Η Τέχνη ως Αντίσταση: Η έκθεση «Resistance» στο New Bedford Art Museum αποκαλύπτει τη δύναμη της πολιτικής εικόνας

 

Η τέχνη και η πολιτική συναντιούνται ξανά — όχι ως αντίπαλοι, αλλά ως δύο δυνάμεις που αλληλοτροφοδοτούνται. Στην έκθεση «Resistance: Cultural and Political Narratives in Mexican Art» στο New Bedford Art Museum, η εικόνα γίνεται όπλο, η μνήμη γίνεται μαρτυρία και η δημιουργία μετατρέπεται σε πράξη αντίστασης.

Η τέχνη δεν είναι ουδέτερη

Πριν καν φτάσει κανείς στα έργα, η έκθεση υπενθυμίζει κάτι θεμελιώδες: η τέχνη δεν είναι μόνο τοπίο, πορτρέτο ή αισθητική άσκηση. Είναι και απάντηση στην αδικία, στην καταπίεση, στη βία. Από τον Γκόγια και τον Ντελακρουά μέχρι τον Πικάσο και τον Μπάνκσι, η ιστορία της τέχνης είναι γεμάτη στιγμές όπου η εικόνα γίνεται κραυγή.

Η έκθεση στο New Bedford Art Museum συνεχίζει αυτή την παάδοση, παρουσιάζοντας έργα που δεν φοβούνται να κοιτάξουν κατάματα τον φασισμό, την κρατική βία, την κοινωνική αδικία.

«Trump Cockroach»: Η σάτιρα ως πολιτικό σχόλιο

Το πρώτο έργο που αντικρίζει ο επισκέπτης είναι το «Trump Cockroach» από τη σειρά «Fascist Cockroaches» του συλλογικού Subterráneos. Ένα λινογραφικό έντομο με χειροπέδες, βόμβα και μια γραβάτα με σβάστικα, κολλημένο σε φωτεινό πορτοκαλί τοίχο. Ένα έργο που έγινε σημείο φωτογράφισης για τους επισκέπτες — και όχι τυχαία.

Ο δημιουργός, Μάριο Γκουσμάν, παρουσιάζει επίσης το πιο παραδοσιακό «Portrait of Lucio Cabañas», αφιερωμένο στον θρυλικό Μεξικανό αντάρτη που έγινε λαϊκός ήρωας.

Μυθολογίες, μνήμες και κρατική βία

Από την οροφή κρέμονται τεράστια υφασμάτινα λινοτυπικά έργα, δημιουργίες του συλλογικού Subterráneos. Το «The Wixarika» του Έρικ Πόζος Βάσκες παρουσιάζει μια οικογένεια της αρχαίας φυλής Huichol, συνδέοντας την παράδοση με τη σύγχρονη πολιτική αφήγηση.

Ο ίδιος καλλιτέχνης υπογράφει το συγκλονιστικό «Terrorismo de Estado»: ένας άνδρας διάτρητος από σφαίρες, μια γυναίκα με λουλούδια, ένας άνδρας που ουρλιάζει στον ουρανό. Ένα έργο που θέτει το ερώτημα: «Κρατική τρομοκρατία — θα μπορούσε να συμβεί εδώ;»

Φασισμός, σύνορα και επιτήρηση

Ο Εμίλιο Γκονσάλες παρουσιάζει το «Although fascism dresses as the people, fascism remains», με μια κρανιοκέφαλη φιγούρα σε εξοπλισμό καταστολής.

Η Αντέλα Γκολντμπαρντ, σε συνεργασία με άλλους καλλιτέχνες, δημιουργεί τη σειρά «Night Vision»στο «Coyote», ο θεατής βλέπει μέσα από το σκοπευτικό ενός όπλου,  στο «La linea II», άνθρωποι σκαρφαλώνουν σε έναν τοίχο, χωρίς να γνωρίζουν ότι παρακολουθούνται.

Από τον Κερούακ στα σκουπίδια της Route 85

Το έργο «They probably, off the road…» της Γκολντμπαρντ και της Μαρσέλα Ορτέγκα αποτελεί μέρος ενός μεγαλύτερου πρότζεκτ βασισμένου στο On the Road του Κερούακ. Οι δύο καλλιτέχνιδες συνέλεξαν αντικείμενα από χωματερές και τα μετέτρεψαν σε γλυπτά, φωτισμένα από τα φώτα ενός φορτηγού. Μια άσκηση πάνω στα όρια μεταξύ πραγματικότητας και μυθοπλασίας.

Κεραμικά σώματα, υβρίδια ζώων και μια δόση χιούμορ

Η Ρενάτα Κασσιάνο Άλβαρεζ παρουσιάζει κεραμικά έργα που μοιάζουν με σώματα και αγγεία, «μνήμη της γης» όπως τα αποκαλεί.

Η «Resistance» είναι μια έκθεση δυνατή, απρόβλεπτη και απολύτως αναγκαία. Η επιμέλεια είναι άψογη και η θεματική της επίκαιρη όσο ποτέ: η τέχνη και η πολιτική δεν ήταν ποτέ χωριστές — και δεν θα είναι ποτέ.

Η έκθεση παρουσιάζεται στο New Bedford Art Museum έως τις 31 Μαΐου.

«Saved»: Η ωμή αλήθεια επιστρέφει στη σκηνή – Μπισμπίκης και Κιτσοπούλου σε μια σύγκρουση

Μια κοινωνία που σωπαίνει, ένα έργο που ουρλιάζει...Μια παράσταση εισβάλλει στην ζωή μας.  Το «Σωσμένος» του Έντουαρντ Μποντ, γραμμένο το 1965, μέσα σε μια Βρετανία που έβραζε κοινωνικά,  ξεσκίζει τη σιωπή γύρω από τη φτώχεια, την περιθωριοποίηση και τη βία. Σήμερα,  ανεβαίνει με τη σφραγίδα του Βασίλη Μπισμπίκη και την εκρηκτική παρουσία της Λένας Κιτσοπούλου, σε μια παράσταση που υπόσχεται να ταράξει ξανά τα νερά.

Η ιστορία μιας κοινωνίας που δεν σώζει κανέναν

Ο Μποντ αντλεί υλικό από τα δικά του βιώματα: εργατικές συνοικίες, οικογένειες που καταρρέουν, νέους που μεγαλώνουν μέσα σε σιωπή και θυμό. Στο έργο, μια νεαρή γυναίκα μένει έγκυος εκτός γάμου και βρίσκεται αντιμέτωπη με την απόρριψη, την αδιαφορία και την κοινωνική βία που δεν χρειάζεται όπλα για να σκοτώσει. Οι χαρακτήρες ζουν εγκλωβισμένοι σε έναν κόσμο όπου η επικοινωνία έχει χαθεί και η βία δεν είναι εξαίρεση, αλλά καθημερινότητα. Ο Μποντ δεν κατηγορεί άτομα· κατηγορεί συστήματα.

Μπισμπίκης – Κιτσοπούλου: μια συνάντηση που υπόσχεται ηλεκτρισμό

Η συνεργασία των δύο δημιουργών μοιάζει σχεδόν αναπόφευκτη. Και οι δύο υπηρετούν έναν ρεαλισμό που δεν χαρίζεται σε κανέναν, μια γλώσσα που δεν φοβάται να λερωθεί, μια σκηνική αλήθεια που δεν ωραιοποιεί. Η Κιτσοπούλου, με την ωμή της ενέργεια, αναμένεται να ενισχύσει ακόμη περισσότερο τη ριζοσπαστική ματιά του έργου πάνω στη βία, την κοινωνική υποκρισία και τις ταξικές ανισότητες. Μαζί τους, οι ηθοποιοί Στέλιος Τυριακίδης, Αλέξανδρος Κουκιάς, Αναστασία Δέλτα, Γιάννης Κατσιμίχας, Λευτέρης Αγουρίδας και Ελένη Γεωργακοπούλου.

Το έργο που άλλαξε το βρετανικό θέατρο

Το ανέβασμα του «Saved» αποτέλεσε ένα ιστορικό γεγονός. Η πρώτη του παρουσίαση στο Royal Court Theatre οδήγησε σε διώξεις, απαγορεύσεις και τελικά στην κατάργηση της θεατρικής λογοκρισίας στη Βρετανία. Ο Μποντ έγινε σημείο αναφοράς για μια ολόκληρη γενιά δημιουργών, από τη Σάρα Κέιν έως τους εκπροσώπους της «in‑yer‑face» δραματουργίας.

Συντελεστές

Μετάφραση: Τάσος Μπαντής

Ελεύθερη απόδοση: Ομάδα Cartel

Σκηνοθεσία: Βασίλης Μπισμπίκης

Σκηνικά – Κοστούμια: Κένι ΜακΛέλαν

Φωτισμοί: Σάκης Μπιρμπίλης

Μουσική: Μπάμπης Παπαδόπουλος

Κίνηση: Έντι Λάμε

Φωτογραφίες: Ελίνα Γιουνανλή

Βοηθός σκηνοθέτη: Ιωάννα Μπιτούνη

Δεν θα πραγματοποιηθούν παραστάσεις στις 26 Μαρτίου και στις 9, 10, 11 και 18 Απριλίου.

«Γ’ Παγκόσμιος Πόλεμος»: Μια σκοτεινή αλληγορία για τη βία που ξυπνά μέσα μας

Οι ταινίες  προφητεύουν ή προειδοποιούν; Το Γ’ Παγκόσμιος Πόλεμος του Χουμάν Σεγιέντι, βραβευμένο στη Βενετία και στο Τόκιο, ανήκει σε αυτή την κατηγορία: Έργα που κοιτούν κατάματα την ανθρώπινη φύση και επιστρέφουν με μια αλήθεια που καίει. 

της Μαρίας Αλιμπέρτη

Στον πυρήνα του βρίσκεται η ρήση που αποδίδεται στον Mark Twain, «η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται, αλλά συχνά ομοιοκαταληκτεί». Γιατί οι κοινωνικές εντάσεις, οι πολιτικές κρίσεις και οι εκρήξεις βίας μπορεί να αλλάζουν μορφή, όμως τα μοτίβα τους μοιάζουν επικίνδυνα γνώριμα. Η ταινία λειτουργεί ως αλληγορία για το πόσο κακό μπορεί να προκαλέσει ένας άνθρωπος όταν βρεθεί στο όριο — και πόσο εύκολα η Ιστορία μπορεί να ξαναρχίσει να «ομοιοκαταληκτεί». Κάτι που θα πρέπει να μας απασχολεί ιδιαίτερα στις μέρες μας. 

Η υπόθεση: ένας άνθρωπος στο περιθώριο, μια κοινωνία σε αποσύνθεση

Ο Σεγιέντι τοποθετεί τον ήρωά του, έναν άστεγο εργάτη, στο κέντρο ενός κινηματογραφικού συνεργείου που γυρίζει μια ταινία για τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο άνδρας, αόρατος για την κοινωνία, βρίσκει προσωρινή στέγη στο σκηνικό του στρατοπέδου συγκέντρωσης. Όταν η παραγωγή τον χρησιμοποιεί ως κομπάρσο, η λεπτή γραμμή ανάμεσα στην αναπαράσταση και την πραγματικότητα αρχίζει να θολώνει. Η ανάγκη του για αξιοπρέπεια, ασφάλεια και αναγνώριση μετατρέπεται σταδιακά σε οργή και  αυτή σε ανεξέλεγκτη βία.

Η ταινία παρακολουθεί αυτή τη μετάβαση με χειρουργική ακρίβεια: Ένας άνθρωπος που  αδικείται, πληγώνεται, δεν έχει πια τίποτα να χάσει γίνεται ικανός για τα πάντα. Το σκηνικό του πολέμου λειτουργεί ως καθρέφτης μιας σύγχρονης κοινωνίας που παράγει αποκλεισμένους, και οι αποκλεισμένοι, όταν πιεστούν, μπορούν να γίνουν οι φορείς μιας νέας καταστροφής.

Σκηνοθεσία: Μια κοινωνία που καθρεφτίζεται στο σκοτάδι της

Ο Χουμάν Σεγιέντι χτίζει την ταινία του με τρόπο που αναδεικνύει όχι μόνο την ψυχολογία του ήρωα, αλλά και τα ήθη, τις αγκυλώσεις και τις σιωπηλές βαρβαρότητες μιας κοινωνίας που προτιμά να μην κοιτάζει κατάματα τους αδύναμους. Η σκηνοθεσία του είναι αυστηρή, σχεδόν ασκητική, με εικόνες που θυμίζουν ότι η βία δεν γεννιέται ποτέ από το κενό — γεννιέται από την πληγή.

Ο άνθρωπος, όταν πληγωθεί βαθιά, όταν νιώσει ότι δεν έχει φωνή, όταν συνθλιβεί από την αδικία, μπορεί να ξυπνήσει μέσα του το «ζώο» που ζητά εκδίκηση. Ο Σεγιέντι δεν το παρουσιάζει ως ηθικό δίδαγμα, αλλά ως κοινωνικό σύμπτωμα.

Οι ερμηνείες είναι συγκλονιστικές: ωμές, βαθιά ανθρώπινες, γεμάτες από εκείνη τη σιωπηλή ένταση που προηγείται της έκρηξης. διαίτερα του πρωταγωνιστή Μόνχσεν Ταναμπάντε.  Διεθνή ΜΜΕ έχουν χαρακτηρίσει την ταινία «σκοτεινό αριστούργημα», «μια από τις πιο τολμηρές πολιτικές αλληγορίες των τελευταίων ετών», «μια ιστορία που δεν μπορείς να ξεχάσεις». Η υποδοχή της στη Βενετία και στο Τόκιο επιβεβαίωσε ότι πρόκειται για έργο με παγκόσμια απήχηση.

Γιατί αξίζει να τη δεις

Το Γ’ Παγκόσμιος Πόλεμος είναι μια ταινία που δεν αφήνει τον θεατή αλώβητο. Συγκινεί, ταράζει, καίει το μέσα σου με αλήθειες που δεν θέλουμε να παραδεχτούμε. Θυμίζει ότι τα συλλογικά τραύματα προηγούμενων πολέμων δεν έχουν κλείσει πραγματικά· απλώς κοιμούνται. Και ότι ένας κύκλος αίματος μπορεί να ανοίξει ξανά, όχι από στρατούς και κυβερνήσεις, αλλά από έναν μόνο άνθρωπο που φτάνει στο σημείο μηδέν.

Αξίζει να τη δεις γιατί μιλά για εμάς — για το τι είμαστε ικανοί να κάνουμε όταν πληγωθούμε, για το πώς η Ιστορία επιστρέφει μεταμορφωμένη, για το πώς η βία βρίσκει πάντα τρόπο να ξαναγεννηθεί. Είναι μια ταινία που δεν προμηνύει τον Γ’ Παγκόσμιο Πόλεμο, προειδοποιεί για τον πόλεμο που μπορεί να ξεκινήσει μέσα στον καθένα.

«The Company You Keep»: όταν ο χρόνος γίνεται δίλημμα — μια ώριμη ματιά στην πολιτική και το παρελθόν

Μυστήριο, δράση και λύτρωση...Είδα την ταινία The Company You Keep με αφορμή τον θάνατο του Ρόμπερτ Ρέντφορντ — και το βάρος της παρουσίας του έχει τώρα ιδιαίτερη σημασία. Η πλοκή αποκαλύπτει ανατροπές, διλήμματα και μια προσωπική διαδρομή που συνδέει νεαντικά ιδανικά με την ωριμότητα της συνείδησης.

Της Μαρίας Αλιμπέρτη

Πλοκή και διλήμματα: παρελθόν, βία και ευθύνη

Η ταινία βασίζεται στην ιστορία του Jim Grant (Ρέντφορντ), ενός πρώην μέλους ενός ακτιβιστικού ριζοσπαστικού κινήματος των δεκαετιών του ’60–’70, ο οποίος ζει κρυμμένος, με νέο όνομα, παλεύοντας με τις συνέπειες των πράξεών του. Όταν αποκαλύπτεται η ταυτότητά του από έναν νεαρό δημοσιογράφο, αρχίζει ένα κυνηγητό αλλά και μια εσωτερική αναμέτρηση με το παρελθόν και αναμέτρηση με το χρόνο για να αποδείξει την αθωότητά του. Το μεγάλο δίλημμα είναι: έχει κάποιος το δικαίωμα να άρει τη σιωπή; Μπορεί να κάνεις χρήση βίας ή να διακινδυνεύσει ζωές — έστω και καταλάθος για να διαμαρτυρηθείς στην κατάχρηση εξουσίας; Η νεανική επαναστατικότητα συγκρούεται με τις συνέπειες της ηλικίας, της οικογένειας, της ωριμότητας.

Ο Ρόμπερτ Ρέντφορντ χωρίς υπερβολές: Γοητεία της ωριμότητας

Ο Ρέντφορντ στην ερμηνεία του ως Jim Grant δεν στηρίζεται σε φθηνές υπεροβολές, αλλά σε μια διακριτική δύναμη. Η παρουσία του — σωματικά πλέον ώριμη, με τις ρυτίδες, την εμπειρία — μιλάει από μόνη της. Δεν χρειάζεται να φωνάξει για να δείξει εσωτερικό βάρος, ενοχή, αποφάσεις που κάποτε λήφθηκαν νεανικά και τώρα τίθενται υπό αμφισβήτηση. Το βλέμμα του, η στάση του, η σχέση του με την κόρη του — όλα καταδεικνύουν μια ωριμότητα που δεν έχει χάσει τη δύναμη της ευαισθησίας.

Διεθνείς κριτικές: τι λένε οι αξιολογήσεις

Η αφήγηση γίνεται πιστευτή και συγκινητική, ακόμη αν το τέλος δεν έχει τόσο ισχυρό συναίσθημα όσο η υπόσχεση της αρχικής του ιδέας. Διεθνώς οι κριτικοί σχολίασαν  ότι η πολιτική  ως  εννοιλογική χροιά εντός της ταινίας υπερβαίνει το προσωπικό δράμα.

Ταυτόχρονα, οι αποκαλύψεις- ανατροπές, όπως και οι σχέσεις χαρακτήρων επισημάνθηκε ότι δεν έρχονται σε σύγκριση με τα λάθη του παρελθόντος. Ωστόσο η ταινία κλωθογυρίζει το ζήτημα της ηθικής και της ευθύνης, έστω και εκ των υστέρων. Εδώ ισορροπιστής είναι η ερμηνεία του R. Redford που κρατά την ισορροπία μεταξύ δράσης και συναισθηματικής έντασης. Σε κάποια σημεία η ταινία όμως δεν πάει σε βάθος. 

Γιατί αξίζει να την δεί κάποιος

Η ταινία προσφέρει έναν διάλογο, δεν είναι απλά θρίλερ καταδίωξης αλλά προβληματισμός για τον άνθρωπο που κάποτε πίστευε ότι η βία, ή η ανυπακοή, μπορεί να είναι μονόδρομος και τώρα βλέπει ότι η ζωή και η ευθύνη έχουν άλλες αποχρώσεις. Ακόμη,  η ερμηνεία του Ρέντφορντ — σε ώριμη ηλικία — δείχνει ότι ο χρόνος δεν αφαιρεί τη γοητεία όταν συνοδεύεται από βάθος και χαρακτήρα.

Από άποψη αφύπνισης του θεατή, η ταινία θέτει ερωτήματα περί δικαιώματος ζωής, περί δικαιοσύνης, περί της δυνατότητας δημιουργίας λάθους στο όνομα του ιδανικού, και περί της ώριμης ευθύνης απέναντι στο παρελθόν. Το βλέμμα  του σκηνοθέτη στη νεότητα δεν είναι νοσταλγικό, αλλά εξεταστικό: τα λάθη της νεότητας δεν ξεχνιούνται, και η ωριμότητα έρχεται με εσωτερική σύγκρουση.

Η Άλλη Θήβα : Όταν το θέατρο αποκαλύπτει πληγές, ψυχικά τραύματα και βία

 

Μια άλλη Θήβα… Μια παράσταση χείμμαρος  που ανοίγει την πληγή, όπως μοναδικά μπορεί να αποκαλύπτει το θέατρο. Φαινομενικά, είμαστε μπροστά σε μια πατροκτονία, ένα ειδεχθές έγκλημα. Όμως το θέατρο έρχεται να αποκαλύψει ένα έγκλημα πίσω από το έγκλημα: Ο ναρκισσιστής γονιός που βασανίζει το παιδί του λεκτικά και  ψυχολογικά . Ένας ναρκισσιστής γονιός απορρίπτει με τη συμπεριφορά του το παιδί του –σκόπιμα ή ακούσια–, μειώνει την αξία του, το κάνει να νιώθει ανεπιθύμητο…

της Μαρίας Αλιιμπέρτη

Η παράσταση θέτει ερωτήματα: Όταν δεν υπάρχει γονεϊκή στοργή, ένας πατέρας είναι σαδιστής, ο θάνατός του από το χέρι του παιδιού του μπορεί να θεωρηθεί πατροκτονία; Όταν μάλιστα λέει στο παιδί του συστηματικά  ότι δεν το αγαπά, μήπως του οπλίζει το χέρι; Μήπως ο ίδιος ανατρέφει το τέρας που θα τον εκδικηθεί;

Το θύμα ή ο δολοφόνος;

Σε μια γλαφυρή αφήγηση που μπαινεις χωρίς καλά -καλά να το καταλάβεις, γίνεσαι μέρος της κατάστασης, η υπόθεση σε αφορά- μεγάλη κατάκτηση από την πλευρά των ηθοποιών- μοιράζεσαι τον πόνο ενός παιδιού που πληγώθηκε, και τώρα θα περάσει την υπόλοιπη ζωή του πίσω από κάγκελα, επειδή αντέδρασε με τον τρόπο που στην πραγματικότητα του φέρθηκαν, του  έμαθαν την ΒΙΑ.

Και εν τέλει μπαίνεις στο συλλογισμό,  ως θεατής, μήπως ο ανήλικος δράστης είχε ένα άλλοθι όπως ο Οιδίποδας την άγνοια: Ποιο είναι το μεγαλύτερο τέρας; Ο νεαρός θύτης;  Ή ο  πα-τέρας ως ηθικός αυτουργός της επιθετικότητας; Μήπως το θύμα τελικά γαλουχούσε τον δολοφόνο του, καταδικάζοντας μια παιδική ψυχή να ζει για χρόνια σε μια φυλακή απαξίωσης και εξευτελισμού από τον  ίδιο πατέρα;

Σκέψεις μετά την παράσταση

Πολλές τέτοιες σκέψεις βασάνιζαν το μυαλό μου μετά την παράσταση «Μια άλλη Θήβα». Η θεατρική εμπειρία γέννησε προβληματισμούς για τις σχέσεις παιδιών–γονέων, τη δικαιοσύνη, τον σωφρονισμό, αλλά κυρίως για την ευαισθησία και τη δεύτερη ευκαιρία.

Και από ότι φάνηκε η παράσταση  δεν άγγιξε μόνο εμένα: Τα βαθιά νοήματα  συγκίνησαν το κοινό –όπως κατέδειξε το θερμό χειροκρότημα στο τέλος της παράστασης. Η  παράσταση « Μια Άλλη Θήβα» αποδεικνύει ότι το θέατρο μπορεί να αφυπνίσει σε μια εποχή που έχουμε ανάγκη την ενσυναίσθηση. Με τόσες ειδήσεις κακοποίησης παιδιών, υπάρχει ο κίνδυνος να αποκτήσουμε ανοσία. Στην Ελλάδα ζήσαμε τραγικά γεγονότα, όπως η κακοποίηση μέχρι θανάτου του τρίχρονου Άγγελου στην Κρήτη. Υπάρχουν όμως και παιδιά που κακοποιούνται ψυχολογικά και λεκτικά. Αυτά τα παιδιά μεγαλώνουν με θυμό και βία μέσα τους και μπορεί να είναι δίπλα μας.

Οι ερμηνείες

Αν και το κείμενο αναφέρει ότι η ιστορία εξελίσσεται μακριά, θα μπορούσε να είναι δίπλα μας, στη διπλανή πόρτα. Οι ηθοποιοί  Δημήτρης Καπουράνης και Θάνος Λέκκας με τις συγκλονιστικές ερμηνείες τους μας κάνουν να νιώθουμε οικεία απέναντι στους ήρωες, μας βοηθούν να προσεγγίζουμε τον ανήλικο "θύτη", όχι ως δράστη της αποτρόπαιας πράξης, να βλέπουμε τον πληγωμένο άνθρωπο και όχι μόνο τον δολοφόνο: Να καταλαβαίνουμε γιατί πρέπει να δώσουμε συγχώρεση.

Διάδραση και συγκίνηση

Η παράσταση διαθέτει διάδραση και ενδιαφέρουσα πλοκή, με την αναπαράσταση συναντήσεων με πραγματικό πρωταγωνιστή. Κάποιες στιγμές νιώθεις ότι παρακολουθείς ντοκιμαντέρ, άλλες ότι διαβάζεις την πιο προσωπική εξομολόγηση.

Η Άλλη Θήβα  θα συνεχίζει και θα  ανεβαίνει και την χειμερινή θεατρική σεζόν, συνεπώς  όσοι δεν την έχουν δει την παράσταση,  είναι ευκαιρία να απολαύσουν μια εμπειρία που μας προκαλεί να δούμε αλλιώς την έννοια του θύματος, της βίας και της συγχώρεσης.

Superman και πλήξη: Όταν ο υπερηρωισμός γίνεται τσάμπα μαγκιά και αφήγηση γεωπολιτικής βίας

Φοράει κάπα, πετά στον ουρανό, λιώνει μέταλλα με το βλέμμα και δέχεται σφαίρες στο στήθος σαν να είναι απλώς σκόνη. Ο Superman δεν σώζει απλώς τον κόσμο — τον ορίζει. Κάθε του εμφάνιση συνοδεύεται από μουσική επικής λύτρωσης και κοντινά πλάνα που τον θεοποιούν. Κι όμως, όσο πιο ψηλά πετά, τόσο πιο πολύ απομακρύνεται από εμάς. Ο θεατής μένει με ένα φαντασμαγορικό θέαμα και μια παγερή αίσθηση; Μμμμ.όχι πλήξη από την κοινοτυπία.

Τα μπουνίδια ως μονοδιάστατη αφήγηση

Η ιστορία αρχίζει με τον Superman να εμποδίζει τη χώρα Boravia (φανταστική, με ανατολικοευρωπαϊκά χαρακτηριστικά, που παραπέμπει άραγε;) από το να εισβάλει στη γειτονική Jarhanpur, μια φτωχή και ανυπεράσπιστη χώρα. Η Boravia παρουσιάζεται ως στρατιωτικά υπερδύναμη με υποστήριξη από τις ΗΠΑ, ενώ η Jarhanpur έχει ελάχιστα μέσα άμυνας. Ο πρωταγωνιστής μοιάζει με γλυκανάλατο /φλώρο που ευαγγελίζεται ότι ήρθε για να υπερασπιστεί το καλό της ανθρωπότητας, ως αυτόκλητος Μεσσίας αλλάμε  καθόλου φιλειρηνιστικές  μεθόδους. 

Στις ταινίες υπερηρώων, η σύγκρουση συχνά καταλήγει σε σκηνές ανεξέλεγκτης βίας, με το νόημα  να χάνεται πίσω από γροθιές και εκρήξεις. Το μπουνίδι υποκαθιστά τον διάλογο, την αμφισβήτηση, την ηθική πάλη.

Η λύση είναι απλή και προεπιλεγμένη: ο “καλός” νικάει γιατί είναι πιο δυνατός — όχι γιατί είναι πιο δίκαιος ή πιο σκεπτόμενος.

Η “τσάμπα μαγκιά” του υπερήρωα

Ο Superman δεν διακινδυνεύει πραγματικά τίποτα. Μπορεί να τις τρώει αλλά είναι σχεδόν άφθαρτος, σχεδόν θεός. Η μαγκιά του δεν πηγάζει από επιλογή αλλά από ανωτερότητα. Δεν αμφισβητείται, δεν αλλάζει — επιβάλλεται.

Αυτό δεν είναι ηρωισμός. Είναι μια χολιγουντιανή επιβεβαίωση της ισχύος ως ταυτότητας.

Ο εθισμός στη βία ως μέσο λύσης

Το κοινό έχει εκπαιδευτεί να αποζητά κλιμάκωση, ένταση, καταστροφή. Όσο μεγαλύτερη η έκρηξη, τόσο “καλύτερη” η ταινία. Η βία γίνεται λύση, θέαμα, απενοχοποιημένη πράξη.

Η ηθική του υπερήρωα δεν εδράζεται στον διάλογο ή την κατανόηση, αλλά στη δια της ισχύος εξάλειψη του αντιπάλου. Ένα αφήγημα που επαναλαμβάνεται επικίνδυνα.

Η γεωπολιτική προπαγάνδα των υπερηρώων

Ο Superman εκπροσωπεί συχνά την Αμερική — και την υπεροπτική της αντίληψη για το τι σημαίνει σωτηρία. Οι ταινίες υπερηρώων αναπαράγουν το δίπολο “καλός-κακός”, συχνά με γεωπολιτική φόρτιση: ο εχθρός έχει ξενική προφορά, σκοτεινά κίνητρα, είναι από αλλού.

Ποιος καθορίζει ποιος αξίζει να σωθεί; Και γιατί η σωτηρία μοιάζει πάντα με βομβαρδισμό; Πολλοί βλέπουν την Boravia ως παραλληλισμό με το Ισραήλ και την Jarhanpur ως Παλαιστίνη, λόγω της δυναμικής της σύγκρουσης και της απεικόνισης τν χαρακτήρων. Άλλοι θεωρούν ότι η Boravia παραπέμπει σε Ρωσία, λόγω της γλώσσας και της αισθητικής της χώρας.

Όχι τυχαίαα πιστείω ότι ο Lex Luthor, ο κακός της ταινίας, παρουσιάζεται ως ολιγάρχης που εξοπλίζει την Boravia, κάτι που θυμίζει τον ρόλο των εξωτερικών δυνάμεων σε σύγχρονες συγκρούσεις. Κάποιοι υποστηρίζουν πάλι ότι η ταινία καυτηριάζει την υποκρισία της διεθνούς πολιτικής, εκεί που οι ισχυροί επεμβαίνουν, ενώ αγνοούν τις δικές τους ευθύνες. Το θέμα είναι το κάνει με αντικειμενική ματιά ή επιβεβαιώνει για ακόμη μια φορά τα εγχώρια  και διεθνήκλισέ;

Η πλήξη δεν έρχεται επειδή βλέπουμε τον Superman άλλη μια φορά. Έρχεται γιατί βλέπουμε το ίδιο αφήγημα, με την ίδια επίφαση ηρωισμού, βασισμένο στην ίδια βία και την ίδια ανάγκη κυριαρχίας.

Σε μια εποχή αδικίας , διεθνών ανισορροπιών και πολεμικών εγκλημάτων ίσως ο ήρωας που έχουμε ανάγκη να είναι εκείνος που επιλέγει να ακούσει αντί να χτυπήσει. Να σκεφτεί αντί να επιτεθεί. Να αμφισβητήσει αντί να εκτελέσει. Αυτός ο ήρωας μπορεί να μην πετάει. Αλλά είναι πολύ πιο ανθρώπινος — και πολύ πιο αναγκαίος.