Μια από τις σημαντικότερες ανακαλύψεις των τελευταίων ετών καταγράφηκε στην αρχαία πόλη Πομπηούπολις στη σημερινή βόρεια Τουρκία. Οι αρχαιολόγοι αποκάλυψαν 105 τ.μ. ενός εξαιρετικά καλά διατηρημένου ψηφιδωτού δαπέδου του 4ου αιώνα μ.Χ. Το εύρημα συνεχίζει κάτω από αδιάσκαπτα τμήματα της μνημειακής βασιλικής, ενώ η ίδια ανασκαφική περίοδος έφερε στο φως και μια κεφαλή Έρωτα του 2ου αιώνα μ.Χ., ανοίγοντας νέο κεφάλαιο στην ιστορία του συγκροτήματος.
Η εν λόγω περιοχή βρίσκεται στη Μαύρη Θάλασσα, κοντά στη σημερινή κωμόπολη Τάσκιοπρου (Taşköprü) της επαρχίας Κασταμονής.Ιδρύθηκε από τον Πομπήιο το 64 π.Χ. μετά τη νίκη του επί του Μιθριδάτη ΣΤ' του Πόντου. Υπενθυμιζεται ότι στα παράλια της Παλφαγονίας νωρίτερα υπήρξαν αρχαίες ελληνικές πόλεις όπως ήταν η Σινώπη που ιδρύθηκε από τους Μηλίσιους.
Στα Γεωγραφικά (Βιβλίο ΙΒ', 3.40), ο Στράβων αναφέρει ρητά ότι ο Πομπήιος ίδρυσε την Πομπηιούπολη στην ενδοχώρα, ορίζοντας τη μάλιστα ως αυτόνομη πόλη-κράτος (πόλιν διέταξε). Επιβεβαιώνει ότι η περιοχή βρισκόταν στην κοιλάδα του ποταμού Αμνία (σημερινός Gökırmak) και εξηγεί ότι ο Πομπήιος μοίρασε την ύπαιθρο χώρα της Παφλαγονίας σε αυτές τις νέες πόλεις για να ελέγξει τους γηγενείς πληθυσμούς. Κατά τους βυζαντινούς χρόνους η Πομπηούπολη αποτέλεσε έδρα επισκοπής και αρχιεπισκοπής.
Ένα ψηφιδωτό που εκτείνεται πέρα από το ανασκαμμένο τμήμα
Το μωσαϊκό διακοσμημένο με γεωμετρικά μοτίβα, καλύπτει μέρος της κεντρικής κλίτης της βασιλικής και χρονολογείται στον 4ο αιώνα μ.Χ. Οι αρχαιολόγοι δεν έχουν ακόμη εντοπίσει το τελικό του όριο, γεγονός που σημαίνει ότι η πλήρης έκταση του δαπέδου παραμένει άγνωστη. Η συντήρηση και τεκμηρίωση συνεχίζονται, ενώ μελλοντικές ανασκαφές θα δείξουν αν το ψηφιδωτό αποτελούσε ενιαίο διακοσμητικό πρόγραμμα ή χωριζόταν σε επιμέρους ενότητες. Εκτιμάται ότι το εύρημα ε'ομαο«εξαιρετικά καλά διατηρημένο». Οι εργασίες προχωρούν εντατικά στην περιοχή Taşköprü της επαρχίας Κασταμονής.
Πριν γίνει χριστιανική εκκλησία
Η μνημειακή κατασκευή, συνολικής έκτασης περίπου 1.000 τ.μ., οικοδομήθηκε στη δεύτερη φάση του 2ου αιώνα μ.Χ. Σύμφωνα με τον διευθυντή της ανασκαφής, αναπληρωτή καθηγητή Μεβλούτ Ελιουσούκ, η βασιλική χρονολογείται γύρω στο 160–180 μ.Χ. και αρχικά λειτουργούσε ως ρωμαϊκή δημόσια βασιλική, δηλαδή χώρος διοικητικών, δικαστικών και εμπορικών δραστηριοτήτων.
Η διάκριση ανάμεσα στη Ρωμαϊκή και τη Βυζαντινή Βασιλική αφορά την εξέλιξη ενός αρχιτεκτονικού ρυθμού από τη δημόσια-κοσμική χρήση στη θρησκευτική-λατρευτική Σύμφωνα με το πρίσμα της κορυφαίας βυζαντινολόγου Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ, η μετάβαση αυτή δεν είναι απλώς μια αλλαγή στην τοιχοποιία, αλλά η απόλυτη έκφραση της πολιτικής ιδεολογίας του Βυζαντίου, το οποίο χρησιμοποίησε τη ρωμαϊκή δομή για να στεγάσει τον χριστιανικό οικουμενισμό.
Με την επισημοποίηση του Χριστιανισμού , αξιοποιήθηκε επειδή μπορούσε να δεχτεί μεγάλο πλήθος στο εσωτερικό της. Έτσι, η βασιλική μετατράπηκε σε ναό, με βασικές τροποποιήσεις. Ο ναός προσανατολίστηκε αυστηρά προς την Ανατολή. Η αψίδα (το Ιερό Βήμα) κοιτάζει πλέον πάντα ανατολικά. Προστέθηκε ο νάρθηκας (ο προθάλαμος για τους κατηχούμενους) στη δυτική πλευρά και το αίθριο (ανοιχτή αυλή).Η Μεγάλη Βυζαντινή Καινοτομία ήταν ο Τρούλος: Κατά την κυρίως βυζαντινή περίοδο, οι αρχιτέκτονες κατάφεραν να τοποθετήσουν έναν ημισφαιρικό τρούλο πάνω από το τετράγωνο κέντρο της βασιλικής (με αποκορύφωμα την Αγία Σοφία). Αυτός ο ρυθμός ονομάστηκε Βασιλική με Τρούλο.
Στην εν λόγω περίπτωση η μετατροπή της σε χριστιανική εκκλησία έγινε αργότερα, όταν η Πομπηουπολις εξελίχθηκε σε επισκοπικό κέντρο, με χρήση που συνεχίστηκε έως τον 6ο αιώνα μ.Χ. Η αρχιτεκτονική ακολουθία του κτιρίου αποτυπώνει μια μακρά ιστορική διαδρομή:
Η κεφαλή του Έρωτα: ένα εύρημα από την πρώιμη φάση του κτιρίου
Η κεφαλή του Έρωτα, που χρονολογείται στη δεύτερη μισή του 2ου αιώνα μ.Χ., βρέθηκε σε πλευρικό χώρο της χριστιανικής διάταξης του κτιρίου . Ο εύρημα ανήκει στην περίοδο της αρχικής ρωμαϊκής βασιλικής και πιθανότατα μετακινήθηκε ή επαναχρησιμοποιήθηκε σε μεταγενέστερη φάση. Οι αρχαιολόγοι εξετάζουν τη θέση εύρεσης και τα στρώματα για να καθορίσουν πώς κατέληξε στο συγκεκριμένο σημείο. Το εύρημα δεν αποτελεί ένδειξη ότι ειδωλολατρικές εικόνες παρέμειναν σε χρήση στη χριστιανική εκκλησία, δείχνει όμως ότι αντικείμενα της πρώιμης ρωμαϊκής περιόδου διατηρήθηκαν μέσα στο συγκρότημα.
Οι ανασκαφές στη μητρόπολη της Πάφλαγονίας
Από το 2006 οι συστηματικές ανασκαφές έχουν αποκαλύψει δρόμους, δημόσια κτίρια, κατοικίες και θέατρα, ενώ η βασιλική αποτελεί ένα από τα πιο μνημειακά κτίρια της πόλης. Η ανασκαφή της βασιλικής ξεκίνησε το 2025 και το 2026 οι εργασίες προχώρησαν στην κεντρική κλίτη, αποκαλύπτοντας το εντυπωσιακό ψηφιδωτό.
Ένα μνημείο που αποκαλύπτει τη διαδοχή των εποχών
Το ψηφιδωτό του 4ου αιώνα, η κεφαλή του Έρωτα και οι αρχιτεκτονικές φάσεις της βασιλικής συνθέτουν μια μοναδική ιστορική ακολουθία: Η πλήρης ιστορία του μνημείου, όπως και το ψηφιδωτό, συνεχίζει να εκτείνεται πέρα από το σημερινό όριο της ανασκαφής.
ΠΗΓΕΣ:anatolianarxheology.net
https://www.ehw.gr/asiaminor/Forms/fLemmaBody.aspx?lemmaid=6246
https://www.kaktos.gr/product/geografika-12/
https://ancientroutesturkiye.com/en/pompeiopolis
https://www.culture.gov.gr/el/Information/SitePages/view.aspx?nID=5201
https://www.academia.edu/6247805/Pompeiopolis_The_Metropolis_of_Paphlagonia
http://constantinople.ehw.gr/forms/flemmaAdds.aspx?Mode=Glossary¶mid=11759&boithimata_State=&kefalaia_State=
https://www.sgira.org/itarchrev1.htm
https://www.slideshare.net/slideshow/ss-41107254/41107254
