Περιήγηση με την Άρτεμις Σκουμπουρδή στον Εθνικό Κήπο

Μερικές φορές, ακόμη και οι πιο όμορφες διαδρομές χρειάζονται μια μικρή αλλαγή πορείας. Η πολυαναμενόμενη ξενάγηση στον Εθνικό Κήπο, με οδηγό την Άρτεμις Σκουμπουρδή, μεταφέρεται σε νέα ημερομηνία, χωρίς όμως να χάνει τίποτα από τη γοητεία και την υπόσχεση του φθινοπωρινού της ταξιδιού.

Λόγω έκτακτου κωλύματος της ξεναγού Άρτεμις Σκουμπουρδή, η προγραμματισμένη ξενάγηση της Πέμπτης 29 Οκτωβρίου μεταφέρεται στη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου 2026. Οι ώρες και το σημείο συνάντησης παραμένουν αμετάβλητα. Το κοινό ενημερώνεται πως η αλλαγή πραγματοποιείται για λόγους ανωτέρας βίας, ενώ εκφράζονται θερμές ευχαριστίες για την κατανόηση και τη συνεχή υποστήριξη.

Ο φθινοπωρινός περίπατος στον Εθνικό Κήπο

Η ξενάγηση «Φθινοπωρινός, πολιτιστικός περίπατος στα μυστικά του Εθνικού Κήπου» αποτελεί μια μοναδική ευκαιρία να γνωρίσει κανείς την ιστορία, τους θρύλους και την αρχιτεκτονική της πιο εμβληματικής πράσινης όασης της Αθήνας.

Η Άρτεμις Σκουμπουρδή, κορυφαία ιστορικός και αθηναιογράφος, θα οδηγήσει τους συμμετέχοντες σε μια καθηλωτική περιήγηση μέσα στο άλσος που η βασίλισσα Αμαλία ίδρυσε ως προσωπικό της κήπο μεταξύ 1837 και 1862. Με τον γοητευτικό της λόγο θα αναδείξει τις άγνωστες ιστορίες του Κήπου:

– από τον μυθικό Βράχο της Αμαλίας,

– μέχρι τις γιγαντιαίες ουασινγκτόνιες που δεσπόζουν στην κεντρική είσοδο,

– και τα ρωμαϊκά ψηφιδωτά που κρύβονται ανάμεσα στα φυλλώματα.

Ο Ερνέστος Ρενάν είχε γράψει πως «ο περίπατος του Κήπου είναι ο ωραιότερος και ενδοξότερος περίπατος του κόσμου», μια φράση που συνοψίζει την εμπειρία που υπόσχεται η συγκεκριμένη δράση.

Πρακτικές πληροφορίες

Σημείο συνάντησης: Κεντρική είσοδος Εθνικού Κήπου

Ώρα προσέλευσης: 9:45

Ώρες ξενάγησης: 10:00 – 13:00

Κόστος συμμετοχής: 17€ (με χρήση ακουστικών)

Δήλωση συμμετοχής:  

– Φόρμα: https://forms.gle/h6ydvC1s2M7NbViB7  

– Τηλέφωνα: 6944351800, 210 9409801 (Στέλλα Λάιτμερ)

Κόστος: 17€ με ακουστικά.

Ξενάγηση στην Πλάκα με την Αρτέμιδα Σκουμπουρδή

Την Τρίτη 10 Ιουνίου στις 11:00 π.μ., το Ίδρυμα Πολιτισμού και Εκπαίδευσης "Ανδρέας Λεντάκης" διοργανώνει μια μοναδική περιήγηση στον αρχαιότερο δρόμο της Ευρώπης, την οδό Τριπόδων στην Πλάκα. Η ξενάγηση θα πραγματοποιηθεί με την έμπειρη Αθηνολόγο ξεναγό κ. Αρτέμιδα Σκουμπουρδή, η οποία θα ταξιδέψει τους συμμετέχοντες στην ιστορία και την πολιτιστική σημασία της περιοχής.

 Διαδρομή: Η ξενάγηση θα ξεκινήσει από την πλατεία Λυσικράτους και θα συνεχίσει έως το Παλαιό Πανεπιστήμιο, αναδεικνύοντας την ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά της Πλάκας.

 Κόστος συμμετοχής: Η συμβολική συμμετοχή ανέρχεται στα 7€, τα οποία κατατίθενται στον λογαριασμό του Ιδρύματος:

Σημείο συνάντησης: Στην αρχή των Αέρηδων, στις οδούς Θρασύλλου και Πιμενήδου, στο Μνημείο Ωρολόγιο Κυρρήστου (τέλος της Αιόλου).

 Πληροφορίες & Επικοινωνία:
Ίδρυμα Πολιτισμού και Εκπαίδευσης "Ανδρέας Λεντάκης"
 Διεύθυνση: Αγίων Ασωμάτων 47, Αθήνα, 10553
 Τηλέφωνο: 210-3226054

 mail: infoledakis1@gmail.com
🔹 Ιστοσελίδα: ledakis.gr

Η ξενάγηση αποτελεί μια ξεχωριστή ευκαιρία για τους λάτρεις της ιστορίας να ανακαλύψουν τη συναρπαστική διαδρομή της Πλάκας, μέσα από τη γνώση και την αφήγηση της Αρτέμιδας Σκουμπουρδή.

Η Άτρεμις Σκουμπουρδή ξεναγεί στον Κεραμεικό

 

Τι γνωρίζεται για τον Αρχαιολογικό Χώρο και το Μουσείο του Κεραμεικού; Έχετε περπατήσει στην οδό των Τάφων ; Έχετε θαυμάσει την υψηλή αισθητική των επιτύμβιων στηλών; Είδατε από κοντά το Θεμιστόκλειο τείχος;

  

Ο σημερινός αρχαιολογικός χώρος είναι ένα μικρό μόνο μέρος του αττικού δήμου Κεραμέων. Εξ ου και το όνομά του, αφού φιλοξενούσε αγγειοπλάστες και αγγειογράφους, κατά τον Ηρόδοτο. Σε αυτό το τόπο παράγονταν τα περίφημα αττικά αγγεία. Βέβαια κατά τον Παυσανία η περιοχή πήρε το όνομά της από τον ήρωα Κέραμο γιο του Διονύσου και της Αριάδνης.

Λόγω των πλημμυρών  του Ηριδανού η περιοχή δεν μπορούσε να φιλοξενήσει αμιγώς κατοικίες για αυτό προτιμήθηκε για τις ταφές νεκρών. Δεν είναι τυχαίο ότι από τα πιο σημαντικά αθηναϊκά αγγεία έχουν βρεθεί σε τάφους του Κεραμικού.

Ίχνη τάφων υπάρχουν από την πρώιμη εποχή του Χαλκού. Ο επισκέπτης μπορεί να δει ταφικούς τύμβους και επιτάφια μνημεία από γεωμετρική και αρχαϊκή εποχή.  

Πλούτο πληροφοριών θα  προσφέρει σε με μια ακόμη ξενάγηση που διοργανώνει το Ίδρυμα Πολιτισμού και Εκπαίδευσης  Ανδρέας Λεντάκης,  η ξεναγός κ. Άρτεμις Σκουμπουρδή την Δευτέρα 18 Απριλίου και ώρα 11 π.μ.

Για να συμμετάσχετε και για περαιτέρω πληροφορίες απαραιτήτως καλέστε μας στο 210-3226054 & -075

 

Σεργιάνι στις γειτονιές των θεών! Συζήτηση με την κα Σκουρμπουδή διοργανώνουν οι Εκδόσεις Πατάκη

Κάτω από τη μαγική σκιά της Ακροπόλεως, στις βόρειες και τις ανατολικές παρυφές της, ευτυχώς βρίσκεται η πολιτιστική κιβωτός μας, η οποία αντιστέκονται στην τσιμεντένια βαρβαρότητα της πόλης. Το Μοναστηράκι και η Πλάκα, δύο γειτονιές μοναδικές για έξι χιλιάδες συναπτά έτη συμπυκνώνουν την αθηναϊκή διαχρονία, σφύζοντας από ζωή. Και έχουν το προνόμιο να διεκδικούν τον τίτλο των αρχαιότερων, ιστορικότερων και σημαντικότερων συνοικιών του δυτικού πολιτισμού. Για αυτούς τους πολιτιστικούς φάρους γράφει στο υπέροχο βιβλίο τηςΜοναστηράκι-Πλάκα. Οι γειτονιές των Θεών" η λαοφιλής ξεναγός της Αθήνας, κα Άρτεμις Σκουμπουρδή ".

Δεν είναι τυχαίο ότι μια άλλη σημαντική προσωπικότητα των ημερών μας, η αναπληρώτρια καθηγήτρια Ιστορίας Πανεπιστημίου Αθηνών κα Μαρία Ευθυμίου γράφει μεταξύ πολλών άλλων
«Μόνον ένας άνθρωπος της αισθαντικότητας της κυρίας Σκουμπουρδή θα μπορούσε να μιλήσει με τόση γνώση, αγάπη, ευγένεια -αλλά και πόνο- για τα δύσκολα αυτής της πόλης: για τις καταστροφές των "βαρβάρων" και των χριστιανών από τον 3ο μέχρι και τον 7ον αιώνα· για την πολιορκία του Μοροζίνι και την ανατίναξη του Παρθενώνα τον 17ον αιώνα· για τα θαυμάσια κτίσματα που απέκτησε η Αθήνα ως πρωτεύουσα στον 19ον αιώνα και στις αρχές του 20ού, για να τα δει να κατεδαφίζονται, να βανδαλίζονται, να καταστρέφονται από τον πόλεμο και τις εμφύλιες συγκρούσεις της δεκαετίας του 1940 και από τη «νεοελληνική βαρβαρότητα» της μεταπολεμικής Ελλάδας.
Μας χρειάζονται πολλές Σκουμπουρδή. Μας χρειάζονται πολλοί που ν' αγαπήσουν ξανά και με τρόπο ουσιαστικό τη "μαγική αυτή πόλη", την Αθήνα...»

Οι Εκδόσεις Πατάκη διοργανώνουν με αφορμή την έκδοση του βιβλίου της τη Δευτέρα 17 Δεκεμβρίου στις 18:00 στο Βιβλιοπωλείο Πατάκη μια συζήτηση με την Άρτεμιν Σκουμπουρδή με θέμα «Σεργιάνι στις γειτονιές των θεών. Πλάκα - Μοναστηράκι».

Ακαδημίας 65, Αθήνα

Ώρα έναρξης: 6 μ.μ.

Από πού πήρε το όνομά της η Πλατεία Εξαρχείων; Πως συνδέεται με το Μετόχι του Πανάγιου Τάφου;

Εξάρχεια μια περιοχή συνδεδεμένη με την νιότη, την ελευθερία σκέψης και την διανόηση, κι όμως το όνομά της το χρωστάει σε ένα συντηρητικό- θρησκευτικό θεσμό που διέθετε κτίριο στην περιβόητη πλατεία, στέκι των νεανικών μας χρόνων. 

Στη πλατεία Εξαρχείων στεγαζόταν για ένα  χρονικό διάστημα το Εξαρχείον του Πανάγιου Τάφου, όπως μας πληροφόρησε η ξεναγός του δήμου Αθηναίων, κα Άρτεμις Σκουμπουρδή, κατά την ξενάγηση που πραγματοποιήθηκε  με  αφορμή τον εορτασμό της Αθήνας ως Παγκόσμιας Πρωτεύουσας Βιβλίου 2018 και την έκδοση του τεκμηριωμένου βιβλίου της «Μοναστηράκι-Πλάκα. Οι γειτονιές των Θεών». 

της Μαρίας Αλιμπέρτη

Μπορεί σήμερα να στεγάζεται στο χώρο που βρίσκεται  το Μετόχι του Πανάγιου Τάφου αλλά η παρουσία του στην περιοχή της Νεαπόλεως, καθόρισε την ονοματολογία της συνοικίας. Αξίζει να σημειωθεί ότι και η Νεάπολη, σήμερα αποτελεί ξεχωριστή συνοικία, είναι δημιούργημα του πρώτου βασιλιά της Ελλάδος Όθωνα. Στην συνοικία της Νεάπολης εγκαταστάθηκαν φοιτητές αλλά και διανοούμενοι προσδίδοντας τον αέρα ανεξαρτησίας πνεύματος, τον οποίο και διατηρεί μέχρι και σήμερα.

Για την ιστορία υπήρξε ανάγκη να στεγαστεί το Εξαρχείο εντός της πόλης καθώς πολλοί Αθηναίοι επισκέπτονταν τον  Πανάγιο Τάφο, πολλοί ταξίδευαν για  να βαφτιστούν στο ποταμό Ιορδάνη και να αγοράσουν το σάβανο τους, όπως μας εξήγησε η κα.Σκουμπουρδή. Επίσης, άφηναν την περιουσία τους ως κληρονομιά  στην εκκλησία- στο Πατριαρχείο Ιεροσολύμων-, ιδιαίτερα οι άκληροι. Αρχικά λοιπόν το Εξαρχείο στεγάστηκε εντός της Ρωμαϊκής Αγοράς και συγκεκριμένα, στο Ρολόι του Κυρρήστου, γνωστό ως Πύργος των Αέρηδων. Μετά την απελευθέρωση της πόλης από τους Οθωμανούς, μεταφέρθηκε  στην περιοχή της Νεαπόλεως η οποία δημιουργήθηκε από την βασιλική αρχή για τους εγγράμματους και διανοούμενους, ενώ εκεί διέμεναν και φοιτητές του νεοϊδρυθέντος Πανεπιστημίου.

Η κα Σκουμπουρδή επεσήμανε ότι δεν ευσταθεί η άλλη εκδοχή ότι το όνομά τους τα Εξάρχεια το χρωστάνε στον μπακάλη τον Βασίλειο Έξαρχο. Ο εν λόγω έμπορος, από την Κόνιτσα διατηρούσε κατάστημα στην οδό Θεμιστοκλέους και κατά πολλούς σε αυτόν οφείλεται η ονομασία της περιοχής.

Σήμερα το Εξαρχείον στεγάζεται σε ένα νεοκλασικό κτίριο στην Πλάκα, στην συμβολή των οδών Ερεχθέως και Πρυτανείου στους πρόποδες της Ακρόπολης, δίπλα από τον ιερό ναό ων Αγίων Αναργύρων, γνωστό ως Μετόχι του Παναγίου Τάφου. Την ατμοσφαιρική αυλή κατακλύζουν κάθε Μεγάλο Σάββατο οι πιστοί για να λάβουν το Άγιο Φως της Ανάστασης, το οποίο μεταφέρεται από τα Ιεροσόλυμα.

Ο ναός των Αγίων Αναργύρων,εκτιμάται ότι οικοδομήθηκε τον 17ο αιώνα, πάνω στα ερείπια αρχαίου ναού, ο οποίος ήταν αφιερωμένος στη θεά Αφροδίτη.  Στους τοίχους, άλλωστε μπορεί κάποιος να εντοπίσει αρχαία αρχιτεκτονικά μέλη, ενώ αρκετά αρχαία σπαράγματα της περιοχής βρίσκονται στην αυλή, μαρτυρώντας την ιστορία του τόπου.

Ο εν λόγω ναός,  σύμφωνα και με την ιστοσείδα religious.gr,  αποτελούσε το καθολικό μονής που ιδρύθηκε το 1651 από τον ιερέα Δημήτριο Κολοκύνθη, γόνο γνωστής αθηναϊκής οικογένειας, στον οποίο ανήκε η έκταση. Σημειώνεται ότι έχουν εντοπιστεί έγγραφα  στα αναφέρεται η δωρεά όλης της περιουσίας του στη μονή, η οποία αρχικά ήταν γυναικεία και αργότερα μετατράπηκε σε ανδρική. Ωστόσο, εξαιτίας της πολιορκίας της Ακρόπολης από τον Βενετό ναύαρχο Φρατσέσκο Μοροζίνι, το 1687, το μοναστήρι ερημώθηκε. Υπολογίζεται ότι το 1760 αγοράστηκε από τον τότε έξαρχο του Παναγίου Τάφου στην Αθήνα αρχιμανδρίτη Ιάκωβο και έγινε μετόχιο του Παναγίου Τάφου. Το 1858 οικοδομήθηκε η έδρα της Εξαρχίας του Παναγίου Τάφου. Στον χώρο της μονής υπήρχαν και οι τάφοι μελών της ελληνικής αυτοκρατορικής οικογένειας των Παλαιολόγων. Αξίζει να σημειωθεί ότι μέχρι τις μέρες μας έχουν διατηρηθεί κάποια από τα κελιά της παλαιάς μονής και ένα πηγάδι.

Στην οδό Τριπόδων και στα «μυστικά» της Πλάκας μας ξενάγησε η Άρτεμις Σκουμπουρδή

Στη συνοικία των Θεών, έναν τόπο με χνάρια κατοίκησης 6,5 χιλιάδων ετών περπατήσαμε ένα υπέροχο κυριακάτικο πρωινό διαγράφοντας μια μεγάλη τροχιά στον χρόνο! «Ζωγραφίζοντας» εικόνες με τον χειμαρρώδη και περιεκτικό λόγο της η κορυφαία ξεναγός της Αθήνας, Άρτεμις Σκουμπουρδή κατέδειξε ότι η πόλη είναι πράγματι λίκνο του Πολιτισμού και του Πνεύματος. Παρά τις  τεχνικές δυσκολίες του δημόσιου χώρου και τα προβλήματα με την φωνή της, η λαοφιλής ξεναγός κατάφερε για ακόμη μια φορά να σαγηνεύσει με τις παραστατικές περιγραφές της το μεγάλο πλήθος Αθηναίων που συγκεντρώθηκε.

Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε  με  αφορμή τον εορτασμό της Αθήνας ως Παγκόσμιας Πρωτεύουσας Βιβλίου 2018 και την έκδοση του τεκμηριωμένου βιβλίου της «Μοναστηράκι-Πλάκα. Οι γειτονιές των Θεών». 

Ο δε τίτλος της Πρωτεύουσας Βιβλίου αξίζει επάξια στην Αθήνα, σύμφωνα με την κα.Σκουμπουρδή, αφού εδώ δημιουργήθηκε η αρχαιότερη βιβλιοθήκη του κόσμου από τον τύραννο Πεισίστρατο, στην Αρχαία Αγορά και εκεί καταγράφηκαν πρώτη φορά τα ομηρικά έπη!

της Μαρίας Αλιμπέρτη

Η περιπλάνησή μας στον χρόνο έχει χωρική αφετηρία την οδό Τριπόδων αλλά και τη συνοικία της Πλάκας, γύρω από το μνημείο του Λυσικράτη, η οποία έχει ίχνη κατοίκησης  από τα νεολιθικά χρόνια. Η πόλη των Αθηνών δεν έχει σταματήσει να έχει ζωή, παρά μικρές περιόδους παρακμής, όπως αυτή μετά τα μέτρα του Ιουστινιανού- και χαρακτηριστικά το κλείσιμο της Ακαδημίας το 529 μ.Χ.- αλλά και τον περιορισμό της κατοίκησης πίσω από το υστερορρωμαϊκό τοίχος  από τα μέσα του 12^ου αιώνα έως το δεύτερο μισό  του 16^ου αιώνα. 

Σημειώνεται ότι το υστερορωμαϊκό τοίχος χτίσθηκε μετά την ολέθρια επιδρομή των Ερούλων (σκανδιναβικό φύλλο) στην Αθήνα το 268μ.Χ., οι οποίοι και ισοπέδωσαν τα μνημεία της Αρχαίας Αγοράς. Μάλιστα σύμφωνα με τον καθηγητή Μανώλη Κορρέ το τείχος ερχόταν και «κούμπωνε» με την Νότια κλιτή της Ακρόπολης (πάνω από το σημείο που βρίσκεται το Ηρώδειο σήμερα).

Το χορηγικό μνημείο του Λυσικράτη βρισκόταν εκτός του υστερο-ρωμαικού τείχους. Η συγκεκριμένη συνοικία είχε εγκαταλειφτεί κατά τη Λατινικρατία αλλά  με την πολιορκία της πόλης από τους Οθωμανούς,  προσφέρθηκε ο χώρος σε Αρβανίτες από την Ακροναυπλία, τους Βανδάρους, οι οποίοι πολεμούσαν στο πλευρό των Ελλήνων. Εκείνοι φέρονται να ονομάζουν την περιοχή «πλιάκου Αθήνα», δηλαδή παλιά Αθήνα  και για αυτό έμεινε το τοπωνύμιο Πλάκα. Ο Καμπούρογλου δίνει μια πιο ελληνική εκδοχή, δηλαδή  στη συμβολή οδών Κηδαθηναίων, Τριπόδων και Σέλευ υπήρχε μια πλάκα. Ωστόσο, στην περιοχή υπήρχε πληθώρα ανάλογων αρχαιοτήτων και μοιάζει αδύνατο να γίνεται μνεία μόνο σε μια πλάκα.

Η οδός Τριπόδων έχει συνυφανθεί  στη συνείδησή μας με τους αρχαίους διονυσιακούς θεατρικούς αγώνες την εποχή της ακμής του 4^ου αιώνα π.Χ., καθώς εκεί  τοποθετούνταν τα μνημεία των χορηγών. Αξίζει να σημειωθεί ότι εκείνη την εποχή υπήρχαν δυο διονυσιακά ιερά στην Αθήνα αυτό του Ελευθερέως, κοντά στο Αρχαίο θέατρο του Διονύσου και το δεύτερο, αυτό του Ληναίου Διονύσου, ενώ ένα δεύτερο αρχαίο θέατρο, μια ξύλινη κατασκευή λειτουργούσε εντός της αρχαίας Αγοράς. 

Ο δρόμος διέγραφε μια ημιπεριφέρεια, με αφετηρία το αρχαίο θέατρο του Διονύσου και είχε μήκος 850-900 μέτρα. Η αρχαία οδός ήταν στολισμένη από την πλευρά που κοιτάζουμε την Ακρόπολη στην οποία και ήταν τοποθετημένα βάθρα, όπου και στήνονταν τα χορηγικά μνημεία. Ο χορηγός έπαιρνε τον ορειχάλκινο τρίποδα τον επιχρύσωνε και έστηνε μνημείο. Εκεί τοποθετούσε τον λέβητα σε ανάμνηση της νίκης του. Όπως χαρακτηριστικά μας εξήγησε η κ.Σκουμπουρδή επρόκειτο για υψίστη τιμή να σε επιλέξει το κράτος ως χορηγό μιας παράστασης και πόσο δε μάλλον ήταν μεγαλύτερη η τιμής της διάκρισης στους θεατρικούς αγώνες  για αυτό και η επιχορήγηση γινόταν αγόγγυστα καθώς ανέβαζε αυτόματα το κύρος των Αθηναίων πολιτών. Φυσικά τα μνημεία αυτά εκπλήρωναν ως έργα τέχνης τις αθηναϊκές αρχές καλαισθησίας.

Το θαύμα της επιβίωσης του μνημείου του Λυσικράτη

Η διάσωσή του είναι σημαντική καθώς αποτελεί μοναδικό αρχιτεκτόνημα  με κορινθιάζοντα ρυθμό  στην πόλη. Επειδή ο κορινθιακός ρυθμός θεωρούνταν φορτωμένος κατά  το αθηναϊκό γούστο γι αυτό χρησιμοποιούνταν μόνο για εσωτερική διακόσμηση.

Το μνημείο έτυχε προστασίας καθώς βρισκόταν κοντά σε μοναστήρι Ιησουιτών( β’ μισό 17^ου αιώνα) , το οποίο στη συνέχεια παραδόθηκε σε Καπουτσίνους μοναχούς.

Ο ηγούμενος των Καπουτσίνων αγόρασε το μνημείο μαζί με το οικόπεδο για 150 σκούδα από τον Έλληνα ιδιοκτήτη του. Στη συνέχεια οι μοναχοί έκαναν ένα άνοιγμα στο μνημείο και το λειτουργούσαν ως παρεκκλήσι. Όταν ο Έλληνας ιδιοκτήτης άλλαξε γνώμη, προσέφυγε στη δικαιοσύνη και δικαιώθηκε, αλλά ο ηγούμενος κατάφερε να μεταπείσει τις οθωμανικές αρχές με τον όρο να μην λειτουργεί ως παρεκκλήσι και να δοθεί ξανά η αρχική του μορφή. Στη συνέχεια στον χώρο αυτό δημιουργήθηκε βιβλιοθήκη και αναγνωστήριο. Ήδη περιηγητές έδειχναν ενδιαφέρον  να επισκεφθούν το μνημείο. Άξιο λόγου είναι ότι στο εν λόγω μοναστήρι είχαν φιλοξενηθεί ο Σατωβριάνδος(1805) και ο λόρδος Μπάιρον (1810-1811).

Είναι αξιοθαύμαστο ότι το μνημείο παρέμεινε αγέρωχο παρά τις μεγάλες καταστροφές λόγω της πυρκαγιάς κατά την περίοδο της Επανάστασης, ιδιαίτερα με την τουρκική επανακατάκτηση της πόλης το 1827. Την καταστροφή δεν γλίτωσε όμως η μεσοβυζαντινή εκκλησία Παναγιά Κανδύλη που βρισκόταν στο ακριβώς απέναντι οικόπεδο από το μνημείο.

Τον χώρο διεκδικούσε λόγω των ανασκαφών που πραγματοποιούνταν από το ελληνικό κράτος το 1860 η Γαλλία λόγω της αγοράς του χώρου από τον ηγούμενο Συμών. Ως αντάλλαγμα δόθηκε από το ελληνικό κράτος έκταση 700 στρεμμάτων εκεί που σήμερα στεγάζεται το Γαλλικό Ινστιτούτο, η Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή και η οικία του Γάλλου Πρέσβη.

Η διαδρομή της Οδού Τριπόδων

Ακολουθώντας την κατεύθυνση της οδού Τριπόδων στο νούμερο 32 συναντάμε ένα από τα πιο παλιά σπίτια της Αθήνας, το σπίτι του Καδή. Ήταν χτισμένο  πίσω από μαντρότοιχο όπως συνηθίζονταν οι οθωμανικές δίπατες κατοικίες. 

Εκεί κατοικούσε ο τελευταίος καδής της Αθήνας, ο Χατζής Χαλήλ Εφένδης, ένας πολύ μορφωμένος άνθρωπος που έσωσε  τρεις χιλιάδες Αθηναίους από την σφαγή, όταν οι υπόλοιπες αρχές ήθελαν να προλάβουν την εκδήλωση εξεγέρσεων μετά το ξέσπασμα της Επανάστασης στην Πελοπόννησο. Η άρνησή του φυσικά του στοίχισε το κεφάλι του μετά την επανάσταση και απελευθέρωση της Αθήνας. Μάλιστα ο Σύλλογος Αθηναίων είχε προτείνει να δοθεί το όνομά του σε κάποια οδό για τον ανθρωπισμό που υπέδειξε.

Η αρχαία οδός περνούσε έξω από το σημείο που βρίσκεται ο Άγιος Νικόλαος Ραγκαβάς. Σε αυτό το σημείο μπορούμε να συναντήσουμε και τα χνάρια του Ριζόκαστρου, του φράγκικου τείχους της Αθήνας. Σε ότι αφορά τον ιερό ναό, ο οποίος χτίστηκε  τη δεύτερη πεντηκονταετία του 11^ου αιώνα, δεν ήταν τόσο μεγάλος όπως σήμερα, αφού κατά τον 19^ο αιώνα έγιναν προσθήκες. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Αθήνα άνθισε από εκκλησιές μετά την επίσκεψη του αυτοκράτορα Βασιλέως Β΄ του Μακεδονα, γνωστού ως Βουλγαροκτόνου.

Κατά τις εργασίες αποκατάστασης του ναού την δεκαετία του 1980, το κτίσμα απελευθερώθηκε από σοβάδες ,καθώς μέχρι τότε έμοιαζε με νεοκλασικό κτίριο και κατόπιν των εργασιών φανερώθηκε η βυζαντινή του όψη. Τότε εντοπίστηκε και το όνομα του κτήτορα Λέοντα Ραγκαβά. Άξια λόγου είναι τα διακοσμητικά ουφικά κοσμήματα, μια απομίμηση αραβουργημάτων που έρχονται  ως μόδα από την Κωνσταντινούπολη και την Παναγία του Οσίου Λουκά, όπως και ο τρούλος αθηναϊκού τύπου.

Στο ύψος της εκκλησίας η οδός Τρίποδων σχημάτιζε μια διχάλα. Ήδη από τον αριθμό 32 άλλαζε το ύψος του δρόμο όπως καταδεικνύει  το γεγονός ότι βρέθηκαν βάθρα κατά 1,30 μ. ψηλότερα.  Διασχίζοντας την Τρπόδων στα δεξιά μας λίγο πιο χαμηλά βρίσκεται ο ιερός ναός του Αγίου Ιωάννη του Θεολογου, με τις λαϊκότροπές τοιχογραφίες  και τα στοιχεία της Φραγκοκρατίας.  

Εκεί λέγεται ότι βρισκόταν ένα από τα οβιδοβόλα κανόνια του δόγη της Βενετίας, Φρατσέσκο Μοροζίνι. Με αυτά βομβάρδιζε την Ακρόπολη, γιατί εκεί είχαν κρύψει οι οθωμανικές αρχές τα πυρομαχικά τους. Μάλιστα, εκτιμάται ότι το κανόνι έπληξε την στέγη του Παρθενώνα  στις 26 Σεπτεμβρίου 1687 και προκάλεσε την μεγαλύτερη καταστροφή στο μνημείο, βρισκόταν σε αυτό το σημείο.

Λίγο βήματα πιο πάνω περνάμε στα δεξιά μας το Μετόχι του Πανάγιου Τάφου κι ακολουθώντας την επάνω πλευρά του δρόμου βρισκόμαστε στο πρώτο πανεπιστήμιο τη Αθήνας. 

Με την παρότρυνση του Ιωάννη Καποδίστρια έρχονται στην Ελλάδα οι αρχιτέκοντες Σταμάτης Κλεάνθης  και Εδουάρδος Σάουμπερτ, οι οποίοι ανακαινίζουν και αναδιαμορφώνουν τον εν λόγω χώρο χρησιμοποιώντας το ως κατοικία και γραφείο τους. Όταν όμως προέκυψε η ανάγκη για κτιριακές εγκαταστάσεις του Οθώνειου Πανεπιστημίου κρίθηκε ως πιο καταλληλότερος να φιλοξενήσει τους 52 φοιτητές και τους 75 ακροατές. Λέγεται μάλιστα ότι ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης παρακολουθώντας τις εργασίες είπε «Τούτο εδώ (δείχνοντας τον χώρο) θα ρίξει το άλλο (δείχνοντας την σημερινή πλατεία Συντάγματος που χτίζονταν τα βασιλιά ανάκτορα).»

Η οδό Τροπόδων εκτιμάται ότι διέρχονταν πάνω από το Ελευσίνειο (παράρτημα του ιερού της Ελευσίνας), δίπλα στη Στοά του Αττάλου. Ακολουθώντας την οδό Θόλου βρεθήκαμε στα χνάρια ενός Τζαμιού που δεν υπάρχει πια. Στην περιοχή  της Αρχαίας Αγοράς βρισκόταν και η κατοικία του Γάλλου προξένου και αρχαιοδίφη Λουί Φωβέλ (Louis Francois Sébastien Fauvel) ο οποίος συγκέντρωνε στην οικία του αρχαιότητες με απώτερο σκοπό να τις πουλήσει. Το σαλόνι του ήταν πόλος έλξης για την υψηλή κοινωνία η οποία θαύμαζε τους θησαυρούς. Οι αρχαιότητες βρέθηκαν σε ανασκαφές στα θεμέλια του σπιτιού.

Η διαδρομή μας έκλεισε μπροστά από την Πύλη της Αθηνάς της Αρχηγέτιδος και κάτω από τον μεσημεριανό καταγάλανο ουρανό με το υπέροχο αττικό φως η κα. Σκουμπουρδή μας θύμισε τον στίχο «Το ξέρει η ανθρωπότης, ο Θεός είναι Πλακιώτης.»

Ξεναγηθείτε στην Οικία Μπενιζέλου!

Ανοιξιάτικη δροσούλα στο καταχείμωνο, ακούω τα πόδια μου να τρίζουν στο ξύλινο δάπεδο, οι ηλιατχίδες χαιδεύουν το χαγιάτι και μυρρωδιές από τις γλάστρες αναδύονται από την αυλή. Τίποτα δεν μου θυμίζει ότι βρίσκομαι στην καρδιά της πόλης, το αττικό φως λούζει την αυλή και μου προκαλεί τόση χλάρωση σε τέτοιο βαθμό, που θα ήθελα να ξαπλώσω τον οντά όχι ως οδαλίσκη, αλλά ως αρχοντοπούλα του 16ου αιώνα  που απολαμβάνει τη θετική αύρα της οικείας Μπενιζέλου. Τα λόγια της κας Αρτέμιδος Σκουπουρδή που μας κάνει την ξενάγηση με ταξιδεύουν στον χρόνο, και νιώθω λες και περπατάω σε μονοπάτια της ιστορίας. Εάν δεν ήταν η φυσική παρουσία του πλήθους που έσπευσε στην ξενάγηση του δήμου Αθηναίων, θα έκλεινα τα μάτια μου να ονειρευτώ την Αγία Φιλοθέη να περπατά ξυπόλιτη στις μαρμάρινες πλάκες και να κάνει σβούρες ως παιδάκι γύρω από τα κιονόκρανα της στοάς. 

της Μαρίας Αλιμπέρτη

Η Οικία Μπενιζέλου αποτελεί σπουδαίο αρχιτεκτονικό δείγμα της περιόδου της οθωμανικής κυριαρχίας, μοναδικό στην Αθήνα αλλά και σημαντικό για την ευρύτερη περιοχή καθώς ο αρχιτεκτονικός αυτός τύπος δεν εμφάνιζε σημαντικές παραλλαγές σε όλο τον βαλκανικό χώρο. Το στολίδι αυτό προστατευόταν με ένα μαντρότοιχο, καθώς τα χρόνια ήταν επικίνδυνα, ενώ από την πίσω μεριά είχε αυλή ή περιβόλια. Ο αρχιτεκτονικός πυρήνας της οικείας όπως την βλέπουμε σήμερα ανάγεται από τον 16ο αιώνα, την περίοδο που γεννήθηκε η Αγία Φιλοθέη ή με βαφτιστικό της όνομα

Ρεγούλα Μπενιζέλου ( από το Ρεγγίνα δηλ. αρχοντοπούλα). Όμως η τελική μορφή, όπως είναι στις μέρες μας διαμορφώθηκε κατά τον 18ο αιώνα όπου έγιναν κάποιες επισκευές. Σημειώνεται ότι το οίκημα είχε χωριστεί στα δυο, ενώ δεν έχει διασωθεί όλο το κτίριο -κάποια σημεία ανήκουν σε πλαϊνές οικείες και δεν έχουν απαλλοτριωθεί όλα τα μέρη. 
Σημειώνεται ότι το εν λόγω κτίριο βρίσκεται πάνω στο υστερρορωμαικό τοίχος (3ος αι. μ.Χ. το οποίο χτίστηκε μετά την καταστροφική επιδρομή των Ερούλων στην Αθήνα).

Μοναδικά αριστουργήματα οι κίονες που θυμίζουν την Ελληνιστική περίοδο, όμως είναι

πιθανό να ανήκουν στη βυζαντινή περίοδο, αλλά όπως και να έχει αναδεικνύουν την κομψότητα της στοάς και την υψηλή αισθητική του 16ου αιώνα όπως τόνισε η κα Σκουμπουρδή.

Με την διάθεση να εξερευνήσω το κτίριο προχώρησα στους εσωτερικούς χώρους του ισογείου, όπου θαυμάσαμε τους αποθηκευτικούς χώρους με τα πιθάρια, γνωστά και ως λίμβες, χωμένα στη γη κατα το ήμισυ για να μη χυθεί το λάδι και το σιτάρι σε περίπτωση σεισμού - συνήθως εκεί υπήρχε και ο χώρος για τον αργαλειό .

Επισκεπτόμενοι την πίσω αυλή ανακαλύψαμε μια άλλη οπτική του κτιρίου που είναι πλήρως  αποκαταστημένη στην εκδοχή του 19ου αιώνα  με τα ιδιόρρυθμα παράθυρα και τις πολεμίστρες. Αυτό που θαύμασα όμως περισσότερο ήταν το πλεονέκτημα της οικείας από τη πίσω αυλή, τη μοναδική θέα του υστερορρωμαικού τοίχους, των απομειναριών ενός παλιού ελαιοτριβείου αλλά και στο βάθος την Ακρόπολη. Μια αναπαραγωγή μιας γκραβούρας της Αθήνας την εποχή της οθωμανικής κατοχής με την Ακρόπολη στο βάθος μου έδωσε την αίσθηση ότι προχωρούσα σε σοκάκια της Αθήνας εκείνης της εποχής.
 Εγκαταλείποντας την αυλή ανέβηκα στον όροφο όπου το χαγιάτι με προκαλούσε να

χαλαρώσω. Οι δυο εντυπωσιακοί οντάδες είναι αρκετά ευρύχωροι για φιλοξενία και για ύπνο, όμως στάθηκα να κοιτώ πίσω από τα καφασωτά εκεί που στέκονταν οι γυναίκες, οι οποίοι χάζευαν τους επισκέπτες αλλά δεν έπρεπε να εμφανιστούν. Εκεί κρύβονταν μέσα σε αυτά τα ντουλάπια- μουσάντες (μυστικά περάσματα)-  με σημερινούς όρους- σκάλες ώστε να διαφεύγουν οι άνδρες σε περίπτωση επιδρομής στο σπίτι.


Η Αγία Φιλοθέη

Η συναισθηματική φόρτιση μου, ως επισκέπτη επιτείνεται καθώς αναλογίζομαι ότι εκεί έζησε η Αγία Φιλοθέη, προσωπικότητα πολύ σημαντική για την εποχής της χάρη στο τεράστιο φιλανθρωπικό της έργο. Προερχόμενη από μια σημαντική οικογένεια, παντρεύτηκε σε ηλικία12 με 13 ετών (σύμφωνα με τα ήθη και τα έθιμα της εποχής της ), τον Ανδρέα Χειλά έναν βάναυσο σύζυγο  που αντιτίθετο στις αγαθοεργίες της. Όμως η κοινή τους ζωή διήρκεσε μόνο τρία χρόνια αφού  αυτός πέθανε και έτσι η αρχοντοπούλα επέστρεψε στην οικογένειά της, ενώ στη συνέχεια έγινε μοναχή. 
Εκείνη ίδρυσε νοσοκομείο, στέγη φιλοξενίας των συγγενών των ασθενών καθώς και  τον "Παρθενώνα", σχολείο για γυναίκες μη διακρίνοντας ανάμεσα σε Χριστιανές και Μουσουλμάνες, προσφέροντας κυρίως θεολογική μόρφωση. Μάλλον αυτή ήταν και η αιτία που εξόργισε τους κατακτητές και την έθεσαν ως στόχο, και αφού την πλήγωσαν  τελικά κατέληξε  λίγους μήνες μετά στην κρύπτη της στην Αγία Φιλοθέη. 
Λέγεται ότι ξόδεψε όλη τη πατρική της περιουσία σε αγαθοεργίες, προσέφερε χρήματα για την απελευθέρωση  αιχμαλώτων από κορσάρους και κυνηγημένους από τους Τούρκους.
  Μάλιστα στην περιοχή των Αμπελοκήπων πριν το Γηροκομείο έστησε ένα πηγάδι κάνοντας ένα μεγάλο ψυχικό για τους ντόπιους και τους ταξιδιώτες αφήνοντας το στίγμα της για πάντα, αφού η περιοχή που αρχίζει από εκείνο το σημείο ονομάζεται Ψυχικό. Ωστόσο, την περιουσία της έβαλαν στο μάτι διάφοροι... και την διαμοίρασαν...Ευτυχώς μοναδικό στολίδι μας έμεινε η Οικία Μπενιζέλου που θα λειτουργήσει ως χρονοκάψουλα για να ταξιδέψει Αθηναίους και επισκέπτες της πόλης στον χρόνο!