Η γη της Μάνης, οι θρήνοι της και η ακατέργαστη δύναμη της λαϊκής μνήμης μεταμορφώνονται σε γλυπτική αφήγηση μέσα από το έργο του Δημοσθένη Τζανάκου. Η έκθεση «Μοιρολογίστρες» σε επιμέλια της ΝικολέναςΚαλαϊτζάκη Ζούνη ανασύρει ένα μοιρολόι του 1900 και το μετατρέπει σε ένα συγκλονιστικό σύνολο γλυπτών που ζωντανεύουν τον θρήνο, την ιστορία και την ανθρώπινη μοίρα.
Ένα μοιρολόι που γίνεται γλυπτική αφήγηση
Το έργο του Τζανάκου βασίζεται στο περίφημο μοιρολόι του Δήμου Τζανάκου, μια πραγματική ιστορία βεντέτας που εκτυλίχθηκε στην Κοίτα της Μάνης στις αρχές του 20ού αιώνα. Ο νεαρός Δήμος, «το καλό παιδί», φυλακίστηκε για δεκατρία χρόνια και, παρά τις προσπάθειες του πεθερού του να τον αποτρέψει, διέπραξε νέο φονικό. Η κατάρα του παπά και η εκδίκηση που ακολούθησε έγιναν θρήνος, έγιναν λόγος, έγιναν μνήμη.
Αυτό το μοιρολόι, καταγεγραμμένο στη λαογραφική παράδοση και διασωσμένο σε έκδοση του 1997, αποτέλεσε το έναυσμα για τον γλύπτη να δημιουργήσει ένα σύνολο πέντε γυναικείων μορφών – μανιάτισσες μοιρολογίστρες – σε φυσικό μέγεθος.
Οι γλυπτές μορφές: σώματα που θρηνούν, μνήμη που πάλλεται
Οι «Μοιρολογίστρες» είναι φτιαγμένες κυρίως από γύψο και αποδίδονται σε στάσεις οδύνης, απόγνωσης και εσωτερικής συντριβής. Οι δραματικές χειρονομίες τους – πρόσωπα καλυμμένα από χέρια, γόνατα λυγισμένα, χέρια υψωμένα στον ουρανό – μετατρέπουν τον χώρο σε σκηνή αρχαίας τραγωδίας.
Η αδρή, ανάγλυφη επιφάνειά τους, οι έντονες αυλακώσεις και η εξπρεσιονιστική παραμόρφωση της φόρμας ενισχύουν το δραματικό στοιχείο, θυμίζοντας τον κλασικό ρεαλισμό και την ένταση των «Αστών του Καλαί» του Ροντέν. Οι γυναίκες του Τζανάκου γίνονται πανανθρώπινα σύμβολα θρήνου, μητρικής απώλειας και συλλογικής μνήμης.
Η Μάνη ως τόπος μνήμης και τελετουργίας
Τα μανιάτικα μοιρολόγια, βαθιά ριζωμένα στην ομηρική θρηνωδία και το αρχαίο δράμα, αποτελούν μοναδικό κεφάλαιο της ελληνικής λαογραφίας. Στη Μάνη, οι γυναίκες έγιναν ιέρειες του θρήνου, μετατρέποντας τον πόνο σε τελετουργία και τον θάνατο σε καθρέφτη της ζωής.
Ο Τζανάκος μεταφέρει αυτή την παράδοση στη σύγχρονη γλυπτική, δημιουργώντας ένα έργο που συνδέει το παρελθόν με το παρόν, την ιστορία με την τέχνη, τη μνήμη με την ύλη.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου