Οι χαραγμένες σκακιέρες της αρχαιοελληνικής Πτολεμαΐδας: Μυστικά παιχνιδιών στα ερείπια

 

Στα ερείπια της αρχαίας ελληνικής πόλης Πτολεμαΐδας, στη βορειοανατολική Λιβύη, οι αρχαιολόγοι φέρνουν στο φως ένα απρόσμενο και ιδιαίτερα ανθρώπινο εύρημα: περισσότερες από εκατό χαραγμένες επιφάνειες παιχνιδιών, σκαλισμένες πάνω σε λίθους, τοίχους και θραύσματα αρχιτεκτονικών μελών. Οι εγχάρακτες αυτές επιφάνειες, αποτελούμενες από μικρές κυκλικές κοιλότητες διατεταγμένες σε πλέγματα, αποκαλύπτουν τις καθημερινές ασχολίες βοσκών που χρησιμοποίησαν την εγκαταλελειμμένη πόλη ως καταφύγιο και σημείο παρατήρησης.

Η Πτολεμαΐδα, μία από τις πέντε πόλεις της Κυρηναϊκής Πεντάπολης, ιδρύθηκε τον 3ο αιώνα π.Χ. πιθανότατα από τον Πτολεμαίο Γ΄ Ευεργέτη και αναπτύχθηκε σε σημαντικό διοικητικό και εμπορικό κέντρο της ελληνιστικής και αργότερα ρωμαϊκής Λιβύης. Χτισμένη πάνω σε παλαιότερο ελληνικό οικισμό του 7ου αιώνα π.Χ., αποτέλεσε το κύριο λιμάνι της ενδοχώρας και έδρα του Πτολεμαϊκού διοικητή, ενώ κατά τη ρωμαϊκή περίοδο εντάχθηκε στην επαρχία Κρήτης και Κυρηναϊκής. Τον 4ο αιώνα μ.Χ. αναδείχθηκε σε πρωτεύουσα της επαρχίας Λιβύης Ανώτερης, όμως σεισμοί, επιδρομές και η σταδιακή παρακμή οδήγησαν στην εγκατάλειψή της. Παρά τις ανακατασκευές επί Ιουστινιανού, η πόλη δεν ανέκτησε την παλιά της ακμή και τελικά καταστράφηκε οριστικά κατά την αραβική κατάκτηση τον 7ο αιώνα μ.Χ.

Η Zofia Kowarska καταγράφει τις χαραγμένες επιφάνειες παιχνιδιών
 που εντοπίστηκαν στους τοίχους της Δυτικής Βασιλικής στην Πτολεμαΐδα.
Φωτογραφία: Radosław Tusznio.

Ανασκαφές που ξεπέρασαν κάθε προσδοκία

Η αρχαιολόγος Zofia Kowarska, από το Πανεπιστήμιο της Βαρσοβίας, έχει καταγράψει ήδη πάνω από εκατό τέτοιες επιφάνειες από το 2023, όταν η πολωνική αποστολή επέστρεψε στην περιοχή μετά από σχεδόν 15 χρόνια διακοπής λόγω του πολέμου. Όπως σημειώνει, αρχικά ανέμενε να εντοπίσει ελάχιστα παραδείγματα, όμως μέσα στις πρώτες ημέρες ο αριθμός ξεπέρασε κάθε προσδοκία. Σε ορισμένα σημεία εντοπίζονται ακόμη και 20 ή 30 χαράξεις συγκεντρωμένες δίπλα‑δίπλα, ένδειξη ότι οι επιφάνειες αυτές αποτελούσαν συχνή και επαναλαμβανόμενη πρακτική.

Πλάκα χαραγμένη πάνω σε λίθινο μπλοκ
που βρέθηκε στο ανατολικό τμήμα της πόλης.
Φωτογραφία: Zofia Kowarska

Ένα εκτεταμένο δίκτυο παιχνιδιών πάνω σε αρχαία μάρμαρα

Οι χαράξεις βρίσκονται κυρίως στο ανατολικό τμήμα της πόλης, πάνω σε ασβεστολιθικά μπλοκ, θραύσματα μαρμάρινων κιόνων και τοίχους αρχαίων κτιρίων. Τα πλέγματα ποικίλλουν: από απλά 3×3, έως 5×5, 6×6, 7×7 ή ορθογώνια 4×6, με διαστάσεις που κυμαίνονται από 15 εκατοστά έως αρκετές δεκάδες. Η χρονολόγηση των χαραγμάτων παραμένει δύσκολη, ωστόσο είναι σαφές ότι δημιουργήθηκαν μετά την εγκατάλειψη της Πτολεμαΐδας ως κατοικημένου κέντρου. Οι επιφάνειες παιχνιδιών ανήκουν σε μια εποχή όπου η πόλη είχε ήδη μετατραπεί σε ερείπια, προσφέροντας καταφύγιο σε νομάδες και τοπικούς βοσκούς.

Οι βοσκοί που μετέτρεψαν τα ερείπια σε χώρο ψυχαγωγίας

Έτσι πιθανότατα έμοιαζαν στο παρελθόν
οι βοσκοί που έπαιζαν siza.
Εικονίζονται κάτοικοι της Tolmeita,
ντυμένοι με παραδοσιακές φορεσιές,
παίζουν ένα παιχνίδι πάνω στους τοίχους
της Πλατείας των Δεξαμενών στην Πτολεμαΐδα.
 Φωτογραφία: Piotr Jaworski.

Οι βοσκοί φαίνεται πως χρησιμοποιούσαν τα υπερυψωμένα σημεία των ερειπίων για να επιτηρούν τα κοπάδια τους και, κατά τις ώρες αναμονής, έπαιζαν παιχνίδια πάνω στις χαραγμένες επιφάνειες. Ένας ηλικιωμένος κάτοικος της σύγχρονης Tolmeita περιέγραψε δύο παιχνίδια που διατηρούνται ακόμη: ένα σε πλέγμα 3×3, παρόμοιο με τρίλιζα, και ένα δεύτερο που θυμίζει ντάμα, που στόχος είναι η αιχμαλωσία των πιονιών του αντιπάλου. Τα πιόνια ήταν απλά αντικείμενα της καθημερινότητας — πέτρες, όστρακα, σπόροι, κομμάτια γυαλιού ή ακόμη και πλαστικά καπάκια.

Μεταφερόμενες παραδόσεις και νομαδικές κοινότητες

Οι περισσότεροι βοσκοί που κινούνταν στην περιοχή ήταν νομάδες ή εποχικοί πληθυσμοί, γεγονός που οδηγεί τους αρχαιολόγους στο συμπέρασμα ότι τα παιχνίδια δεν προέρχονται από την ελληνιστική πόλη, αλλά μεταφέρθηκαν από άλλες περιοχές. Παρ’ όλα αυτά, οι πρακτικές αυτές ρίζωσαν στην τοπική κοινότητα και διατηρήθηκαν για γενιές, μέχρι που η σύγχρονη τεχνολογία άρχισε να αντικαθιστά τα παραδοσιακά παιχνίδια με πέτρες και σπόρους.

Μια ανθρώπινη μαρτυρία μέσα στα ερείπια

Πλάκα χαραγμένη πάνω σε λίθινο μπλοκ
που βρέθηκε στο ανατολικό τμήμα της πόλης.
Φωτογραφία: Zofia Kowarska

Η συνέχιση των ερευνών αναμένεται να αποκαλύψει ακόμη περισσότερες χαράξεις και πιθανές νέες παραλλαγές παιχνιδιών. Τα ήδη καταγεγραμμένα ευρήματα αποτελούν μια σπάνια μαρτυρία για το πώς οι άνθρωποι, ακόμη και μέσα στα ερείπια μιας άλλοτε λαμπρής ελληνιστικής πόλης, έβρισκαν τρόπους να κοινωνικοποιηθούν, να ψυχαγωγηθούν και να αφήσουν το δικό τους ανεπίσημο αποτύπωμα στην ιστορία.

ΠΗΓΕΣ: https://www.labrujulaverde.com/

https://www.britannica.com

Στα ερείπια ελληνιστικού φρουρίου εντοπίστηκαν στοιχεία από τερακότα και δόντι ελέφαντα

Οι ανασκαφές στα ερείπια μιας ρωμαϊκής πόλης που κτίστηκε πάνω από έναν απολιθωμένο κοραλλιογενή ύφαλο στην Αίγυπτο αποκάλυψαν τα ερείπια ενός εκτεταμένου ελληνιστικού φρουρίου που κατασκευάστηκε πριν από περισσότερα από 2.000 χρόνια.

Οι ερευνητές λένε ότι το αρχαίο φρούριο χτίστηκε για να υπερασπιστεί ένα λιμάνι στην ακτή της Ερυθράς Θάλασσας, με τρεις μεγάλες αυλές και πολυάριθμες κατασκευές που φιλοξένησαν εργαστήρια και καταστήματα.

Μέσα στο εσωτερικό, η ομάδα των αρχαιολόγων βρήκε σωρούς σκουπιδιών γεμάτους με μορφές τερακότας, νομίσματα και ακόμη και ένα θραύσμα από κρανίο ελέφαντα.

Τα ερείπια της ρωμαϊκής πόλης, που ονομάζεται Berenike ή Berenique Trogodytika , ανακαλύφθηκε για πρώτη φορά το 1818, αν και η αρχαιολογική σκαπάνη «πήρε φωτιά» μόλις το 2012. Βρίσκεται 825 χλμ νότια του Σουέζ και είχε σημαντική θέση για το ινδο-μεσογειακό εμπόριο κατά την αρχαιότητα.

Οι εργασίες στην περιοχή αποκάλυψαν ένα κτίριο «πολλαπλών φάσεων» μήκους περίπου 160 μέτρων και πλάτους 80 μέτρων.

Η ομάδα βρήκε επίσης μια γραμμή άμυνας κατά μήκος της βόρειας και της βορειοανατολικής πλευράς.

Αυτές οι οχυρώσεις διέκοψαν την περιοχή από την ηπειρωτική χώρα.

«Μια διπλή γραμμή τοίχων προστατεύει το δυτικό τμήμα του φρουρίου, ενώ μια μόνο γραμμή αρκεί μακρύτερα προς τα ανατολικά και προς τα βόρεια», γράφουν οι ερευνητές της πολωνικής-αμερικανικής ομάδας αρχαιολόγων σε ένα νέο βιβλίο που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Antiquity.

«Οι τετράγωνοι πύργοι χτίστηκαν στις γωνίες και σε στρατηγικές θέσεις όπου συνδέθηκαν τμήματα των τοίχων».

Μέσα στο εσωτερικό τους, βρήκαν τα ερείπια που φαίνονται να είναι κατοικίες, εργαστήρια και ελληνιστικά χωματερές.

Αυτές οι δομές περιείχαν τερακότα ειδώλια, νομίσματα και ένα κομμάτι του κρανίου ενός νεαρού ελέφαντα.

Σύμφωνα με την ομάδα των αρχαιολόγων, ένα μοριακό δόντι ελέφαντα βρέθηκε επίσης στη βορειότερη αυλή. Επιπλέον, ο ερευνητής βρήκε επίσης ένα τεράστιο χώρο για τη συλλογή του νερού, με μια σειρά από μεγάλες πισίνες που κράτησαν χιλιάδες γαλόνια νερού.

«Οι δύο μεγαλύτερες δεξαμενές μπορεί να είχαν συνολική χωρητικότητα άνω των 17.000 λίτρων», σημειώνουν οι ερευνητές. «Η περιοχή αυτή ήταν σαφώς σημαντική για την αποθήκευση νερού - όπως επίσης υποδηλώνεται από την ύπαρξη εγκαταστάσεων για την αποστράγγιση και συλλογή των ομβρίων υδάτων δίπλα στην πύλη προς ανατολάς. «Η ύπαρξη τέτοιων εγκαταστάσεων συλλογής νερού αποδεικνύει ότι υπήρχαν αρκετές βροχοπτώσεις για να καταστεί η συλλογή χρήσιμη, υποδηλώνοντας ένα πιο υγρό κλίμα από σήμερα». Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα ευρήματα στο Berenike αντιπροσωπεύουν την πρώτη γνωστή ελληνιστική αστική περιοχή στην περιοχή.

Πηγή: Daily Mail

Δασκύλειον, μια άγνωστη αρχαία πόλη της Μικράς Ασίας

Εξαιρετικά ενδιαφέροντα για τους ιστορικούς και τους αρχαιολόγους είναι τα ερείπια της αρχαίας πόλης Δασκύλειον, μιας περιοχής στη βόρεια Μικρά Ασία (σημερινή βορειοδυτική Τουρκία) που έχει μεγάλη και ταραχώδη ιστορία. Η αρχαιολογική σκαπάνη έχει φέρει στο φως αμέτρητα ίχνη της κυριαρχίας των Περσών στην πόλη, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται το παλάτι του τοπικού σατράπη και ένας ναός του Ζωροάστρη.     

Η αρχαιολογική έρευνα έχει δείξει ότι το Δασκύλειον υπήρχε ως οικισμός ήδη από την Εποχή του Χαλκού. Επιβεβαιώνεται έτσι ο αρχαίος Έλληνας ιστορικός Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς, που έγραψε ότι το Δασκύλειον ευημερούσε την εποχή που διεξήχθη ο Τρωικός Πόλεμος. Επιπλέον, ο περίφημος αρχαίος Έλληνας γεωγράφος Στράβων έγραψε πως μετά από αυτόν τον πόλεμο, οι πρώτοι άποικοι της Αιολίδας εγκαταστάθηκαν στο Δασκύλειον. 

Του Ανδρέα Αναγνωστόπουλου 

Προσθήκη λεζάντας

Κατά τους δύο πρώτους αιώνες της πρώτης χιλιετηρίδας π.Χ., η περιοχή βρισκόταν υπό φρυγικό έλεγχο (απομεινάρια ναού της θεάς Κυβέλης σώζονται από εκείνη την εποχή). Γύρω στο 700 π.Χ., η πόλη κατακτήθηκε από το βασίλειο της Λυδίας και τότε, σύμφωνα με την τοπική παράδοση, ονομάστηκε Δασκύλειον προς τιμήν του Δάσκυλου, πατέρα του Λυδού βασιλιά Γύγου. 

Όταν η πανίσχυρη Περσική Αυτοκρατορία κατέλαβε την Λυδία στα μέσα του 6ου αιώνα π.Χ., το Δασκύλειον έγινε πρωτεύουσα της σατραπείας της Ελλησποντικής Φρυγίας, στην οποία περιλαμβάνονταν εδάφη της Τρωάδας, της Μυσίας και της Βιθυνίας. Η τοποθεσία αυτής της σατραπείας είχε μεγάλη στρατηγική αξία για τους Πέρσες, καθώς τούς επέτρεπε να ελέγχουν τα Στενά του Ελλησπόντου. 

Το 395 π.Χ., η πόλη κατακτήθηκε από τον βασιλιά της Σπάρτης, Αγησίλαο Β΄, αλλά κατά την διάρκεια του Κορινθιακού Πολέμου τέθηκε εκ νέου υπό περσικό έλεγχο. Σε απόσταση μικρότερη των 100 χιλιομέτρων από το Δασκύλειον, ο Μέγας Αλέξανδρος και ο στρατός του ήρθαν για πρώτη φορά αντιμέτωποι με τους Πέρσες, στη νικηφόρα για τα ελληνικά στρατεύματα Μάχη του Γρανικού Ποταμού, το 334 π. Χ.. Το Δασκύλειον κατελήφθη τελικά από τον Μακεδόνα στρατηγό Παρμενίωνα. 

Στην Ελληνιστική Εποχή, η πόλη διοικήθηκε από την κοντινή Κύζικο, αποτελώντας μέρος του Βασιλείου της Περγάμου. Στα ρωμαικά χρόνια, η περιοχή ήταν ακατοίκητη, ενώ οικισμός κατασκευάστηκε ξανά στην βυζαντινή εποχή.   

Οι ανασκαφές

Τα ερείπια της πόλης Δασκύλειον ανακαλύφθηκαν το 1950 από τους Τούρκους αρχαιολόγους Κουρτ Μπιτέλ και Εκρέμ Ακουργκάλ, με τις πρώτες ανασκαφές να διεξάγονται την περίοδο 1954-1960. Η πιο σημαντική ανακάλυψη εκείνης της περιόδου ήταν δύο στήλες που χρονολογούνται στον 5ο αιώνα π.Χ. 

Η επόμενη ανασκαφική φάση άρχισε το 1988 και δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί, ενώ οι ανασκαφές διευθύνονται από το Πανεπιστήμιο της Σμύρνης. Το 2005, οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν το παλάτι του σατράπη Φαρνάβαζου, ενώ από το 2012 έχουν εστιάσει την έρευνά τους στη τοπική ακρόπολη. 

Τα απομεινάρια κτισμάτων που είναι σήμερα ορατά στο Δασκύλειον δεν είναι πολύ επιβλητικά, όμως η χρονική και πολιτιστική τους ποικιλία (από την φρυγική και λυδική περίοδο μέχρι την περσική, ελληνιστική και βυζαντινή εποχή) είναι αξιοπρόσεκτη. 

Στα αξιόλογα ευρήματα περιλαμβάνονται λυδικά τείχη του 7ου και 6ου αιώνα π.Χ., τμήμα περσικού τείχους, που στην τεχνοτροπία του μοιάζει με τα αντίστοιχα στις αρχαίες περσικές πόλεις Περσέπολη και Πασαργάδες, καθώς και ένας ναός του Ζωροάστρη.   

Από την Ελληνιστική Εποχή, οι αρχαιολόγοι έχουν εντοπίσει αμυντικό πύργο και τείχη που κατασκευάστηκαν τον 3ο και 2ο αιώνα π.Χ., όπως και τμήμα του κύριου δρόμου που οδηγούσε στη τοπική ακρόπολη.  Όσον αφορά την βυζαντινή περίοδο, έχει βρεθεί τμήμα της κύριας πύλης στρατιωτικού φρουρίου που κατασκευάστηκε τον 12ο ή 13ο αιώνα μ.Χ..     

Πηγή 

Turkish Archaeological News 

http://turkisharchaeonews.net/site/daskyleion

Τι κρύβει η αρχαία Καρχηδόνα; Ποιό είναι το μυστικό του ιερού χώρου;

Νέα ανακάλυψη στα ερείπια της Καρχηδόνας, που βρίσκονται στη σημερινή Τυνησία, αποδεικνύει ότι η φοινικική πόλη - υπερδύναμη του αρχαίου κόσμου κρατά ακόμα καλά κρυμμένα τα μυστικά της. Οι αρχαιολόγοι εντόπισαν τεφροδόχους και αντικείμενα που ήταν θαμμένα προσεκτικά εδώ και αιώνες, καθώς έσκαβαν κάτω από ένα τμήμα της οδού Jugurtha, η οποία συνορεύει με τον ήδη ανασκαμμένο αρχαιολογικό χώρο Τοφέτ. 

Του Ανδρέα Αναγνωστόπουλου 

Σύμφωνα με το Archaeology News Network, ο επικεφαλής της ανασκαφής και ερευνητής στο Ινστιτούτο Εθνικής Κληρονομιάς της Τύνιδας, Imed Ben Jerbania  επισημαίνει πως το μνημείο Τοφέτ έχει μεγάλη σημασία, καθώς ακολουθεί την ιστορία της Καρχηδόνας, από τη γέννησή της έως την πτώση της. «Στο Τοφέτ βρίσκουμε τα πάντα: κεραμική, οστά, επιγραφές με την ταυτότητα των αφιερωτών, τις προσφορές τους. Eν ολίγοις, πρόκειται για μια εικόνα σχετική με τον τρόπο ζωής των Καρχηδονίων και μια ακριβή ιδέα των θρησκευτικών τους πεποιθήσεων».

Το Τοφέτ της Καρχηδόνας, γνωστό και ως Τοφέτ Σαλάμπο, εκτιμάται ότι περιελάμβανε έναν αρχαίο ιερό χώρο αφιερωμένο στις φοινικικές θεότητες Τανίτ και Βάαλ και βρίσκεται στην περιοχή της Καρχηδόνας, Σαλάμπο στην Τυνησία, κοντά στο φοινικικό λιμάνι. Μάλιστα, ο χώρος Τοφέτ, «ένα υβρίδιο ιερού με νεκρόπολη», περιέχει μεγάλο αριθμό παιδικών τάφων, τα οποία, σύμφωνα με ορισμένες ερμηνείες, θυσιάστηκαν ή θάφτηκαν στον τόπο αυτό μετά από τον πρόωρο θάνατό τους.

 Τα αρχαία απομεινάρια ήρθαν στο φως, όταν ένας ιδιοκτήτης σπιτιού στην περιοχή της Καρχηδόνας θέλησε να κάνει κάποια εργασία στον κήπο του. Ο ιδιοκτήτης ανακάλυψε τότε αναπάντεχα τεφροδόχους και αγγεία ηλικίας πάνω από 2.500 ετών!

Σημειώνεται πως η Καρχηδόνα βρίσκεται στην ανατολική πλευρά της Λίμνης Τύνιδας. Σύμφωνα με αρχαίους Έλληνες ιστορικούς, την πόλη ίδρυσαν Φοίνικες άποικοι από την λιβανική Τύρο υπό την ηγεσία της βασίλισσας Ελίσσα. Εξελίχθηκε σε μεγάλη και εύπορη πόλη και, κατά συνέπεια, σε κυρίαρχη δύναμη στη Μεσόγειο. 

Η αντιπαλότητα της Καρχηδόνας με τις Συρακούσες και τη Ρώμη, συνοδεύτηκε από αρκετούς μεταξύ τους πολέμους, στην διάρκεια των οποίων πραγματοποιήθηκαν εκατέρωθεν εισβολές. Η εισβολή του Αννίβα στα ιταλικά εδάφη κατά την διάρκεια του Β΄ Καρχηδονιακού Πολέμου έθεσε σε σημαντικό κίνδυνο της συνέχιση της ρωμαϊκής

κυριαρχίας στην Ιταλία.

Ωστόσο, η Καρχηδόνα βγήκε αποδυναμωμένη από αυτή την σύγκρουση μετά την ήττα του Αννίβα το 202 π.Χ, ενώ η πόλη καταστράφηκε ολοσχερώς από τους Ρωμαίους το 146 π.Χ. Πάντως, οι Ρωμαίοι επανίδρυσαν την Καρχηδόνα, που κατέστη η τέταρτη σημαντικότερη πόλη της Αυτοκρατορίας.

πηγές: https://archaeologynewsnetwork.blogspot.com/2018/08/new-finds-at-punic-tophet-of-carthage.html#gyjUqc3RTRTQoTuI.97
και https://en.wikipedia.org/wiki/Ancient_Carthage