Κάποια μάρμαρα δεν είναι απλώς πέτρα. Είναι μνήμη, ανάσα, προσευχή. Στέκουν αιώνες ολόκληρους σαν σιωπηλές γυναίκες που κουβαλούν στους ώμους τους την ιστορία ενός τόπου.
Μια τέτοια μορφή είναι η κολοσσική Καρυάτιδα των Μικρών Προπυλαίων της Ελευσίνας – η «Αγία Δήμητρα» των κατοίκων της. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, το Υπουργείο Πολιτισμού επέλεξε να τιμήσει αυτή τη γυναικεία μορφή που ενώνει την αρχαία λατρεία με τη σύγχρονη μνήμη, φωτίζοντας ταυτόχρονα την πικρή ιστορία της κλεμμένης «αδερφής» της που βρίσκεται στο Κέιμπριτζ.
Η Ιέρεια των Ελευσινίων Μυστηρίων
Η Καρυάτιδα της Ελευσίνας, που δεσπόζει στο Αρχαιολογικό Μουσείο της πόλης, είναι μία από τις δύο μαρμάρινες μορφές που στήριζαν το εσωτερικό πρόπυλο των Μικρών Προπυλαίων. Η μορφή της, πιθανότατα ιέρεια των Ελευσινίων Μυστηρίων, φέρει στο κεφάλι την κίστη, το ιερό κιβώτιο που μετέφερε τα απόκρυφα αντικείμενα της τελετουργίας. Πάνω στο σώμα της είναι λαξευμένα με αριστοτεχνία τα σύμβολα της Δήμητρας: στάχυα, μήκωνες και κέρνοι, ενώ στη ζώνη του χιτώνα της διακρίνεται ένα γοργόνειο, αποτροπαϊκό φυλαχτό ενάντια στο κακό.
Η μορφή της δεν είναι απλώς διακοσμητική. Είναι η ενσάρκωση της γυναικείας παρουσίας στην αρχαία λατρεία, της ιέρειας που μετέφερε τη μυστική γνώση, της γυναίκας που στεκόταν ανάμεσα στο ανθρώπινο και το ιερό.
Η κλεμμένη Καρυάτιδα: Το βρετανικό ριφιφί του 19ου αιώνα
Η ιστορία, όμως, της δεύτερης Καρυάτιδας είναι μια πληγή που δεν έχει κλείσει. Το άγαλμα που οι Ελευσίνιοι αποκαλούσαν «Αγία Δήμητρα» –πιστεύοντας ότι προστατεύει τις καλλιέργειες και τη γη τους– αφαιρέθηκε βίαια στις αρχές του 19ου αιώνα από τον Βρετανό περιηγητή Έντουαρντ Ντάνιελ Κλαρκ.
Με δωροδοκίες προς τους Οθωμανούς διοικητές και παρά τις έντονες αντιδράσεις των κατοίκων, ο Κλαρκ απέσπασε το άγαλμα, το φόρτωσε σε πλοίο και το μετέφερε στην Αγγλία. Το ταξίδι της Καρυάτιδας ήταν δραματικό: το πλοίο ναυάγησε, το άγαλμα έμεινε δύο χρόνια στον βυθό και όταν τελικά ανασύρθηκε, είχε υποστεί σοβαρές φθορές – κυρίως στο πρόσωπο, που αλλοιώθηκε σχεδόν ολοκληρωτικά. Σήμερα, η κλεμμένη Καρυάτιδα εκτίθεται στο Μουσείο Fitzwilliam του Πανεπιστημίου του Cambridge, με το όνομα του Κλαρκ χαραγμένο στη βάση της.
Η Καρυάτιδα που έμεινε – και η μνήμη που επιμένει
Η «αδερφή» της, η Καρυάτιδα που βρέθηκε το 1882 στην Ελευσίνα, σώθηκε σχεδόν ανέπαφη. Το πρόσωπό της, καθαρό και ευκρινές, επιτρέπει στους επισκέπτες να θαυμάσουν το κάλλος και τη λεπτομέρεια της αρχαίας τέχνης. Εκτίθεται σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ελευσίνας και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της πόλης. Το 2022, ο Δήμος Ελευσίνας και η Πολιτιστική Πρωτεύουσα «Ελευσίς 2023» κατέθεσαν επίσημο αίτημα επαναπατρισμού της κλεμμένης Καρυάτιδας. Μέχρι σήμερα, ωστόσο, δεν έχει υπάρξει εξέλιξη.
Μια γυναίκα-σύμβολο, μια ιέρεια, μια Καρυάτιδα που στέκει αγέρωχη μέσα στους αιώνες. Και ταυτόχρονα, υπενθυμίζει την ανάγκη για δικαιοσύνη, για επιστροφή όσων ανήκουν στον τόπο που τα γέννησε.
Η επίσκεψη στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ελευσίνας δεν είναι απλώς μια πολιτιστική εμπειρία. Είναι μια συνάντηση με τη μνήμη, την ιστορία και τη γυναικεία παρουσία που σημάδεψε την ιερή πόλη της Δήμητρας.
ΠΗΓΗ: thriassio.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου