Ανασκαφές στον Μαραθώνα: Νεολιθικός οικισμός και ρωμαϊκά λουτρά φέρνουν στο φως την \Ιστορία

Από το καλοκαίρι του 2022, οι εργασίες για το αποχετευτικό δίκτυο στον δήμο Μαραθώνα αποκάλυψαν αρχαιολογικούς θησαυρούς που επιβεβαιώνουν ιστορικές μαρτυρίες αιώνων. Η αρχαιολογική έρευνα φέρνει στο φως έναν νεολιθικό οικισμό και ρωμαϊκά κτήρια, αναδεικνύοντας τη διαχρονική σημασία της περιοχής.

Ο Μαραθώνας δεν είναι μόνο ο Τύμβος των Μαραθωνομάχων—η γη του κρύβει δεκάδες αρχαιολογικούς θησαυρούς που αποκαλύπτονται σταδιακά χάρη σε συστηματικές ανασκαφές των τελευταίων δεκαετιών.Παρότι οι περισσότεροι γνωρίζουμε τον Μαραθώνα από τον εμβληματικό Τύμβο των Αθηναίων, οι αρχαιολογικές έρευνες έχουν φέρει στο φως πλήθος σημαντικών ευρημάτων που αποδεικνύουν τη μακραίωνη κατοίκηση και ιστορική σημασία της περιοχής.

 Από τη δεκαετία του 1960 έως σήμερα, έχουν πραγματοποιηθεί δεκάδες ανασκαφές υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού και της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ανατολικής Αττικής, με χαρακτηριστικά παραδείγματα το νεκροταφείο της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού στη θέση Τσέπι (ανακαλύφθηκε το 1969 και συνεχίζεται μέχρι σήμερα), καθώς και οι πρόσφατες ανασκαφές στο πλαίσιο του αποχετευτικού έργου που αποκάλυψαν 72 θέσεις αρχαιολογικού ενδιαφέροντος σε όλο τον δήμο. Οι ανακαλύψεις αυτές περιλαμβάνουν ευρήματα από τη Νεολιθική εποχή έως τους ρωμαϊκούς χρόνους, αποδεικνύοντας ότι ο Μαραθώνας δεν είναι απλώς τόπος μνήμης, αλλά και ζωντανό αρχαιολογικό πεδίο με πλούσια ιστορία που συνεχώς εμπλουτίζεται.

Πλούσια Ιστορία

Ο αρχαίος Μαραθώνας ήταν μια εύφορη πεδιάδα της Ανατολικής Αττικής, κατοικημένη ήδη από τη Νεολιθική εποχή. Κατά τους ιστορικούς χρόνους, αποτέλεσε δήμο της Αθηναϊκής επικράτειας και ήταν γνωστός για τη γεωργική του παραγωγή, αλλά και για τη στρατηγική του θέση, καθώς βρισκόταν κοντά στην ακτή όπου μπορούσαν να αποβιβαστούν εχθρικά στρατεύματα.

Η πιο καθοριστική στιγμή στην ιστορία του Μαραθώνα ήταν η περίφημη Μάχη του Μαραθώνα τον Σεπτέμβριο του 490 π.Χ., όταν οι Αθηναίοι και οι Πλαταιείς αντιμετώπισαν και νίκησαν τον πολυάριθμο στρατό των Περσών του βασιλιά Δαρείου Α'. Η νίκη αυτή θεωρείται ορόσημο για την ελληνική ιστορία, καθώς απέδειξε ότι η Περσική Αυτοκρατορία μπορούσε να ηττηθεί και ενίσχυσε το ηθικό των Ελλήνων ενόψει των μελλοντικών συγκρούσεων.

Ο Μαραθώνας συνδέεται επίσης με τον θρύλο του Φειδιππίδη, του ημεροδρόμου που έτρεξε από τον Μαραθώνα στην Αθήνα για να αναγγείλει τη νίκη, φωνάζοντας «Νενικήκαμεν!» πριν καταρρεύσει νεκρός. Αν και η ιστορική ακρίβεια του περιστατικού αμφισβητείται, ενέπνευσε τη δημιουργία του σύγχρονου μαραθωνίου δρόμου.

Μετά τη μάχη, οι Αθηναίοι τίμησαν τους πεσόντες με τον Τύμβο των Μαραθωνομάχων, ένα μνημείο που διατηρείται μέχρι σήμερα και αποτελεί σύμβολο θυσίας και ελευθερίας. Η περιοχή συνέχισε να κατοικείται και κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους, όπως αποδεικνύεται από τα πρόσφατα αρχαιολογικά ευρήματα που συνδέονται με τον Ηρώδη Αττικό.

Ο Μαραθώνας δεν είναι μόνο ένα τοπωνύμιο με ιστορική βαρύτητα, αλλά και ένα ζωντανό αρχαιολογικό τοπίο που συνεχίζει να αποκαλύπτει πτυχές του παρελθόντος, εμπλουτίζοντας τη συλλογική μας μνήμη και ταυτότητα.

Νεολιθικός οικισμός στη Νέα Μάκρη

Η ανασκαφική δραστηριότητα αποκάλυψε έναν εκτεταμένο οικισμό της Νεολιθικής Εποχής, χρονολογούμενο στο 5.000 π.Χ., με καλύβες, αυλές και δρόμους που εκτείνονται από την παραλία της Νέας Μάκρης προς τα δυτικά. Οι αρχαιολόγοι Ειρήνη Χαριτάκη και Λαμπρινή Σίσκου μιλώντας στο τοπικό μέσο  news.marathonpress.gr  χαρακτήρισαν την ανακάλυψη ως την σημαντικότερη από τις 44 αρχαιολογικές θέσεις του δήμου.

Ρωμαϊκά ευρήματα στον Άγιο Παντελεήμονα

Στην περιοχή νότια του Τύμβου των Αθηναίων, ήρθαν στο φως κτήρια της ρωμαϊκής εποχής, πιθανότατα πολυτελές λουτρό με δεξαμενές, που συνδέεται με τον Ηρώδη Αττικό. Η επιγραφή και η χρονολόγηση των ευρημάτων (150–200 μ.Χ.) ενισχύουν την ταύτιση με τον επιφανή ρήτορα και πολιτικό.

Ηρώδης Αττικός: Ο ευεργέτης του Μαραθώνα

Ο Ηρώδης Αττικός, γόνος πλούσιας οικογένειας, άφησε το αποτύπωμά του στον Μαραθώνα με μνημειώδη έργα, όπως το ιερό στην Μπρεξίζα, πολυτελή λουτρά και αγροκτήματα. Η δράση του συνδέεται με αρχιτεκτονήματα, αναθήματα και υδρευτικά έργα, ενώ φέρεται να μετέφερε στήλες από τον Τύμβο των Μαραθωνομάχων στην έπαυλή του στην Κυνουρία.

Νέα ευρήματα σε Ζούμπερι, Άγιο Ανδρέα και Μάτι

Οι πρόσφατες ανασκαφές εμπλούτισαν τον αρχαιολογικό χάρτη του Μαραθώνα, αυξάνοντας τις θέσεις ενδιαφέροντος από 44 σε 72. Στις περιοχές Ζούμπερι, Άγιος Ανδρέας και Μάτι εντοπίστηκαν αρχαιότητες από την προϊστορική έως τη ρωμαϊκή εποχή, επιβεβαιώνοντας τη διαχρονική κατοίκηση και σημασία της περιοχής.

ΠΗΓΕΣ:.istorikathemata.com,worldhistory.org,news.marathonpress.gr,https://marathon.gr/

Photo Credits: ©ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ/ΕΦΟΡΕΙΑ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ/© Hellenic Ministry of Culture/Ephorate of Antiquities of East Attica

Ανασκαφική δράση στη Νέα Μάκρη: Ζωντανή παρουσίαση αρχαιολογικού έργου και ιστορική σύνδεση με τη Νεολιθική περίοδο

 

Μικροί  και  μεγάλοι  έγιναν  αρχαιολόγοι  και  βίωσαν  την  χαρά  της  ανασκαφής:  Στις 23 Οκτωβρίου  περίπου 60 πολίτες συγκεντρώθηκαν στην οδό Βενιζέλου στη Νέα Μάκρη για να παρακολουθήσουν μια μοναδική παρουσίαση «ζωντανής» ανασκαφής. Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία του Συλλόγου «Φίλοι του Αρχαιολογικού Μουσείου Μαραθώνα» και σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ανατολικής Αττικής, στο πλαίσιο του αρχαιολογικού υποέργου που συνοδεύει τις εργασίες αποχέτευσης στον Δήμο Μαραθώνα.

Αρχαιολογική τεκμηρίωση και συμμετοχή πολιτών

Οι αρχαιολόγοι Ειρήνη Χαριτάκη και Λαμπρινή Σίσκου, επιβλέπουσες του έργου, παρουσίασαν τις εν εξελίξει ανασκαφές στο κέντρο της Νέας Μάκρης, εξηγώντας τη μεθοδολογία και τις προκλήσεις της αρχαιολογικής εργασίας. Η ανταπόκριση του κοινού ήταν θερμή, με δεκάδες ερωτήσεις να απαντώνται επί τόπου. Στο έργο απασχολούνται περίπου 50 ειδικοί, μεταξύ των οποίων αρχαιολόγοι, συντηρητές, σχεδιαστές και εργάτες, ενώ από το Μάτι έως τον Μαραθώνα έχουν εντοπιστεί 73 αρχαιολογικές θέσεις. Η διαδικασία είναι δυναμική: όταν εντοπίζονται αρχαία ίχνη κατά τις εκσκαφές της αποχέτευσης, οι εργασίες σταματούν και ξεκινούν οι ανασκαφές.

Ιστορική συνέχεια: Από τις ανασκαφές του Θεοχάρη στη σύγχρονη έρευνα

Η ύπαρξη νεολιθικού οικισμού στη Νέα Μάκρη ήταν ήδη γνωστή από τις έρευνες του καθηγητή Δημήτρη Θεοχάρη τη δεκαετία του 1950. Το 1977, η καθηγήτρια Μαρία Παντελίδου-Γκόφα συνέχισε τις ανασκαφές, δημοσιεύοντας δύο σημαντικά έργα για την κεραμεική και τον οικισμό της εποχής. Σήμερα, η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ανατολικής Αττικής συνεχίζει την έρευνα, φέρνοντας στο φως κτήρια, καλύβες, δρόμους και αυλές του προϊστορικού οικισμού. Οι τοίχοι είναι κατασκευασμένοι από ακατέργαστους λίθους, ενώ η υπερκατασκευή πιθανόν να περιλάμβανε ξύλα, καλάμια και πηλό. Η εγκατάλειψη του οικισμού φαίνεται να έγινε εθελοντικά, χωρίς ίχνη βίας ή φυσικής καταστροφής, γεγονός που υποδηλώνεται από την απουσία κινητών ευρημάτων και καταστροφικών στοιχείων.

Προκλήσεις και προοπτικές ανάδειξης

Κατά την επίσκεψη στην οδό Μαυρικίου, οι συμμετέχοντες είδαν τις συνέπειες της τοποθέτησης σωλήνα ύδρευσης πάνω σε αρχαιότητες. Ωστόσο, δίπλα από το σημείο αυτό βρίσκεται ένα εκτεταμένο οικόπεδο με ενεργή ανασκαφή και προοπτική ανάδειξης. Η ελπίδα για δημιουργία ενός νέου αρχαιολογικού χώρου στη Νέα Μάκρη, με ευρήματα της Νεολιθικής περιόδου, είναι πλέον ορατή.

Ανασκαφική ακρίβεια και επιστημονική τεκμηρίωση

Οι αρχαιολόγοι τόνισαν ότι η ανασκαφή απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή λόγω της πρώιμης χρονολόγησης των ευρημάτων. Συλλέγονται δείγματα χώματος για εργαστηριακή ανάλυση, με στόχο την εξαγωγή πληροφοριών για τις τροφές, τις καλλιέργειες και τις συνήθειες των προϊστορικών κατοίκων. Το έργο της αποχέτευσης, ως έργο κοινής ωφελείας, θα συνεχιστεί με σεβασμό στην πολιτιστική κληρονομιά και σε συνεργασία με την ΕΥΔΑΠ και τον Δήμο Μαραθώνα.

Ανοιχτή αρχαιολογία και υπόσχεση συνέχειας

Η εξωστρέφεια των αρχαιολόγων της Εφορείας, η προθυμία τους να μοιραστούν τη γνώση και να απαντήσουν σε ερωτήσεις, άφησαν εξαιρετικές εντυπώσεις στους παρευρισκόμενους. Η εκδήλωση έκλεισε με την υπόσχεση για μελλοντική παρουσίαση ανασκαφών που αφορούν την εποχή του Ηρώδη Αττικού, του μεγάλου γόνου του Μαραθώνα. Η πρωτοβουλία αυτή αποτελεί ένα φωτεινό παράδειγμα σύνδεσης της επιστήμης με την κοινωνία.

ΠΗΓΗ:IRAFINA.GR

Σε ποια περιοχή της Αττικής βρίσκεται ιερό των Αιγυπτίων Θεών;

Δίπλα στο Μικρό Έλος της Μπρεξίζας, στη σημερινή Νέα Μάκρη της βορειοανατολικής Αττικής, κοντά στον ιστορικό Μαραθώνα, βρίσκεται το αρχαίο ιερό των Αιγυπτίων θεών που θεωρείται ότι κτίστηκε από τον βαθύπλουτο Αθηναίο ρήτορα και σοφιστή Ηρώδη τον Αττικό, περίπου το 160 μ.Χ.. Ο Ηρώδης επέλεξε την περιοχή αυτή για την ίδρυση του ιερού επειδή πιστεύεται ότι ο Μαραθώνας ήταν ο τόπος καταγωγής και διαμονής του. Πιθανότατα το αρχαίο θρησκευτικό συγκρότημα να βρισκόταν μέσα στα όρια του κτήματος που κατείχε ο επιφανής Αθηναίος στην τοποθεσία της Μπρεξίζας.

Του Ανδρέα Αναγνωστόπουλου

Αρχαιολογικός χώρος

Στον σύγχρονο αρχαιολογικό χώρο περιλαμβάνεται ένα εκτεταμένο συγκρότημα ιερού αφιερωμένου σε Αιγύπτιους θεούς καθώς και πολυτελούς λουτρού (βαλανείου) το οποίο λειτούργησε μέχρι και τον 4ο αιώνα. Επίσης στον ίδιο χώρο υπάρχει η μεγάλη ελλειψοειδής δεξαμενή.

Το ιερό ήταν χτισμένο σε τεχνητή νησίδα μέσα στο Μικρό Έλος της Μπρεξίζας και τα παλιότερα χρόνια αποκαλούνταν "Νησί". Το 1792, σχέδιο του Γάλλου πρόξενου στην Αθήνα Louis S. Fauvel, αποτυπώνει αρχαία ερείπια πάνω σε νησίδα στο Έλος.

Εξάλλου, κατά τη δεκαετία του 1920, ο Γεώργιος Σωτηριάδης εντόπισε κατάλοιπα λιμενικών έργων, προκυμαίας και κτιστών τάφρων του Ηρώδη Αττικού.  Στα τέλη της δεκαετίας του 1960 αποκαλύφθηκε τμήμα του περιβόλου του Ιερού των Αιγυπτίων θεών, ενώ νοτιότερα, μια πλακόστρωτη πομπική οδός.

Το ιερό ήταν αφιερωμένο στον Σάραπι, εξελληνισμένη μορφή του θεού Όσιρι, και εκεί τελούνταν οι μεγάλες εορτές του Σάραπι και της Ίσιδας, ενώ λατρευόταν, επίσης, ο γιος τους Ώρος. Σύμφωνα με επιγραφικές μαρτυρίες, η άσκηση αιγυπτιακών λατρειών στην Ελλάδα ανάγεται ήδη στα 333 π.Χ., στο λιμάνι του αρχαίου Πειραιά, πιθανότατα από εμπόρους που ταξίδευαν συχνά στην Αίγυπτο ή από Αιγυπτίους που διέμεναν μόνιμα εκεί.

Θεωρείται πως ο Ηρώδης Αττικός ανήγειρε το ιερό στον ελώδη αυτό τόπο μιμούμενος τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Αδριανό, ο οποίος είχε κτίσει Σεραπείο σε τεχνητή νησίδα, στην έπαυλή του στο Τίβολι.

Οι ανασκαφές στο ιερό των Αιγυπτίων Θεών έγιναν με συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Γ΄ Κ.Π.Σ.) και ο εντυπωσιακός  αρχαιολογικός χώρος είναι ανοιχτός για το κοινό από το 2001.

Ιστορία του ιερού

Σε μικρή απόσταση από τη θάλασσα, στη θέση Μπρεξίζα, ο Ηρώδης ανήγειρε λοιπόν το ιερό των Αιγυπτίων θεών και δίπλα σε αυτό έκτισε πολυτελές λουτρό (βαλανείο), το οποίο διέθετε και θερμαινόμενη πισίνα! Το κυρίως ιερό έχει διαστάσεις 50μ x 50μ και διαθέτει βαθμιδωτή κατασκευή στο κέντρο του (πυραμίδα).

Αξίζει να σημειωθεί ότι το ιερό πλαισίωναν αγάλματα θεοτήτων, μερικά από τα οποία εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Μαραθώνα και το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο στην Αθήνα.

Από το ίδιο ιερό προέρχονται επίσης οι προτομές των Ρωμαίων αυτοκρατόρων Μάρκου Αυρηλίου και Λουκίου Βήρου, αλλά και η γνωστή προτομή του Ηρώδη του Αττικού. Τα εν λόγω αριστουργήματα βρίσκονται σήμερα στα μουσεία του Λούβρου, στο Παρίσι, και της Οξφόρδης, στην Αγγλία.

Η βίλα του Ηρώδη Αττικού στον Μαραθώνα

Εκτός από το ιερό, ο Ηρώδης Αττικός έκτισε πολυτελή βίλα στον Μαραθώνα, σε θέση έκτασης 680 στρεμμάτων η οποία από την εποχή του Μεσαίωνα ονομάζεται «Μάντρα της Γριάς». Επιγραφή από το Κάτω Σούλι, η οποία διαβάστηκε πρόσφατα, αποκάλυψε πως το κτήμα της βίλας απλωνόταν ανατολικά και δυτικά του βουνού Κοτρώνι, μέχρι την πεδιάδα στο Κάτω Σούλι και έως τον Βαρνάβα και, προς νότο, στην περιοχή του Βρανά και του έλους της Μπρεξίζας.

 Ευρήματα από τη βίλα, όπως προτομές αυτοκρατόρων και μαρμάρινο γλυπτό που απεικονίζει ανάκλιντρο με άντρα ξαπλωμένο σε αυτό, προερχόμενο από ταφικό μνημείο, εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Μαραθώνα.

Στο ίδιο μουσείο βρίσκονται επίσης και άλλα αντικείμενα από τη βίλα στον Μαραθώνα, όπως τμήματα της αψίδας που σκέπαζε την είσοδό της, πάνω στην οποία αναγράφονται τα ονόματα του Ηρώδη και της συζύγου του. Στο μουσείο του Μαραθώνα εκτίθενται ακόμη αγάλματα με καθιστές μορφές, καθώς και ερμαϊκές στήλες.

Πηγές

http://odysseus.culture.gr

marathoninfo.gr

https://www.welovemarathon.gr