Ο θολωτός τάφος στις Χώνες Κατούνας αποκαλύπτει το μυκηναϊκό μεγαλείο της Αιτωλοακαρνανίας

 

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά μνημεία της μυκηναϊκής εποχής στην Αιτωλοακαρνανία βρίσκεται κρυμμένο στη θέση Χώνες Κατούνας, μαρτυρώντας την ισχύ και την ακμή της περιοχής κατά τον ύστερο 14ο έως 12ο αιώνα π.Χ. Ο θολωτός τάφος, από τους μεγαλύτερους του νομού, αποτελεί ένα σπάνιο δείγμα αρχιτεκτονικής δεξιοτεχνίας και κοινωνικής ισχύος, με ευρήματα που αποκαλύπτουν την παρουσία επιφανών οικογενειών της εποχής.

Ένα μνημείο που δεσπόζει στο τοπίο

Ο τάφος, με διάμετρο θόλου που ξεπερνά τα επτά μέτρα και σωζόμενο ύψος 1,25 μέτρο, βρίσκεται λίγο έξω από την Κατούνα, στον δρόμο προς Τρύφου, και είναι επισκέψιμος. Η επιμέλεια των πλευρικών τοιχωμάτων και η ενιαία διαμόρφωση δρόμου και στομίου συνιστούν μια αρχιτεκτονική ιδιοτυπία χαρακτηριστική της Αιτωλοακαρνανίας, που η είσοδος δεν παρουσιάζει τη συνήθη στένωση των μυκηναϊκών τάφων. Στα ανατολικά του στομίου εντοπίστηκε μικρός ελλειψοειδής αποθέτης, ο οποίος όμως δεν απέδωσε ευρήματα.

Τα ευρήματα που μαρτυρούν κοινωνική ισχύ

Παρά τη σύληση από αρχαιοκάπηλους, η ανασκαφή αποκάλυψε πλούσια κεραμική, σφραγιδόλιθους και ψήφους από πολύτιμους και ημιπολύτιμους λίθους, πήλινα και λίθινα σφονδύλια, διακοσμητικά πλακίδια και χρυσά κοσμήματα. Τα αντικείμενα αυτά επιβεβαιώνουν ότι ο τάφος φιλοξενούσε επιφανείς νεκρούς, πιθανότατα μέλη μιας ισχυρής οικογένειας που χρησιμοποιούσε το μνημείο για δύο αιώνες. Η ποιότητα των κτερισμάτων αντανακλά την ένταξη της περιοχής στο μυκηναϊκό δίκτυο εμπορίου και εξουσίας.

Το ιστορικό πλαίσιο και η σημασία της θέσης

Ο τάφος κατασκευάστηκε κοντά σε έναν αρχαίο οδικό άξονα που συνέδεε την Αιτωλία με την Ακαρνανία και την Ήπειρο, γεγονός που υποδηλώνει την ύπαρξη εύρωστης οικιστικής εγκατάστασης στην περιοχή, η οποία δεν έχει ακόμη εντοπιστεί. Η θέση «Χώνες» περιβάλλεται από φυσικούς λοφίσκους που προσφέρουν οχύρωση, ενώ η πρόσβαση προς τον Αμβρακικό κόλπο και η παρουσία άφθονων υδάτινων πόρων, όπως ο ποταμός Νύσσα, δημιουργούσαν ιδανικές συνθήκες για την ανάπτυξη ενός ακμαίου μυκηναϊκού κέντρου.

Η μυκηναϊκή αρχιτεκτονική και η τοπική ισχύς

Ο θολωτός τάφος με δρόμο και στόμιο αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της αρχιτεκτονικής των μυκηναϊκών ελίτ, που χρησιμοποιούσαν τέτοιου τύπου μνημεία για βασιλείς, τοπάρχες και επιφανείς οικογένειες. Η μεγάλη διάμετρος του τάφου στην Κατούνα, σε συνδυασμό με τα πλούσια κτερίσματα, αποδεικνύει ότι η περιοχή δεν ήταν περιφερειακή αλλά πλήρως ενταγμένη στον μυκηναϊκό κόσμο, με οικονομική δύναμη και πολιτισμική ακμή.

πηγες https://katounanews.gr/ “Γνωρίζοντας τον Τόπο μας”  των Ευάγγλων Κουτιβή και Γεώργιου Μπαρμπαρούση

Πήγαν για νερό και... βρήκαν αρχαίους τάφους στην Εθνική Οδό Ακτίου–Αγίου Νικολάου Βόνιτσας-Τι είναι η κατάχωση και η σωστική ανασκαφή

Κατά τη διάρκεια των εργασιών για το μεγάλο έργο ύδρευσης που συνδέει τους νομούς Πρέβεζας, Άρτας και Λευκάδας, εντοπίστηκαν τρεις αρχαίοι τάφοι κατά μήκος της Εθνικής Οδού Ακτίου–Αγίου Νικολάου Βόνιτσας. Η ανακάλυψη έγινε στο πλαίσιο σωστικής ανασκαφής, με την επίβλεψη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Αιτωλοακαρνανίας και Λευκάδας, η οποία πραγματοποίησε αυτοψία και αποφάσισε την κατάχωση των ευρημάτων για μελλοντική ανάδειξή τους.

Δεν είναι το μόνο συμβάν που καλεί τις αρχαιολογικές υπηρεσίες σε σωστικές ανασκαφές. Χαρακτηριστικό είναι ότι  προκηρύχθηκαν και προσλαμβάννονται  11 άτομα επιστημονικού προσωπικού και προσωπικού λοιπών ειδικοτήτων, από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Μεσσηνίας με  για την εκτέλεση των αρχαιολογικών εργασιών στο έργο του οδικού άξονα Καλαμάτα – Ριζόμυλος – Πύλος – Μεθώνη.

Τι είναι η αρχαιολογική κατάχωση και γιατί εφαρμόζεται

Η κατάχωση αποτελεί μία συντηρητική αρχαιολογική πρακτική που εφαρμόζεται όταν τα ευρήματα δεν μπορούν να αναδειχθούν άμεσα ή όταν βρίσκονται σε περιοχές με συνεχιζόμενα έργα υποδομής. Σκοπός της είναι η προστασία των αρχαιοτήτων από φθορά, υγρασία και ανθρώπινη παρέμβαση. Η διαδικασία περιλαμβάνει την κάλυψη των ευρημάτων με γεωύφασμα και χαλίκι, ώστε να διασφαλιστεί η σταθερότητα και η ακεραιότητά τους. Οι εργασίες πραγματοποιούνται χειρωνακτικά και υπό την επίβλεψη εξειδικευμένου προσωπικού της Εφορείας Αρχαιοτήτων.

Που γίνεται η σωστική ανασκαφή

Η σωστική ανασκαφή είναι ένας ειδικός τύπος αρχαιολογικής έρευνας που πραγματοποιείται όταν υπάρχει άμεσος κίνδυνος καταστροφής αρχαιοτήτων λόγω τεχνικών έργων ή άλλων παρεμβάσεων. Δεν πρόκειται για προγραμματισμένη ή συστηματική ανασκαφή, αλλά για αναγκαστική παρέμβαση που γίνεται με σκοπό την προστασία και τεκμηρίωση των αρχαιολογικών ευρημάτων πριν αυτά καταστραφούν ή καλυφθούν οριστικά.

Η σωστική ανασκαφή εφαρμόζεται σε περιπτώσεις όπως είναι η κατασκευή δρόμων, υδραυλικών δικτύων, οικοδομικών έργων ή άλλων δημόσιων και ιδιωτικών παρεμβάσεων. Η Εφορεία Αρχαιοτήτων της εκάστοτε περιοχής είναι υπεύθυνη για την εποπτεία και την εκτέλεση της διαδικασίας, η οποία συχνά γίνεται υπό πίεση χρόνου και με περιορισμένους πόρους. Παρ’ όλα αυτά, η επιστημονική τεκμηρίωση των ευρημάτων παραμένει βασική προτεραιότητα.

Η σωστική αρχαιολογία είναι θεσμοθετημένη στην Ελλάδα και αποτελεί υποχρεωτική διαδικασία για κάθε έργο που ενδέχεται να επηρεάσει αρχαιολογικούς χώρους. Τα ευρήματα που εντοπίζονται μπορεί να καταχωθούν προσωρινά για μελλοντική ανάδειξη, όπως συνέβη πρόσφατα στην περιοχή Πρέβεζας–Άρτας–Λευκάδας, όπου εντοπίστηκαν τρεις αρχαίοι τάφοι κατά την κατασκευή έργου ύδρευσης. Η κατάχωση των ευρημάτων έγινε με γεωύφασμα και χαλίκι, υπό την επίβλεψη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Αιτωλοακαρνανίας και Λευκάδας, ώστε να διασφαλιστεί η προστασία τους μέχρι να δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες για την ανάδειξή τους.

Η σωστική ανασκαφή δεν είναι απλώς μια τεχνική διαδικασία. Είναι μια πράξη πολιτιστικής ευθύνης, που διασφαλίζει ότι η ιστορία δεν χάνεται κάτω από την πρόοδο, αλλά καταγράφεται, προστατεύεται και παραμένει διαθέσιμη για τις επόμενες γενιές.

πηγή  https://www.akarnanikanea.gr/, https://eleftheriaonline.gr/, Σωστική Αρχαιολογία – Mapping Ancient Athens

Ηχητική "Εκτροπή" στις Οινιάδες: Τέχνη και ο Μύθος του Αχελώου ζωντανεύουν στον αρχαιολογικό χώρο

Μια τοποειδική εγκατάσταση-ηχητικό χάπενινγκ με επίκεντρο τη γεωμυθολογία του Αχελώου πραγματοποιείται σήμερα στα Νεώρια των Οινιάδων, στον αρχαιολογικό χώρο της Αιτωλοακαρνανίας. Το έργο “RAST Εκτροπή” ανασκάπτει τον μύθο, επαναπροσδιορίζοντας τη σχέση μας με το τοπίο, τη φύση και τον χρόνο.

Όταν η μυθολογία γίνεται παρόν

Στον πυρήνα της εγκατάστασης βρίσκεται ο ποταμός Αχελώος – όχι μόνο ως φυσικό στοιχείο, αλλά ως μύθος, γεωλογική και πολιτισμική μνήμη. Το έργο “RAST Εκτροπή” δεν αναφέρεται μονάχα στην ανακατεύθυνση της κοίτης του ποταμού, αλλά σε μια πιο ευρεία, μεταφορική εκτροπή: τη ριζική αναδιάταξη της ιστορικής και οικολογικής αφήγησης του τόπου.

Ένα ηχητικό παλίμψηστο στον χρόνο και τον χώρο

Ο καλλιτέχνης Πάνος Χαραλάμπους αξιοποιεί τα γνώριμα εργαλεία της πρακτικής του – αρδευτικούς σωλήνες, μεταλλικές λεκάνες και μια βάρκα από τη λίμνη Αμβρακία – μετατρέποντάς τα σε φορείς έμψυχης οικολογίας. Παράλληλα, ο Άγγελος Κράλλης δημιουργεί ένα πολυεπίπεδο ηχητικό τοπίο που μετατρέπει τον χώρο σε ζωντανό οργανισμό. Το τσάμικο αποδομείται και απλώνεται στον χρόνο, ανακαλώντας μνήμες του σώματος και της γης.

Η τέχνη ως πράξη επανασύνδεσης με τη φύση

Η “Εκτροπή” δεν είναι μια παρέμβαση στο τοπίο – είναι μια πρόσκληση συνύπαρξης με αυτό. Μέσα από τον ήχο, τα υλικά και τη μνήμη, οι δημιουργοί καλούν το κοινό να ξανασκεφτεί τη σχέση του με το φυσικό περιβάλλον, ανασύροντας την ουσία της τοπικής γεωμυθολογίας ως ζωντανής, μεταμορφωτικής δύναμης.

Συντελεστές της εγκατάστασης

Καλλιτέχνες: Άγγελος Κράλλης, Πάνος Χαραλάμπους

Επιμέλεια: Ελένη Ρήγα