Μόνο τα θεμέλια απομένουν από τον ναό του Δία στην Αμάσεια: Λεηλασίας και εγκατάλειψης

Ο μοναδικός γνωστός ναός του Δία στον Εύξεινο Πόντο της Τουρκίας έχει σχεδόν εξαφανιστεί, καθώς παράνομες ανασκαφές και η απουσία προστασίας τον μετέτρεψαν σε ένα σύνολο από διάσπαρτες πέτρες και αχνά ίχνη της αρχικής του κάτοψης. 

 Πρόκειται για την αρχαία ελληνική πόλη Ἀμάσεια (Amaseia), η οποία αποτέλεσε μάλιστα την πρώτη πρωτεύουσα του ελληνιστικού βασιλείου του Πόντου κατά την περίοδο των Μιθριδατιδών. Η πόλη ήταν σημαντικό διοικητικό και πολιτιστικό κέντρο, με έντονη ελληνική παρουσία, ελληνική γλώσσα και ελληνική παιδεία. Δεν ήταν απλώς μια περιοχή με ελληνικό πληθυσμό, αλλά μια από τις σημαντικότερες πόλεις του ελληνιστικού Πόντου, γνωστή για τα λαξευτά βασιλικά ταφικά μνημεία και για τον διάσημο γεωγράφο Στράβωνα, ο οποίος γεννήθηκε εκεί.Μετά τον θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, η περιοχή εντάχθηκε στο βασίλειο του Πόντου. Ο Μιθριδάτης Α΄ έκανε την Αμάσεια πρωτεύουσα του κράτους του μεταξύ 297–266 π.Χ.   Από εκεί κυβέρνησαν οι βασιλείς του Πόντου, μέχρι η πρωτεύουσα να μεταφερθεί αργότερα στη Σινώπη. Η πόλη διατήρησε τον ελληνικό της χαρακτήρα και κατά τη ρωμαϊκή περίοδο, ενώ η ελληνική γλώσσα και παιδεία παρέμειναν κυρίαρχες.

Ένα σπάνιο ιερό στη βόρεια Ανατολία

Ο ναός, αφιερωμένος στον Δία Στράτιο, βρισκόταν σε υψόμετρο περίπου 1.300 μέτρων κοντά στο χωριό Yassıçal και αποτελούσε το μοναδικό επιβεβαιωμένο ιερό του θεού στην περιοχή του Εύξεινου Πόντου. Η παρουσία τέτοιων ναών ήταν περιορισμένη στη βόρεια Ανατολία, γεγονός που καθιστά το μνημείο ιδιαίτερα σημαντικό για την κατανόηση της εξάπλωσης της ρωμαϊκής λατρείας στην περιοχή.    Παρότι σήμερα σώζονται μόνο τα θεμέλια, ο λόφος εξακολουθεί να δεσπόζει στο τοπίο, υπενθυμίζοντας τη σημασία του χώρου.

Ανασκαμμένο μία φορά – και έπειτα εγκαταλελειμμένο

Η μοναδική επίσημη αρχαιολογική έρευνα πραγματοποιήθηκε το 2006 από το Μουσείο της Αμάσειας, σε μια σωστική ανασκαφή διάρκειας περίπου 40 ημερών. Τότε εντοπίστηκαν νομίσματα, κεραμικά και λύχνοι, τα οποία μεταφέρθηκαν στο μουσείο. Μετά από αυτή τη σύντομη παρέμβαση, δεν ακολούθησε καμία συστηματική ανασκαφή ή πρόγραμμα συντήρησης, αφήνοντας τον χώρο εκτεθειμένο στα φυσικά φαινόμενα και στους επίδοξους τυμβωρύχους. 

Η λεηλασία που διαμόρφωσε το τοπίο

Χωρίς φύλαξη και παρακολούθηση, ο χώρος έγινε στόχος παράνομων ανασκαφών. Σε αντίθεση με μεγάλα μνημεία που αντέχουν σε ορισμένες φθορές, ο συγκεκριμένος ναός σώζεται μόνο στο επίπεδο του εδάφους. Κάθε παράνομη επέμβαση καταστρέφει στρώματα, απομακρύνει λίθους και εξαφανίζει πολύτιμα αρχαιολογικά συμφραζόμενα, προκαλώντας ζημιές που δεν μπορούν να αποκατασταθούν. 

Αυξανόμενες εκκλήσεις για προστασία

Τους τελευταίους μήνες, η κατάσταση του μνημείου έχει προκαλέσει ανησυχία. Ο βουλευτής Αμάσειας Haluk İpek δήλωσε ότι πρέπει να γίνουν προσπάθειες για την αποκατάσταση και ανάδειξη του χώρου, ώστε να καταστεί προσβάσιμος στο κοινό και να διασωθεί για τις επόμενες γενιές. Οι δηλώσεις του έγιναν στο πλαίσιο πολιτιστικής διαδρομής που συνέδεε τον ναό με το γειτονικό ταφικό μνημείο του Λοκμάν Χεκίμ. 

Τι απομένει – και τι κινδυνεύει να χαθεί

Σήμερα, ο ναός υφίσταται μόνο ως περίγραμμα στο έδαφος, με λίθους που υποδηλώνουν πού βρίσκονταν κάποτε οι τοίχοι. Ο λόφος συνεχίζει να αγναντεύει την κοιλάδα όπως πριν από δύο χιλιετίες, όμως χωρίς άμεση παρέμβαση ακόμη και αυτά τα ελάχιστα ίχνη κινδυνεύουν να χαθούν. Η διάβρωση και η συνεχιζόμενη παράνομη δραστηριότητα μπορούν να εξαφανίσουν οριστικά το μνημείο — όχι με ένα δραματικό γεγονός, αλλά με μια αργή, αθόρυβη φθορά. 

πηγη anatolianarcheology.net

Πολιτιστικό κειμήλιο της Υεμένης σε δημοπρασία – SOS για τη πώληση πολιτιστικών αγαθών

Ένα σπάνιο ταφικό ανάγλυφο από την αρχαία Υεμένη αναμένεται να βγει σε δημοπρασία στη Βαρκελώνη στις 30 Ιουλίου, προκαλώντας ανησυχία μεταξύ ειδικών πολιτιστικής κληρονομιάς και ακτιβιστών. Το αντικείμενο αποτελεί μέρος της Καλοκαιρινής Δημοπρασίας Καλών Τεχνών που διοργανώνεται από τον Οίκο Δημοπρασιών Templum, και προέρχεται από ιδιωτική ευρωπαϊκή συλλογή.

Μαζί με έργα σύγχρονης τέχνης και κοσμήματα, η πώληση περιλαμβάνει και ιστορικά αρχαιολογικά αντικείμενα, γεγονός που έχει οδηγήσει σε νέο κύμα ανησυχίας σχετικά με την προέλευση και τη νομική κατάσταση των αρχαιοτήτων από τη Μέση Ανατολή στην παγκόσμια αγορά.

Ανησυχία  για την πώληση αρχαιοτήτων από εμπόλεμες περιοχές

Ο  ιστορικός από την Υεμένη Abdullah Mohsen επέκρινε δημόσια τη δημοπρασία, αμφισβητώντας τα ηθικά κριτήρια που διέπουν την πώληση πολιτιστικής κληρονομιάς από εμπόλεμες περιοχές. «Αυτό είναι ακόμη ένα παράδειγμα της λεηλατημένης ιστορίας της Υεμένης που πωλείται αδιάφορα στο εξωτερικό», έγραψε στα κοινωνικά δίκτυα.

 Ζήτημα της Πολιτιστικής Κληρονομιάς

Η πώληση του αντικειμένου πραγματοποιείται εν μέσω διεθνών εκκλήσεων για αυστηρότερους κανονισμούς σχετικά με τη διακίνηση και μεταπώληση πολιτιστικών αγαθών, ειδικά από χώρες που βρίσκονται σε ένοπλες συγκρούσεις ή πολιτική αστάθεια.

πηγη:https://www.yemenonline.info/special-reports/9789

Allspice: Μια έκθεση για τη λεηλασία αρχαιοτήτων, τη βεβήλωση και την Αντίσταση μέσα από την Τέχνη

 

Περπατώντας ανάμεσα στα έργα της έκθεσης Allspice στο Μουσείο της Ακρόπολης, δεν ένιωσα απλώς θεατής. Ένιωσα μάρτυρας παρακολουθώντας χθες το μεσημέρι τη ξενάγηση. Μάρτυρας μιας ιστορίας που δεν γράφτηκε με μελάνι, αλλά με στάχτη, σκόνη και σιωπή. Μιας ιστορίας λεηλασίας, εξορίας και επιβίωσης.

Εδώ, η Τέχνη δεν είναι διακοσμητική. Είναι μαρτυρία. Είναι φωνή δυνατή. Είναι μια προσπάθεια να διασωθεί ό,τι κινδυνεύει να χαθεί: Η μνήμη, η ταυτότητα, ο πολιτισμός. Ανάμεσα σε σφραγιδόλιθους, φτερωτά πλάσματα και συνταγές μαγειρικής, ξεδιπλώνεται η τραγωδία απώλειας τεκμηρίων ενός μεγάλου Πολιτισμού — και μαζί της, η παγκόσμια ευθύνη να θυμόμαστε.

Γιατί όταν η τέχνη μιλά για τη λεηλασία, δεν μιλά μόνο για το παρελθόν. Μιλά για το παρόν που συνεχίζει να πληγώνει. Και για το μέλλον που οφείλουμε να προστατεύσουμε.

Η έκθεση Allspice του Michael Rakowitz στο Μουσείο Ακρόπολης αφηγείται τη λεηλασία των αρχαιολογικών θησαυρών του Ιράκ, την καταστροφή της πολιτιστικής μνήμης και την ανάγκη επιστροφής των κλεμμένων πολιτιστικών αγαθών. Μια συγκινητική εμπειρία που συνομιλεί με την ιστορία της βεβήλωσης του Παρθενώνα στην χώρα μας.

της Μαρίας Αλιμπέρτη 

 Όταν η τέχνη γίνεται μνήμη

Ομολογώ ότι πήγα στην έκθεση Allspice γιατί πάντα το Μουσείο της

Ακρόπολης φιλοξενεί πολύ προσεγμένες περιοδικές εκθέσεις. Όμως η έκθεση όπως μας βοήθησε να προσεγγίσουμε η άρτια ενημερωμένη και κατατοπιστικότατη ξεναγός κα Παναγιωτίδου, αποτελεί  με μια συγκλονιστική αφήγηση για τη λεηλασία, την απώλεια και το εμπόριο αρχαιοτήτων και μας φέρνει βιωματικά κοντά σε αυτό το έγκλημα που συντελείται σε βάρος των ανθρώπινων Πολιτισμών. 

Ο διακεκριμένος καλλιτέχνης Michael Rakowitz,  μέσα από τα έργα του απο ευτελή υλικά- συσκευασιες αραβικών προιόντων που κυκλοφορούν στη Δύση- αναγεννά και επανεμφανίζει χαμένες αρχαιότητες. Το εγχείρημα του δεν έχει μόνο αυτό το ερμηνευτικό επίπεδο: Μέσα από προσωπικές ιστορίες μας οδηγεί σε πολιτιστικά ίχνη και προσωπικά ένιωσα ότι ο Michael Rakowitz με έβαλε μέσα στο σπίτι του και μου εξιστόρησε όλο τον πόνο του γι' αυτό που συμβαίνει στον τόπο καταγωγής του. Ένιωσα οτι μοιράστηκε ένα μεγάλο τραύμα και με βοήθησε να δω  την πολιτιστική κληρονομιά όχι ως στατικό παρελθόν, αλλά ως ζωντανή μνήμη που κινδυνεύει να σβήσει.

Αφουγκραζόμενη την κραυγή του να διασωθούν τα πολιτιστικά αγαθά- τεκμήρια κατάλαβα γιατι το όραμά του υποστηρίζεται από το Ινστιτούτο Μελέτης Αρχαίων Πολιτισμών του Πανεπιστημίου του Σικάγο, ένα ακαδημαϊκό ίδρυμα με μακρά ιστορία ανασκαφών στη Μεσοποταμία. Το Ινστιτούτο συμμετέχει ενεργά στην καταγραφή, διάσωση και επιστροφή κλεμμένων πολιτιστικών αγαθών. Για την παρουσίαση της έκθεσης στην χώρα μας συνεργάστηκαν το Υπουργείο Πολιτισμού, του Μουσείο Ακρόπολης και το ΝΕΟΝ.

 Από τη Νινευή στο Λονδίνο: Η λεηλασία ως επιστημονική αποστολή

Οι περισσότεροι γνωρίζουμε -γίναμε μάρτυρες έστω διαδικτυακά της καταστροφής υπέροχων μνημείων και αρχαιοτήτων στο Μουσείο της Βαγδάτης από το φανατισμό του ISIS. Όμως είχε προηγηθει ένα άλλλο πλήγμα: Ο Sir Austen Henry Layard, Βρετανός διπλωμάτης και αρχαιολόγος που τον 19ο αιώνα "ανακάλυψε" και λεηλάτησε το παλάτι της Νινευή. Ο Layard μετέφερε πάνω από 200 αρχαιότητες — ανάγλυφα, τοιχογραφίες, σφραγίδες και γλυπτά — σε ιδιωτικές συλλογές και στο Βρετανικό Μουσείο, στο οποίο εκτίθενται μέχρι σήμερα. Και μη μου πείτε ότι η εγκληματική αυτή ενέργεια δεν σας προκαλεί θυμό και δεν ακουμπά το δικό μας συλλογικό τραύμα που προκάλεσε ο Λόρδος Έλγιν ξεριζώνοντας τα γλυπτά του Παρθενώνα;

Η πράξη του Sir Austen Henry Layard παρουσιάστηκε ως επιστημονικό κατόρθωμα, αλλά στην ουσία ήταν πολιτιστική αρπαγή με αποικιοκρατικό πρόσημο. Σαφώς είναι πολύ συγκινητικό για τον Έλλληνα επισκέπτη αλλά και για κάθε ευαισθητοποιημένο άνθρωπο τι η έκθεση συνομιλει με το Μουσείο της Ακρόπολης και συνδέεται με το θέμα της λεηλασίας  των πολιτιστικών αγαθών, τη λεηλασία των γλυπτών του Παρθενώνα ,την καταστορφή- προξένηση φθορών στο μνημείο δηλαδή ακολουθήθηκαν  ίδιες πρακτικές αποικιοκράτες.

 Η καταστροφή του Ιράκ: από την ανοχή στη βαρβαρότητα

Εικόνες προσφέρει ο καλλιτέχνης  καθώς καταγράφει με συγκλονιστικό τρόπο την καταστροφή του Εθνικού Μουσείου της Βαγδάτης το 2003, μετά την αμερικανική εισβολή. Ο τότε διευθυντής, Δρ Γιουχάνα, μπήκε στο μουσείο και αντίκρισε την απόλυτη λεηλασία: 15.000 αρχαιότητες είχαν χαθεί, από τις οποίες 7.000 δεν έχουν εντοπιστεί ποτέ! Αναλογηστείτε πόσες μπορεί να είναι κρυμμένες σε ιδιωτικές συλλογές!

Ο καλλιτέχνης αναπαριστά αυτή τη στιγμή με έναν πάγκο εργασίας, πάνω στον οποίο τοποθετεί  τα δικά του αντίγραφα από ό,τι απέμεινε. Είναι μια συγκινητική πράξη αποκατάστασης, μια προσπάθεια να μετρηθούν οι πληγές και να ανακτηθεί η μνήμη.

 Ανασύνθεση του χαμένου: η δύναμη του papier-mâché

Με ευαισθησία ο καλλιτέχνης χρησιμοποιεί την τεχνική papier-mâché (πρες παπιέ) για να αναδημιουργήσει χαμένα έργα: 82 σφραγιδοκύλινδροι με την πρώτη ανθρώπινη γραφή (10η χιλιετία π.Χ.), που λειτουργούσαν ως "ταυτότητες" και έγγραφα συναλλαγών. Πολύ εντυπωσιακά είναι τα αγαλμάτια λατρευτών, που τοποθετούνταν σε ναούς για να προσεύχονται αέναα εκ μέρους των πιστών.

Στη φωτογραφία ο καλλιτέχνης Michael Rakowitz 
απεικονίζεται δίπλα στο Λαμασού.

 Για ώρα παρατηρούσα και το Λαμασού, το φτερωτό πλάσμα με κεφάλι ανθρώπου και σώμα ταύρου ή λιονταριού- εδώ έχει ανασυσταθεί με ένα πολύ ιδιαίτερο τρόπο-αξιοποιώντας μια Κυπριακή αρχαιότητα για να δηλώσει την ανοιχτότητα των Πολιτισμών. Αξίζει να αναφερθεί ότι τα Λαμασού τοποθετούντα σε πύλες των πόλεων, για να  προστατεύουν τους κατοίκους.

Από πλεθράς του καλλιτέχνη παρά το άρτιο καλλλιτεχνικά αποτέλεσμα ένιωσα ότι η αναπαράσταση δεν είναι απλώς αισθητική. Είναι πολιτική και ηθική πράξη. Είναι μια προσπάθεια να ξαναδοθεί φωνή σε ό,τι σιώπησε βίαια.

 Allspice: Η μνήμη μέσα από τη γεύση

Ο τίτλος της έκθεσης, Allspice, παραπέμπει σε ένα μίγμα μπαχαρικών που περιλαμβάνει κανέλα, μοσχοκάρυδο, γαρύφαλλο — μυρωδιές που κουβαλούν μνήμη, πατρίδα, μητρική φροντίδα. Στην έκθεση ο καλλιτέχνης επέλεξε να τοποθετήσει σε κολώνες- πυλώνες του μουσείου 25 συνταγές μαγειρικής από μητέρες του Ιράκ, συμβολίζοντας το ρόλο που παίζει η μαγειρική  στην κουλτούρα για τους εκτοπισμένους. Είναι το μόνο που μπορούν να πάρουν μαζί τους. Είναι Αντίσταση στη λήθη.

Στο έργο αποδίδεται πως είχε απομείνει το μνημείο
από την φθορά του λεηλατητή μετά την υφαρπαγή
 των τοιχογραφιών, υπενθυμίζοντας τι υπέστει και 
ο Παρθενώνας!

Βέβαια έμαθα και πολλά για τους αγαπημένους Χουρμάδες, που αποτελούν το ιερό δέντρο της ζωής για τον ιρακινό λαό. Γι΄' αυτο και εμφανίζεται στις τοιχογραφίες του παλατιού της Νινευή, τις οποίες απέδωσε μοναδικά ο καλλιτέχνης, όπως ήταν ένα 24ωρο πριν από την καταστροφή του από τους φονταμενταλιστές και όπως είχαν φθάρει από τον προηγούμενο βάρβαρο Sir Layard! 

 Προβληματισμοί που γεννά η έκθεση

Η έκθεση δεν αφήνει τον επισκέπτη αμέτοχο. Θέτει ερωτήματα:

- Ποιος έχει το δικαίωμα να "κατέχει" την πολιτιστική κληρονομιά ενός άλλου λαού;

- Πώς μπορεί η τέχνη να λειτουργήσει ως φορέας μνήμης και θεραπείας;

- Είναι η επιστροφή των κλεμμένων θησαυρών ηθική υποχρέωση ή πολιτική απόφαση;

- Πώς μπορούμε να ξαναχτίσουμε την πολιτιστική ταυτότητα μετά από καταστροφή;

- Μπορεί η μαγειρική, η μουσική και η αφήγηση να γίνουν τα νέα αγγεία της μνήμης;

Ο καλλλιτέχνης στην έκθεση Allspice καταφέρνει να αφυπνίσει την ενσυναίσθηση μας  και πολιτιστική συνείδηση, καλώντας μας να αντισταθούμε στη λήθη. Δεν παρουσιάζει απλώς αντικείμενα, αλλά αφηγείται ιστορίες, ξυπνά μνήμες, γεννά ερωτήματα. Είναι μια έκθεση που συνομιλεί με το παρελθόν, αλλά μιλά στο παρόν, για να  σεβόμαστε και να προστατεύσουμε στο μέλλον τους πολύτιμους ανθρώπινους Πολιτισμούς.

Πηγή φωτογραφιών :  σελίδες facebook του Μουσείου Ακρόπολης και ΝΕΟΝ.