Η Αναγέννηση του Νέον στη Βαρσοβία: Από τη σκουριά της μετακομμουνιστικής εποχής στη λάμψη ενός ζωντανού μουσείου

 

Στη Βαρσοβία, τα νέον φώτα δεν ήταν ποτέ απλώς διαφημιστικές πινακίδες· ήταν σημάδια ζωής μέσα στο σκοτάδι του Ψυχρού Πολέμου, σύμβολα χρώματος και ελπίδας σε μια πόλη που πάλευε με τη μουντή καθημερινότητα της κομμουνιστικής περιόδου. Σήμερα, δεκαετίες μετά την πτώση του καθεστώτος, αυτά τα φωτεινά ίχνη του παρελθόντος επιστρέφουν θριαμβευτικά, αναστηλωμένα και ξαναφωτισμένα.

Από σύμβολα προπαγάνδας σε φάροι δημιουργικότητας

Κατά τη διάρκεια του κομμουνισμού, τα νέον σήματα της Βαρσοβίας άρχισαν ως εργαλεία προπαγάνδας, αλλά γρήγορα εξελίχθηκαν σε πεδίο καλλιτεχνικής έκφρασης. Όπως σημειώνεται στο άρθρο, «αυτό που ξεκίνησε ως μορφή σοβιετικής προπαγάνδας πυροδότησε ένα κύμα δημιουργικότητας που ούτε οι αρχές δεν μπόρεσαν να καταπνίξουν». Μετά το 1989, όμως, τα περισσότερα σήματα εγκαταλείφθηκαν. Σκουριάσανε στις προσόψεις ή κατέληξαν σε παλιοσίδερα.

Η αναγέννηση του νέον και η ίδρυση του Μουσείου Νέον

Η μεγάλη επιστροφή άρχισε το 2006, όταν η φωτογράφος Ιλόνα Καρβίνσκα και ο σύντροφός της, ο γραφίστας Ντέιβιντ Χιλ, άρχισαν να φωτογραφίζουν τα εναπομείναντα σήματα. «Νομίζαμε ότι θα μας πάρει δύο μήνες… τώρα είναι η ζωή μας. Έχουμε γίνει νεον-μανιακοί», λέει ο Χιλ.

Οι φωτογραφίες της Καρβίνσκα έγιναν εκθέσεις και βιβλία, και σύντομα άρχισαν να καταφθάνουν προσφορές για διάσωση πινακίδων. Το 2012 άνοιξε το Neon Museum, το οποίο σήμερα προσελκύει πάνω από 100.000 επισκέπτες τον χρόνο.

Από το Παρίσι του 1913 στη Βαρσοβία του 20ού αιώνα

Τα νέον σήματα εμφανίστηκαν στις αρχές του 20ού αιώνα, μετά την ανακάλυψη του νέον το 1898. Το πρώτο εμπορικό νέον πωλήθηκε σε κομμωτήριο στο Παρίσι το 1913, ενώ μια δεκαετία αργότερα κατέκλυσε τις ΗΠΑ ως «υγρή φωτιά».

Η Βαρσοβία απέκτησε το πρώτο της νέον το 1926, αλλά τα περισσότερα καταστράφηκαν στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν οι Ναζί ισοπέδωσαν έως και το 90% της πόλης.

Η «νεονοποίηση» της Πολωνίας

Το 1956, το κομμουνιστικό κράτος ίδρυσε την εταιρεία Reklama για την παραγωγή φωτεινών πινακίδων. Στόχος: να φωτίσει τις γκρίζες πόλεις και να δημιουργήσει μια αίσθηση αισιοδοξίας.

Οι καλύτεροι γραφίστες της εποχής, όπως ο Jan Mucharski και ο Tadeusz Rogowski, σχεδίασαν εμβληματικά σήματα που έγιναν κομμάτι της αστικής ταυτότητας.Κατά τη διάρκεια του στρατιωτικού νόμου (1981–1983), τα νέον έσβησαν — μια πολιτική πράξη που βύθισε τη Βαρσοβία στο σκοτάδι.

Μουσείο ή επιστροφή στους δρόμους;

Κάποιοι υποστηρίζουν ότι τα σήματα πρέπει να παραμείνουν στις αρχικές τους θέσεις. Έτσι, το μουσείο άρχισε πρόγραμμα επανατοποθέτησης:

– ενός κόκκινου κόκορα ύψους 4 μέτρων,

– της θρυλικής γοργόνας Syrenka, συμβόλου της πόλης.

Παράλληλα, νέοι σχεδιαστές εμπνέονται από την παράδοση. Ένα από τα πιο εντυπωσιακά νέα έργα είναι το «Miło cię widzieć» («Χαίρομαι που σε βλέπω»), τοποθετημένο στη γέφυρα Gdański.

Το νέον ως μνήμη και συγκίνηση

«Είναι όμορφα σύμβολα και ο κόσμος συνειδητοποιεί την αξία τους», λέει ο Χιλ. Πολλοί ηλικιωμένοι συγκινούνται βλέποντάς τα: «Εδώ γνώρισα τη μητέρα σου», λένε στα παιδιά τους.Η Βαρσοβία ζει μια νέα ερωτική σχέση με το νέον — μια επιστροφή στη λάμψη που κάποτε φώτιζε τις πιο σκοτεινές εποχές της.

https://www.theguardian.com/