Δύο εκθέσεις ανοίγουν την αυλαία για την επιστροφή ενός αινιγματικού έργου.Με αφορμή την επανεμφάνιση του αμφιλεγόμενου πίνακα Study of an Elderly Man, το Μουσείο Nivaagaards Malerisamling στη Δανία εγκαινιάζει δύο εκθέσεις αφιερωμένες στη διερεύνηση της προέλευσης, της τεχνικής και της ιστορικής διαδρομής του έργου. Ο πίνακας, που άλλοτε θεωρήθηκε αυθεντικός Ρέμπραντ και αργότερα απορρίφθηκε ως προβληματικό αντίγραφο, επιστρέφει στο κοινό με νέα τεκμηρίωση και προσεκτική επιφύλαξη.
Το μουσείο δεν τον παρουσιάζει ως χαμένο αριστούργημα, αλλά ως ένα συναρπαστικό τεκμήριο της λειτουργίας ενός μεγάλου εργαστηρίου του 17ου αιώνα. Η μακροχρόνια κατάθεση του έργου από τον ιδιώτη κάτοχό του επιτρέπει μια νέα, πιο νηφάλια ανάγνωση της ιστορίας του.
Από την αποθέωση στην αμφισβήτηση: η ταραχώδης πορεία ενός πίνακα
Ο πίνακας απεικονίζει έναν ηλικιωμένο άνδρα, στραμμένο ελαφρώς δεξιά, με το βλέμμα να χάνεται πέρα από τον θεατή. Το χέρι του, κρυμμένο στο γιλέκο, παραπέμπει σε μια χειρονομία αξιοπρέπειας και αυτοσυγκράτησης, χαρακτηριστική της εποχής. Η ατμόσφαιρα είναι ήρεμη αλλά ψυχολογικά φορτισμένη, στοιχεία που συνδέονται στενά με το ύφος του Ρέμπραντ και των μαθητών του.
Η ιστορία του έργου, ωστόσο, είναι γεμάτη ανατροπές. Στις αρχές του 20ού αιώνα κυκλοφόρησε στην αγορά τέχνης με διαφορετικούς τίτλους και αποδόσεις. Στη δεκαετία του 1920 εμφανίστηκε στο Λονδίνο ως A Jewish Rabbi, αποδιδόμενο στον Salomon Koninck. Το 1935 επανεμφανίστηκε στον οίκο Christie’s ως αυθεντικός Ρέμπραντ και σύντομα μεταφέρθηκε στη Δανία, όπου ο ιστορικός τέχνης Karl Madsen επιβεβαίωσε την απόδοση.
Η βεβαιότητα αυτή δεν κράτησε. Τη δεκαετία του 1960, αδημοσίευτη έκθεση επιμελητή της Εθνικής Πινακοθήκης της Δανίας απέρριψε την πατρότητα του Ρέμπραντ, θεωρώντας το έργο αντίγραφο πίνακα του Ερμιτάζ. Έκτοτε, το δανέζικο αντίγραφο χαρακτηρίστηκε «dark horse», ένα έργο τόσο προβληματικό που οι ειδικοί προτιμούσαν να το αφήνουν εκτός συζήτησης.
Νέα έρευνα, νέα συμπεράσματα και μια πιο σύνθετη αλήθεια
Τα τελευταία χρόνια, ο ειδικός του Ρέμπραντ Jørgen Wadum επανεξέτασε τον πίνακα με τεχνική ανάλυση και μελέτη προέλευσης. Συγκρίνοντας τα δεδομένα με τη σύγχρονη διεθνή βιβλιογραφία, κατέληξε σε ένα συμπέρασμα που πλέον συμμερίζονται πολλοί μελετητές: καμία από τις οκτώ γνωστές εκδοχές του μοτίβου δεν μπορεί να αποδοθεί με βεβαιότητα στον ίδιο τον Ρέμπραντ. Αντίθετα, θεωρούνται έργα του εργαστηρίου του, βασισμένα σε ένα χαμένο πρωτότυπο.
Το μοτίβο ανήκει στην κατηγορία των tronie, μελέτες χαρακτήρων και εκφράσεων που συχνά δημιουργούνταν συνεργατικά στα εργαστήρια της εποχής. Η πολυπλοκότητα αυτή καθιστά την απόδοση ιδιαίτερα δύσκολη αιώνες αργότερα.
Για το Nivaagaard, η αξία του έργου βρίσκεται ακριβώς σε αυτή την αβεβαιότητα. Όπως σημειώνει το μουσείο, «εδώ βλέπουμε πώς λειτουργεί πραγματικά η ιστορία της τέχνης: μέσα από μεταβαλλόμενες ερμηνείες, νέα εργαλεία και συνεχείς επανεκτιμήσεις».
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου