Μουσείο Νοσοκομείου «Σωτηρία»: Η ιστορία της φυματίωσης και ο αντιφυματικός αγώνας μέσα από σπάνια τεκμήρια

Ντοκουμέντα, ιατρικά εργαλεία, γράμματα, βαλίτσες, στιχάκια και τραγούδια...Το Μουσείο του Νοσοκομείου «Σωτηρία» αναδεικνύει μια από τις πιο δύσκολες και καθοριστικές σελίδες της ελληνικής ιατρικής ιστορίας: τον αντιφυματικό αγώνα. Με σπάνια αντικείμενα, αρχειακό υλικό, φωτογραφίες και διαδραστικές προβολές: ο επισκέπτης γνωρίζει την πορεία της νόσου, τις θεραπευτικές μεθόδους και την εξέλιξη του νοσοκομείου που προσδοκούσε να αποτελέσει«τόπο σωτηρίας» για χιλιάδες ασθενείς. Αρκετοί από αυτούς που νοσηλεύθηκαν μέχρι κάποια χρόνια τουλάχιστον, είχαν αντίθετη άποψη εξαιτίας αρνητικών εμπειριών και δύσκολων συνθκών.  

Της Μαρίας Αλιμπέρτη

Δεν παύει όμως το νοσοκομείο αυτό να υπήρξε τόπος που γράφθηκε Ιστορία: Εκεί συναντήθηκαν και σημαντικές προσωπικότητες  όπως ήταν ο Γιάννης Ρίτσος και η Μαρία Πολυδούρη...σ' ένα πιάνο- από τα πρώτα εκθέματα που συναντά  ο επισκέπτης στην έκθεση! Επίσης, το νοσοκομείο συδέθηκε με τον αντιστασιακό αγώνα κατά τη διάρκεια της Κατοχής, το Μπλόκο των νοσοκομείων και τη μάχη των αναπήρων πολέμου και μόνο γι ' αυτά αξίζει κανείς να θαυμάσει τα ντοκουμέντα του. Η έκθεση, λοιπόν αποτελεί αφορμή για να  αφεθούμε σε μια απολαυστική αφήγηση..

Η απαρχή του αντιφυματικού αγώνα στην Ελλάδα

Στις αρχές του 20ού αιώνα, η φυματίωση αποτελούσε μια από τις πιο θανατηφόρες ασθένειες, όπως αφηγείται η έκθεση. Στο Α’ Πανελλήνιο Ιατρικό Συνέδριο του 1901 επισημάνθηκε η ανάγκη ίδρυσης φθισιατρείων, δίνοντας ώθηση στη δημιουργία οργανωμένων δομών περίθαλψης. Το «Σωτηρία» ιδρύθηκε με πρωτοβουλίες ιδιωτών και φιλανθρωπικών φορέων, αποτελώντας το κέντρο του αντιφυματικού αγώνα για δεκαετίες. Μείζονος σημασίας ήταν η συμβολή της Σοφίας Σλήμαν που υήρξε οραματίστριά του! 

Σταδιακά χτίστηκαν σανατόρια στην χώρα, ενώ στον χώρο του Νοσοκομείου απλώθηκαν λόγω αυξανόμενων αναγκών στη συνέχεια ξύλινες κατασκευές και πρόχειροι θάλαμοι μέσα στο δάσος! Συν τω χρόνω οι ασθενείς νοσηλεύονταν σε δύσκολες συνθήκες, συχνά μέσα σε σκηνές από καραβόπανα.

Διαδραστικές εικόνες και άγνωστες ιστορίες

Το ενδιαφέρον του επισκέπτη κεντρίζει το υλικό που παρουσιάζεται μέσα από διαδραστικές οθόνες: φωτογραφικά ντοκουμέντα και αρχεία από εράνους που ενίσχυσαν το νοσοκομείο, όπως ήταν ο ιστορικός έρανος του Τριανταφυλλάκου. Ανάμεσα στις άγνωστες πληροφορίες,  προσωπικά ξεχώρισα το «Αμερικανικό Περίπτερο», που αγνοούσα ότι νοσηλεύονταν στο νοσοκομείο Σωτηρία και παιδιά έως 15 ετών, σε ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες.

Χρονολόγιο της φυματίωσης και της ιατρικής εξέλιξης

Ο επισκέπτης μπορεί να ταξιδέψει στον χρόνο : Ένα αναλυτικό χρονολόγιο παρουσιάζει την πορεία της νόσου από την ανακάλυψη του βακίλου της φυματίωσης από τον Ρόμπερτ Κοχ, έως τις επεμβατικές μεθόδους και την ανακάλυψη των αντιφυματικών φαρμάκων το 1944. 

 Σαφώς η επίσκεψη σε ένα επιστημονικό μουσείο έχει έναν βαθμό δυσκολίας: Τα κείμενα σε κάποιες περιπτώσεις είναι πιο εξειδικευμένα λόγω ορολογίας, ενώ κάποια είναι πιο  εύκολα κατανοητά,  ιδιαίτερα αυτά που εξηγούν τις θεραπευτικές πρακτικές και τις αλλαγές στην αντιμετώπιση της νόσου. Στις περισσότερες περιπτώσεις η παρυσίαση βοηθά την ανάγνωση από τον επισκέπτη. Λιγότερο επιτυχημένη είναι η εκλαϊκευση του επιστημονικού περιεχομένου στις  περιπτώσεις των ιατρικών εργαλείων- μηχανημάτων. 

Ιατρικός εξοπλισμός μιας άλλης εποχής

Ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει όλα τα τεκμήρια εποχής και  ιστορικά ιατρικά εργαλεία:  από την εξεταστική καρέκλα, βαροστάτης, χειρουργικό κρεβάτι, μικροσκόπια του 1950, άκαμπτο βρογχοσκόπιο του αμερικανικού στρατού, καθώς  έως και σύγχρονος αναπνευστήρας θετικής πίεσης. Μαζί τους, χάρτες ανατομίας  αλλά και απλά χρηστικά αντικείμενα όπως μια  κάπα νοσοκόμων φωτίζουν την καθημερινότητα του νοσηλευτικού προσωπικού. Ωστόσο, την εμπειρία του επισκέπτη δεν βοηθούν  και κάποιοι τίτλοι που δεν έχουν τοποθετηθεί σε σωστό επίπεδο θέασης. 

Η ιστορία του νοσοκομείου μέσα από ανθρώπινες μαρτυρίες

 Από την προβολή ενός 18λεπτου ντοκιμαντέρ μαθαίνουμε για τις προσπάθειες συγκρότησης του νοσοκομείου από τη Σοφία Σλμαν, που μέσα σε 15 χρόνια κατάφερε να στηρίξει πάνω από 200 ασθενείς σε μια εποχή πολέμων, φτώχειας και μεγάλων κοινωνικών αναγκών.Η Μικρασιατική Καταστροφή έφερε νέο κύμα ασθενών, με το σανατόριο να μετατρέπεται σε άσυλο, συχνά με ασθενείς στριμωγμένους σε πρόχειρες κατασκευές.

Στη δεκαετία του 1930 νέοι γιατροί ανέλαβαν τη φροντίδα των ασθενών, καθώς η νέα ηγεσία του νοσοκομείου συμβάλει καθοριστικά στις παρεχόμενες υπηρεσίες. Η καθημερινότητα βελτιώθηκε σταδιακά έως το 1940.

Η αρχιτεκτονική των σανατορίων

Το Μουσείο αναδεικνύει τον εξώστη αεροθεραπείας και ηλιοθεραπείας, βασικά στοιχεία της αρχιτεκτονικής των σανατορίων. Οι ασθενείς ξάπλωναν σε κρεβάτια ή κάθονταν σε καρέκλες στραμμένες προς τον νότο για πολλές ώρες, εκτεθειμένοι στον καθαρό αέρα και το φως, που θεωρούνταν απαραίτητα για την ενίσχυση των πνευμόνων και την παραγωγή βιταμίνης D. Ορισμένοι είχαν υαλοπετάσματα για προστασία από το κρύο, ενώ επωφελούνταν από την ηλιοθεραπεία ως μέρος της θεραπείας.

Προσωπικές μαρτυρίες και ιστορικές στιγμές

Ξεχωρίζουν οι αίθουσες που είναι συνδεδεμένες με τις  προσωπικές μαρτυρίες ασθενών, τα φωτογραφικά ντοκουμέντα και τα  γράμματα που περιγράφουν την απώλεια, τον φόβο και την ελπίδα. Ιδιαίτερα με συγκίνησαν τα δέματα με τις φωτογραφίες και τα σημειώματα των ασθενών που είναι σαν να ξετυλίγεται μπροστά στα μάτια μας μια προσωπική  αφήγηση.  Επίσης πολύ ενδιαφέρουσα ενότητα αποτελεί η αίθουσα με τα τραγούδια που γράφηκαν για την περιπέτεια της φυματίωσης αλλά και μια ακόμη που αφορά το πως η Τέχνη συνδέθηκε με την ασθένεια και πως εξειδανικεύθηκε μέσα από αυτή. 

Η επίσκεψη στο Μουσείο του Νοσοκομείου Σωτηρία αξίζει τον κόπο και για έναν ακόμη λόγο: Το καταπράσινο περιβάλλον που αναζογοωνεί τον επισκέπτη. Σίγουρα το εν λόγω μουσείο αποτελεί μια νέα εστία πολιτισμού που μπορεί να κερδίσει μεγαλύτρο κοινό  εάν διερευνηθεί το ωράριο επισκέψεων και  αποκατασταθεί η σήμανση που δείχνει την πρόσβαση στο νοσοκομείο .

Η Σχολή Ομήρου στην Ιθάκη ανακηρύχθηκε επίσημα αρχαιολογικός χώρος

Με απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού, που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Δ’ 899/21.10.2026, ο Άγιος Αθανάσιος – Σχολή Ομήρου στη Βόρεια Ιθάκη αποκτά πλέον επίσημη και θεσμική αναγνώριση ως αρχαιολογικός χώρος. Η εξέλιξη αυτή επιβεβαιώνει την ιστορική σημασία της περιοχής και θέτει τις βάσεις για την προστασία και ανάδειξη ενός από τους πιο εμβληματικούς τόπους του νησιού.

Επίσημη κήρυξη και οριοθέτηση του χώρου

Η απόφαση αφορά την περιοχή εντός των ορίων των Κοινοτήτων Εξωγής και Πλατρειθιά και αναφέρει ρητά την ονομασία «Άγιος Αθανάσιος – Σχολή Ομήρου». Το ΦΕΚ προβλέπει την προστασία, διαχείριση και αξιοποίηση των αρχαιολογικών καταλοίπων που εκτείνονται από την Προϊστορική Εποχή έως τους μεταβυζαντινούς χρόνους.

Με αυτόν τον τρόπο, η πολιτεία αναγνωρίζει θεσμικά την ιστορική και πολιτιστική αξία της Σχολής Ομήρου, τερματίζοντας οριστικά τις αμφισβητήσεις που κατά καιρούς διατυπώθηκαν για το καθεστώς και την ονομασία του χώρου.

«Τα επίσημα έγγραφα μιλούν από μόνα τους»

Ο Δήμος Ιθάκης τονίζει ότι η δημοσίευση στο ΦΕΚ αποτελεί αδιαμφισβήτητη εξέλιξη και ξεκαθαρίζει πως η Σχολή Ομήρου έχει πλέον επίσημα αναγνωριστεί ως αρχαιολογικός χώρος.

Η συζήτηση γύρω από το αν ο χώρος είχε κηρυχθεί ή όχι, όπως σημειώνεται, πρέπει να λήξει: η απόφαση είναι σαφής και δεσμευτική.

Το επόμενο βήμα: προστασία και ανάδειξη

Για τον Δήμο Ιθάκης, η θεσμική αναγνώριση αποτελεί αφετηρία για μια νέα πορεία. Σε συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού και την Εφορεία Αρχαιοτήτων, στόχος είναι η προστασία, η ανάδειξη και η αξιοποίηση του χώρου, ώστε να αναδειχθεί ο μοναδικός ιστορικός και πολιτιστικός θησαυρός που συνδέεται με την ομηρική παράδοση και την ταυτότητα του νησιού. Η Ιθάκη, τόπος μύθου και επιστροφής, αποκτά ένα ακόμη σημείο αναφοράς που ενισχύει τη σχέση της με την αρχαιότητα και την πολιτιστική της κληρονομιά.

ΠΗΓΗ/www.inkefalonia.gr/

Νέα ευρήματα στο Κουλτεπέ αποκαλύπτουν άγνωστο κεφάλαιο της ελληνιστικής πόλης

Ένα μωσαϊκό δάπεδο ηλικίας 2.000 ετών και διαδοχικά αρχαιολογικά στρώματα φέρνουν στο φως νέα στοιχεία για την ελληνιστική περίοδο στο Κουλτεπέ της κεντρικής Τουρκίας. Τα ευρήματα ανατρέπουν την έως τώρα εικόνα για τον οικισμό, αποκαλύπτοντας μια περισσότερο ανεπτυγμένη πόλη από ό,τι είχε τεκμηριωθεί.

Κατά την ελληνιστική περίοδο (323–30 π.Χ.) η  εν λόγω περιοχή της Ανατολίας βρέθηκε υπό την επιρροή των ελληνιστικών βασιλείων (κυρίως των Σελευκιδών). Γι’ αυτό στο Κουλτεπέ βρίσκουμε μωσαϊκά δάπεδα, τεχνικές δόμησης ελληνιστικής εποχής, εισαγόμενη κεραμική από Αθήνα και Κύπρο, στοιχεία ελληνιστικής αρχιτεκτονικής. Αυτά δείχνουν ελληνιστική επιρροή, όχι ελληνική πόλη.

Μωσαϊκό δάπεδο δίπλα στο ανάκτορο του Βαρσαμά

Οι ανασκαφές στο Κουλτεπέ–Κάνις, έφεραν στο φως ένα μωσαϊκό δάπεδο ελληνιστικής περιόδου. Το εύρημα εντοπίστηκε ανατολικά του ανακτόρου του Βαρσαμά, ενός από τα σημαντικότερα κτίρια της εποχής του Χαλκού.

Το μωσαϊκό, το πρώτο του είδους που εντοπίζεται στο Κουλτεπέ, σώζεται σε διαστάσεις περίπου 1,63 × 1,65 μέτρων, ενώ θραύσματα δείχνουν ότι το αρχικό δάπεδο εκτεινόταν πέρα από το αποκαλυφθέν τμήμα. Η κατασκευή του περιλαμβάνει στρώσεις από θρυμματισμένη πέτρα, λεπτό χώμα, ποταμίσια βότσαλα, κεραμικά θραύσματα και ασβέστη, προσφέροντας πολύτιμες πληροφορίες για τις τεχνικές δόμησης της ελληνιστικής Ανατολίας.

Το μωσαϊκό βρέθηκε στο δεύτερο από τέσσερα διαδοχικά ελληνιστικά στρώματα, τα οποία επιτρέπουν την ανασύσταση των φάσεων κατοίκησης και της αρχιτεκτονικής εξέλιξης του οικισμού.

Ενδείξεις εκτεταμένου ελληνιστικού συγκροτήματος

Γύρω από το μωσαϊκό εντοπίστηκαν ίχνη τουλάχιστον τριών κτιρίων, πιθανότατα τμήματα μεγαλύτερου αρχιτεκτονικού συγκροτήματος. Η ανακάλυψη θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η ελληνιστική κατοίκηση στο Κουλτεπέ ήταν έως τώρα ελάχιστα κατανοητή, με περιορισμένα ευρήματα που δεν επέτρεπαν ασφαλή συμπεράσματα για την έκταση ή τον χαρακτήρα του οικισμού.

Ο Κουλακόγλου σημείωσε ότι το μωσαϊκό πιθανόν ανήκε σε κτίριο με ιδιαίτερη λειτουργία, ενδεχομένως θρησκευτική ή τελετουργική, καθώς η χρήση μωσαϊκών ήταν σπάνια στην κεντρική Ανατολία. Η ακριβής ταυτότητα του κτιρίου θα καθοριστεί με περαιτέρω ανασκαφές. Εξίσου σημαντική είναι η ανεύρεση κεραμικής από την Αθήνα και την Κύπρο, η οποία αποδεικνύει ότι το Κουλτεπέ διατηρούσε επαφές με τον ευρύτερο μεσογειακό κόσμο κατά την ελληνιστική περίοδο.

Η συμβολή της κορεατικής τεχνολογίας στην έρευνα

Η συνεργασία με το Εθνικό Ερευνητικό Ινστιτούτο Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Νότιας Κορέας έχει ενισχύσει την ανασκαφική διαδικασία με γεωφυσικές μεθόδους, τρισδιάστατη σάρωση και ψηφιακή τεκμηρίωση. Η χρήση γεωραντάρ και ηλεκτρικής αντίστασης επέτρεψε τον εντοπισμό υπόγειων δομών πριν την ανασκαφή, ενώ η ψηφιακή καταγραφή επιταχύνει την ταξινόμηση των χιλιάδων κεραμικών θραυσμάτων που ανασύρονται κάθε χρόνο.

Οι τεχνικές αυτές, σε συνδυασμό με την παραδοσιακή στρωματογραφική ανάλυση, βοηθούν τους ερευνητές να κατανοήσουν καλύτερα τις διαδοχικές φάσεις κατοίκησης του Κουλτεπέ.

Ένα νέο κεφάλαιο για έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Ανατολίας

Το Κουλτεπέ–Κάνις, περίπου 20 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Καισάρειας, υπήρξε πρωτεύουσα του βασιλείου της Κάνις και κέντρο του παλαιού ασσυριακού εμπορικού δικτύου κατά τη 2η χιλιετία π.Χ. Η φήμη του οφείλεται κυρίως στις 23.500 σφηνοειδείς πινακίδες που έχουν βρεθεί στο κατώτερο τμήμα του οικισμού, το καρούμ, οι οποίες αποτελούν μοναδική πηγή για την οικονομία και την καθημερινή ζωή της εποχής.

Η νέα ελληνιστική ανακάλυψη καλύπτει ένα σημαντικό κενό στην ιστορική αφήγηση του χώρου. Αντί για ένα μεμονωμένο κτίσμα, το μωσαϊκό και οι γύρω δομές φαίνεται να ανήκουν σε μια ευρύτερη φάση αστικής ανάπτυξης, της οποίας η έκταση μόλις αρχίζει να αποκαλύπτεται.

Το Κουλτεπέ βρίσκεται στη λίστα προσωρινής ένταξης της UNESCO από το 2014. Οι τουρκοκορεατικές ανασκαφές θα συνεχιστούν το 2027, με στόχο την επέκταση των τομών και την πλήρη ανασύσταση της ελληνιστικής πόλης.

πηγη: anatolianarcheology.net

Ανακάλυψη 1.900 ετών: Κρεματόριο-τάφος μυστήριο μέσα σε αρχαίο θέατρο στην Τουρκία

Μια ασυνήθιστη ταφική κατασκευή του 1ου αιώνα μ.Χ. εντοπίστηκε στο αρχαίο θέατρο της Απολλωνίας επί Ρυνδάκου, στη σημερινή βορειοδυτική Τουρκία, αποκαλύπτοντας ένα εύρημα που ανατρέπει όσα γνωρίζαμε για τις ταφικές πρακτικές της πόλης. Παρά το γεγονός ότι η Απολλωνία διέθετε οργανωμένη νεκρόπολη εκτός οικισμού, ο τάφος βρέθηκε μέσα στη ζώνη των καθισμάτων του θεάτρου, εκεί όπου κάποτε συγκεντρώνονταν χιλιάδες θεατές.

 Μια αρχαία ελληνική πόλη στη Βιθυνία

Η Απολλωνία επί Ρυνδάκου ήταν μια αρχαία ελληνική πόλη της Βιθυνίας, στη βορειοδυτική Μικρά Ασία, στην περιοχή της σημερινής Προύσας. Χτισμένη πάνω σε χερσονήσους που εισχωρούν στη λίμνη Ουλουαμπάτ, η πόλη συνδύαζε φυσική ομορφιά και στρατηγική θέση, αποτελώντας σημαντικό αστικό κέντρο από την ελληνιστική έως τη ρωμαϊκή περίοδο.

Γεωγραφία και ιστορικό πλαίσιο

Η πόλη βρισκόταν κοντά στον ποταμό Ρύνδακο, από τον οποίο πήρε το όνομά της. Η θέση της ανάμεσα στη Θάλασσα του Μαρμαρά και το όρος Όλυμπος (Uludağ) την καθιστούσε κόμβο εμπορίου και επικοινωνίας. Η Απολλωνία ήταν γνωστή για την ακρόπολη, το θέατρο, το στάδιο, τους ναούς και τις οχυρώσεις της.

Πολιτισμός και αρχιτεκτονική

Το αρχαίο θέατρο της Απολλωνίας, χτισμένο στην πλαγιά του Ζαμπακτεπέ, μπορούσε να φιλοξενήσει περίπου 5.000 θεατές. Η αρχική του κατασκευή ανάγεται στην ελληνιστική περίοδο, ενώ η τελευταία μεγάλη οικοδομική φάση χρονολογείται στις αρχές του 2ου αιώνα μ.Χ., σύμφωνα με επιγραφικές μαρτυρίες.

Η πόλη διέθετε επίσης οργανωμένη νεκρόπολη με ποικιλία ταφικών τύπων, γεγονός που την καθιστά σημαντικό πεδίο μελέτης για την αρχαία ταφική αρχιτεκτονική της Βιθυνίας.

Ένας τάφος ανάμεσα στα καθίσματα

Η ανασκαφική ομάδα εντόπισε τον τάφο στη βόρεια περιοχή της κάτω κερκίδας. Η κατασκευή αποτελείται από θάλαμο από ωμοπλίνθους, καλυμμένο με κεραμιδένια στέγη σε δίρριχτη διάταξη. Η χρονολόγηση τοποθετεί το εύρημα στον 1ο αιώνα μ.Χ.

Η εξέταση των οστών έδειξε ότι ο νεκρός – ή οι νεκροί – είχαν αποτεφρωθεί. Η κατάσταση των κατακαμένων οστών δεν επιτρέπει ασφαλή εκτίμηση για τον αριθμό των ατόμων, ενώ ο τάφος δεν περιείχε πολλά κτερίσματα. Το στοιχείο που προβληματίζει περισσότερο τους αρχαιολόγους δεν είναι η μορφή της ταφής, αλλά η θέση της: η πόλη διέθετε ήδη νεκρόπολη, γεγονός που καθιστά την παρουσία ενός τάφου μέσα στο θέατρο εξαιρετικά ασυνήθιστη.

Θρησκευτική ή ηρωική διάσταση;

Η νεκρόπολη της Απολλωνίας, κοντά στην είσοδο της αρχαίας πόλης, έχει αποδώσει 27 τάφους εννέα διαφορετικών αρχιτεκτονικών τύπων, σύμφωνα με σωστικές ανασκαφές του 2016–2017. Μελέτες των ετών 2018 και 2025 τεκμηρίωσαν την κατασκευή και τη συντήρηση των ταφικών μνημείων, πολλά από τα οποία ήταν επίσης κατασκευασμένα από ωμοπλίνθους.

Η ομοιότητα της νέας ταφής με τα μνημεία της νεκρόπολης ενισχύει το μυστήριο: η κατασκευή δεν εξηγεί από μόνη της γιατί ο τάφος τοποθετήθηκε μέσα στο θέατρο. Η Σαχίν εξετάζει το ενδεχόμενο ο νεκρός να είχε κάποια ιδιαίτερη θρησκευτική ή ηρωική σημασία για την κοινότητα. Ωστόσο, δεν έχουν εντοπιστεί στοιχεία που να επιβεβαιώνουν τέτοια σύνδεση, ούτε έχει ταυτοποιηθεί ο νεκρός ή η κοινωνική του θέση.

Ένα θέατρο με σύνθετη ιστορία

Το θέατρο είναι χτισμένο στην πλαγιά του Ζαμπακτεπέ και εκτιμάται ότι χωρούσε περίπου 5.000 θεατές. Η αρχική κατασκευή ανάγεται στην ελληνιστική περίοδο, ενώ επιγραφές δείχνουν ότι η τελευταία μεγάλη οικοδομική φάση χρονολογείται στις αρχές του 2ου αιώνα μ.Χ.

Οι ανασκαφές άρχισαν το 2021 με άδεια του τουρκικού Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού και υποστήριξη του Δήμου Νιλουφέρ. Σταδιακά έχουν αποκατασταθεί 42 σειρές καθισμάτων στη θέση τους, ενώ η άνω κερκίδα παρουσιάζει σημαντικές φθορές, πιθανώς επειδή στηριζόταν σε θολωτές κατασκευές, όπως συμβαίνει σε πολλά ρωμαϊκά θέατρα.

Ο τάφος του 1ου αιώνα προσθέτει ένα ακόμη ερώτημα στη χρονολόγηση και την εξέλιξη του μνημείου. Αν και προηγείται της τεκμηριωμένης ρωμαϊκής οικοδομικής φάσης, δεν είναι ακόμη σαφές πώς εντάσσεται στην ιστορία του θεάτρου.

Η έρευνα συνεχίζεται

Οι αρχαιολόγοι συνεχίζουν τις εργασίες στη βόρεια περιοχή της κάτω κερκίδας, φτάνοντας μέχρι τον φυσικό βράχο για να κατανοήσουν καλύτερα τα θεμέλια και τις φάσεις του θεάτρου. Η Σαχίν επισημαίνει ότι η πλήρης ερμηνεία του τάφου απαιτεί εκτεταμένη συγκριτική έρευνα για τις ταφικές πρακτικές της εποχής.

Προς το παρόν, η ανακάλυψη αποτελεί ένα σπάνιο παράδειγμα ταφής μέσα σε δημόσιο μνημείο. Η κατασκευή του τάφου μοιάζει με τα συνηθισμένα ταφικά μνημεία της Απολλωνίας, αλλά η θέση του υποδηλώνει ότι η ιστορία του θεάτρου είναι πιο περίπλοκη από ό,τι δείχνουν τα σωζόμενα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα.

πηγη : anatolianarcheology.net

Το Ιμαρέτ της Κομοτηνής και η άγνωστη ιστορία του στο επίκεντρο εκδήλωσης στο Μέγαρο Μουσικής

Ένα σημαντικό συλλογικό έργο του Υπουργείου Πολιτισμού αφιερωμένο στη μνήμη του Ολλανδού οθωμανολόγου Machiel Kiel παρουσιάζεται την Παρασκευή 30 Οκτωβρίου 2026. Μια ξεχωριστή εκδήλωση αφιερωμένη στην ιστορία και την πολιτιστική κληρονομιά της Κομοτηνής θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 30 Οκτωβρίου 2026, στο Μέγαρο Μουσικής Κομοτηνής, με επίκεντρο το Ιμαρέτ της πόλης και την εντυπωσιακή διαδρομή του μέσα στον χρόνο.

Αφιέρωμα στον πρωτοπόρο Machiel Kiel

Στο πλαίσιο της εκδήλωσης θα παρουσιαστεί ένα μεγάλο συλλογικό έργο του Υπουργείου Πολιτισμού (ΥΠΠΟ), αφιερωμένο στη μνήμη του πρωτοπόρου Ολλανδού οθωμανολόγου Machiel Kiel, ο οποίος συνέβαλε καθοριστικά στην ανάπτυξη των οθωμανικών σπουδών στην Ευρώπη.

Ερασιτέχνης και αυτοδίδακτος στα πρώτα του βήματα, ακούραστος ταξιδευτής και παθιασμένος μελετητής της οθωμανικής τέχνης, ο Kiel εξελίχθηκε σε καταξιωμένο ακαδημαϊκό, αφήνοντας το δικό του αποτύπωμα στη μελέτη της οθωμανικής αρχιτεκτονικής και ιστορίας και συμβάλλοντας στον εμπλουτισμό του ευρωπαϊκού πολιτισμικού χάρτη.

Το Ιμαρέτ και η ιστορική του διαδρομή

Κεντρικό θέμα της παρουσίασης θα αποτελέσει το Ιμαρέτ της Κομοτηνής, ένα μνημείο με ιδιαίτερη ιστορική σημασία, που συνδέεται άμεσα με την ταυτότητα της πόλης και την ευρύτερη περιοχή. Μέσα από την παρουσίαση θα αναδειχθούν η ιστορία του μνημείου, η σχέση του με την κοινωνική και πολιτιστική ζωή της Κομοτηνής, αλλά και η απρόσμενη πορεία που ακολούθησε κατά τον 20ό αιώνα.

Πρόκειται για μια ιστορία που φωτίζει άγνωστες πτυχές της τοπικής κληρονομιάς και αναδεικνύει τη σημασία της προστασίας και της μελέτης των ιστορικών μνημείων. Η εκδήλωση φιλοδοξεί να αποτελέσει μια ευκαιρία γνωριμίας με ένα σημαντικό κεφάλαιο της ιστορίας της Κομοτηνής, μέσα από την έρευνα, την επιστημονική τεκμηρίωση και τη συμβολή ενός σπουδαίου μελετητή.

Αρχαιολογική αποστολή στο Ασκληπιείο της Δήλου αποκαλύπτει νέα δεδομένα για την αρχιτεκτονική και τη διατήρηση του ιερού

Στο Ασκληπιείο της Δήλου πραγματοποιήθηκε  μια συστηματική αποστολή αρχαιολογικού καθαρισμού, στο πλαίσιο των ερευνητικών δραστηριοτήτων του προγράμματος THEAM. Επικεφαλής της ομάδας ήταν ο Λουίτζυ Λαφασιάνο, Μεταδιδακτορικός Ερευνητής του Ινστιτούτου Ιστορικών Ερευνών, και η Χριστίνα Κωνσταντακοπούλου, Κύρια Ερευνήτρια. Η αποστολή είχε ως στόχο την προετοιμασία των ορατών καταλοίπων του ιερού για νέα φωτογραφική και τοπογραφική τεκμηρίωση, καθώς και για την εκπόνηση μιας αναθεωρημένης κάτοψης του συγκροτήματος.

Προετοιμασία για νέα τεκμηρίωση

Το Ασκληπιείο της Δήλου ανασκάφηκε πριν από περίπου έναν αιώνα, ενώ η πρώτη ολοκληρωμένη μελέτη και κάτοψη του δημοσιεύθηκαν το 1952. Έκτοτε, η εικόνα του χώρου παρέμενε ουσιαστικά αμετάβλητη στη βιβλιογραφία, παρά τις φθορές του χρόνου και τις μεταβολές στη διατήρηση των καταλοίπων. Η ανάγκη για νέα αποτύπωση ήταν επιτακτική, τόσο για την επανεξέταση της αρχιτεκτονικής οργάνωσης του ιερού όσο και για την τεκμηρίωση της σημερινής κατάστασης των μνημείων.

Σημαντικά αποτελέσματα της αποστολής

Η δίβδομη αποστολή απέδωσε ουσιαστικά αποτελέσματα. Ο εκτεταμένος καθαρισμός των ορατών καταλοίπων επέτρεψε την αναγνώριση και επανεξέταση πτυχών της χωρικής διάταξης που μέχρι σήμερα παρέμεναν ασαφείς. Αρχιτεκτονικά στοιχεία που δεν είχαν συμπεριληφθεί στην παλαιότερη κάτοψη εντοπίστηκαν και καταγράφηκαν, προσφέροντας νέα δεδομένα για τη μορφή και τη λειτουργία του ιερού. Οι παρατηρήσεις αυτές, σε συνδυασμό με τη νέα φωτογραφική και τοπογραφική τεκμηρίωση, θα αποτελέσουν τη βάση για μια αναθεωρημένη επιστημονική μελέτη του Ασκληπιείου στο πλαίσιο των αποτελεσμάτων του THEAM.

Συνεργασίες και υποστήριξη

Η αποστολή πραγματοποιήθηκε με την άδεια της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, προς την οποία εκφράζονται θερμές ευχαριστίες για τη συνεργασία και τη στήριξη. Η Γαλλική Σχολή Αθηνών παρείχε ουσιαστική υλικοτεχνική και επιστημονική υποστήριξη καθ’ όλη τη διάρκεια των εργασιών, ενώ η τοπογραφική της υπηρεσία, με τον Lionel Fadin, ανέλαβε τη νέα φωτογραφική τεκμηρίωση του χώρου. Συμπληρωματική οικονομική ενίσχυση για την έρευνα πεδίου προσφέρθηκε από την ΑΙΓΕΑΣ ΑΜΚΕ, συμβάλλοντας καθοριστικά στην ολοκλήρωση του έργου.

Η συμβολή της ομάδας πεδίου

Ιδιαίτερη μνεία αξίζει στα μέλη της ομάδας πεδίου – Φρατζέσκα Χρυσάφη, Νίκη Δημητρίου, Francesca Romana Fiano, Fabrizio Lo Faro και Paola Palumbo – των οποίων η επιστημονική κατάρτιση, η αφοσίωση και η συνεργατικότητα υπήρξαν καθοριστικής σημασίας για την επιτυχή ολοκλήρωση της αποστολής. Η συμβολή τους επέτρεψε την αναλυτική καταγραφή των καταλοίπων και την ασφαλή προετοιμασία του χώρου για την επόμενη φάση της έρευνας.

Νέα προοπτική για το Ασκληπιείο

Η αποστολή του Σεπτεμβρίου 2026 σηματοδοτεί ένα σημαντικό βήμα προς την αναθεώρηση της επιστημονικής γνώσης για το Ασκληπιείο της Δήλου. Η νέα τεκμηρίωση θα επιτρέψει την επανεκτίμηση της αρχιτεκτονικής διάταξης του ιερού και θα συμβάλει στην κατανόηση της ιστορικής του εξέλιξης. Παράλληλα, η καταγραφή της σημερινής κατάστασης των καταλοίπων αποτελεί πολύτιμο εργαλείο για τη μελλοντική προστασία και ανάδειξη του χώρου.

Το σύμβολο της Μέδουσας και η αρχαία Τοκάτη

 

Νέα αρχαιολογική μελέτη για την Μέδουσα από την αρχαία Τοκάτη, σημερινή περιοχή της Τόκατ, του Πόντου φωτίζει την εντυπωσιακή διαδρομή της Μέδουσας μέσα σε πέντε αιώνες ιστορίας, από βασιλικό σύμβολο νίκης έως προστάτιδα των νεκρών. Νομίσματα, ταφικά μνημεία και αρχιτεκτονικά θραύσματα αποκαλύπτουν πώς η μυθική μορφή προσαρμόστηκε σε διαφορετικά πολιτικά και καλλιτεχνικά περιβάλλοντα, παραμένοντας σταθερά παρούσα στην εικονογραφία της αρχαίας Ανατολίας.

Τοκάτη: Μια πόλη στο σταυροδρόμι πολιτισμών και αυτοκρατοριών

 Μέσω της μέδουσας θα διανύσουμ μια διαδρομή χιλιετιών στην καρδιά της Ανατολίας: Η Τοκάτη υπήρξε σημείο συνάντησης μεγάλων πολιτισμών: Χετταίων, Φρυγών, Ελλήνων, Ρωμαίων, Σελτζούκων και Οθωμανών. Η γεωγραφική της θέση, ανάμεσα στον ποταμό Ίρι και στους πρόποδες ενός κωνικού λόφου, την κράτησε διαρκώς στο επίκεντρο της ιστορίας και των εμπορικών δρόμων της Ανατολίας.

Από την Ευδοκιάδα στη σημερινή Τοκάτη: η πορεία του ονόματος

Στη βυζαντινή περίοδο, επί αυτοκράτορα Ηρακλείου, η πόλη ονομάστηκε Ευδοκιάς, προς τιμήν της κόρης του Ευδοκίας. Με την πάροδο των αιώνων το όνομα παραφθάρθηκε και κατέληξε στη σημερινή μορφή Τοκάτη. Ο Οθωμανός περιηγητής Εβλιγιά Τσελεμπή πρότεινε ότι Tok-at σημαίνει «πόλη γεμάτη άλογα», λόγω της εκτροφής αλόγων στην περιοχή. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Σάββα Ιωαννίδη, οι Σελτζούκοι αλλοίωσαν το παλαιότερο όνομα Κρατοκία, το οποίο σταδιακά εξελίχθηκε στη σημερινή ονομασία.

Η αρχαία Γαζιούρα: το πρώτο ιστορικό στρώμα

Η περιοχή κατοικήθηκε ήδη από την εποχή των Χετταίων, οι οποίοι ίδρυσαν την πόλη Γαζιούρα. Σφηνοειδείς επιγραφές και αναφορές του Στράβωνα επιβεβαιώνουν ότι επρόκειτο για σημαντικό βασίλειο της αρχαιότητας. Τα πρώτα τεκμήρια χρήσης της ελληνικής γλώσσας χρονολογούνται στον 2ο αιώνα π.Χ., δείχνοντας την ένταξη της περιοχής στον ελληνιστικό κόσμο.

Η Γαζιούρα στα χρόνια του Μιθριδάτη ΣΤ΄

Κατά την βασιλεία του Μιθριδάτη ΣΤ΄ (120–63 π.Χ.), η Γαζιούρα λειτουργούσε ως ένα από τα θησαυροφυλάκια του βασιλείου του Πόντου. Την ίδια περίοδο κόπηκαν χάλκινα νομίσματα με το όνομα της πόλης, όπως συνέβη και σε άλλες πόλεις του Πόντου και της Παφλαγονίας. Στους Μιθριδατικούς Πολέμους, ο Ρωμαίος στρατηγός Τριάριος ηττήθηκε από τον Μιθριδάτη κοντά στη Γαζιούρα, γεγονός που αποτυπώνει τη στρατηγική σημασία της περιοχής.

Από την ερήμωση στη βυζαντινή ακμή

Στα χρόνια του Στράβωνα η Γαζιούρα είχε ήδη ερημώσει. Η νέα πόλη, η Ευδοκιάς, ιδρύθηκε την εποχή του Ηρακλείου από κατοίκους των γειτονικών Κομάνων. Κατά τη βυζαντινή περίοδο η πόλη γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη χάρη στην εύφορη πεδιάδα του Δαζιμωνίτη. Αναδείχθηκε σε στρατιωτικό κέντρο και σε πόλο έλξης ελληνικών και αρμενικών πληθυσμών. Η εμπορική της δραστηριότητα ενισχύθηκε από τα εργαστήρια τήξης χαλκού, που αξιοποιούσαν το μετάλλευμα του Κεμπάν Ματέν και τροφοδοτούσαν την τοπική οικονομία.

Το εμπόριο χαλκού και η διαδρομή προς την Αλεξανδρέττα

Ο χαλκός της Τοκάτης μεταφερόταν στο λιμάνι της Αλεξανδρέττας και από εκεί στο εξωτερικό για επεξεργασία. Η δραστηριότητα αυτή προσέλκυσε εργατικό δυναμικό και ενίσχυσε την οικονομική σημασία της πόλης στη βυζαντινή Ανατολία.

Σελτζούκοι, Οθωμανοί και η νέα εποχή της πόλης

Μετά τη Μάχη του Ματζικέρτ (1071), η πόλη πέρασε στον έλεγχο των Σελτζούκων, ενώ οι Οθωμανοί την κατέλαβαν το 1392, σηματοδοτώντας την εγκατάσταση μουσουλμανικών πληθυσμών.

Μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης και την παρακμή του Δρόμου του Μεταξιού, η Τοκάτη στράφηκε σε νέες παραγωγές: μοναδικά σταμπωτά υφάσματα, βαφές για βαμβακερό νήμα, καπνό, κηπευτικά και σταφύλια για την παραγωγή ρακής. Η ακμή αυτή κορυφώθηκε από τα τέλη του 19ου αιώνα έως τις πρώτες δεκαετίες του 20ού.

Ένα ταφικό μνημείο με το βλέμμα της Μέδουσας

Σε νεκρόπολη της βόρειας Τουρκίας, μια λίθινη στήλη του 3ου–4ου αιώνα μ.Χ. φέρει χαραγμένο το πρόσωπο της Μέδουσας πάνω από ελληνική επιγραφή έξι γραμμών. Η μορφή δεν λειτουργεί ως απειλή, αλλά ως αποτροπαϊκό σύμβολο που προστατεύει τον νεκρό από κακόβουλες δυνάμεις.

Το εύρημα από τη νεκρόπολη της γέφυρας Leylekli στο Νίκσαρ εντάσσεται σε ευρύτερη έρευνα της Şengül Dilek Ful (Πανεπιστήμιο Tokat Gaziosmanpaşa), η οποία συγκεντρώνει υλικό από νομίσματα, γλυπτά, αρχιτεκτονικά διακοσμητικά και μικροαντικείμενα του Μουσείου Τόκατ. Η μελέτη, δημοσιευμένη στο Journal of Literature and Humanities, παρακολουθεί την εξέλιξη της εικονογραφίας της Μέδουσας από την Ελληνιστική περίοδο έως την Ύστερη Αρχαιότητα.

Η Μέδουσα ως προστάτιδα στην Ανατολία

Στη μυθολογία, η Μέδουσα ήταν η μόνη θνητή Γοργόνα, ικανή να πετρώνει με το βλέμμα της. Μετά τον θάνατό της από τον Περσέα, το κεφάλι της μετατράπηκε σε γοργόνειο, σύμβολο προστασίας και αποτροπής του κακού.

Αντικείμενα της ρωμαϊκής περιόδου από την Τόκατ δείχνουν πόσο διαδεδομένη ήταν αυτή η χρήση. Θραύσμα μαρμάρινης σαρκοφάγου με γιρλάντες, δύο κεφαλές Μέδουσας και έναν Έρωτα αποτυπώνει την παρουσία της στη funerary τέχνη. Αν και είχε καταγραφεί ως ελληνιστικό, η Ful το χρονολογεί στον 2ο αιώνα μ.Χ.

Η ταφική στήλη του Νίκσαρ ενισχύει την ίδια παράδοση: η Μέδουσα δεσπόζει πάνω από την επιγραφή, υποδηλώνοντας τον κεντρικό της ρόλο στο μήνυμα του μνημείου.

Αρχιτεκτονική διακόσμηση και καθημερινά αντικείμενα

Η Μέδουσα δεν περιορίζεται στα ταφικά συμφραζόμενα. Πήλινη ανάγλυφη πλάκα από ρωμαϊκό λουτρό στη Σεβαστούπολη την απεικονίζει με πυκνά κυματιστά μαλλιά και μικρά φτερά, ενώ η κατασκευή της δείχνει ότι ήταν προσαρμοσμένη σε αρχιτεκτονικό στοιχείο. Μικρά χάλκινα και πήλινα αντικείμενα του Μουσείου Τόκατ αποτυπώνουν την πιο «ανθρώπινη» εκδοχή της Μέδουσας, χαρακτηριστική της ρωμαϊκής τέχνης: νεανικό πρόσωπο, πλούσια κόμη, διακριτικά φτερά. Παρόμοια αντικείμενα αλλού στη ρωμαϊκή αυτοκρατορία στόλιζαν έπιπλα, στρατιωτικό εξοπλισμό, ιπποσκευές και κτίρια.

Από τέρας σε οικεία μορφή: η εικαστική μεταμόρφωση

Τα ευρήματα δείχνουν ότι η μορφή της Μέδουσας άλλαξε σημαντικά μέσα στους αιώνες. Οι ελληνικές απεικονίσεις τονίζουν το τέρας, ενώ οι ρωμαϊκές προτιμούν ένα ανθρώπινο, σχεδόν γοητευτικό πρόσωπο.

Αρχιτεκτονικά θραύσματα από τη Σεβαστούπολη χρονολογούνται στην εποχή των Αντωνίνων (2ος αιώνας μ.Χ.), ενώ διακοσμημένος ορθοστάτης του Μουσείου Τόκατ τοποθετείται στον 4ο–5ο αιώνα μ.Χ. Η συνέχεια αυτή δείχνει ότι η Μέδουσα παρέμεινε σταθερό στοιχείο της τοπικής καλλιτεχνικής γλώσσας, παρά τις πολιτικές μεταβολές στην περιοχή του Πόντου.

Η βασιλική προέλευση: τα νομίσματα του Μιθριδάτη ΣΤ΄

Το παλαιότερο υλικό που εξετάζει η Ful προέρχεται από την εποχή του Μιθριδάτη ΣΤ΄ (120–63 π.Χ.), βασιλιά του Πόντου και σημαντικού αντιπάλου της Ρώμης. Νομίσματα από τα νομισματοκοπεία της Καβείρας, της Κομάνης και της Ταυλάρας απεικονίζουν σκηνές με τον Περσέα και τη Μέδουσα.

Ορισμένα δείχνουν τον Περσέα να κρατά το κεφάλι της, ενώ άλλα συνδυάζουν το πρόσωπο της Μέδουσας με τη Νίκη, υποδηλώνοντας νίκη, προστασία και βασιλική ισχύ. Η Ful εξετάζει και το ενδεχόμενο ότι η εικονογραφία αυτή λειτουργούσε ως πολιτικό μήνυμα του Μιθριδάτη κατά των Ρωμαίων.

Μια διαχρονική μορφή ισχύος, προστασίας και αισθητικής

Τα αντικείμενα από την Τόκατ σκιαγραφούν την πορεία της Μέδουσας στην Ανατολία: από ελληνιστικό βασιλικό σύμβολο σε ρωμαϊκό αποτροπαϊκό μοτίβο και σε ευέλικτο διακοσμητικό στοιχείο. Δεν αποτυπώνουν μια ενιαία πίστη, αλλά μια διαχρονική εικαστική γλώσσα που αξιοποίησε τη δύναμη της μυθικής μορφής για να εκφράσει εξουσία, προστασία και 

πηγές: https://www.anatolianarchaeology.net/

https://www.pontosnews.gr/668017/taxidi/tokati-xefyllizontas-tin-istoria-tis-eydokiadas-ton-vyzantinon/

Μητρόπολη : Νέα ευρήματα, εκπαιδευτικές δράσεις και μια ιστορία αιώνων που ανασυντίθεται

Η φετινή ανασκαφική περίοδος στη Μητρόπολη Γορτύνης αποκάλυψε κρίσιμα αρχαιολογικά δεδομένα που φωτίζουν μια σύνθετη ιστορική διαδρομή από τον 3ο έως τον 8ο αιώνα. Παράλληλα, η συνεργασία Ιταλική Αρχαιολογική Σχολή στην Αθήνα SAIA – Πανεπιστημίου Bologna και Εφορείας Αρχαιοτήτων Ηρακλείου ανέδειξε τον εκπαιδευτικό και κοινωνικό χαρακτήρα της έρευνας, με συμμετοχή φοιτητών και ανοιχτές δράσεις για το κοινό.

Ανασκαφική περίοδος Σεπτεμβρίου: τρεις τομές, ένα ενιαίο ιστορικό αφήγημα

Από τις 7 έως τις 28 Σεπτεμβρίου 2026, η αποστολή της SAIA και του Πανεπιστημίου της Bologna, σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ηρακλείου, εργάστηκε συστηματικά σε τρεις τομείς της βασιλικής της Μητρόπολης:

• Τομή 1: μαυσωλείο βόρεια του πρεσβυτερίου
• Τομή 2: αίθουσα με μαρμάρινες ταινίες βόρεια του νάρθηκα
• Τομή 3: νότιος τομέας του εγκάρσιου κλίτους

Οι εργασίες επικεντρώθηκαν στην τεκμηρίωση της αρχιτεκτονικής εξέλιξης του μνημείου και στην κατανόηση των διαδοχικών φάσεων χρήσης του.

Τομή 1: μαυσωλείο με πολλαπλές ταφές και νέα στοιχεία για το βαπτιστήριο

Στην Τομή 1 αποκαλύφθηκε μαυσωλείο με πολλαπλές ταφές, ένας παρακείμενος χώρος με δαπέδο τερακότας, καθώς και ένας προϋπάρχων αγωγός, πιθανόν συνδεδεμένος με το επισκοπικό βαπτιστήριο. Τα ευρήματα επιβεβαιώνουν μια πολύπλοκη ακολουθία κατασκευών και επαναχρήσεων από τον 3ο έως τον 8ο αιώνα, εμπλουτισμένη με αρχιτεκτονικά στοιχεία και αντικείμενα ιδιαίτερης αξίας.

Έρευνα, εκπαίδευση και διάλογος με την κοινότητα

Η φετινή περίοδος είχε έντονο εκπαιδευτικό χαρακτήρα: έξι φοιτητές του Πανεπιστημίου της Bologna εργάστηκαν δίπλα σε διδάσκοντες και ερευνητές, συμμετέχοντας ενεργά στις δράσεις διάχυσης της έρευνας. Το open day της 25ης Σεπτεμβρίου προσέλκυσε περίπου 50 επισκέπτες, ανάμεσά τους και τον Σεβασμιώτατο Μακάριο Δουλουφάκη, μητροπολίτη Γορτύνης και Αρκαδίας. Η αποστολή εξέφρασε θερμές ευχαριστίες προς τον δρ. Νίκο Βασιλάκη, τον Γεώργιο Χανιωτάκη, τον Δήμο Αγίων Δέκα και όλους όσοι στήριξαν το έργο.

Η έρευνα συνεχίζεται: δημοσίευση πολύτιμου υλικού

Με την ολοκλήρωση των εργασιών πεδίου, η επιστημονική έρευνα περνά στο επόμενο στάδιο. Τους επόμενους μήνες θα δημοσιευθούν τα αποτελέσματα των δραστηριοτήτων που πραγματοποιήθηκαν στη Μητρόπολη μεταξύ 1991 και 2006, προσφέροντας μια πολυαναμενόμενη συμβολή για την αρχαιολογική κοινότητα και για τη διάθεση ενός σημαντικού σώματος γνώσεων.

Διάλεξη του Δρ. Νεκτάριου Καραδήμα για τον Ιωάννη Καποδίστρια και τη διαφύλαξη των αρχαιοτήτων

Μια ομιλία για τον Καποδίστρια πέρα από μύθους και αναχρονισμούς...Οι Φίλοι του Αρχαιολογικού Μουσείου Μαραθώνα διοργανώνουν διάλεξη του Δρ. Νεκτάριου Καραδήμα, εκπροσώπου της Εταιρείας Αιγαιακής Προϊστορίας «Αιγεύς», την Κυριακή 25 Οκτωβρίου στις 10:30 π.μ., στο 1ο Γενικό Λύκειο Νέας Μάκρης (Λυκείου & Κόλλια).

Η ομιλία εμπνέεται από την πρόσφατη ταινία «Καποδίστριας» του Γιάννη Σμαραγδή και εστιάζει σε ένα κρίσιμο ερώτημα: ποια ήταν πραγματικά η στάση του πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας απέναντι στη διαφύλαξη των αρχαιοτήτων και πώς διαμορφώθηκε η ιστορική εικόνα του μέσα από μύθους και σύγχρονες αναγνώσεις.

Το περιεχόμενο της διάλεξης

Αφορμή για τη συζήτηση αποτελεί μια σκηνή της ταινίας, που ο Ι.Καποδίστριας εμφανίζεται να υποστηρίζει ότι η ελληνική φυλή κατάγεται από τον μινωικό πολιτισμό. Ο Δρ. Καραδήμας εξετάζει κατά πόσο ο Κυβερνήτης θα μπορούσε να έχει χρησιμοποιήσει τον όρο «μινωικός» και αν πράγματι ενδιαφέρθηκε για την προστασία των αρχαιοτήτων κατά τη διάρκεια της σύντομης θητείας του.

Στόχος της διάλεξης είναι να φωτίσει την προσωπικότητα του Ι.Καποδίστρια με ιστορική ακρίβεια, πέρα από υπερβολές, αναχρονισμούς και σύγχρονες ερμηνείες.

Οργάνωση: Φίλοι του Αρχαιολογικού Μουσείου Μαραθώνα

Κυριακή 25 Οκτωβρίου 2026 – Ώρα 10:30 | 1ο Γενικό Λύκειο Νέας Μάκρης

Σαρκοφάγος 1.800 ετών με σκηνή Αμαζονομαχίας και Έλληνες πολεμιστές

Το μαρμάρινο ταφικό μνημείο από την Ευμένεια παρουσιάζει μια εντυπωσιακή μυθολογική μάχη ανάμεσα σε Αμαζόνες και Έλληνες πολεμιστές. Φιλοξενείται πλέον στο Μουσείο Πόλης Ντενιζλί και χρονολογείται στον 2ο–3ο αιώνα μ.Χ.

Ο οικισμός της Ευμένειας ήταν  αρχαία ελληνική πόλη. Ιδρύθηκε κατά την ελληνιστική περίοδο και έλαβε το όνομά της από τον βασιλιά της Περγάμου Ευμένη Β΄, γεγονός που την εντάσσει άμεσα στο πλαίσιο των ελληνικών πόλεων της Μικράς Ασίας. Η περιοχή της Φρυγίας, που βρισκόταν η Εύμενεια, φιλοξενούσε πλήθος ελληνικών πόλεων που αναπτύχθηκαν μετά τις κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου και την επικράτηση των ελληνιστικών βασιλείων.

Συγκεκριμένα,  ιδρύθηκε τον 2ο αιώνα π.Χ. από τον βασιλιά Άτταλο Β΄ Φιλάδελφο της Περγάμου και ονομάστηκε προς τιμήν του αδελφού του, Ευμένη Β΄. Η πόλη αποτέλεσε ελληνιστικό οικιστικό και στρατιωτικό κέντρο, σχεδιασμένο ως ελληνική πόλη‑πολιτεία (πόλις) με ελληνική διοικητική δομή, αρχιτεκτονική και λατρευτικές πρακτικές.Η Εύμενεια εντάχθηκε στη Ρωμαϊκή επαρχία της Ασίας μετά το 130/129 π.Χ., αλλά συνέχισε να λειτουργεί ως ελληνική πόλη με βουλευτήριο, άρχοντες, στρατηγούς και ειρηνάρχες, ενώ η ελληνική γλώσσα παρέμεινε κυρίαρχη στη δημόσια ζωή και στις επιγραφές

Ένα μοναδικό δείγμα ρωμαϊκής ταφικής γλυπτικής

Μια εντυπωσιακά διακοσμημένη μαρμάρινη σαρκοφάγος από την αρχαία Ευμένεια στη δυτική Τουρκία προσφέρει μια σπάνια ματιά στις καλλιτεχνικές παραδόσεις της ρωμαϊκής Ανατολίας. Το μνημείο, ηλικίας περίπου 1.800 ετών, εκτίθεται σήμερα στο Μουσείο Πόλης Ντενιζλί και ξεχωρίζει για την υψηλής ανάγλυφης απεικόνιση μιας Αμαζονομαχίας, της μυθικής σύγκρουσης ανάμεσα στις Αμαζόνες και τους Έλληνες πολεμιστές.

Χρονολογείται στα τέλη του 2ου ή στις αρχές του 3ου αιώνα μ.Χ., περίοδο κατά την οποία η περιοχή αποτελούσε μέρος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Αντί για μια ήρεμη ταφική σκηνή, ο γλύπτης επέλεξε να καλύψει την επιφάνεια του μαρμάρου με δυναμικές μορφές, άλογα και έντονη κίνηση μάχης.

Αμαζόνες και Έλληνες σε μια δραματική σύνθεση

Η σαρκοφάγος παρουσιάζει μια πυκνή σύνθεση πολεμιστών που συγκρούονται σώμα με σώμα. Μορφές έφιππων Αμαζόνων, μαχητές με ασπίδες και πανοπλίες, καθώς και άλογα σε κίνηση δημιουργούν ένα εντυπωσιακό αφηγηματικό ανάγλυφο. Ορισμένες μορφές φαίνεται σχεδόν να αναδύονται από το μάρμαρο, αποδεικνύοντας την τεχνική δεξιοτεχνία του γλύπτη.  Το καπάκι σε μορφή δίρριχτης στέγης, τα λαξευμένα κεφάλια λιονταριών και τα περίτεχνα μοτίβα. Τμήματα της σαρκοφάγου έχουν υποστεί φθορές, με σπασμένα σημεία στο καπάκι και στο σώμα του μνημείου.

Η θέση των Αμαζόνων στη μυθολογία και στη ρωμαϊκή τέχνη

Οι Αμαζόνες κατείχαν ξεχωριστή θέση στη μυθολογία, εμφανιζόμενες σε ιστορίες με τον Ηρακλή, τον Θησέα και τον Αχιλλέα. Η σύγκρουσή τους με Έλληνες πολεμιστές αποτέλεσε αγαπημένο θέμα της αρχαίας γλυπτικής, ιδιαίτερα σε σκηνές που τονίζουν τη σωματική δύναμη και την ηρωική αντιπαράθεση.

Στη ρωμαϊκή ταφική τέχνη, τέτοιες σκηνές μπορούσαν να μεταφέρουν συμβολισμούς πέρα από τον μύθο: θάρρος, αγώνα, μνήμη του νεκρού. Χωρίς επιγραφή ή ασφαλές ταφικό πλαίσιο, το ακριβές νόημα της συγκεκριμένης σαρκοφάγου παραμένει άγνωστο.

Από την Ευμένεια στο Μουσείο Πόλης Ντενιζλί

Η σαρκοφάγος προέρχεται από την περιοχή της αρχαίας Ευμένειας, κοντά στη σημερινή συνοικία Işıklı του Τσιβρίλ, στην επαρχία Ντενιζλί. Η πόλη ιδρύθηκε στην ελληνιστική περίοδο και πήρε το όνομά της από τον βασιλιά της Περγάμου Ευμένη Β΄. Στην περιοχή του λόφου Sarıbaba σώζονται αρχαιολογικά κατάλοιπα και τμήματα της νεκρόπολης, ενώ η πόλη αναπτύχθηκε γύρω από φυσικές πηγές νερού και κατοικήθηκε για πολλούς αιώνες.

Η σαρκοφάγος αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της συνέχειας της ελληνικής μυθολογικής εικονογραφίας στη ρωμαϊκή Ασία Μικρά. Τα σωζόμενα ανάγλυφα αναδεικνύουν την υψηλή τεχνική των γλυπτών που κατασκεύαζαν περίτεχνες μαρμάρινες λάρνακες για ταφικά μνημεία.

Ένα μνημείο ανοιχτό στο κοινό

Παρότι δεν είναι γνωστό ποιος είχε ταφεί στο μνημείο ούτε πότε ακριβώς εντοπίστηκε, η σαρκοφάγος εκτίθεται πλέον στον κήπο του Μουσείου Πόλης Ντενιζλί, προσφέροντας στους επισκέπτες μια εντυπωσιακή οπτική αφήγηση που συνδέει την αρχαία Εύμενεια με τις ευρύτερες καλλιτεχνικές παραδόσεις της ρωμαϊκής Μεσογείου.

πηγές https://www.anatolianarchaeology.net/

https://ancientroutesturkiye.com/en/eumeneia?utm_source=copilot.com

Αρχαία Σμύρνη: Έξι οικοδομικές φάσεις αποκαλύπτουν 5.000 χρόνια ιστορίας

Αρχαιολόγοι που εργάζονται στη Σμύρνη, ανακοίνωσαν ότι η πρώιμη εγκατάσταση στο Bayraklı Höyük δεν αναπτύχθηκε σε δύο οικοδομικές φάσεις, όπως πίστευαν μέχρι σήμερα, αλλά σε έξι διακριτές φάσεις, οι οποίες καλύπτουν περίπου 5.000 χρόνια ιστορίας.Η έρευνα, τεκμηριώνει ότι τα αρχαιότερα στρώματα χρονολογούνται στον 3ο χιλιετία π.Χ., σύμφωνα με αναλύσεις ραδιοχρονολόγησης.

Η ίδρυση της Σμύρνης αποδίδεται μυθολογικά είτε στην αμαζόνα Σμύρνα είτε στον Θησέα, ενώ τα αρχαιολογικά δεδομένα δείχνουν ότι στην περιοχή κατοικούσαν Κάρες και Λέλεγες ήδη από την 3η χιλιετία π.Χ. Οι πληθυσμοί αυτοί εκτοπίστηκαν γύρω στο 1000 π.Χ. από τους Αιολείς, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν και ανέπτυξαν τον πρώτο οργανωμένο οικισμό στη θέση της μετέπειτα πόλης.

Τον 8ο αιώνα π.Χ., Ίωνες από την Κολοφώνα εγκαταστάθηκαν στη Σμύρνη, περιθωριοποίησαν τους Αιολείς και ενέταξαν την πόλη στην Ιωνική Δωδεκάπολη. Η περιοχή αυτή, γνωστή ως «Παλαιά Σμύρνη», αναφέρεται από τον Στράβωνα ως ένας από τους αρχαιότερους και σημαντικότερους οικισμούς της Ιωνίας.

Σημειώνεται ότι η Ιωνία συγκροτήθηκε κατά τον πρώτο ελληνικό αποικισμό, όταν ελληνικά φύλα μετακινήθηκαν προς τη δυτική ακτή της Μικράς Ασίας και τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου. Οι Αιολείς εγκαταστάθηκαν κυρίως στο βόρειο τμήμα και στη Λέσβο, οι Δωριείς στο νότιο τμήμα και στα νησιά Κω και Ρόδο, ενώ οι Ίωνες αποίκησαν το κεντρικό τμήμα της ακτής, τη Χίο και τη Σάμο, δημιουργώντας τις πιο ακμαίες πόλεις της περιοχής.

Οι Ίωνες ίδρυσαν 12 ισχυρές πόλεις που συγκρότησαν τη θρησκευτική και πολιτική ένωση της Ιωνικής Δωδεκάπολης, με κέντρο τη χερσόνησο της Μυκάλης. Στη Δωδεκάπολη ανήκαν πόλεις όπως η Μίλητος, η Πριήνη, η Έφεσος, η Τέως, οι Κλαζομενές, η Φώκαια, οι Ερυθρές, καθώς και η Χίος και η Σάμος, ενώ η ένωση διοργάνωνε τα Πανιώνια, την κοινή γιορτή που ενίσχυε την ταυτότητα και τη συνοχή των Ιώνων.

Τα νέα δεδομένα παρουσιάστηκαν από τον Δήμο Σμύρνης και εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πρόγραμμα ανασκαφών που εξετάζει την Εποχή του Χαλκού, ένα μεγάλο δημόσιο κτίριο του 4ου αιώνα π.Χ. και το βόρειο τμήμα των οχυρώσεων της αρχαίας πόλης.

Οχυρωμένη πόλη με δρόμους, αποχετευτικό δίκτυο και μνημειακές πύλες

Από τον 7ο αιώνα π.Χ., η Σμύρνη εμφανίζει οργανωμένη πολεοδομία: ορθογώνιοι δρόμοι, κατοικίες, δημόσια κτίρια και εργαστηριακοί χώροι συνθέτουν μια πόλη με σαφή σχεδιασμό. Η Οδός της Αθηνάς, ένας από τους κύριους άξονες, συνέδεε τη μνημειακή ανατολική πύλη με το εσωτερικό της πόλης και διατηρούσε την ίδια χάραξη για τέσσερις αιώνες.

Οι οχυρώσεις παρουσιάζουν τρεις διαδοχικές φάσεις (9ος–7ος αι. π.Χ.), χτισμένες χωρίς κονίαμα, με τεχνικές που εξελίσσονται σταδιακά. Η ανατολική πύλη ξεχωρίζει για την ασυνήθιστη μορφή της: αντί για δύο πύργους, στηριζόταν σε έναν και συνδεόταν με κεκλιμένο δρόμο.

Κάτω από τους δρόμους και τις κατοικίες εντοπίστηκαν υπόγεια κανάλια αποχέτευσης, μεταξύ των οποίων ένα μεγάλο κανάλι κάτω από τον δρόμο της πύλης, αποκαλύπτοντας την προχωρημένη αστική υποδομή της αρχαϊκής Σμύρνης.

Θησαυρός αργυρών κοσμημάτων 5.000 ετών

Η Εποχή του Χαλκού εκπροσωπείται και από έναν εντυπωσιακό θησαυρό αργυρών κοσμημάτων, που βρέθηκε το 2019 μέσα σε κεραμικό αγγείο.

Το σύνολο, βάρους 406 γραμμαρίων, περιλαμβάνει σπειροειδή δαχτυλίδια, μετωπιαία κοσμήματα και αντικείμενα κατασκευασμένα με τεχνική κοκκίδωσης. Τα κοσμήματα παρουσιάζουν ομοιότητες με ευρήματα από την Τροία, υποδηλώνοντας κοινές μεταλλουργικές παραδόσεις και πιθανές οικονομικές σχέσεις στην περιοχή του Αιγαίου κατά την 3η χιλιετία π.Χ.

Στόχος: ανασύνθεση της εξέλιξης της αρχαίας πόλης

Οι συνεχιζόμενες ανασκαφές στο Bayraklı Höyük επιδιώκουν να χαρτογραφήσουν την έκταση της αρχαίας Σμύρνης και να ανασυνθέσουν την ανάπτυξη του αμυντικού συστήματος.

Με την αναγνώριση έξι οικοδομικών φάσεων, η Σμύρνη αποκαλύπτεται ως μια από τις πιο σύνθετες και μακρόβιες εγκαταστάσεις του Αιγαίου.

ΠΗΓΗ:anatolianarcheology.net

Ανακαλύφθηκε μνημειακό κτίριο απέναντι από τον «ελληνικό» ναό της Τζαντιάλ στο Ταξίλα

Νέα ευρήματα φωτίζουν την ελληνική παρουσία στη Γανδάρα. Mια Ιταλοπακιστανική αποστολή φέρνει στο φως κτίριο τριπλάσιο σε μέγεθος από τον ελληνόμορφο ναό. Πρόκειται για μνημειακή ανακάλυψη απέναντι από έναν από τους σημαντικότερους ελληνόμορφους ναούς της Ασίας.

Ένα κτίριο σχεδόν 100 μέτρων μήκους αποκαλύφθηκε στο Ταξίλα του Πακιστάν, ακριβώς απέναντι από τον περίφημο ελληνικού τύπου ναό της Τζαντιάλ. Η νέα δομή, με την προσωρινή ονομασία Jandial D, είναι πάνω από τρεις φορές μεγαλύτερη από τον ναό και η χρήση της παραμένει άγνωστη. Η ανασκαφή πραγματοποιείται από την Ιταλική Αρχαιολογική Αποστολή του Πανεπιστημίου Ca’ Foscari της Βενετίας, στο πλαίσιο του προγράμματος Khyber PATH.

Το μέγεθος του κτιρίου είναι εντυπωσιακό: περίπου 100 μέτρα μήκος και πάνω από 50 μέτρα πλάτος, με τοίχους που σώζονται σε ύψος τουλάχιστον ενός μέτρου. Η ανακάλυψη αλλάζει τα δεδομένα για την περιοχή, καθώς μέχρι σήμερα ο ναός της Τζαντιάλ θεωρούνταν το κυρίαρχο μνημείο της ζώνης.

Το Ταξίλα: ένας τόπος που η ελληνική ιστορία συναντά την Ασία

Το Ταξίλα, μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, είναι μία από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές περιοχές της Γανδάρα. Εκεί, το 326 π.Χ., ο τοπικός ηγεμόνας Άμβι παραδόθηκε στον Μέγα Αλέξανδρο, σηματοδοτώντας την είσοδο της περιοχής στον ελληνιστικό κόσμο. Λίγο αργότερα, οι Έλληνες της Βακτριανής ίδρυσαν την πόλη Σίρκαπ, σχεδιασμένη με ελληνικό πολεοδομικό κανόνα (ιπποδάμειο σύστημα), όπου συνυπήρχαν ελληνικά, βουδιστικά, ινδουιστικά και τζαϊνιστικά μνημεία.Το νέο κτίριο βρίσκεται εκτός των τειχών της Σίρκαπ, σε περιοχή που μέχρι σήμερα είχε ερευνηθεί ελάχιστα.

Ο ναός της Τζαντιάλ: ένα ελληνικό αρχιτεκτονικό αποτύπωμα στη Γανδάρα

Ο ναός της Τζαντιάλ, ανασκαμμένος το 1912–1913 από τον John Marshall, αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά δείγματα ελληνικής αρχιτεκτονικής στην Ασία. Το κτίριο διαθέτει: κάτοψη ελληνικού ναού, κεντρική αίθουσα με περιμετρικούς χώρους, δύο ιωνικούς κίονες από γκρίζο ψαμμίτη στην είσοδο. Η παρουσία ιωνικών κιόνων και η ελληνική τυπολογία καθιστούν τον ναό ένα από τα πιο εμβληματικά δείγματα της ελληνοβακτριανής αρχιτεκτονικής.

Ωστόσο, ένα ιδιαίτερο εύρημα διαφοροποιεί το μνημείο από τα ελληνικά πρότυπα: μια τεράστια βάση με βαθιά θεμελίωση και κλιμακοστάσιο, που πιθανώς παραπέμπει σε ζωροαστρικό πύργο. Η χρονολόγηση του ναού παραμένει ανοιχτή, με αρκετούς ερευνητές να τον τοποθετούν στον 2ο αιώνα π.Χ., εποχή των Ελληνοβακτριανών βασιλέων.

Η ελληνική μαρτυρία των αρχαίων ταξιδιωτών

Ο Φιλόστρατος, στον Βίο του Απολλωνίου του Τυανέα, περιγράφει το Ταξίλα ως πόλη «οχυρωμένη κατά τα ελληνικά πρότυπα». Αν και η μαρτυρία δεν είναι αυτοπρόσωπη, δείχνει πώς η ελληνική αρχιτεκτονική και πολεοδομία είχαν εντυπωσιάσει τους ταξιδιώτες της εποχής. Κάποιοι μελετητές έχουν υποθέσει ότι ο ναός της Τζαντιάλ ίσως ήταν ένα από τα μνημεία που είδε ο φιλόσοφος.

Τι γνωρίζουμε για το Jandial D

Το νέο κτίριο είχε εντοπιστεί για πρώτη φορά το 1864 από τον Alexander Cunningham, αλλά δεν είχε ερευνηθεί συστηματικά. Η θέση του είναι στρατηγική: βρίσκεται πάνω στον αρχαίο δρόμο που ξεκινούσε από τη βόρεια πύλη της Σίρκαπ και οδηγούσε προς τη Γανδάρα. Αν ο δρόμος περνούσε ανάμεσα στο Jandial D και τον ναό, τα δύο κτίρια θα σχημάτιζαν ένα μνημειακό δίπολο, σαν πύλη εισόδου στην πόλη.

Η χρήση του παραμένει άγνωστη. Θα μπορούσε να είναι δημόσιο ή θρησκευτικό κτίριο, αλλά απαιτούνται νέες ανασκαφές για να διαπιστωθεί η λειτουργία και η χρονολόγησή του.

Η σημασία της ανακάλυψης για την ελληνική αρχαιολογία της Ανατολής

Αν το Jandial D αποδειχθεί ότι έχει κάτοψη παρόμοια με τον ελληνόμορφο ναό της Τζαντιάλ, τότε θα πρόκειται για δεύτερο ελληνικής έμπνευσης μνημείο στην περιοχή — και μάλιστα πολύ μεγαλύτερο. Αυτό θα ενισχύσει την άποψη ότι η ελληνική αρχιτεκτονική είχε βαθιά και εκτεταμένη επιρροή στη Γανδάρα, πέρα από τα ήδη γνωστά μνημεία.

Απειλές και ανάγκη προστασίας

Η περιοχή του Ταξίλα αντιμετωπίζει πιέσεις από σύγχρονες κατασκευές, ακόμη και εντός των ζωνών προστασίας της UNESCO. Οι ερευνητές τονίζουν την ανάγκη τεκμηρίωσης και διατήρησης των λιγότερο γνωστών τμημάτων του χώρου, όπως το τμήμα του αρχαίου τείχους Kacha‑Kot, που βρίσκεται απέναντι από το νέο εύρημα.

Το επόμενο στάδιο είναι το πιο δύσκολο: να αποκαλυφθεί τι κρύβεται μέσα στο μνημειακό κτίριο. Αν η δομή του Jandial D αποδειχθεί συγγενής με τον ελληνόμορφο ναό, τότε η περιοχή θα αποκτήσει ένα δεύτερο, ακόμη πιο επιβλητικό, ελληνικής έμπνευσης μνημείο. Αν όχι, η αρχαιολογία θα πρέπει να εξηγήσει ένα οικοδομικό εγχείρημα που κανείς δεν περίμενε να βρει.

πηγη :https://www.labrujulaverde.com/