Διαδικτυακή έκθεση για τους ελληνοπερσικούς πολέμους με συμμετοχή της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ηλείας

 

 

Η έκθεση «ἱστορίης ἀπόδεξις» αναρτήθηκε με αφορμή συμπλήρωσης 2500 χρόνων από την επέτειο δύο ιστορικών μαχών του 480 π.Χ., της μάχης των Θερμοπυλών και της ναυμαχίας της Σαλαμίνας. Κεντρική ιδέα της έκθεσης αποτελεί η παρουσίαση της ιστορικής αφήγησης, όπως αυτή συγκροτείται από τη μελέτη των πηγών, κειμένων και επιγραφών, από τις έρευνες πεδίου, τις ανασκαφές και τα κινητά ευρήματα που αυτές έφεραν στο φως.

 

H έκθεση  είναι εμπνευσμένη από πηγές, τους ιστορικούς συγγραφείς, που έζησαν τα ίδια τα γεγονότα ή έζησαν τον απόηχο τους, ενώ η επίδρασή τους καλύπτει ένα μεγάλο φάσμα της καλλιτεχνικής δημιουργίας ακόμη και σήμερα. https://ilia-olympia.org/.../%e1%bc%b1%cf%83%cf%84%ce%bf.../

Η αρθρωτή έκθεση αποτελεί μια δυναμική, πολυεπίπεδη και πρωτότυπη δράση, η οποία σχεδιάστηκε στη λογική των συνεργειών και της διασύνδεσης των Μουσείων του ΥΠΠΟΑ. Στόχος είναι να δημιουργηθεί η έκθεση αναφοράς για τα ιστορικά γεγονότα στο φυσικό χώρο εννέα συνεργαζόμενων Μουσείων που διαθέτουν στις συλλογές τους έργα που σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με τα γεγονότα αυτά, υπό το συντονισμό του Τμήματος Εκθέσεων της Διεύθυνσης Αρχαιολογικών Μουσείων Εκθέσεων και Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων.

Στην ηλεκτρονική διεύθυνση https://2500years.culture.gov.gr ο ψηφιακός επισκέπτης περιηγείται απολαμβάνοντας τις πολλαπλές δυνατότητες που προσφέρει η ψηφιακή πλατφόρμα (κείμενα, φωτογραφίες, animation, χρονολόγιο, αφήγηση (ελλ/αγγλ), πηγές, συνδέσεις κ.ά.).

Στην έκθεση περιλαμβάνονται  τεκμήρια και μικρά σπαράγματα ασήμαντα σε πρώτη ματιά, τα οποία ανασυνθέτουν τα γεγονότα, σκιαγραφούν την ατμόσφαιρα της εποχής και  τη συνολική εικόνα της σύγκρουσης των δύο κόσμων, Ανατολής και Δύσης, που καθόρισε τον ρου της Ιστορίας.

Η παραγωγή της έκθεσης είναι δίγλωσση (ελληνικά/αγγλικά), εύχρηστη πλοήγηση και δυναμικό περιεχόμενο. Αξιοποιεί τις διαθέσιμες οπτικοακουστικές δυνατότητες και απευθύνεται στο ευρύ κοινό για να προσφέρει ένα άρτιο και ολιστικό ψηφιακό περιεχόμενο και ελκυστικό τεχνικό αποτέλεσμα παρουσίασης των ιστορικών γεγονότων.

Για την έκθεση συνεργάστηκαν πολλοί συντελεστές μεταξύ των οποίων και η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ηλείας, παρέχοντας εποπτικό υλικό και κείμενα.

Aρχαιολογικοί χώροι και η ένδοξη Ναυμαχία της Σαλαμίνας!

    

"Ὦ παῖδες Ἑλλήνων ἴτε,

ἐλευθεροῦτε πατρίδ', ἐλευθεροῦτε δὲ

παῖδας, γυναῖκας, θεῶν τέ πατρῴων ἕδη,

θήκας τε προγόνων· νῦν ὑπὲρ πάντων ἀγών".

"Εμπρός, γιοί των Ελλήνων,

ελευθερώστε την πατρίδα, ελευθερώστε

τα παιδιά σας, τις γυναίκες σας, τους βωμούς των θεών των πατέρων σας

και τους τάφους των προγόνων σας: τώρα είναι ο αγώνας για τα πάντα".

                                                               

                                                                                        Παιάνας των Σαλαμινομάχων

Του Ανδρέα Αναγνωστόπουλου

Σήμερα γιορτάζεται στο πλαίσιο της διοργάνωσης των «Σαλαμίνιων 2019», όπως κάθε χρόνο, η ναυμαχία σταθμός για τον δυτικό πολιτισμό, η Ναυμαχία  της Σαλαμίνας. Η ιστορική Ναυμαχία της Σαλαμίνας διεξήχθη στο ομώνυμο θαλάσσιο στενό, στις 22 Σεπτεμβρίου του 480 π. Χ. Χάρη στη νίκη των Ελλήνων επί των Περσών, διασώθηκε και αναπτύχθηκε ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός, ενώ αργότερα διαδόθηκε στη Δυτική Ευρώπη και σε όλο τον κόσμο. Καθώς το 2020 συμπληρώνονται 2.500 χρόνια από αυτό τον τιτάνιο αγώνα των Ελλήνων, αξίζει να αναφερθούμε στους διασωθέντες αρχαιολογικούς χώρους του νησιού που έχουν άμεση σχέση με την σπουδαία ναυμαχία.

Τύμβος Σαλαμινομάχων

Ο Τύμβος των Σαλαμινομάχων βρίσκεται στη βόρεια ακτή της Κυνόσουρας, μπροστά στο θαλάσσιο χώρο όπου έγινε η ναυμαχία της Σαλαμίνας. Αντίπαλοι στη ναυμαχία βρέθηκαν οι στόλοι των ενωμένων δυνάμεων των Ελλήνων με 370 πλοία, από τα οποία τα μισά ήταν Αθηναϊκά, και των Περσών (ο Ηρόδοτος αναφέρει 1.207 πλοία, αλλά το πιο πιθανό είναι οι Πέρσες να διέθεταν γύρω στα 600-700 πολεμικά πλοία.

Η θέση της αντιπαράθεσης, που ήταν επιλογή του Θεμιστοκλή, ευνοούσε τα γρηγορότερα, μικρότερα και πιο ευκίνητα ελληνικά πλοία. Στο τέλος της ναυμαχίας, ο κραταιός περσικός στόλος είχε αφανιστεί και οι Έλληνες είχαν αποκρούσει την περσική απειλή για κατάληψη της Πελοποννήσου.

Ο Τύμβος, αφιέρωμα μνήμης στους ναυμάχους προγόνους μας που θυσιάστηκαν για την Ελλάδα, είναι ένας κυκλικός λιθοσωρός ύψους περίπου είκοσι μέτρων και έχει κατασκευαστεί από πωρόλιθους και λατύπη. Στον ίδιο χώρο βρίσκεται και το σύγχρονο χάλκινο άγαλμα των Σαλαμινομάχων, έργο του γλύπτη Αχιλλέα Βασιλείου.

Αρχαίο λιμάνι Σαλαμίνας

Την εποχή της ναυμαχίας της Σαλαμίνας, το λιμάνι της νήσου βρισκόταν στην περιοχή Αμπελάκια. Ήταν ένας εμπορικός λιμένας από τον οποίο τροφοδοτείτο όλο το νησί. Την παραμονή της ιστορικής ναυμαχίας συγκεντρώθηκαν στο εν λόγω λιμάνι τα καράβια του Ελληνικών πόλεων- Κρατών, που υπό την ηγεσία του Αθηναίου Θεμιστοκλή και του Σπαρτιάτη Ευρυβιάδη, καταπόντισαν τα περσικά καράβια στα ανοιχτά του κόλπου των Αμπελακίων.

Τον Αύγουστο του 2017, ανακαλύφθηκε, κατά την διάρκεια αρχαιολογικών ανασκαφών, τμήμα αρχαίου δημόσιου κτιρίου στον βυθό του λιμανιού των Αμπελακίων. Πρόκειται για ένα λιθοπλινθόκτιστο κρηπίδωμα κτιρίου που  βρισκόταν στο λιμάνι και φαίνεται να το αναφέρει ο αρχαίος περιηγητής και ιστορικός Παυσανίας στο έργο του, «Ελλάδος περιήγησις»,  τον 2ο αιώνα μ.Χ.

Σύμφωνα με τους Έλληνες αρχαιολόγους που έκαναν την ανακάλυψη, το κτίριο μπορεί να είναι ναός ή στοά, που ιδρύθηκε τα Ελληνιστικά Χρόνια. Οι αρχαιολόγοι το συνδέουν με ένα μαρμάρινο βάθρο αγάλματος που είχε βρεθεί σε πολύ κοντινή απόσταση το 1882.

Η ανακάλυψη αρχαιολογικών ευρημάτων στο λιμάνι των Αμπελακίων είναι πολύ σημαντική, γιατί μπορεί να συμβάλει στην αναβάθμιση της περιοχής που για χρόνια έχει υποβαθμιστεί, παρά την ιστορική της σημασία. Τον Ιούλιο, στην Κυνόσουρα και τον Αρχαίο Λιμένα πραγματοποιήθηκαν, από τους αρμόδιους φορείς, εργασίες καθαρισμού και απομάκρυνσης των ναυαγίων που αποτελούσαν προσβολή για τον ιερό αυτό χώρο.

Πηγές:

http://www.athensattica.gr/

http://www.salamina.gr/

http://www.golden-greece.gr/

Ποίοι αρχαιολογικοί χώροι συνδέονται με την ιστορική Ναυμαχία της Σαλαμίνας;

Ξακουστή σε όλο τον κόσμο για ένα από τα σπουδαιότερα πολεμικά γεγονότα που άλλαξε την πορεία της ανθρωπότητας και έλαβε χώρα στις 28 Σεπτεμβρίου (ή 22 Σεπτεμβρίου κατά μια άλλη εκδοχή) 480 π.Χ., τη Ναυμαχία της Σαλαμίνας και τη νίκη του στόλου της Αθήνας και των συμμαχικών πόλεων - κρατών εναντίον του περσικού στόλου. Η σημερινή Σαλαμίνα θυμίζει τον αγώνα των προγόνων μας για την ελευθερία της Ελλάδας. Μέσα από τους αρχαιολογικούς της χώρους που συνδέονται με την περίφημη ναυμαχία αλλά και με την ακμή της αρχαίας Σαλαμίνας, οι επισκέπτες μπορούν για λίγο να ταξιδέψουν στον χρόνο και στη κρίσιμη περίοδο των Περσικών Πολέμων.    

Του Ανδρέα Αναγνωστόπουλου 

Κυνόσουρα - Τύμβος Σαλαμινομάχων 

Ο σημαντικότερος τόπος που σχετίζεται με την αρχαία Σαλαμίνα είναι η χερσόνησος Κυνόσουρα, όπου οι Αθηναίου έθαψαν τους νεκρούς τους από τη ναυμαχία, χτίζοντας τον περίφημο Τύμβο των Σαλαμινομάχων. Ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν στη Κυνόσουρα έδειξαν πως ο τύμβος ανήκει στους νεκρούς πολεμιστές της Ναυμαχίας της Σαλαμίνας. Ο τύμβος είναι ένας κυκλικός λιθοσωρός, ενώ έχει κατασκευαστεί από πωρόλιθους. Τα ευρήματα είναι τεράστιας αρχαιολογικής σημασίας αφού πάνω σε αυτό το ακρωτήριο συναντάμε πολλά ερείπια και θεμελιώσεις. 

Κυνόσουρα

 Η Κυνόσουρα βρίσκεται δύο χιλιόμετρα ανατολικά του οικισμού Αμπελάκια και για την ονομασία Κυνόσουρα (=ουρά σκύλου) υπάρχουν δύο εκδοχές. Σύμφωνα με τη πρώτη εκδοχή, οφείλει την ονομασία της από το σκυλί του πολιτικού, στρατηγού και ηγέτη των Αθηναίων, Θεμιστοκλή, το οποίο ετάφη εκεί σύμφωνα με τον "Πατέρα της Ιστορίας", Ηρόδοτο. Στη δεύτερη και επικρατέστερη, ονομάστηκε Κυνόσουρα λόγω του χαρακτηριστικού σχήματος της χερσονήσου που μοιάζει με ουρά σκύλου.

Η Κυνόσουρα βρίσκεται στην ευρύτερη περιοχή όπου διεξήχθη η περίφημη Ναυμαχία της Σαλαμίνας και λόγω της γεωγραφικής ιδιομορφίας της, έδρασε καταλυτικά στην νικηφόρα έκβασή της. Το στενό μεταξύ Κυνόσουρας, Περάματος και νήσου Ψυτάλλειας λειτούργησε ως θαλάσσιες "Θερμοπύλες" στην παρεμπόδιση της μαζικής επίθεσης των Περσών και εν τέλει στην καταστροφή του περσικού στόλου.  

Σήμερα η Κυνόσουρα λέγεται και "Κάβο Βάρβαρος", γιατί ακριβώς εκεί σταμάτησε η ασιατική ναυτική δύναμη. Στην περιοχή του Τύμβου των Σαλαμινομάχων υπάρχει, από το 2006, ένα υπέροχο χάλκινο άγαλμα προς τιμή των Σαλαμινομάχων, έργο του γλύπτη Αχιλλέα Βασιλείου, ενώ κάθε χρόνο πραγματοποιούνται εκεί εκδηλώσεις με την ονομασία Σαλαμίνεια, από τον Δήμο Σαλαμίνας, για να τιμηθεί η επέτειος της ιστορικής ναυμαχίας. 

Εκδήλωση -αναπαράσταση

Το Σάββατο 29 Σεπτεμβρίου θα γίνει στη Κυνόσουρα αναπαράσταση της ναυμαχίας, με ταυτόχρονη εξιστόρηση των ιστορικών γεγονότων, και θα πραγματοποιηθούν διάφορες πολιτιστικές εκδηλώσεις. Το Πολεμικό Ναυτικό θα τιμήσει την ιστορική ναυμαχία με άγημά του αλλά και με την παρουσία της τριήρους «Ολυμπιάς», η οποία θα πραγματοποιήσει τιμητικό πλου με πλήρωμα ναυτοπροσκόπων.  

Αρχαίο λιμάνι Σαλαμίνας (περιοχή Αμπελάκια)

Ο πολεμικός λιμένας της αρχαίας πόλης της Σαλαμίνας, όπου συγκεντρώθηκε ο ελληνικός στόλος για να αντιμετωπίσει τους Πέρσες στη Ναυμαχία του 480 π.Χ., εντοπίστηκε στον Όρμο Αμπελακίων.

Άποψη του Όρμου Αμπελακίων, από τα νοτιοδυτικά (Φωτογρ. Χρ. Μαραμπέα) | Υπουργείο Πολιτισμού

Οι υποβρύχιες έρευνες από την Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων και το Ινστιτούτο Εναλίων Αρχαιολογικών Ερευνών άρχισαν το 2016 και φέτος, παρουσίασαν σημαντικά ευρήματα. 

Μακρός τοίχος (βραχίονας), μήκους 160 μ. περίπου, στο βορειοδυτικό τμήμα του Όρμου του Αμπελακίων (Αεροφωτογραφία Β. Μεντόγιαννης) | Υπουργείο Πολιτισμού

Οι ειδικοί εκτιμούν ότι στο άκρο της χερσονήσου, βρίσκονται τμήματα του αρχαίου τροπαίου, που στήθηκε μετά από τη Ναυμαχία, ενώ εντοπίστηκαν δύο πύργοι,  αλλά και μια ακόμη στιβαρή κατασκευή.

Τμήμα θεμελίωσης στιβαρής κτηριακής ή άλλης κατασκευής της Κλασικής περιόδου, δίπλα σε νεώτερο μώλο από αρχαίο δομικό υλικό, στην βόρεια πλευρά του Όρμου του Αμπελακίου (Φωτογρ. Χρ. Μαραμπέα) |Υπουργείο Πολιτισμού

Αξίζει να σημειωθεί ότι  συνεχίζεται και η γεωφυσική έρευνα με τη συνδρομή του εργαστηρίου Θαλάσσιας Γεωλογίας και Φυσικής Ωκεανογραφίας του Πανεπιστημίου Πατρών με στόχο τον εντοπισμό της ακτογραμμής της κλασικής περιόδου και η ανασύνθεση της παράκτιας παλαιογεωγραφίας της περιοχής αλλά και θαμένα αρχαιολογικά στοιχεία σε μεγαλύτερο βάθος. Ευχή όλων είναι να βρεθούν αντικείμενα που σχετίζονται με τη Ναυμαχία της Σαλαμίνας πριν το 2020, έτος κατά το οποίο συμπληρώνονται 2.500 χρόνια από το πολεμικό γεγονός που άλλαξε τον ρου της Ιστορίας.

Πηγές http://www.salamina.gr/, www. Wikipedia.org