Η Μαγδαληνή του Πιέρο ντι Κόζιμο και οι γυναίκες της Φλωρεντίας: Νέα έκθεση του VIVE στη Ρώμη

Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες εκθέσεις της χρονιάς παρουσιάζεται στο VIVE της Ρώμης, με αφετηρία την περίφημη Μαγδαληνή του Πιέρο ντι Κόζιμο. Η έκθεση χρησιμοποιεί το αριστούργημα ως πυρήνα για να αφηγηθεί την πραγματική ζωή, τις δυσκολίες και τις προσδοκίες των γυναικών στη Φλωρεντία της Αναγέννησης. Η Μαγδαληνή ως κεντρικό πρόσωπο

Η έκθεση «La Maddalena di Piero di Cosimo: arte, storia e vite di donne nel Rinascimento fiorentino» τοποθετεί στο επίκεντρο την όμορφη, στοχαστική και όχι καθόλου «μετανοούσα» με τον συμβατικό τρόπο, Μαγδαληνή του Πιέρο ντι Κόζιμο. Το έργο, ζωγραφισμένο στις αρχές της δεκαετίας του 1490, ξεχωρίζει για την πορσελάνινη επιδερμίδα της μορφής, τα σύμβολα που την περιβάλλουν –το βιβλίο προσευχής, το μυροδοχείο, το σημείωμα στο περβάζι, τα μαργαριτάρια στα μαλλιά– και για τον τρόπο με τον οποίο συνδυάζει φλαμανδική λεπτομέρεια και λεονάρδειο νατουραλισμό. Η επιμελήτρια Έντιθ Γκαμπριέλι δεν διστάζει να επισημάνει ακόμη και τις ατέλειες του πίνακα, όπως τη δυσκαμψία του δεξιού χεριού, προσδίδοντας στην παρουσίαση επιστημονική ειλικρίνεια. Έκθεση που ξεπερνά το έργο τέχνης

Η έκθεση δεν περιορίζεται στη μελέτη του πίνακα. Αντίθετα, χτίζει γύρω του ένα ευρύ αφήγημα για την καθημερινότητα των γυναικών στη Φλωρεντία της Αναγέννησης, μέσα από υφάσματα, ασημικά, έπιπλα, κεραμικά Μοντελούπο, γυαλικά Γκαμπάσι, χειρόγραφα και αντικείμενα υλικού πολιτισμού. Περισσότεροι από 25 ειδικοί συνέβαλαν στη δημιουργία του εκθεσιακού μονοπατιού, το οποίο συνοδεύεται από 22 βιντεοεγκαταστάσεις και δύο εκδοτικές εκδόσεις. Από τη γέννηση έως την κοινωνική θέση της γυναίκας

Η έκθεση ανοίγει με ενότητα αφιερωμένη στη γέννηση και την ανατροφή των κοριτσιών. Αντικείμενα όπως μια περίτεχνη πετσέτα νεογέννητου από το Μουσείο Υφάσματος της Πράτο ή ένα ασημένιο θηκάρι βελόνας με τη φράση Verbum caro factum est φωτίζουν τον κόσμο των γυναικών της εποχής. Η διαδρομή συνεχίζεται με αναφορές στους περιορισμούς που επέβαλλαν οι σωματειακοί και ηθικοί κανόνες, τις σπατάλες που απαγόρευαν οι νόμοι πολυτέλειας και τις κοινωνικές προσδοκίες που καθόριζαν τη ζωή των γυναικών. Η εκπαίδευση των γυναικών: ανάγνωση ναι, γραφή όχι

Τα κείμενα της έκθεσης υπογραμμίζουν ότι ακόμη και οι γυναίκες υψηλής κοινωνικής τάξης δεν είχαν πρόσβαση στη γραφή. Μπορούσαν, ωστόσο, να μάθουν ανάγνωση στο σπίτι, από τη μητέρα ή έναν δάσκαλο. Στην έκθεση παρουσιάζεται ένα φλωρεντινό μελανοδοχείο και μια επιστολή της Λουκρητίας Τορναμπούνι (1467), η οποία υπογράφει «Lucrezia tua», πιθανώς γραμμένη από την ίδια – μια σπάνια μαρτυρία γυναικείας γραφής. Η Μαγδαληνή του Πιέρο ντι Κόζιμο: μια σύνθεση δύο κόσμων

Στην τελική ενότητα, ο πίνακας παρουσιάζεται ως σύνθεση δύο παραδόσεων: • της φλαμανδικής, με τη λευκότητα και την καθαρότητα των μορφών, • και της ιταλικής, με την απαλότητα και τη φυσικότητα της απόδοσης. Τα μαλλιά της Μαγδαληνής –εν μέρει δεμένα, εν μέρει λυτά– συμβολίζουν τη διττή της φύση: την αμαρτωλή που μετανοεί και τη γυναίκα που αναζητά πνευματική λύτρωση. Τα μαργαριτάρια στα μαλλιά της λειτουργούν ως σύμβολα αγνότητας, όχι ματαιότητας.