Η Αφροδίτη του Lespugue και η σύγχρονη ανάγνωση του Jeff Koons

 

Γέφυρα αρχαίου με τον σημερινό κόσμο δημιουργείται με την νέα έκθεση στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης. Στη σημερινή κοινωνία της εικόνας και της επιθυμίας διαρκούς κατανάλωσης το σώμα έχει κυρίαρχο ρόλο και ας μην μοιάζουν με το σημερινό ιδανικό οι πλαδαρές Αφροδίτες της αρχαιότητας. Περπατώντας στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης αισθάνθηκα ότι το γιγάντιο αυτό σώμα  γλυπτό του  του Jeff Koons είναι η αντανάκλαση της σύνδεσης με το παρελθόν αλλά και των αντιφάσεων με την εποχή μας. Τι και αν σήμερα εξυμνούμε τα βιομηχανικά υλικά και ζούμε με τεχνολογία αιχμής, εξακολουθούμε να έχουμε ανάγκη την αναφορά στο παρελθόν. Τι και εάν έχουμε εξελιχθεί ως είδος εφευρίσκοντας και βάζοντας στην καθημερινότητά μας την ΑΙ. Η υλικότητά μας ως ανθρώπινη ύπαρξη μας απασχολεί, σκέφτομαι καθώς περιδιαβαίνω γύρω από το τεράστιο γλυπτό.

της Μαρίας Αλιμπέρτη

Η έκθεση «Αφροδίτη» του Lespugue,δεν ενδείκνυται απλά για τέρψη αλλά και για σκέψη. Αρκετοί θα την έχετε ήδη επισκεφθεί και θα συμφωνήσετε ότι η Τέχνη ακόμη και εάν δημιουργήθηκε για τελετουργικούς λόγους, όπως με τις Αφροδίτες της Αρχαιότητας, εξακολουθεί να αποτελεί πιστό μάρτυρα της ανθρώπινης αγωνίας και των υπαρξιακών αναζητήσεων του είδους μας. Τα αρχαία ειδώλια αυτά μέσα από τη ματιά ενός σύγχρονου καλλιτέχνη αποκτούν μια νέα μορφή και άλλη διάσταση στον χώρο.

 Γιατί τόσος όγκος ;

Με προβλημάτισε παρατηρώντας το τεράστιο κόκκινο γλυπτό!Σίγουρα κυριαρχεί στον χώρο, σκεφτόμουν και αναλογιζόμουν πότε άλλοτε είχε ανάγκη ο άνθρωπος να δείξει ότι κατέχει τον χώρο. Μα πότε άλλοτε; Στην Αναγέννηση με την προοπτική, σε μια εποχή οικονομικής ακμής που επέτρεψε στους κατέχοντες την ισχύ να προωθήσουν την Τέχνη και να προβάλουν μέσα από αυτή την κυριαρχία τους. Σήμερα, έχοντας κατακτήσει πολλά ζητήματα και χωρίς τις αγωνίες της επιβίωσης, γιατί εξακολουθούμε να θέλουμε να δείξουμε την κυριαρχία μας;

Τροφή για προβληματισμό

Πολλές τέτοιες σκέψεις έρχονταν στο μυαλό μου προσπαθώντας να αποκωδικοποιήσω το «παιχνίδι» του Jeff Koons και τον τρόπο με τον οποίο τα αρχαία ειδώλια μεταφέρονται σήμερα στην κοινωνία της μαζικής παραγωγής και της ποπ κουλτούρας. Τι εννοιολογικό βάρος μπορεί να έχει ένα τέτοιο έργο; Πώς συνομιλεί με την εποχή μας;Η ανακλαστική επιφάνεια του γλυπτού λειτουργεί σαν καθρέφτης του χώρου και του θεατή. Το υλικό επιστρέφει το βλέμμα, σαν να υπενθυμίζει: «Μην κοιτάς το σώμα μου, κοίτα τη δική σου αλήθεια».

Οι παλαιολιθικές Αφροδίτες, με τις έντονες καμπύλες και την απουσία ρεαλιστικών χαρακτηριστικών, δεν αναπαριστούν μια γυναίκα αλλά μια ιστορία. Ένα αρχέτυπο. Μια συμβολική σκέψη που γεννήθηκε πριν από 40.000 χρόνια και εξακολουθεί να μας αφορά. Σήμερα, οι μορφές αυτές μετασχηματίζονται μέσα από τη σύγχρονη τέχνη. Από τα πρώτα ίχνη της ανθρώπινης συμβολικής σκέψης έως τις σημερινές αναζητήσεις, το σώμα παραμένει το πεδίο όπου η τέχνη δοκιμάζει τα όριά της.

Η παλαιότερη μορφή και η σύγχρονη εκδοχή της συνυπάρχουν, υπενθυμίζοντας ότι η τέχνη δεν γεννιέται μόνο από την ανάγκη της όρασης, αλλά και από την ανάγκη αναγνώρισης του εαυτού μέσα σε μορφές που υπερβαίνουν τον χρόνο.

Η συνομιλία παρόντος και παρελθόντος

Για πρώτη φορά στην Ελλάδα εκτίθεται το έργο Balloon Venus Lespugue (Orange) (2013–2019), σε συνομιλία με 10 παλαιολιθικές Αφροδίτες, μέσα από πιστοποιημένα αντίγραφα των αμετακίνητων πρωτοτύπων που φυλάσσονται σε μεγάλα ευρωπαϊκά μουσεία.

Η έκθεση διερευνά τη γυναικεία μορφή από την Παλαιολιθική περίοδο έως σήμερα, προτείνοντας έναν διάλογο που εκτείνεται σε περισσότερα από 40.000 χρόνια ανθρώπινης δημιουργίας.

Η ερμηνεία του Koons και οι αναφορές στην ιστορία της τέχνης

Ο Koons εμπνέεται από την παλαιολιθική «Αφροδίτη του Lespugue», ένα αγαλματίδιο από χαυλιόδοντα μαμούθ ηλικίας περίπου 28.000 ετών. Η δική του εκδοχή, μέρος της σειράς Antiquity, συνομιλεί με την ιστορία της τέχνης: από τον Μποτιτσέλι και τον Τιτσιάνο έως τον Ντυσάν και τον Μπρανκούζι.

Μετατρέπει το φετιχιστικό πρωτότυπο σε ένα επιβλητικό γλυπτό από γυαλισμένο ανοξείδωτο χάλυβα, που μοιάζει με μπαλόνι και θυμίζει τις λεπτές αναλογίες του Τζακομέττι. Το υλικό αλλάζει, αλλά η ιερή σημασία της μορφής παραμένει.

Ένας διάλογος πέρα από τον χρόνο

Η έκθεση δεν προτείνει μια γραμμική αφήγηση της τέχνης. Αντίθετα, οργανώνεται ως ένας διάλογος μορφών και ιδεών που υπερβαίνει τον χρόνο και θέτει ερωτήματα:Πώς εξελίχθηκε το συμβολικό σώμα από την Παλαιολιθική εποχή έως τη μεταμοντερνικότητα.Υπάρχει ένα παγκόσμιο αρχέτυπο θηλυκότητας και γονιμότητας.Πώς ο μετασχηματισμός των υλικών αλλάζει ή διατηρεί την ιερότητα της μορφής.