέλει να αποκαλύψει την αλήθεια, πιστεύοντας ότι έτσι θα προστατεύσει την πόλη του. Όμως ο αδερφός του, ο δήμαρχος, γνωρίζει καλά πως μια τέτοια αποκάλυψη θα γονατίσει οικονομικά και κοινωνικά την κοινότητα. Προσπαθεί να τον πείσει να σωπάσει, να περιμένει, να αφήσει το θέμα να «ρυθμιστεί» παρασκηνιακά και ανώδυνα.
Ο Στόκμανν αρνείται. Θεωρεί ότι η αλήθεια δεν μπορεί να μπει σε αναμονή. Θέλει να ξεριζώσει τα ψέματα που τρέφουν την ευημερία της πόλης, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι θα βρεθεί απέναντι σε όλους. Η σύγκρουση των δύο αδερφών γίνεται σύγκρουση δύο κόσμων: Του ιδεαλισμού και του ρεαλισμού, της ηθικής και της σκοπιμότητας, της αλήθειας και της επιβίωσης.
Τα νοήματα που καίνε
Το έργο πραγματεύεται έννοιες όπως είναι η αλήθεια, η δικαιοσύνη και το κοινό καλό. Η παράσταση δεν επιτρέπει εύκολες ταυτίσεις. Ο Στόκμανν είναι ο ηθικός φάρος, αλλά δεν βλέπει σφαιρικά τις συνέπειες των πράξεών του. Ο δήμαρχος είναι πολιτικάντης, αλλά δεν είναι εντελώς άδικος. Η σύγκρουσή τους θολώνει τα νερά και αναγκάζει τον θεατή να αναρωτηθεί: Τι σημαίνει πραγματικά να υπερασπίζεσαι την αλήθεια; Πότε η ηθική στάση γίνεται τυφλότητα; Πότε η πλειοψηφία έχει δίκιο και πότε απλώς υπακούει από φόβο ή συμφέρον;
Η παράσταση θέτει καίρια ερωτήματα: Πρέπει να υψώσεις το ηθικό σου ανάστημα όταν όλα γύρω σου σε πιέζουν να σωπάσεις; Πρέπει να συγκρουστείς με τα συμφέροντα της πλειοψηφίας; Ποιος καθορίζει τι είναι «κοινό καλό»; Και ποιος ωφελείται όταν η αλήθεια θάβεται;
Η πλειοψηφία ως εργαλείο εξουσίας
Μέσα από την αλληλεπίδραση με το κοινό, η παράσταση θίγει έντονα το ζήτημα της πλειοψηφίας: Πώς διαμορφώνεται, πώς κατευθύνεται, πώς ακόμη και στις εκλογές μπορεί να χειραγωγηθεί. Αναδεικνύει πώς ορισμένες ελίτ προσαρμόζουν τους κανόνες του παιχνιδιού στα μέτρα τους, πώς απαλλάσσονται από ευθύνες και πώς καρπώνονται τα κέρδη, ενώ οι πολίτες παραμένουν εγκλωβισμένοι σε μια ψευδαίσθηση συμμετοχής.
Σκηνοθεσία, μουσική και ερμηνείες
Η παράσταση ξεχωρίζει για τη δυναμική της σκηνοθεσία, τις εκπληκτικές εμηνείες από το σύνολο των ηθοποιών, τη ζωντανή μουσική που εντείνει την ένταση και τα ευρηματικά σκηνικά στα οποία οι ηθοποιοί παρεμβαίνουν με συμβολικές κινήσεις. Κάθε στοιχείο της σκηνικής γλώσσας λειτουργεί ως σχόλιο πάνω στην κοινωνική διάβρωση, την παραπληροφόρηση και την ανάγκη για αφύπνιση.
Οι ερμηνείες είναι καθηλωτικές, με τους ηθοποιούς να μεταφέρουν το βάρος των ιδεών του Ίψεν με σωματικότητα, πάθος και ακρίβεια. Η παράσταση δεν αφήνει περιθώριο για απόσταση: σε τραβάει μέσα της και σε αναγκάζει να αναμετρηθείς με τα δικά σου όρια, φόβους και βεβαιότητες.
