Στη σκηνή Ωμέγα του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά, ένα από τα πιο συγκλονιστικά κείμενα της νεοελληνικής γραμματείας κάνει περιμέρα στις 7 Μαρτίου για να φωτίσει, με τρόπο βαθιά ανθρώπινο και λυτρωτικό, το σκοτεινό σημείο όπου η παιδική μνήμη συναντά την τραυματική αποκάλυψη. Ο Δήμος Αβδελιώδης σκηνοθετεί το Αμάρτημα της Μητρός μου του Γεωργίου Βιζυηνού, μεταφέροντας στη σκηνή την ουσία του αρχαίου δράματος: την αναζήτηση της αλήθειας που οδηγεί στην κάθαρση.
Η δύναμη ενός κειμένου που συνομιλεί με την παγκόσμια γραμματεία
Το Αμάρτημα της Μητρός μου αποτελεί έργο σπάνιας ευαισθησίας και ευφυΐας, όχι μόνο για την ελληνική αλλά και για την παγκόσμια λογοτεχνία. Ο Βιζυηνός καταγράφει την παιδική του εμπειρία απόρριψης —τη στιγμή που η μητέρα του παρακαλεί την Παναγία να «πάρει εκείνον» για να σωθεί η άρρωστη αδελφή του— και τη μετατρέπει σε μια βαθιά εξερεύνηση της ανθρώπινης ψυχής.
Σε αντίθεση με τον σύγχρονό του Έντγκαρ Άλαν Πόε, ο οποίος αποτύπωσε το τραύμα του με ωμότητα και ακατέργαστο φόβο, ο Βιζυηνός επιλέγει τον δρόμο της κατανόησης. Αναζητά την αιτία του πόνου, μπαίνει στη θέση της μητέρας του, ανασκάπτει το κίνητρό της και φτάνει στην Α-λήθεια — σε αυτό που δεν μπορεί να λησμονηθεί παρά μόνο όταν κατανοηθεί.
Η αποκάλυψη των αιτιών οδηγεί στη συγχώρηση, στην ηρεμία, στην κάθαρση. Και η τέχνη του λόγου γίνεται μέσο αυτογνωσίας, αλλά και γέφυρα προς τον Άλλον, όχι ως αντίπαλο αλλά ως συνοδοιπόρο στο δράμα της ζωής.
Η σκηνοθετική ματιά του Δήμου Αβδελιώδη
Ο Δήμος Αβδελιώδης, με τη χαρακτηριστική του προσήλωση στον ρυθμό και τη μουσικότητα του λόγου, αναδεικνύει όλη τη γκάμα των συναισθημάτων, των εικόνων και των ιδεών που κρύβει το κείμενο. Η παράσταση λειτουργεί ως τελετουργία: από την πρώτη λέξη έως την τελευταία, το κοινό βιώνει μια εμπειρία κατάνυξης που θυμίζει την ουσία του αρχαίου δράματος — όχι την πλοκή, αλλά την αναζήτηση της αλήθειας πίσω από τον πόνο.
Η ερμηνεία φωτίζει τις λεπτές αποχρώσεις του κειμένου, επιτρέποντας σε θεατές κάθε ηλικίας και παιδείας να παρακολουθήσουν μια παράσταση που συνδυάζει λογοτεχνική ακρίβεια, συναισθηματική ένταση και σκηνική καθαρότητα.
Ταυτότητα παράστασης
• Κείμενο: Γεώργιος Βιζυηνός
• Διδασκαλία ερμηνείας, δραματουργία, σκηνοθεσία: Δήμος Αβδελιώδης
Η παράσταση αναδεικνύει τη διαχρονική δύναμη του Βιζυηνού και υπενθυμίζει ότι η τέχνη μπορεί να γίνει ο δρόμος προς την κατανόηση, τη συμφιλίωση και την εσωτερική λύτρωση.
Ο Δήμος
Αβδελιώδης ενώνει τις δυνάμεις του με τον ιστορικό κινηματογράφο τέχνης STUDIO new star art cinema με την ίδρυση της
"ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΣΚΗΝΗΣ ΔΗΜΟΥ ΑΒΔΕΛΙΩΔΗ",Η επίσημη έναρξη γίνεται με την
παράσταση «Η ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΔΙΚΗΣ ΤΟΥ ΣΩΚΡΑΤΗ» το Σάββατο 21 Οκτωβρίουστην αρχαία ελληνική γλώσσα του Πλάτωνα, σε
διδασκαλία ερμηνείας και σκηνοθεσία Δήμου Αβδελιώδη,για μία μόνο παράσταση.Τις επόμενες
εβδομάδες, προγραμματίζεται να «ανέβουν» όλες οι θεατρικές δημιουργίες του,αλλά και νέες παραγωγές, τόσο σε
απογευματινές παραστάσεις για το κοινό όσο και πρωινές για τα σχολεία την
Αττικής, πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.
Ειδικότερα με στο
έργο «Η Αναπαράσταση της Δίκης του Σωκράτη», αποδίδεται μέσα από το μοναδικό
στην ιστορία του πολιτισμού, κείμενο του
Πλάτωνα, «Απολογία Σωκράτη», σε διδασκαλία εκφοράς αρχαίου κειμένου &
σκηνοθεσία Δήμου Αβδελιώδη, με τον Gilles Decorvet στο ρόλο του Σωκράτη. Ο σκηνοθέτης οραματίζεται τη δυνατότητα να μιλιέται
σήμερα η αρχαία ελληνική ως ζωντανή γλώσσα, διδάσκοντας από το 2012 την εκφορά
της με την καινοτόμο «ΛΟΓΙΚΗ-ΜΟΥΣΙΚΉ» μέθοδό του, και καταθέτοντας παράλληλα την νέα του
μετάφραση/απόδοση του Πλατωνικού κειμένου, επαναφέρει στο κοινό την παράσταση
που έγινε εμπειρία ζωής για όσους την είχαν παρακολουθήσει. Η παράσταση με τον Gilles Decorvet δόθηκε τον Νοέμβριο του 2022 στη Γενεύη, με καθηλωτική αποδοχή από το
ελβετικό κοινό, ενώ προγραμματίζονται νέες παραστάσεις ανά την Ευρώπη και τον
κόσμο. Ο ελληνιστής Ελβετός Gilles Decorvet, διατελεί Καθηγητής Φιλολογίας στο
Πανεπιστήμιο της Γενεύης. Έχει μελετήσει ενδελεχώς την αρχαία και την σύγχρονη
ελληνική γλώσσα κι έχει μεταφράσει στα γαλλικά κορυφαίους Έλληνες συγγραφείς.
Αφηγείται επίσης, σημαντικά κείμενα σε σχολεία, θέατρα και φεστιβάλ, στην
Ελβετία και στη Γαλλία.
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ
Μετάφραση,
Διδασκαλία Εκφοράς και Ερμηνείας Αρχαίου Κειμένου,
Μισοσκόταδο σε ένα υπέροχο αστικό διαμέρισμα, ένα γαλάζιο φως μονάχα από έναν μοναδικό προβολέα λες και προκαλεί ρήγμα στην απόλυτη σιωπή...Ένας θρήνος ακούγεται από το βάθος, είναι ο θρήνος μιας γυναίκας που με συνταράσσει...Μια γυναίκα ντυμένη στα μαύρα, αλλά με την σιγουριά ενός άντρα φθάνει στο κέντρο του σαλονιού. Δεν θα θρηνήσει, αντίθετα θα μας εμψυχώσει με ένα διαχρονικό κείμενο που εκφώνησε ίσως ο πιο σπουδαίος άνδρας της Αρχαιότητας. Με μια τεράστια ψυχική δύναμη, η Ηωάννα
Σπανούερμηνεύει τονΕπιτάφιο του Περικλή, μια από τις σαράντα δημηγορίες που συμπεριέλαβε ο Θουκυδίδης στο έργο του για τον Πελοποννησιακό Πόλεμοσε μετάφραση Ελευθερίου Βενιζέλου και με την μοναδική σκηνοθεσία του Δήμου Αβδελιώδη. Σαν κύμα με συμπαρασύρει, λέξη-λέξη, με κάθε χειρονομία, με κάθε ματιά κατά γενική ομολογία μας αιχμαλωτίζει και κρατά αμείωτη την προσοχή μας επάνω της. Εκούσια πλέον θέλω να "εμποτιστώ" με τα νοήματα που απλόχερα μου προσφέρει και να "ξαναβαφτιστώ" στις αξίες και τα ιδανικά των ανθρώπων που κατοικούσαν αιώνες πριν αυτό το τόπο, των δικών μας προγόνων. Σκέψεις "πολιορκούν" το μυαλό μου ταυτόχρονα καθώς συνειδητοποιώ πόση σημασία έχει να ερμηνεύει κανείς ιερά λόγιαστην οικία Αγγέλου και Λητούς Κατακουζηνού, απέναντι από το ελληνικό κοινοβούλιο... Πόση ανάγκη έχουμε από μια ηθική πυξίδα; Και πόσο επίκαιρος μπορεί να είναι ένα κείμενο που εκφώνησε ο Περικλής για τους νεκρούς του πρώτου έτους του Πελοποννησιακού Πολέμου;
Του Ανδρέα Αναγνωστόπουλου
Την υπέρτατη θυσία, αυτή του θανάτου ενός ανθρώπου για την υπεράσπιση της Πατρίδας, της Ελευθερίας και της Δημοκρατίας αναλογίζομαι καθώς η ηθοποιός κοιτά δίπλα της και με μεταφέρει στον χρόνο και στον χώρο, λες και βρίσκεται στον Κεραμεικό, έξω από τα τείχη, εκεί που έχουν εναποθέσει τις σορούς των νεκρών. Αισθανόμουν ότι βλέπω τους πεσόντες οπλίτες - πολίτες, την ώρα που η ηθοποιός "δείχνει" με τις εξαιρετικές κινήσεις της τα σεπτά σκηνώματα τους. Αυτή η ημέρα όπως φαντάζει στα μάτια μου, με ανατριχιάζει, καθώς βιώνω μια απίστευτη σύμπτωση, αφού σήμερα Σάββατο που βλέπω την παράσταση κηδεύτηκε ο ήρωας σμηναγός Γεώργιος Μπαλταδώρος, πιλότος του μαχητικού αεροσκάφους Μιράζ, το οποίο συνετρίβη ανοιχτά της Σκύρου.
Είναι η τύχη; Ίσως όχι αυτή, αλλά η διαχρονική Αλήθεια που μου κλείνει το μάτι: Το να προσφέρεις την ζωή σου για τα ιδανικά σου, αυτός ο ηρωισμός για να υπηρετείς το κοινωνικό σύνολο εγκαταλείποντας την ατομικότητά σου, είναι αυτό που υμνεί και ο Περικλής, ένας ταγός τον οποίο και σήμερα χρειαζόμαστε. Τόσους αιώνες μετά, αυτός ο αξεπέραστος επικήδειος μας υπενθυμίζει ότι ως άνθρωποι και ως Έλληνες καλούμαστε και πάλι να πολεμήσουμε "υπέρ βωμών και εστιών", υπερασπιζόμενοι τα ιδεώδη της Πίστης, της Ελευθερίας και της Δημοκρατίας, σε μια εποχή που "είναι όλα σιωπηλά, γιατί τα σκιάζει η φοβέρα και τα πλακώνει η σκλαβιά", προσαρμόζοντας στο σήμερα τον εθνικό μας ποιητή Διονύσιο Σολωμό.
Δεν μπορώ να μην κάνω συνειρμούς: Για τις εν λόγω αξίες που δίνουν αληθινό νόημα στην ζωή, ο ήρωας πιλότος και πολλοί άλλοι συνάδελφοί του πριν από αυτόν, θυσιάστηκαν στον εν εξελίξει ακήρυχτο πόλεμο του Αιγαίου, πιστοί στον όρκο τους να επιτελέσουν το καθήκον τους προς την Ελλάδα, την ιερή και ευλογημένη τούτη γη. Πιστοί στον όρκο τους μέχρι θανάτου, όπως ακριβώς έπραξαν οι πρόγονοί μας από την αρχαιότητα έως και τους νεότερους χρόνους.
Και αυτό νομίζω ότι είναι η μεγαλύτερη
προσφορά αυτής της παράστασης που με τόσο μεράκι η ηθοποιός και ο σκηνοθέτης επιμελήθηκαν με σεβασμό στο αρχαίο κείμενο και μας "μεταγγίζουν": η τιμή σε όσους έδωσαν τη ζωή τους για τα Υψηλά Ιδανικά, που έβαλαν το πνεύμα και την ψυχή πάνω από την ύλη, την ύλη που τόσο πολύ "κατατρώει" τον σύγχρονο άνθρωπο, κάνοντας τον να χάνει την ουσία της ζωής. Μια παράσταση που καθηλώνει τον θεατή, τον κάνει να σιγομουρμουρίζει στίχους που θυμάται από το σχολείο αλλά και συγκλονίζει ακόμη και τους μικρότερους, τους μαθητές που έχουν συνηθίσει να διδάσκονται ψυχρά αυτό το κείμενο μέσα στην σχολική αίθουσα. Ίσως θα έπρεπε οι εκπαιδευτικοί να φέρουν τους μαθητές τους να δουν την παράσταση, σκέφτομαι, γιατί είναι μια μοναδική ευκαιρία για αυτούς να δουν την Ιστορία να ζωντανεύει και να συνειδητοποιήσουν με ένα βιωματικό τρόπο τα νοήματα του κειμένου!
Έχοντας την χαρά της συζήτησης με την ηθοποιό, την οποία περικυκλώσαμε μια παρέα φίλων δημοσιογράφων και την "βομβαρδίσαμε" με ερωτήσεις, μπορώ να σας μεταφέρω μια εικόνα από τα παρασκήνια. Η Ηωάννα Σπανού, ούσα μια ισχυρή προσωπικότητα με καλλιέργεια και πάθος για τη Τέχνη μας κέρδισε καθώς μας εξομολογήθηκε πόσο αξιοθαύμαστη εμπειρία ήταν η προετοιμασία και η διδασκαλία από τον κ.Αβδελιώδη, τα πολλαπλά επίπεδα ερμηνείας του κειμένου, η έρευνα στα αρχεία του Ελ.Βενιζέλου και η σημασία της δικής του υπογραφής στη μετάφραση του κειμένου, καθώς εκείνος την προετοίμαζε εξόριστος στο Παρίσι.
Όσο για τις δυσκολίες της ερμηνείας είναι άμεσα κατανοητές για τους θεατές αφού ο Επιτάφιος του Περικλή είναι ένας ανδρικός λόγος, που μιλά ξεκάθαρα κοιτάζοντας κατάματα στους πολίτες της αρχαίας Αθήνας και σε μας που τον ακούμε σήμερα, πως δεν πρέπει να φοβόμαστε τον πόλεμο και την θυσία για την Πατρίδα, την Ελευθερία και την Δημοκρατία. Μιλώντας από τον Κεραμεικό και δείχνοντάς τους τον Παρθενώνα και τα άλλα λαμπρά κτίρια, υπενθυμίζει όσα έκαναν οι πρόγονοί για να απολαμβάνουν τα προαναφερόμενα ιδανικά και το μεγαλείο αυτής της πόλης, που είναι ανοιχτή σε όλους.
Για το τέλος, κρατώ μια επισήμανση της κ. Σπανού που επίσης με βρίσκει απολύτως σύμφωνο: "Είναι καιρός να γίνουμε φιλέλληνες, να ενωθούμε και να πράξουμε οι ίδιοι για το κοινό καλό, μην περιμένουμε από άλλους".
Το “Αμάρτημα της
μητρός μου”, του Γεωργίου Βιζυηνού,
η παράσταση του Δήμου Αβδελιώδη που
καθήλωσε πάνω από 15.000 θεατές, με τον Θεμιστοκλή
Καρποδίνη και την Αγάπη Μανουρά,
επιστρέφει στην Αθήνα, για 14 παραστάσεις
στον Πολυχώρο VAULT.
Κατόπιν της κατανυκτικής συμμετοχής του κοινού από την
πρώτη χρονιά παραστάσεων το 2013 σε όλη την Ελλάδα, το 2014 στο «Ίδρυμα Μιχάλης
Κακογιάννης» και αργότερα στο Θέατρο ΘΗΣΕΙΟΝ και έκτοτε σε διαρκή περιοδεία, συνεχίζεται και φέτος για έκτη χρονιά,
στον Πολυχώρο VAULT, κάθε Δευτέρα & Τρίτη για 14 παραστάσεις.
Ο Δ. Αβδελιώδης
προτείνει με τις παραστάσεις του έναν ανανεωμένο
και μοντέρνο τρόπο θεατρικής έκφρασης, που στηρίζεται στη διαύγεια και τη
σαφήνεια του νοήματος, χωρίς στοιχεία πειραματισμού.
Η παρακολούθηση της παράστασης γίνεται μια βιωματική εμπειρία για όλους τους θεατές,
ανεξαρτήτως ηλικίας ή παιδείας.
Αριστουργήματα της λογοτεχνίας μεταλλάσσονται σε ένα λαϊκό λυρικό θέατρο, που παρά την
ιδιότυπη γλώσσα των, γίνονται απόλυτα κατανοητά και απευθύνονται στο ευρύ
κοινό, μέσα από παραστάσεις που έχουν υμνηθεί από κριτικούς και κοινό, και
θεωρούνται μαθήματα υποκριτικής, σκηνοθεσίας και θεατρικής διασκευής.
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ:
ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ
ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ,ΣΚΗΝΙΚΗ ΟΨΗ, ΔΡΑΜΑΤΟΥΡΓΙΑ,ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ: Δήμος Αβδελιώδης
ΕΡΜΗΝΕΥΟΥΝ:
Θεμιστοκλής Καρποδίνης, Αγάπη Μανουρά
ΜΟΥΣΙΚΗ:
Βαγγέλης Γιαννάκης
ΠΑΡΑΓΩΓΗ: «anagnorisis» Αστ. Μη Κερδοσκοπική
Εταιρεία Θεάτρου – Κινηματογράφου
ΗΜΕΡΕΣ
ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ:
Από Δευτέρα 16 Απριλίου έως Κυριακή 29 Μαίου
Δευτέρα - Τρίτη στις 21:15
ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 75'
Πληροφορίες-κρατήσεις:
213 0356472 / 6949534889
Πολυχώρος VAULT THEATRE PLUS (Μελενίκου 26, Γκάζι,
Βοτανικός).
Το μαγικό μουσικό κουτί των παιδικών μου χρόνων νιώθω ότι ανοίγει... Μια περιπλάνηση αρχίζει από το σκοτεινό ραφτάδικο, στον νεραϊδόκοσμο, μέχρι την κατακτημένη Βασιλεύουσα και το παλάτι της Βαλιντέ Σουλτάνας και εώς τον λόφο της Μπαήρας και... όλα αυτά απλά καθισμένη στην καρέκλα του θεάτρου Τζένη Καρέζη και παραδομένη στην μαγεία του κειμένου... Σε μονοπάτια της φαντασίας, σε μια ψυχική διαδρομή ταύτισης με τους ήρωες με παρέσυρε η παράσταση "Το μόνον της ζωής μου Ταξείδιον" σε σκηνοθεσία του καταξιωμένου Δήμου Αβδελιώδη, με την απολαυστική Ιωάννα Παππά. Πρόκειται για μια παράσταση ελιξίριο στη μιζέρια των ημερών μας, καθώς ο θεατής
αφήνεται σε ένα ονειροπόλημα που λειτουργεί ως αντιστάθμισμα στις δυσκολίες της ζωής. Και μπορεί το αγαπημένο διήγημα του Γεωργίου Βιζυηνού να πραγματεύεται ένα ταξίδι από τον κόσμο της παιδικής ηλικίας στον κόσμο της ενηλικίωσης, μια περιπέτεια ωρίμανσης με σημείο διαφυγής την φαντασία, ο σκηνοθέτης αναδεικνύει ένα ολόκληρο σύμπαν των σκλαβωμένων Ελλήνων της εποχής της Τουρκοκρατίας.
της Μαρίας Αλιμπέρτη
Δεν είναι εύκολο το εγχείρημα να μετουσιώσεις ένα κείμενο που περιγράφει τη λειτουργία της μνήμης των ανθρώπων: παραμύθια που μεταφέρονται από γενιά σε γενιά και έτσι ταξιδεύει διανοητικά ένα ολόκληρο έθνος και κρατά την ταυτότητά του. Η παράσταση ομολογουμένως επιτυγχάνει να αποδώσει τον συμβολισμό και το μήνυμα του συγγραφέα και καταλύει την αρχική μου επιφύλαξη ως θεατή για το πως θα δραματοποιηθεί ένα αγαπημένο διήγημα των Ελλήνων με ηθογραφικά στοιχεία, λαογραφικό πλούτο και ψυχαναλυτικές προεκτάσεις και θα μεταφερθεί επί σκηνής.
Χάρη στη χημεία σκηνοθέτη και ηθοποιού φαίνεται πως κάθε εμπόδιο παρακάμφθηκε καθώς ακόμη και η ιδιαίτερη γλώσσα του Βιζυηνού δεν αποτελεί εμπόδιο, αλλά απόλαυση για τον θεατή, μια αφορμή για κατάδυση στην απύθμενη γλώσσική μας προίκα. Φυσικά η Ιωάννα Παππά είναι άξια θαυμασμού για την απομνημόνευση και την απόδοση κειμένου στην καθαρεύουσα, τον ιδιαίτερο αυτόν ρυθμό και την εκφορά της γλώσσας υπό την αξιέπαινη διδασκαλία του Δημου Αβδελιώδη.
Ως άλλος τυφώνας η Ιωάννα Παπά μέσα από το σώμα και εν γένει την ερμηνεία της ξετυλίγει έναν παλιό κόσμο, με κάθε μικρή και λεπτή της κίνηση, και συνολικά την ενέργεια της καταφέρνει να συγχρονίσει τους χτύπους της καρδιάς μας με αυτούς των φανταστικών ηρώων, ενώ μοναδικά μεταβαίνει σχεδόν στη στιγμή από τον έναν ρόλο στο άλλο. Δεδομένου του βαθμού δυσκολίας ερμηνείας ενός έργου βαθιά ψυχαναλυτικού με δίπολα προσώπων, εννοιών και αντιθέσεων είναι άξια συγχαρητηρίων καθώς μας έπεισε ότι βιώνει και αφηγείται προσωπικά και οικογενειακά βιώματα, όπως περιγράφονται στην βιωματική ιστορία του Βιζυηνού. Παρά τις τεχνικές δυσκολίες ενός μονολόγου, η ηθοποιός ενσαρκώνει όλους τους ρόλους με το ίδιο πάθος και καταφέρνει να μας ισορροπήσει μεταξύ του πραγματικού και του ονειρικού- μεταφυσικού, καθώς ο μικρός ήρωας, το ραφτόπουλο, εργάζεται στην Πόλη την εποχή της Τουρκοκρατίας και βρίσκει παρηγοριά στις αφηγήσεις του παππού, ενώ ο θεωρητικά πολυταξιδεμένος παππούς μένει στο χωριό μέχρι να φύγει για το μεγάλο ταξίδι. Τόσο η σκηνοθετική προσέγγιση όσο και η ερμηνεία με έκαναν να αποδεχθώ ότι στην πραγματικότητα ο παππούς είναι ένα ευνουχισμένο παιδί - ντυμένος κορίτσι μέχρι τα 10του έτη λόγω του παιδομαζώματος- και με ενθάρρυνε να συμμεριστώ την ματαίωση που νιώθει ο ήρωας "να τρυπήσει και να μπει στο θόλο του ουρανού". Εξίσου μοναδικά αποδίδεται η έντονη περσόνα της γιαγιάς που έρχεται σε αντίθεση με αυτή του αναβλητικού παππού και μεταφέρεται η εικόνα ενός ζευγαριού πέρα από τα στερεότυπα της εποχής της Τουρκοκρατίας, μιας εποχής που οι άνθρωποι αντλούσαν δύναμη από την φαντασίωση. Συνολικά θεωρώ ότι η παράσταση όχι τυχαία γνωρίζει το θερμό χειροκρότημα του κοινού
σε όλη την Ελλάδα που έχει περιοδεύσει, γεγονός που οφείλεται πέρα από την ερμηνευτική στιβαρότητα της Ιωάννας Παππά, στην απόδοση του κειμένου με σεβασμό απέναντι στο έργο του Βιζυηνού, στην εκλεπτυσμένη αισθητική της παράστασης (διακριτική μουσική υπόκρουση, εν γένει δωρική σκηνογραφία και εξαιρετικό φωτισμό) αλλά και σε αυτό το γαλήνιο συναίσθημα ανάγνωσης ενός ποιήματος που αφήνει στον θεατή η σκέψη ότι ο θάνατος δεν είναι κάτι αιχμηρό που τρυπά την ψυχή, αλλά η φυγή, ένα ακόμη ταξίδι. πηγή φωτο:https://www.facebook.com/pg/dimosavdeliodis/photos/?tab=album&album_id=1408638069255123
…αγναντεύοντας το πέλαγος, εκεί όπου η υδάτινη γραμμή των
αφρισμένων κυμάτων μοιάζει να σμίγει με την απέραντη αγκαλιά του ουρανού, αχνοφαίνεται το κατάρτι του ιερού πλοίου
που επιστρέφει από τις γιορτές της Δήλου. Είναι εμφανές με τα μάτια της φαντασίας
και της καρδιάς, σε κάθε έναν από τους θεατές που έχουν πάρει τις θέσεις τους εντός
της αίθουσας του Δημοτικού Θεάτρου
Πειραιά. Εκεί, όπου ο σκηνοθέτης Δήμος
Αβδελιώδης, οι ηθοποιοί Βασίλης Καραμπούλας
και Θανάσης Δισλής και όλοι οι
συντελεστές της παράστασης –που ανεβαίνει
για πρώτη φορά στην αρχαία ελληνική γλώσσα, με υπέρτιτλους στα νέα ελληνικά και
στα αγγλικά– καταθέτουν την ψυχή τους για να λάμψει η αναπαράσταση της δίκης ενός φιλοσόφου που δεν δίστασε να εξαργυρώσει
τη ζωή του με τον αγώνα για την επικράτηση του αληθινού. Εαυτού, ιδανικών,
αξιών, ουσίας, νοήματος, ζωής.
Και το πλοίο όλο και πλησιάζει προς την ακτή…
Πρόκειται για ένα πλοίο, στολισμένο με λουλούδια γύρω από
τα ολόλευκά του πανιά, το οποίο θα αράξει σε λίγη ώρα στο λιμάνι προμηνύοντας
για κάποιους μια νέα αρχή. Για κάποιους, που ίσως δεν έχουν μάθει να
υπερασπίζονται μέχρι τέλους την αποστολή που έχουν έρθει να αποπερατώσουν στη
ζωή. Για κάποιους που έχουν μάθει να κρύβουν τεχνηέντως τον πραγματικό τους εαυτό
φορώντας αυτοσχέδιες και συνήθως κακοφτιαγμένες μάσκες. Μάσκες που τους προσδίδουν χαρακτηριστικά όμοια με αυτά του κοπαδιού, της
μάζας, της αγέλης που δεν τολμά να στρέψει το βλέμμα ψηλά και να υπερασπιστεί
την αλήθεια…
Την ίδια ώρα, όμως, σε ένα σκοτεινό μπουντρούμι χωμένο
βαθιά στη γη, ένας άλλος άνθρωπος απέχει
λίγες μόλις ώρες από τη στιγμή που θα κυλήσει στο αίμα του το κώνειο, αφού καταδικάστηκε σε
θάνατο ακριβώς επειδή τόλμησε να βάλει πάνω από όλους και όλα, αυτήν. Την αλήθεια. Την αλήθεια που διαπνέει
την ίδια τη ζωή σε κάθε της βήμα. Την αλήθεια που φωλιάζει στην ψυχή του
καθενός, φτάνει μόνο να βρίσκει το θάρρος να την αναζητά και να την
αποκαλύπτει. Πάση θυσία. Όπως αυτός, ο
Σωκράτης “που ερευνά με περιττό ζήλο τα
φαινόμενα που συμβαίνουν κάτω από την γη και στον ουρανό”. Που τόλμησε να συνδιαλέγεται με τους νέους της πόλης
των Αθηνών, από όλες τις κοινωνικές τάξεις, μεταδίδοντάς τους αμισθί τη δίψα
για αμφισβήτηση, ανατροπή, δημιουργία, χάραξη νέων δρόμων, μονοπατιών, λεωφόρων
γνώσης, δύναμης και σοφίας. Πέρα από
τα στενά όρια της “γυάλας”. Εκεί, όπου φτάνουν μόνο όσοι μπορούν να ατενίζουν
τον ήλιο χωρίς προστατευτικούς φακούς και όσοι έχουν μάθει να περπατούν στην κόψη του ξυραφιού
χωρίς να κρατιούνται από φαινομενικά ανθεκτικά σχοινιά.
Η κλεψύδρα
πάνω στη σκηνή έχει ήδη γυρίσει ανάποδα. Ο χρόνος τρέχει, τα λεπτά
μοιάζουν να έχουν επιδοθεί σε αγώνα δρόμου καθώς εκείνος ξετυλίγει την Απολογία
του μπροστά στους δικαστές, τους κατηγόρους του, τα μέλη της Εκκλησίας του Δήμου,
τον συγκεντρωμένο κόσμο που παρίσταται στη
δίκη αυτού του άνδρα που ξυπνούσε όλους τους από το λήθαργο σαν την “αλογόμυγα”,
όπως ο ίδιος παρομοιάζει τον εαυτό του σε κάποιο σημείο του δικανικού λόγου που
γράφτηκε από τον μαθητή του, τον Πλάτωνα και αποτελεί τον μοναδικό διάλογο,
στον οποίο ο Πλάτωνας αναφέρει ότι ήταν και ο ίδιος παρών στο συγκλονιστικό
αυτό γεγονός.
“…γιατί,
αν με σκοτώσετε, δε θα βρείτε εύκολα άλλον τέτοιο σαν και μένα, που,
κυριολεκτικά –αν και ακούγεται λίγο αστείο– τοποθετήθηκε από τον Θεό στην πόλη
όπως μία αλογόμυγα πάνω σε άλογο μεγαλόσωμο και καθαρόαιμο, νωθρό όμως εξαιτίας
του όγκου του, που του χρειάζεται μία αλογόμυγα να το ξυπνάει…”.
Εβδομήντα ετών, με τα κιτρινισμένα του ρούχα και δύναμή
του το λόγο και τη σοφία που πρόβλεψαν και οι χρησμοί από το θεϊκό βασίλειο, στέκεται
μπροστά στο κατηγορητήριο, κοιτάζοντάς τους στα μάτια. Έναν προς έναν. Τον Άνυτο, τον Μέλητο, τον Λύκωνα και
όλους όσους έχουν βαλθεί να τον οδηγήσουν εκτός πόλης, εκτός ελευθερίας, εκτός αληθινού
εαυτού, εκτός ζωής. Εκείνος, όμως είναι
αποφασισμένος να παραμείνει πιστός στην αποστολή του, πιστός στο αίσθημα της ευθύνης
του απέναντι στους μαθητές του και το Θεό, και καμία ικεσία δεν θα ξεστομιστεί
από τα χείλη του προκειμένου να εξασφαλίσει την απαλλαγή του από την κατηγορία
που τον έστειλε στο εδώλιο του δικαστηρίου. Δεν είναι μήτε ασεβής προς τους
θεούς, μήτε “διαφθορέας” και το να συνεχίσει να ζει χωρίς να φιλοσοφεί –κάτι
που ενδεχομένως θα τον “γλίτωνε” από το βεβιασμένα επιβεβλημένο ταξίδι στον Άδη– ισοδυναμεί με
ζωή χωρίς οξυγόνο. Άρα θάνατο. Μεταφορικό και κυριολεκτικό. Θάνατο και μάλιστα
ατιμωτικό, αφού θα έχει αναγκαστεί να αρνηθεί την αλήθεια στο όνομα μιας προσωρινής
και κίβδηλης απαλλαγής.
Δεν είναι ζωή αυτή, όχι…
Όχι για κάποιον που με όση δύναμη του έχει πλέον
απομείνει, κραυγάζει ότι “δεν κάνω τίποτε άλλο από το να τριγυρίζω
και να προσπαθώ να σας πείσω όλους, νέους και γέρους, να μη φροντίζετε πρώτα
από όλα και με τόσο ζήλο για το σώμα σας και τα χρήματα, αλλά για το πώς θα
κάνετε την ψυχή σας όσο το δυνατόν καλύτερη…”.
30 ψήφοι διαφορά στην πρώτη ψηφοφορία, μετά το πρώτο μέρος
της Απολογίας. 30 ψήφοι παραπάνω, οι οποίες τον κρίνουν ένοχο για τα όσα του
καταμαρτυρούν οι κατήγοροι. Κι όμως αυτός εκεί, να φορά με θάρρος την ψυχική πανοπλία
των αληθινών πολεμιστών και να δέχεται αδιαμαρτύρητα το πεπρωμένο. Το πεπρωμένο που καλούνται να σηκώσουν στους
ώμους τους, όλοι εκείνοι που έχουν έρθει στη γη για να λειτουργήσουν ως “αλογόμυγες”…
Έστω κι αν το τίμημα είναι η ίδια τους, η πολύτιμη ζωή…
[...]
“Θα μπορούσε ίσως κάποιος σας να με
διακόψει. Μα, Σωκράτη, τι σόι πράγμα είναι η δική σου περίπτωση; Για ποιο λόγο
γεννήθηκε όλη αυτή η εχθρότητα εναντίον σου; Γιατί αν δεν έκανες τίποτα
περισσότερο απ'ό,τι κάνουν κι οι άλλοι, ασφαλώς και δε θα'χε γίνει τόσος λόγος
και θόρυβος...”[...].
Τα φώτα μέσα στο θέατρο έχουν χαμηλώσει, λάμπει όμως στη
σκηνή το σθένος και η συγκλονιστική ερμηνεία των ηθοποιών, οι καθοριστικές πολύτιμες σκηνοθετικές πυξίδες του Δήμου Αβδελιώδη και ο λόγος του Πλάτωνα. Φέγγει παντού γύρω η κάθε λέξη, το κάθε
νόημα, το κάθε συναίσθημα που αναβλύζει από τα βάθη της ψυχής και αποκαλύπτεται
με τη μορφή δακρύων στα πρόσωπα των θεατών. Είναι δάκρυα υπερηφάνιας για το
ότι η χώρα με τον πιο γαλάζιο ουρανό σε όλον τον κόσμο, φέρει στα “σπλάχνα” της
μια ανυπολόγιστης αξίας πνευματική κληρονομιά. Δάκρυα περηφάνιας για τα “υλικά” από
τα οποία είναι κατά βάθος φτιαγμένοι όλοι εκείνοι που πήραν τη σκυτάλη από
τέτοιους προγόνους, οι οποίοι μάχονταν για την αλήθεια και την πνευματική αναγέννηση.
Δάκρυα σιγουριάς, που πηγάζουν από την πίστη ότι αυτό που χρειάζεται να κάνουν
οι μεταγενέστεροι, είναι να κλείσουν τα
αυτιά στις Σειρήνες του κόσμου και να συνειδητοποιήσουν την αξία τους. Τη δύναμή τους. Την τόλμη τους.
Ο Σωκράτης κλείνει την απολογία του με τα εξής λόγια:
“Αλλά
τώρα είναι ώρα να φύγουμε, εγώ για να πεθάνω και σεις για να ζήσετε. Ποιοι
από μας πηγαίνουν σε καλύτερο πράγμα, είναι άγνωστο σε όλους εκτός από τον Θεό.
Ωστόσο, ο θάνατος δεν είναι κακό, γιατί
είτε μοιάζει με ύπνο χωρίς όνειρα, είτε είναι ταξίδι στον Άδη, όπου μπορεί
κανείς να συναντήσει ήρωες και σοφούς ποιητές, όπως ο Ησίοδος και ο Όμηρος...”.
Οι προβολείς στρέφουν το πύρινο βλέμμα τους στη σκηνή. Το
χειροκρότημα διαρκεί για ώρα πολλή. Τόση, όση χρειάζεται για να μεταφερθούμε από το 399 π.Χ. ξανά στο
σήμερα, το τώρα, το εδώ, το 2016.
Ή
μήπως όσα χρόνια κι αν πέρασαν, το ημερολόγιο εξακολουθεί να δείχνει 399 π.Χ...;
