Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Πέμπτη 20 Αυγούστου 2026

Νέα ευρήματα από το πλοίο που μετέφερε τα Γλυπτά του Παρθενώνα – Συστηματική έρευνα από το 2009



Συνεχίζεται στα Κύθηρα η υποβρύχια αρχαιολογική έρευνα στο ναυάγιο του «Μέντωρ», του πλοίου που μετέφερε τα Γλυπτά του Παρθενώνα προς την Αγγλία μέσω Μάλτας και βυθίστηκε τον Σεπτέμβριο του 1802 στην είσοδο του λιμένα του Αβλέμονα. Το ναυάγιο αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα τεκμήρια της διαδρομής των κλασικών γλυπτών του Παρθενώνα εκτός Ελλάδας.


Εντυπωσιακά ευρήματα από το βυθισμένο σκαρί

Η υποβρύχια ανασκαφή έχει αποκαλύψει:


  • τμήματα του κύτους του πλοίου
  • προσωπικά αντικείμενα του πληρώματος και των επιβατών
  • ναυτικά όργανα και εξαρτήματα του πλοίου
  • στοιχεία του φορτίου, που συνδέονται με τη μεταφορά των Γλυπτών


Τα ευρήματα προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για τις συνθήκες του ταξιδιού, την τεχνολογία της εποχής και τις πρακτικές μεταφοράς αρχαιοτήτων στις αρχές του 19ου αιώνα.




Συστηματική έρευνα από το 2009

Η ανασκαφή διεξάγεται από το 2009 από την Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων (Ephorate of Underwater Antiquities), υπό τη διεύθυνση του αρχαιολόγου Δρ. Δημήτρη Κουρκουμέλη‑Ροδόσταμου. Η έρευνα εξελίσσεται σε φάσεις, με στόχο την πλήρη τεκμηρίωση του ναυαγίου και την ανάδειξη των ευρημάτων, τα οποία συνδέονται άμεσα με την ιστορία της αρπαγής των Γλυπτών του Παρθενώνα.


Ένα ναυάγιο που φωτίζει την ιστορία των Γλυπτών

Το «Μέντωρ» αποτελεί κρίσιμο κομμάτι της ιστορικής αφήγησης γύρω από τη μεταφορά των Γλυπτών. Η ενάλια έρευνα δεν αποκαλύπτει μόνο τεχνικά στοιχεία του πλοίου, αλλά και μικρές ανθρώπινες ιστορίες που αναδύονται μέσα από τα προσωπικά αντικείμενα των επιβατών.

Η συνέχιση της ανασκαφής συμβάλλει ουσιαστικά στη διεθνή τεκμηρίωση της υπόθεσης και στη διατήρηση της μνήμης ενός γεγονότος που εξακολουθεί να έχει πολιτιστική και πολιτική βαρύτητα.





Τρίτη 17 Μαρτίου 2026

Η υποβρύχια αρχαιολογική έρευνα στο ιστορικό ναυάγιο «Μέντωρ»-πλοίο του Έλγιν στα Κύθηρα













Νέα ευρήματα  εντοπίστηκαν από την Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων στο πλοίο που μετέφερε γλυπτά της Ακρόπολης. Με σημαντικά αποτελέσματα ολοκληρώθηκε για το 2025 η συστηματική υποβρύχια αρχαιολογική έρευνα της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων στο ιστορικό ναυάγιο ΜΕΝΤΩΡ, υπό τη διεύθυνση του αρχαιολόγου Δρ. Δημητρίου Κουρκουμέλη – Ροδοστάμου, Αναπληρωτή Προϊστάμενου της Υπηρεσίας.

Το μπρίκι ΜΕΝΤΩΡ, ένα από τα ιδιόκτητα πλοία του Λόρδου Έλγιν, βυθίστηκε τον Σεπτέμβριο του 1802 έξω από το λιμάνι του Αβλέμονα στα νοτιοανατολικά των Κυθήρων, μεταφέροντας αρχαιότητες — μεταξύ αυτών και τμήματα του γλυπτού διακόσμου των μνημείων της Ακρόπολης. Η φετινή ανασκαφική περίοδος επικεντρώθηκε σε περιοχές δυτικά και βόρεια του σωζόμενου σκαριού.


Η Τομή 1/2025: Αναζήτηση καταλοίπων του σκαριού δυτικά του ναυαγίου

Η πρώτη ανασκαφική τομή (Τομή 1/2025) ορίστηκε περίπου πέντε μέτρα δυτικά του σωζόμενου σκαριού, με στόχο να διερευνηθεί εάν είχαν διατηρηθεί τμήματα του πλοίου.

Η ανασκαφή, που έφτασε σε βάθος περίπου ενός μέτρου από τον πυθμένα, δεν αποκάλυψε ίχνη του σκαριού, επιβεβαιώνοντας την υπόθεση ότι το πλοίο, μετά τη βύθισή του, παρέμεινε εκτεθειμένο για μεγάλο διάστημα στον πυθμένα και αποσυντέθηκε γρήγορα.

Καθοριστικό ρόλο σε αυτή την καταστροφή φαίνεται πως έπαιξε η πρώτη ναυαγιαιρεσία του 1802, όταν οι σφουγγαράδες που ανέλαβαν την ανέλκυση του φορτίου άνοιξαν είσοδο στο πέτσωμα του πλοίου για να φτάσουν στο αμπάρι. Πρόκειται για το σημείο που είχε προκληθεί η εισροή υδάτων κατά την πρόσκρουση στα βράχια, όπως περιγράφει ο γραμματέας του Έλγιν, William Hamilton. Η επέμβαση αυτή οδήγησε στην πλήρη καταστροφή του μεγαλύτερου μέρους του σκαριού.


Η Τομή 2/2025: Ευρήματα από τον εξαρτισμό και την επιχάλκωση του πλοίου

Η δεύτερη τομή (Τομή 2/2025) πραγματοποιήθηκε βόρεια της σωζόμενης τρόπιδας, με στόχο να διαπιστωθεί εάν υπήρχε διασπορά καταλοίπων προς την περιοχή αυτή.

Αν και δεν εντοπίστηκαν θραύσματα νομέων από το πέτσωμα, η ανασκαφή αποκάλυψε:

• αντικείμενα από τον εξαρτισμό του πλοίου,

• θραύσματα σκευών καθημερινής χρήσης,

• τμήματα από την εξωτερική επιχάλκωση του πετσώματος.

Η επιχάλκωση προστάτευε τα ύφαλα τμήματα του πλοίου, ενώ το κατώτερο τμήμα —ιδίως η τρόπιδα— ενισχυόταν με φύλλα μολύβδου. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ένα τμήμα όπου διακρίνεται καθαρά η ένωση των φύλλων χαλκού με τα φύλλα μολύβδου, στοιχείο σημαντικό για την κατανόηση της ναυπηγικής τεχνικής του πλοίου.

Ξεχωριστό εύρημα αποτελεί και ένα τμήμα πήλινης πλάκας, πιθανότατα σχετιζόμενο με τη μόνωση της εστίας του πλοίου, το οποίο εντοπίστηκε κοντά στην τρόπιδα.


Σημαντικό εύρημα: Θραύσμα μαρμάρινου γλυπτού από το φορτίο του ΜΕΝΤΩΡ

Ιδιαίτερη μνεία αξίζει στον εντοπισμό ενός μαρμάρινου διακοσμητικού στοιχείου, το οποίο αποτελεί θραύσμα πλάκας με διακοσμητική σταγόνα. Το εύρημα αυτό πιθανότατα ανήκει είτε σε κανόνα επιστυλίου είτε σε πρόμοχθο γείσου.

Με διαστάσεις 9,3 × 4,7 εκ. και διάμετρο σταγόνας 6,51 εκ., το θραύσμα παρουσιάζει αναλογίες που μπορούν να συγκριθούν με τις μετρήσεις του Αναστάσιου Ορλάνδου για τις σταγόνες του επιστυλίου του Παρθενώνα.

Πρόκειται για το πρώτο θραύσμα γλυπτού διακόσμου που εντοπίζεται στο ναυάγιο και σχετίζεται άμεσα με το πολύτιμο φορτίο που μετέφερε το ΜΕΝΤΩΡ — φορτίο που ανελκύστηκε σχεδόν στο σύνολό του κατά τη ναυαγιαιρεσία του 1802. Η ολοκλήρωση της συντήρησης και η περαιτέρω μελέτη αναμένεται να φωτίσουν την ακριβή προέλευση του γλυπτού.


Η ομάδα της έρευνας

Στην υποβρύχια ανασκαφή του 2025 συμμετείχαν επιστήμονες πολλών ειδικοτήτων: αρχαιολόγοι, θαλάσσιοι βιολόγοι, εκπαιδευτές καταδύσεων, υποβρύχιοι φωτογράφοι, συντηρητές και τεχνικοί βυθού.

Συγκεκριμένα συμμετείχαν οι:

Δρ. Αλέξανδρος Τούρτας, Δρ. Έλενα Μπονέλου, Άρης Μιχαήλ, Δρ. Γιάννης Ίσσαρης, Δρ. Ελπίδα Καραδήμου, Βασίλης Τσιαΐρης (ΜΑ), Χρύσα Φουσέκη, Ειρήνη Μάλλιου, Σπύρος Μουρέας, Γιώργος Μπουζαλάκος, Στέφανος Κόντος, Μανουήλ Κουρκουμέλης, Μαρία Τσόκλα.

Κυριακή 4 Απριλίου 2021

Διαδικτυακή εκδήλωση: Ποιες είναι οι εξελίξεις για τους ενάλιους αρχαιολογικούς χώρους

 


Στρογγυλή τράπεζα με θέμα την  δημιουργία των πρώτων επισκέψιμων ενάλιων αρχαιολογικών χώρων στην Ελλάδα θα μεταδοθεί με την υποστήριξη του τμήματος Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.

Η εκδήλωση  θα πραγματοποιηθεί την προσεχή Πέμπτη 8 Απριλίου στις 17:30 MS-Teams.

 

Στο πλαίσιο της συζήτησης θα «αναδυθεί» το ζήτημα της πρόσβασης στα ενάλια μνημεία και αρχαιολογικούς χώρους από τους δύτες, πολύχρονο αίτημα της καταδυτικής κοινότητας.

Υπενθυμίζεται πως  το Υπουργείο Πολιτισμού προχώρησε στους πρώτους χαρακτηρισμούς ενάλιων αρχαιολογικών χώρων ως επισκέψιμων ήδη το 2012 και 2015.

 

Μόλις πριν ένα χρόνο άρχισε να λειτουργεί πιλοτικά το πρώτο Επισκέψιμο Ενάλιο Αρχαιολογικός Χώρος (ΕΕΑΧ) στην Ελλάδα, του κλασικού ναυαγίου κοντά στη νησίδα Περιστέρα στην Αλόννησο, προκαλώντας μεγάλο ενδιαφέρον και πολύ θετικές αντιδράσεις σε διεθνές επίπεδο.

 

Η Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων καταβάλλει ιδιαίτερη προσπάθεια τα τελευταία χρόνια για τη λειτουργία των ήδη χαρακτηρισμένων ΕΕΑΧ αλλά και για το σχεδιασμό νέων.

Επιδίωξη είναι η απόδοση των ενάλιων μνημείων στην κοινωνία και συνακόλουθα, η ανάπτυξη του καταδυτικού τουρισμού σε επιλεγμένες περιοχές.

Το εγχείρημα αυτό καθίσταται σήμερα ευχερέστερα δυνατό και χάρη στην πρόοδο της τεχνολογίας, η οποία επιτρέπει επιπλέον την πολυεπίπεδη γνωριμία με την ενάλια πολιτιστικής κληρονομιά και των μη καταδυόμενων.

Η διάλεξη θα δοθεί στην ομάδα «Εκδηλώσεις ΙΑΚΑ» του MS-TEAMS που είναι προσβάσιμη με κωδικούς του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, ή ακολουθώντας τον σύνδεσμο.

 

Η πρόσβαση είναι εφικτή και χωρίς τη χρήση του MS-TEAMS, από browser Google Chrome ή Microsoft Edge.

 

http://www.ha.uth.gr/index.php?page=events-search.display...

 

Εισηγήσεις

Δρ. Παρή Καλαμαρα (Προϊσταμένη Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων):
Παράμετροι του σχεδιασμού και της λειτουργίας των επισκέψιμων ενάλιων αρχαιολογικών χώρων Δυτικού Παγασητικού και Βορείων Σποράδων.

Θα παρουσιαστεί το πρόσφατο εγχείρημα της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων (ΕΕΑ) για το άνοιγμα των πρώτων ΕΕΑΧ στην Ελλάδα, το οποίο ξεκίνησε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου BlueMed το 2017 και θα ολοκληρωθεί το 2023 στο πλαίσιο σχετικού έργου ΕΣΠΑ, συγχρηματοδοτούμενο από το ΠΕΠ Θεσσαλίας 2014-2021. Θα φωτιστούν οι επιμέρους πτυχές του έργου και οι ευρύτερες συνέπειες που αυτό είχε στην απόδοση της ενάλιας πολιτιστικής κληρονομιάς στο κοινό, καταδυτικό και μη, αλλά και στη διαμόρφωση του αναγκαίου θεσμικού πλαισίου.

Δέσποινα Κουτσούμπα (αρχαιολόγος ΕΕΑ, Πρόεδρος Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων):
Η εμπειρία και οι προοπτικές του πρώτου χρόνου της πιλοτικής λειτουργίας του ενάλιου επισκέψιμου αρχαιολογικού χώρου της Αλοννήσου.

Φωτεινή Βλαχάκη (αρχιτέκτων μηχανικός) & Βασιλική Κυπρούλη (καταδυόμενη αρχαιολόγος):
Ίδιο περιβάλλον, διαφορετικές προκλήσεις: η χάραξη καταδυτικών διαδρομών σε αρχαία και σύγχρονα ναυάγια στους Φούρνους και τη Λέρο.

Δρ. Δημήτρης Κουρκουμέλης (προϊστάμενος Γραφείου Βορείου Ελλάδος ΕΕΑ):
Οι εναλλακτικές προτάσεις / προσπάθειες για τη δημιουργία επισκέψιμων ενάλιων χώρων στην Μεσόγειο.

Τρίτη 23 Μαρτίου 2021

Εφορεία Ενάλιας Αρχαιολογίας: Επετειακή μουσειακή παρέμβαση στην Πύλο

 



Την επέτειο των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση γιορτάζει η Εφορεία Ενάλιας Αρχαιολογίας αναδεικνύοντας μεταξύ άλλων εκθέματα από την  συλλογή των πινάκων και των αντικειμένων του Γάλλου φιλέλληνα Rene Puaux.

Η εν λόγω συλλογή μας μεταφέρει στα χρόνια της προσπάθειας και την αγωνίας των Ελλήνων να απαλλαγούν από τον Τούρκικο ζυγό. Αυτός είναι και ο λόγος που  ο συλλέκτης επιθυμούσε να τα δωρίσει στην χώρα μας ώστε να σήμερα να εκτίθενται στο αρχοντικό του Ολυμπιονίκη Τσικλητήρα  στην Πύλο.

Πήγη: Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων

Η συλλογή περιλαμβάνει έργα, τα οποία αποδίδουν μορφές αγωνιστών και ηρώων της Ελληνικής Επανάστασης, τοπία της εποχής εκείνης, ενώ επικεντρώνεται  η προσοχή του επισκέπτη στους πίνακες όπου διαδραματίζονται τα γεγονότα της Ναυμαχίας του Ναυαρίνου, θέμα συναφές με αυτό τον τόπο.

Άξιο λόγου ότι ο  φιλέλληνας δημοσιογράφος Rene Puaux, o ο οποίος είχε κάνει έργο ζωής τη συλλογή χαρακτικών, εγγράφων και ενθυμίων της Ελληνικής Επανάστασης σε ένα ταξίδι του στην Πύλο δώρισε την πλούσια συλλογή του στην Πύλο, σαν ένα πρώτο συστατικό του μουσείου του Ναυαρίνου.  

Μετά το θάνατό του, η χήρα του Rene Puaux παρέδωσε τη συλλογή στο Ελληνικό Κράτος και παρελήφθη το 1938 από την Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία Ελλάδος. Κατά τη διάρκεια της κατοχής η Συλλογή μεταφέρθηκε στο υπόγειο του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου, όπου και παρέμεινε ως το 1948.

Με δωρεά του ομογενή της Αμερικής ιατρού Χρ. Αντωνόπουλου κτίζεται το 1955 το «Αντωνοπούλειο Μουσείο Πύλου» και το 1958 εγκαινιάζεται σε αίθουσά του η έκθεση της συλλογής υπό τη μέριμνα του αρχαιολόγου Γ. Παπαθανασόπουλου.

πηγή: http://odysseus.culture.gr/


Το 1983 η συλλογή παραχωρείται στην Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων, προκειμένου να εκτεθεί στο αναστηλωμένο κτίριο των Στρατώνων Μαιζώνος, όπως προέβλεπε η μετατροπή του Φρουρίου σε Κέντρο Εναλίων Αρχαιολογικών Ερευνών και το 1989 ο Επίτιμος πλέον Έφορος Εναλίων Αρχαιοτήτων Γ. Παπαθανασόπουλος καταφέρνει με ενέργειές του να φέρει στην Ελλάδα και το υπόλοιπο τμήμα της συλλογής που είχε παραμείνει στο Παρίσι.

 Αφού ολοκληρώθηκαν οι εργασίες συντήρησης των έργων στην Εθνική Πινακοθήκη, το 1993 η Συλλογή του René Puaux εκτίθεται πλέον σε ενιαίο σύνολο στο ισόγειο του κτιρίου των Στρατώνων Μαιζώνος. Το 2012 μεταφέρθηκε ως επανέκθεση στο Αρχοντικό του ολυμπιονίκη Τσικλητήρα.

Επίκαιρο

Η τωρινή παρέμβαση έχει σκοπό την  αναδειξη έργων της συλλογής που αφορούν στον αγώνα στην θάλασσα με σκοπό τον εμπλουτισμό της εικόνας που έχει ο επισκέπτηςγια τις θάλασσιες μάχες. Όλα τα έργα αποτυπώνουν μορφές αγωνιστών και ηρώων της Ελληνικής Επανάστασης, τοπία της εποχής εκείνης, ενώ επικεντρώνεται η ματιά μας στους πίνακες όπου διαδραματίζονται τα γεγονότα της Ναυμαχίας του Ναυαρίνου, θέμα συναφές με αυτό τον τόπο.

 

Πηγή:https://visit-pylos-nestor.gr/

Σ’ ένα χώρο 197μ2, ο επισκέπτης μπορεί να περιηγηθεί και να αντλήσει πληροφορίες από την έκθεση που είναι χωρισμένη σε ενότητες  θαυμάζοντας γκραβούρες που αναρτήθηκαν σε χρωματιστές ξύλινες επιφάνειες ανάλογα με την κάθε ενότητα.

Ιδιαίτερη ατμόσφαιρα  δημιουργείται με την αξιοποίηση φυσικού και τεχνητού φωτός  διασφαλίζοντας ομοιόμορφο και διάχυτο φωτισμό στο χώρο,  για να αποφευχθεί το φαινόμενο της θάμβωσης. Ταυτόχρονα να παρέχεται σημειακός φωτισμός στις λιθογραφίες, επιλέχθηκε τα εξώφυλλα των παραθύρων να παραμένουν κλειστά και να χρησιμοποιούνται φωτιστικά σώματα με λάμπες τεχνολογίας LED.

Η  Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων γιορτάζει

Σειρά εκδηλώσεων που επιχειρούν να φωτίσουν την συμβολή των μαχόμενων στην θάλασσα στον αγώνα της απελευθέρωσης θα πραγματοποιήσει η Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων. Επιστέγασμα της προσπάθειας είναι η Εφορεία  να οργανώσει τη προηγουμένη χρονιά και για τη τρέχουσα διοργανώνει αποστολές για να διερευνήσει ενάλιων μνημείων πρώτα στο κόλπο του Ναυαρίνου και στην θαλάσσια περιοχή της Μεθώνης όπου και μαρτυρείται η πυρπόληση του τουρκικού στόλου το 1825.

Η επέτειος θα τιμηθεί  οργανώνοντας δύο περιοδικές εκθέσεις στους Μουσειακούς Χώρους της στην Πύλο (Κάστρο, Κτήριο Τσικλητήρα), σε μια περιοχή δηλαδή, όπου διαδραματίστηκε το πιο καθοριστικό γεγονός της Ελληνικής Επανάστασης στην πορεία του Ελληνικού λαού για Ανεξαρτησία, η Ναυμαχία του Ναβαρίνου.

Στόχος είνια η ανάδειξη και η προβολή των ενάλιων ευρημάτων (ναυαγίων που σχετίζονται με τον Αγώνα), καθώς και αρχείων, συλλογών και μουσειακών εκθεμάτων που αφορούν στην Επανάσταση υπό το πρίσμα της ενάλιας αρχαιολογίας.

Παράλληλα, θα παρουσιάζει με σύντομα κείμενα και βίντεο το πλούσιο αρχειακό της υλικό και τα αποτελέσματα των μακροχρόνιων ερευνών της στην σελίδα στo facebook.

 Πηγές :

culture.gov.gr

Phgh https://messiniorama.weebly.com/

http://registries.dyas-net.gr/gr/collection/1103

http:// Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων