Το χρυσό σκουλαρίκι–πετεινός από το Αιγίνιο,ένα σπάνιο κόσμημα της ελληνιστικής χρυσοχοΐας

 

Ένα μοναδικό χρυσό σκουλαρίκι σε σχήμα πετεινού, που ανακαλύφθηκε σε τάφο μικρού κοριτσιού στο Αιγίνιο Πιερίας, αποτελεί σήμερα ένα από τα πιο ξεχωριστά εκθέματα του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης. Το εύρημα, χρονολογημένο στις αρχές της ελληνιστικής περιόδου, ταξιδεύει στην Κίνα, εκπροσωπώντας την ελληνική τέχνη στην διεθνή έκθεση “Art in Gold. Jewellery in Hellenistic times”.

Ένα εύρημα που ήρθε στο φως από τα έργα της Εθνικής Οδού

Το χρυσό σκουλαρίκι σε σχήμα πετεινού ανακαλύφθηκε κατά τις εργασίες κατασκευής της Εθνικής Οδού Θεσσαλονίκης–Κατερίνης το 1994–1995, στη θέση «Μελίσσια» στο Αιγίνιο Πιερίας. Η ανασκαφή της τότε ΙΣΤ΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων αποκάλυψε ένα αρχαίο νεκροταφείο με πλούσια κτερίσματα, ανάμεσα στα οποία και ο λακκοειδής τάφος ενός μικρού κοριτσιού. Εκεί βρέθηκε το σκουλαρίκι (αρ. ευρ. Πυ 1095), χρονολογημένο στο 300–275 π.Χ., ένα κομψό δείγμα πρώιμης ελληνιστικής χρυσοχοΐας.

Η τεχνική και η δεξιοτεχνία του χρυσοχόου

Το κόσμημα είναι κατασκευασμένο από δύο λεπτά φύλλα χρυσού, διαμορφωμένα σε εσώγλυφη μήτρα και ενωμένα με εξαιρετική ακρίβεια. Με καλέμι, ο τεχνίτης απέδωσε σε χαμηλό ανάγλυφο το φτέρωμα, το λοφίο, τα μάτια και την πλούσια ουρά του πετεινού, χαρίζοντας στη μορφή ζωντάνια και πλαστικότητα. Στη ράχη του πτηνού συγκολλήθηκε λεπτό συρμάτινο άγκιστρο για τη στερέωση στον λοβό του αυτιού, ενώ στη βάση του σχηματίζονται δύο μικρές συρμάτινες έλικες με ένα σφαιρίδιο στο κέντρο — πιθανή απόδοση των φτερών του ζώου.

Η προσεγμένη λεπτομέρεια και η υψηλή τεχνική του κοσμήματος αναδεικνύουν την επιδεξιότητα των χρυσοχόων της εποχής και την αισθητική της ελληνιστικής τέχνης.

Ο πετεινός: ένα σπάνιο και πολυσήμαντο σύμβολο

Τα σκουλαρίκια σε σχήμα πτηνού ήταν δημοφιλή στην αρχαιότητα, όμως συνήθως απεικόνιζαν περιστέρια ή υδρόβια πτηνά. Ο πετεινός, αν και αγαπητό και συμβολικά φορτισμένο ζώο, εμφανίζεται σπανιότερα στη χρυσοχοΐα, γεγονός που καθιστά το εύρημα του Αιγινίου ιδιαίτερα ξεχωριστό.

Στον αρχαίο κόσμο ο πετεινός συνδεόταν με τη ζωή, την υγεία, την ενηλικίωση, τη δύναμη, τον έρωτα και τον γάμο. Η φωνή του, που αναγγέλλει την ανατολή του ήλιου, τον συνέδεε με το φως και την αναγέννηση, ενώ η σχέση του με τον κύκλο ημέρας–νύχτας του προσέδιδε και χθόνιες διαστάσεις, συνδέοντάς τον με τον κόσμο των νεκρών.

Ένα κόσμημα–φυλακτό για ένα μικρό κορίτσι

Το σκουλαρίκι δεν βρέθηκε στην περιοχή του κεφαλιού, όπως θα αναμενόταν, αλλά ανάμεσα στους μηρούς του παιδιού, και μάλιστα μεμονωμένο. Η θέση και η μοναδικότητά του υποδηλώνουν ότι πιθανότατα δεν είχε μόνο διακοσμητική χρήση, αλλά λειτουργούσε ως φυλακτό. Η εναπόθεσή του στον τάφο ίσως συνδεόταν με την επιθυμία των οικείων να προστατεύσουν το παιδί στη μεταθανάτια ζωή. Ο χρυσός, υλικό άφθαρτο και συνδεδεμένο με την αιωνιότητα, ενίσχυε τον προστατευτικό χαρακτήρα του κοσμήματος.

Το ταξίδι του πετεινού στην Κίνα

Το χρυσό σκουλαρίκι Πυ 1095 αποτελεί μία από τις 21 επιλεγμένες αρχαιότητες που εκπροσωπούν το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης στην διεθνή έκθεση “Art in Gold. Jewellery in Hellenistic times”, η οποία παρουσιάζεται στο Ιστορικό Μουσείο Shaanxi (Xi’an) και στο Μουσείο Guangdong (Guangzhou) από τον Ιούνιο 2026 έως τον Ιούλιο 2027.