Στο νέο του βιβλίο "Vincent van Gogh. Για ένα αυτοπορτρέτο (Morcelliana, 2025)", ο Massimo Cacciari επαναφέρει ένα κείμενο του 1983 και προτείνει μια ριζικά διαφορετική ανάγνωση του Van Gogh: όχι ως “τρελό ιδιοφυή”, αλλά ως έναν αυστηρό, υπολογιστικό καλλιτέχνη που αναζητά την αιωνιότητα μέσα στο καθημερινό.
«Everything, in Vincent, is a wayfarer headed somewhere», γράφει ο Cacciari στο κείμενο που συνοδεύει την έκδοση.
Ο Van Gogh ως “ξένος επί της γης”
Ο Cacciari αρχίζει από ένα νεανικό κείμενο του Van Gogh (1875), που ο καλλιτέχνης περιγράφει έναν άνθρωπο που ζει εξόριστος από την πατρίδα του και επιστρέφει μόνο για να πεθάνει. Για τον Van Gogh, ο άνθρωπος αυτός είναι ένας “stranger on earth”, μια βιβλική φιγούρα που αναζητά την αλήθεια μέσα από μια φλεγόμενη, ανήσυχη πορεία.
Ο “υπολογιστής” Van Gogh και η πολιτική των Potato Eaters
Ο Cacciari αποδομεί τον μύθο του παρορμητικού, άναρχου Van Gogh. Αντίθετα, τον παρουσιάζει ως έναν “υπολογιστή” που οργανώνει το χρώμα και τη φόρμα σαν μαθηματικά συστήματα.
Στους Πατατοφάγους, ο Van Gogh γράφει: «Ήθελα να καταλάβουν ότι αυτοί οι άνθρωποι… έχουν καλλιεργήσει τη γη με τα ίδια χέρια που βάζουν στο πιάτο τους».
Το έργο, σύμφωνα με τον Cacciari, είναι πολιτικό μανιφέστο, αποτέλεσμα χρόνων μελέτης και βαθιάς ταύτισης με τους αγρότες του Borinage.
Η ζωγραφική ως ασκητισμός και επιστήμη
Ο Van Gogh, ζωγραφίζει σαν ασκητής που εκτίθεται “στη φωτιά των πραγμάτων”,γράφει ο Cacciari, αλλά και σαν μαθηματικός που γνωρίζει ότι η πραγματικότητα δεν μπορεί να αποτυπωθεί με ακρίβεια.Το χρώμα του δεν είναι περιγραφή· είναι σύμβολο, ενέργεια, κραυγή. «Color… is already a symbol. It does not mean, it happens», σημειώνει ο Cacciari.
Ο ήλιος, τα ηλιοτρόπια και η βία του πραγματικού
Ο Van Gogh βλέπει τα ηλιοτρόπια ως “a cry of anguish”, όπως γράφει στην αδελφή του το 1890. Για τον Cacciari, κάθε έργο του Van Gogh είναι μια προσπάθεια άμεσης επαφής με τη βία του πραγματικού: τη θερμότητα, το φως, τη φθορά, τον θάνατο. Μια αναζήτηση της αιωνιότητας μέσα στο φθαρτό.
Η ακατάπαυστη πειθαρχία ενός “ιερέα του πόνου”
Παρά τον μύθο της παράνοιας, ο Cacciari βλέπει στον Van Gogh μια ακραία πειθαρχία: «There is always, in Van Gogh, a solemn discipline, a heated rigor, an ascetic severity».Ο πόνος του δεν είναι ψυχιατρικός, αλλά οντολογικός—ο πόνος κάθε ανθρώπου που προσπαθεί να υπάρξει.
Ένα έργο που δεν τελειώνει ποτέ
Ο Van Gogh γνωρίζει ότι δεν μπορεί να κατανοήσει πλήρως ούτε “το φύλλο ενός ηλιοτροπίου”. Κι όμως συνεχίζει. Η ζωγραφική του είναι μια ατέρμονη προσπάθεια να σταματήσει για μια στιγμή το άρρητο, να δώσει μορφή στο άπιαστο, να συλλάβει την αιωνιότητα μέσα στο εφήμερο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου