Φιλότεχνοι
και μη έχουμε μιανέα
ευκαιρία να ανακαλύψουμε τη «θεραπευτική» ιδιότητα της Τέχνης. Τους ορίζοντες
μας έρχεται να διευρύνει η νέα έκδοση «Γιατί με
αφορά η τέχνη, οι πολλές διαστάσεις της και πως αξιοποιείται στη ζωή μας». Αυτή
την «ρωγμή» στις κατεστημένες αντιλήψεις περί Τέχνης θα διαρρήξει ο συλλογικός
τόμος, όπως διαφάνηκε στην παρουσίαση του.
Οι συντελεστές έστειλαν πολλαπλά μηνύματα αισιοδοξίας για την επαναστατική
δύναμη της, που μπορεί να αποφέρει θετικά αποτελέσματα και να εμπλακεί με πολλές
επιστήμες.
Πρόκειται
για ένα συλλογικόεγχείρημα που επιμελήθηκε η Ιστορικός
Τέχνης Μαρία Αθανσέκου, όπως εκείνη μοναδικά ξέρει να ανοίγει νέα μονοπάτια με
την λυρική μετάδοση των γνώσεων και της αγάπης της για τη Τέχνη. Της Μαρίας Αλιμπέρτη
Στον χώρο του Βιβλιοπωλείου Επί Λέξει που ξεχείλισε κόσμο, έμπνευση
και αγάπη παρουσιάστηκε το βιβλίο των ΕκδόσεωνΗδυέπεια. Μια μικρή γιορτή
στήθηκε άπό συνεργάτες που είναι πάνω απ’όλα φίλοι και αυτό αποτυπώνεται στην
έκδοση.
Η σύλληψη της ιδέας ήρθε
πριν καιρό, εξήγησε η επιμελήτρια του βιβλίου,Dr.Μαρία Αθανασέκου, αποδίδοντας την επιτυχία σε φίλους και συνεργάτες, τους
οποίους ευχαρίστησεγια την αγάπη και
την εμπιστοσύνη τους. «Η πορεία ήταν περιπετειώδης ευχάριστα μας γέμισε δώρα» ανέφερε
χαρακτηριστικά.
Εκ των συντελεστών, οDr. Αλέξανδρος Αργυριάδης μίλησε για ένα βιβλίο έργο τέχνης,
όπως καταδεικνύεται και από το εξώφυλλο, «πέρα από το υλικό τεχνούργημα». Ο ίδιοςυποστήριξε ότι το βιβλίο «έχει ψυχή γιατί τα κείμενα σε ταξιδεύουν και θέλεις
να γνωρίσεις του συγγραφείς τους». Ο τόμος δομικά αρχίζει με τις πρώτες
βοήθειες της Τέχνης, τη σχέση της με την
Εκπαίδευση,διερευνά το πώς την βιώνουν
οι καλλιτέχνες κ.ά. αποδεικνύοντας ότι η Τέχνη είναι για όλους.
Με την
σειρά της η διδάκτορας Ειδικής Παιδαγωγικής, Ζωή Κρόκου έκανε λόγο για ένα «διδακτικό εργαλείο για τον
καθένα»,με το οποίο μπορούμε να πάρουμε
μια γεύση τι είναι Τέχνη. Μάλιστα, η ίδια διαβεβαίωσε τους παρευρισκόμενους ότι
η διδασκαλία της Τέχνης στα παιδιά κάνει τον κόσμο μας καλύτερο.
Στα θετικά του βιβλίου, η ιστορικός
Τέχνης, Μελίνα Παπαϊωάννου, επισήμανε ότιοι αναγνώστες θα αποκτήσουν νέα συνείδησητης σχέσης ζωής και Τέχνης καθώς προσφέρει
πολλές διαστάσεις της απανταχού Τέχνης, με 28 κεφάλαια από 28 συγγραφείςαπό διαφορετικούς χώρους, την Ιστορία και
Αρχαιολογία, τις πολιτισμικές σπουδές, την ψυχολογία, την μουσειοπαιδαγωγικής
κ. ά.. Αξίζει να σημειωθεί η αναφορά της κ. Παπαϊωάννου στο γεγονός ότι η
ιστορία της Τέχνης απουσιάζει από το εκπαιδευτικό σύστημα, ενώ ακόμη και όταν
εντασσόταν σε αυτό ήταν μάθημα επιλογής. Ομοίως, ο κριτικός Λογοτεχνίας, Κωνσταντίνος
Καραγιαννόπουλος μίλησε για τον άγονο τρόπο μετάδοσης του λογοτεχνικού πλούτου
μέσα από την καταναγκαστική διδασκαλία στους μαθητές.
Ιδιαίτερης μνείας χρήζει η
τοποθέτηση της ειδικευόμενης ιατρού στο Ν.Γεννηματάς, Λένιας Ζωγάκη για την θετική
συμβολή της Τέχνης στην εγκεφαλική και ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών,
την σύνδεση της Ιατρικής με τις ανθρωπιστικές επιστήμες και την αλληλένδετη
σχέση Τέχνης και Επιστήμης.
Η Κόνυ ως μαθήτρια και
αναγνώστρια αναφέρθηκε στο χάρισμα τη Μαρίας Αθανασέκου να παρουσιάζει ένα έργο
τέχνης, όπως εκείνη το ζει να ανακαλύψουμε εαυτό μας μέσα από τη τέχνη και να αφυπνίζουμε
όνειρα.
Η εικαστικός, Ιστορικός
Δυτικού Εσωτερισμού και Συμβόλων, Ειδικευόμενη Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας, Ρωξάνη
Γιάννου εξέφρασε τις ευχαριστίες της στη Μαρία και στη Τέχνη με στίχους,
περιγράφοντας ότι σε δύσκολες συνθήκες κρατά το χέρι …που δίνει διέξοδο στο
φορτίο μέσα μου, κάνει την καθημερινότητα πιο όμορφη, συνδέει με ανθρώπους χτίζοντάς
γέφυρες…
Η εκδήλωση της παρουσίασης
ολοκληρώθηκε μελωδικά με τις υπέροχες φωνές Νίκου Μαϊντα των Magic De spell και του Νίκου Μεργιάλη των Μουσικών Ιχνηλατών.
Ο ποιητής ξεπροβάλει από την ομίχλη και ο Ρομαντισμός ανασταίνεται σε μια κατεξοχήν ορθολογική εποχή... Μια φωνή κόντρα στο mainstreamυψώνει το καλλιτεχνικό πρότζεκτ «DarkRomance + EdgarAllanPoe», συνασπίζοντας γύρω του καλλιτέχνες από διαφορετικούς χώρους».
Για το πρωτοποριακό εγχείρημα σύνδεσης των τεχνών, της εποχής και του θρυλικού ποιητή μας μιλά η ιστορικός Τέχνης Δρ.Μαρία Αθανασέκου, που επιμελήθηκε τόσο τα κείμενα όσο και τα έργα που προβάλλονται στο προτζεκτ. Η θεατρική σκηνή μετατρέπεται σε «μήτρα» που «αγκαλιάζει» διαφορετικές εκφάνσεις της τέχνης, μουσική, χορό, υποκριτική, εικαστικά, ποίηση, λογοτεχνία... Σε μια ζύμωση συνυπάρχουν αρμονικά και πολυαισθητηριακά. Η παράσταση ακολουθεί δηλαδή τις επιταγές του Ρομαντισμού!
Η Μαρία Αθανασέκου μοιράζεται τις σκέψεις της μαζί μας για τον Πόε, τη Τέχνη και τη δύναμή της, το θέατρο που θα έπρεπε ανταποκρίνεται στις ανάγκες του ανθρώπου, τον Ρομαντισμό που θα σιγοψιθύριζε στον σύγχρονο άνθρωπο να βρει το όχημα για το όνειρο, να αφυπνιστεί και να ζήσει ελεύθερος!
συνέντευξη στη Μαρία Αλιμπέρτη
-Τι νιώσατε την πρώτη φορά που αναγνώσατε ποιήματα του Πόε;
«Έχουν περάσει πολλά χρόνια, αλλά θυμάμαι ότι ήμουν μικρή, στο Γυμνάσιο. Η μαμά μου τον αγαπούσε πολύ και είχαμε σπίτι τα άπαντα. Και πιο μικρή είχα προσπαθήσει να διαβάσω αλλά δε θυμάμαι τι είχα νιώσει ακριβώς. Πάντως, στο Γυμνάσιο, για να είμαι ειλικρινής, δεν ξέρω και τι είχα καταλάβει τότε, πάντως, ένιωσα ταραχή, ομορφιά, μου κόπηκε η ανάσα, δέος. Αυτές οι ψυχοσωματικές αντιδράσεις συνεχίζονται ακόμη.
Από μικρή έγραφα συνέχεια και εκείνη ήταν η περίοδος που δεν είχα γράψει ούτε λέξη. Είχα αποπροσανατολιστεί εντελώς. Το είχα πάρει πολύ βαριά! Ένιωσα σαν να βρισκόμουν κάπου που δεν έπρεπε να είμαι, κάπου επικίνδυνα, σε έναν τόπο με πολλή θλίψη αλλά και ομορφιά. Ξέρετε, θεωρώ ότι υπάρχει ο ρατσισμός του ‘mainstream’, ότι πρέπει πάντα, ανά πάσα στιγμή να πνίγουμε τη λύπη και να είμαστε χαρούμενοι, να κάνουμε ό,τι κάνουν οι πολλοί, να μην σκεφτόμαστε πολύ, να μη νιώθουμε πολύ, να μη διαβάζουμε πολύ ή να ακούμε άλλη μουσική από τους πολλούς γιατί είμαστε ‘περίεργοι’ και θα αποκλειστούμε. Στη μικρή ηλικία που πρωτοδιάβασα Πόε είχα αυτή την αίσθηση ότι διαβάζω κάτι που ήταν εν δυνάμει επικίνδυνο, απαγορευμένο, καθόλου της επικρατούσας τάσης, του mainstream, όπως όταν διάβασα Καβάφη ή Αναίς Νιν και Γιουρσενάρ για πρώτη φορά, εκείνη την περίοδο πάλι. Είχα την ενοχή ότι, μάλλον δεν είναι της ηλικίας μου και καλά θα κάνω να ξαναπιάσω τα ‘Ψάθινα καπέλα’, ένα αγαπημένο βιβλίο αλλά πιο ‘εφηβικό’ στη συνείδηση του ευρύτερου κοινού, καταλαβαίνετε... Δεν μπορούσα να διαχειριστώ το περιβάλλον του Πόε, τον λυρισμό, τον πόνο, το μακάβριο και το γοτθικό στοιχείο, τον ερωτισμό του, τον αισθησιασμό, αλλά μου ασκούσε μια έντονη έλξη. Ο λόγος του Πόε με πηγαίνει πολύ βαθιά μέσα μου και ζωντανεύει σχεδόν συναισθητικά.»
-Γιατί επιλέξατε τον Πόε και όχι κάποια άλλη προσωπικότητα της Λογοτεχνίας για αυτό το πρότζεκτ;
«Η παράσταση βασίζεται σε μια ιδέα της Ξανθής Ταβουλαρέα με την οποία ανακαλύψαμε και αυτό το κοινό σημείο, την αγάπη μας για τον Πόε, πριν 3-4 χρόνια. Από τότε μου είχε πει να κάνουμε κάτι γύρω από τον Πόε και τελικά πριν ένα χρόνο έλαβα ένα μυστηριώδες τηλεφώνημα της ότι θα συναντηθούμε στο καφέ του Βυζαντινού Μουσείου, τάδε μέρα και ώρα, οι βασικοί συντελεστές για να ξεκινήσουμε. Αυτό μόνο! Μαζευτήκαμε λοιπόν, γνωριστήκαμε, αγαπηθήκαμε και δουλέψαμε μαζί εντατικά για να συναντήσουμε τον Πόε. Τον επέλεξε, λοιπόν, η Ξανθή, ή όπως συνήθως λέει η ίδια, την επέλεξε και μας επέλεξε ο Πόε.»
- Η οπτική του πρότζεκτ είναι μόνο αυτή του θαυμασμού απέναντι στο ταλέντο του, δεδομένου ότι ο Πόε υπήρξε και μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα καθόλου συμπαθής σε κάποιους;
-«Όχι, καθόλου. Ο Πόε παρουσιάζεται όπως, μάλλον, ήταν. Δεν επιχειρήθηκε μια αγιοποίηση. Παρουσιάζεται με τα πάθη, τις εμμονές του, τις εξαρτήσεις του. Εστιάζουμε στο έργο του, στην ποίησή του, αλλά και στη ζωή και την εποχή του. Προσπαθήσαμε να ανασυστήσουμε το ιστορικό και καλλιτεχνικό περιβάλλον του αιώνα του. Δεν πρόκειται για μνημόσυνο όπου ακούγονται ‘καλά λόγια’… Ακούγονται και παρουσιάζονται όσα τον επηρέασαν, η αλήθεια του. Οι συγκλονιστικοί Ηλίας Γκογιάνος ως Πόε και η Ξανθή
Ταβουλαρέα ως alterego του, η Ευγενία Σιγαλού που ερμηνεύει σωματικά το πνεύμα του Πόε και τις λυρικές αναφορές των έργων του -σε χορογραφία της Μαρίζας Βινιεράτου- σε συνδυασμό με τους υπέροχους φωτισμούς του Δημήτρη Παπαδόπουλου, τα βίντεο του Ζουάν Κούρτη που είναι σαν ταινίες μικρού μήκους, σαν μικρά έργα τέχνης και την μεγαλειώδη, ατμοσφαιρική μουσική του Νίκου Μαϊντά, μια μουσική που σε χτυπάει κατευθείαν στην καρδιά, ο λόγος του Πόε ενσαρκώνεται, ζωντανεύει και πάλλεται όπως ακριβώς είναι: Σκοτεινός, ομιχλώδης, με το παράπονο της ζωής που χάνεται, τον έρωτα που ζει πέρα από τις γνωστές διαστάσεις, την υπενθύμιση, τελικά, να ζήσουμε στο εδώ και το τώρα.»
-Το εγχείρημά σας απευθύνεται μόνο σε κοινό μυημένο στη Τέχνη;
-«Η παράσταση απευθύνεται σε όσους θέλουν να βουτήξουν στον 19οαιώνα και γνωρίσουν καλύτερα τον Πόε ως ποιητή και ως άνθρωπο με πάθη και πάθος. Θα έλεγα ότι αποτελεί μια καλή εισαγωγή στο έργο του και την εποχή του. Φιλοδοξία μας είναι να αναβιώσει το πνεύμα και η εποχή του Πόε και να συναντηθούν με όσο μεγαλύτερο κοινό γίνεται. Δεν είναι μια παράσταση που αφορά την πνευματική ελίτ, αλλά όλους μας γιατί όλοι έχουμε ανάγκη από το σκοτεινό φως του, τον λυρισμό, την επιθυμία να ζήσουμε έναν μεγάλο έρωτα, να νικήσουμε το θάνατο.»
-Πώς ισορροπούν διαφορετικοί καλλιτεχνικοί κώδικες γύρω από τον κοινό πυρήνα της παράστασης;
-«Σας ευχαριστώ πολύ για την ερώτηση αυτή. Είναι η πρώτη φορά που γίνεται τέτοιο εγχείρημα με τη σύνδεση των τεχνών, τη σύνδεση εποχής και ποιητή. Ο θεματικός άξονας είναι μεν η απώλεια, ορίων, λογικής, αγαπημένων, ωστόσο, όποιος βυθιστεί στον Πόε, την εποχή του, στο Ρομαντισμό μέσω της παράστασης, θα βγει από το θέατρο πιο πλήρης.Η προσπάθειά μας βασίζεται στην ιδέα του συνολικού έργου τέχνης όπου οι εκφάνσεις της τέχνης, μουσική, χορός, υποκριτική, εικαστικά, ποίηση, λογοτεχνία, συνυπάρχουν αρμονικά και πολυαισθητηριακά. Όπως είναι και το κύριο ζητούμενο του Ρομαντισμού, θέλουμε να απευθυνθούμε στις αισθήσεις και όχι στη νόηση. Μέσω της πρόκλησης αισθητηριακών ερεθισμάτων, καθώς στην παράσταση δεν πρωταγωνιστεί μόνο η όραση και η ακοή αλλά και η γεύση, η αφή, θέλουμε ο θεατής να διαδράσει και να αξιοποιήσει όλες τις αισθήσεις του για να εμποτιστεί με την εμπειρία και όχι μόνο να παρακολουθήσει ένα έργο στα στενά του όρια.
Η τάση της τέχνης πλέον είναι να δημιουργεί εμπειρίες, να προσκαλεί το άτομο να βιώσει την ατμόσφαιρα, να του προσφέρει συγκίνηση και να το αφορά ψυχοσυναισθηματικά. Ένα από τα ζητούμενα της παράστασης είναι να αφυπνιστεί ο θεατής μέσω της τέχνης και του λυρισμού, μέσω της πρόσκλησης έντονων αισθητηριακών και συγκινησιακών ερεθισμάτων να έρθει σε επαφή με ην ομορφιά και το μυστήριο. Ο TheodoreZeldin υποστηρίζει ότι νέα θρησκεία είναι η τέχνη και οι καθεδρικοί της είναι οι πινακοθήκες της.
Ο AlaindeBotton πιστεύει ότι αυτή είναι μια όμορφη ρομαντική ιδέα, αλλά κατά τον ίδιο, η τέχνη δεν μας φέρνει κοντά στο θείο, αλλά κοντά σε εμάς και πως θα πρέπει να αλλάξει η προσέγγιση της. Η τέχνη έχει τεράστια δύναμη και μέσα από τη σύμπραξη πολλών εκφάνσεών της, θέλουμε να καταστεί σαφές ότι μας αφορά όλους, ότι δεν είναι κάτι το ελιτίστικο, όπως σας είπα πριν, και ‘αποκλειστικό’, ότι μπορεί να μας φέρει νέα από εμάς και να μας διευρύνει ως προσωπικότητες.
Μιλώντας με την αγάπη και το δέος που νιώθω απέναντι στην τέχνη και τις ιστορίες της, τις οποίες επί χρόνια διδάσκω, από την προσωπική μου εμπειρία, θα ήθελα το θέατρο, η ιδέα της παράστασης, να μεταμορφωθεί και να ανταποκρίνεται στις ανάγκες του ανθρώπου, όποιες κι αν είναι αυτές, έστω κι αν θέλει να μπει μέσα στην αίθουσα για να ξεκουράσει το βλέμμα και το σώμα του για να βουτήξει σε μια συγκεκριμένη ατμόσφαιρα, για να δημιουργήσει ή να ανακαλέσει ένα συγκεκριμένο συναίσθημα. Αυτή είναι και η τάση σε μουσεία του εξωτερικού. Εικονοκλαστική προσέγγιση; Ο ChrisDercon, Διευθυντή της TateModern μιλάει για την έννοια του χώρου και πως στα νέα μουσεία είναι απαραίτητη η ύπαρξη μια αίθουσας κενής από εκθέματα ώστε να 'κάνει ότι θέλει' κυριολεκτικά ο επισκέπτης, να ξαπλώσει, να φάει, να διαβάσει.
Αυτή είναι η νέα τάση- προσαρμογή στην πραγματική ζωή και αξιοποίηση της τέχνης προς όφελος του ανθρώπου, ενσωμάτωση της τέχνης στη ζωή. Στην παράσταση εστιάσαμε σε αυτό και θέλαμε να βιώσει ο θεατής την ατμόσφαιρα, όχι να παρακολουθήσει μια υπόθεση. Η μουσική, ο χορός και τα εικαστικά διαδραματίζουν ένα σημαντικό ρόλο μαζί με το λόγο του Πόε και ελπίζουμε η παράσταση αυτή να αποτελέσει μια αφετηρία για πιο συνολικές προσεγγίσεις, για ένα συνολικό έργο τέχνης απαρτιζόμενο από όλες τις εκφάνσεις της.»
-Το ρομαντικό κίνημα θα μπορούσε να μεταφέρει μηνύματα και της δικής μας εποχής;
-«Στην ανήσυχη και πεζή εποχή μας, όπου όλα είναι ρευστά και αβέβαια, όπου η ζωή μπορεί ανά πάσα στιγμή να χαθεί, να τυλιχτεί στις φλόγες, όπου η απώλεια τείνει να γίνει συνήθεια, ο Ρομαντικός Πόε μας καλεί να ορθώσουμε το ανάστημά μας και να ζήσουμε αληθινά, να ζήσουμε στο τώρα με όλες μας τις αισθήσεις, δίχως αναβολή. Από το σύνολο του έργου του ακούγεται ένα ηχηρό «άδραξε τη μέρα, γιατί η μέρα γρήγορα τελειώνει».
Το καλλιτεχνικό κίνημα του Ρομαντισμού δεν έχει σχέση με τις μακρόσυρτες βόλτες στην παραλία αγκαλιά με το ταίρι μας το ηλιοβασίλεμα.. Είναι θυελλώδες, σε συνεπαίρνει και σε τραντάζει, δεν είναι γλυκερό, έχει Δύναμη και Αλήθεια.
Όπως λέω και στο βίντεο της παράστασης, αν ο Ρομαντισμός είχε φωνή, θα σε ρωτούσε:
«Πως νιώθεις; Που θες να πας; Θες να ξεφύγεις; Θες να ζήσεις;»
Θα σου έλεγε:
«Έλα να σεργιανίσουμε μαζί σε μέρη απάτητα από τους ανθρώπους, στο σκοτάδι και το ημίφως της λογικής, στην έκρηξη του πάθους, στον μη λογοκριμένο πόθο, στο μακρινό, το εξωτικό. Έλα να διαβείς τη χώρα του ονείρου, άκου τη φωνή εντός σου. Επαναστάτησε ενάντια σε ό,τι σε περιορίζει και σε καταστρέφει, αναζήτησε νέους τόπους, νέους ανθρώπους, πιο ελκυστικούς, πιο καθαρούς. Αναστήσου και πορεύσου κρατώντας το λάβαρο της ελευθερίας. Ερωτεύσου, ανθρώπους, ιδέες. Συμφιλιώσου με το θάνατο που σε τρομάζει, είναι μόνο ένα πέρασμα. Έχε πίστη, θρησκευτικότητα, πνευματικότητα. Ψάξε μέσα σου».
Αν ο Ρομαντισμός είχε φωνή θα ήταν βαθιά και αργόσυρτη. Θα σου ψιθύριζε:
«Η λογική μόνη και η τάξη δεν μπορούν να σε μεταφέρουν στην αλήθεια των πραγμάτων. Οι αισθήσεις και το συναίσθημα είναι το όχημα για το όνειρο και την αντίληψη της πραγματικότητας, για την κατανόηση και βίωση της ζωής, μιας ζωής με μυστήριο και ομορφιά. Ζήσε, νιώσε. Προσπάθησε, μην εγκαταλείπεις, αγωνίσου να βγάλεις νόημα σε ένα σύμπαν που σε εχθρεύεται και συνάμα σε μεθάει με αισθητικές απολαύσεις.Κοίτα γύρω σου, δες μέσα σου. Όλα είναι εδώ για σένα. Είσαι ελεύθερος να κάνεις ό,τι θες, να ζήσεις όπως θες. Άπλωσε το χέρι σου και πιες από το άγιο δισκοπότηρο με τον μυστικό οίνο της φαντασίας, γεύσου το αίμα της ζωής, μέθυσε, ζήσε, νιώσε!».
Σας ευχαριστώ πολύ για την όμορφη κουβέντα που κάναμε και σας περιμένουμε στο θέατρο!»
Ταυτότητα παράστασης Dark Romance + Edgar Allan Poe
Την Τρίτη 20 Οκτωβρίου, στη Θεατρική Σκηνή, Τσάι στη Σαχάρα, πριν από την παράσταση ''Το χαμόγελο της Μόνα Λίζα''οι ιστορικοί τέχνης Δρ Μαρία Αθανασέκου και Δρ Αμαλία Παπαϊωάννου, θα μας μεταφέρουν στα παρασκήνια της δημιουργίας της Τζοκόντας!
Θα λύσουν απορίες για το έργο τέχνης -μυστήριο που έχει εμπνεύσει διάφορες θεωρίες επιστημόνων και λογοτεχνών, έχει εξυμνηθεί αλλά και παρωδηθεί και έχει ξυπνήσει εμμονές και βίαιες συμπεριφορές.
Επίσης, θα μας ταξιδέψουν στον χρόνο μέσα από τη ζωή και το έργο του Λεονάρντο Ντα Βίντσι.
Η εικονογραφία του θανάτου, τα σύμβολα του, οι αποδόσεις του στην τέχνη, είναι το αντικείμενο της ημερίδας. Μια ματιά στην διαχρονικότητα των εικαστικών αναφορών στο πεπερασμένο της ανθρώπινης ύπαρξης, της σκιάς της ζωής.
Οι αντιλήψεις, η προπαγάνδα, η θρησκεία, η εποχή και η κοινωνία πίσω από τις οπτικές συμβάσεις-παραπομπές στον θάνατο και πόσο υποψιασμένοι ή εξοικειωμένοι είμαστε σήμερα ως θεατές με αυτό το παλιό συμβολικό εικαστικό λεξιλόγιο.
H Dr. Ιστορίας Τέχνης Μαρία Αθανασέκου με την υποστήριξη του Msc ψυχολόγου Κωνσταντίνου Μπλέτσου στο ΑΙΕ (Αβέρωφ 18, Περισσός) το προσεχές Σάββατο 28 Μαρτίου θα μας εισαγάγουν σε ένα κόσμο στοεικαστικό λεξιλόγιο όπου τα σύμβολα υπαινίσσονται την έννοια ή χρησιμοποιούνται κατ’ ευφημισμό.
Στο σεμινάριο θα γνωρίσουμε κάποια από τα πιο σημαντικά εικονογραφικά σύμβολα του θανάτου στο βάθος του χρόνου, ενώ θα γίνει εισαγωγή στο θέμα από την πλευρά της ψυχολογίας.
Η ψυχή δεν σκέπτεται χωρίς εικόνα.
Η επίγνωση της θνητότητας έχει διαχρονικά απασχολήσει τον άνθρωπο δημιουργώντας του την ανάγκη πότε να κατανοήσει και να συμφιλιωθεί με την βεβαιότητα του θανάτου, πότε να ξορκίζει το άγχος και τον τρόμο που του δημιουργεί ή ακόμη και τον ίδιο τον θάνατο.
Από την αρχαιότητα ακόμη έγραψε, μοιρολόγησε, τραγούδησε, σμίλεψε και ζωγράφισε τον θάνατο. Στις παγκόσμιες μυθολογίες και κοσμογονίες ο θάνατος πάντα κατέχει καίρια θέση, μερικές φορές ίσως πιο σημαίνουσα από την ίδια την ζωή.
Το βασίλειο του θανάτου στην αρχαία ελληνική μυθολογία είναι στον κάτω κόσμο, στα έγκατα της γης, σε ένα ανήλιαγο και ψυχρό μέρος που οι ψυχές τριγυρνούν σαν σκιές. Ο θάνατος προσωποποιήθηκε, απεικονίζεται ως όμορφος νέος άνδρας με ή χωρίς φτερά, ένας άνδρας άκαρδος και σκληρός σε αντίθεση με τον δίδυμο αδερφό του, Ύπνο, παιδιά της Νύχτας και του Ερέβους.
Σε άλλες περιπτώσεις υπονοείται και δεν αναπαριστάται, χρησιμοποιούνται αλληγορίες και σύμβολα του, τα πιο χαρακτηριστικά από τα οποία θα δούμε μέσα από έργα τέχνης.
Ποια είναι η ακριβής χρονική περίοδο της γέννησης της νεοελληνικής τέχνης, όπως αυτή εννοείται ως πνευματική δημιουργία και ελευθέρια τέχνη; Διαμορφώθηκε με βάση εισαγόμενα αισθητικά κριτήρια; Η καθηγήτρια Ιστορίας Τέχνης, Δρ. Μαρία Αθανασέκου θα μας παρασύρει το προσεχές Σάββατο 1η Νοεμβρίου στο εικαστικό ελληνικό τοπίο του 19ου στο ΑΙΕ, (Αβέρωφ 18 Περισσός).
Πρώτο δεδομένο είναι ότι το πολιτιστικό τοπίο δεν ήταν ενιαίο σε όλη την έκταση της χώρας. Η Κρήτη μέχρι το 1669 και ειδικότερα τα Επτάνησα που δε γνώρισα την τουρκική κατοχή παρά την ενετική κυριαρχία. Επί πλέον, η μετακένωση του αισθητικού ιδεώδους των Βαυαρών, που βασιζόταν στην αρχαία ελληνική τέχνη, συντελέστηκε με την άφιξη του Όθωνα στην Ελλάδα.
Οι πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα βρήκαν την καλλιτεχνική παραγωγή στην Ελλάδα στο ίδιο σχεδόν σημείο που την άφησε ο 19ος.
Το σεμινάριο αποσκοπεί στην επισκόπηση της νεοελληνικής ζωγραφικής και γλυπτικής και την εμβάθυνση των εκπαιδευόμενων στις δυο αυτές μορφές τέχνης.Στις τέσσερεις ενότητες θα συζητηθούν οι ιστορικές και κοινωνικές συνθήκες στο νεοσύστατο κράτος και πώς σμίλεψαν τις αισθητικές προτιμήσεις των Ελλήνων, οι θεματολογικές κατευθύνσεις της τέχνης, ο απόηχος των ευρωπαϊκών ρευμάτων στην ελληνική τέχνη, αν και σε ποιο βαθμό αφομοιώθηκαν ή την επηρέασαν, τα έργα και οι δημιουργοί.
Η επισκόπηση της νεοελληνικής ζωγραφικής και γλυπτικής πραγματοποιείται με βάση τους θεματικούς άξονες που ακολουθούν και επεξηγούν την εξέλιξη των δύο μορφών τέχνης στην Ελλάδα κατά τον 19ο αιώνα και τις αρχές του 20ού.
Στις ενότητές του, ανάμεσα σε άλλα, θα συζητηθούν:
Η ελληνική τέχνη κατά την διάρκεια της τουρκοκρατίας
Η τέχνη με φόντο τις ιστορικές και κοινωνικές συνθήκες στο νεοσύστατο κράτος
Πώς διαμορφώθηκαν οι αισθητικές προτιμήσεις των Ελλήνων
Οι θεματολογικές κατευθύνσεις της τέχνης
Ο απόηχος των ευρωπαϊκών ρευμάτων στην ελληνική τέχνη
Αν και σε ποιο βαθμό μπορούμε να μιλήσουμε για πρωτότυπες καλλιτεχνικές δημιουργίες
Η ελληνικότητα ως ζητούμενο μιας εποχής
Η ελληνική τέχνη ως εισαγόμενο προϊόν
Η ακαδημαϊκή τέχνη - η Σχολή του Μονάχου και άλλοι ευρωπαϊκοί προορισμοί για τους Έλληνες καλλιτέχνες
Ανάλυση έργων και αναφορά στους δημιουργούς, από τα μέσα περίπου του 19ου αιώνα έως και την γενιά του ’30.
Στο πλαίσιο της ημερίδας φιλοσοφίας με θέμα «Φανατισμός, όταν η ατομική Βούληση μετατρέπεται σε μαζική παρόρμηση» θα διεξαχθεί εργαστήριο ιστορίας τέχνης με στόχο την προσέγγιση του φαινομένου από την πλευρά των εικαστικών στο ΑΙΕ (Αβέρωφ 18 Περισσός). Η Δρ. Μαρία Αθανασέκου θα μας αποδείξει μέσω προβολής χαρακτηριστικών περιπτώσεων έργων τέχνης που έχουν υποστεί τη βία του φανατισμού, την σχέση του με την τέχνη. Ανάμεσα σε άλλα θα συζητηθούν: Αιτίες και αφορμές εκδήλωσης φανατικής συμπεριφοράς απέναντι σε έργα τέχνης. Πως η θρησκεία, η πολιτική και άλλοι παράγοντες δημιουργούν φανατικούς. Ποιες καλλιτεχνικές ποιότητες μπορούν εν δυνάμει να φανατίσουν.
Ο Χίτλερ περιηγείται αίθουσες του Αρχαιολογικού Ινστιτούτου στο Μόναχο, όπου βρίσκονταν τα έργα «εκφυλισμένης τέχνης» που είχαν κατασχεθεί.
Ο Φανατισμός, που ανεξάρτητα της σημασιολογικής του εξέλιξης, ως όρος προέρχεται από την λατινική λέξη fanum (=ιερόν), βεβηλώνει την ανθρώπινη κατάσταση εγκλωβίζοντας το μυαλό σε στεγανά και ανεξέταστες συμπεριφορές. Σημειώνεται ότι η κατανόηση, η αφομοίωση της τέχνης προϋποθέτει παιδεία, καλλιέργεια ή τουλάχιστον ιδεολογική ανεκτικότητα και ένα βαθμό πνευματικότητας, γνωρίσματα που δεν συμβαδίζουν με την ιδεοληψία και την εμμονή του φανατισμού.
Τζιρόλαμο Σαβοναρόλα του Fra Bartolomeo
Η τέχνη και ο φανατισμός είναι δύο έννοιες φύσει και θέσει ασυμβίβαστες, που η μια προϋποθέτει την απουσία της άλλης. Ο Αιγύπτιος συγγραφέας Al Aswany, συνοψίζει αυτή την κοινή αντίληψη: «Αν κάποιος καταλαβαίνει την τέχνη, δεν θα γίνει ποτέ φανατικός. Αν είναι φανατικός, τότε καλό είναι να μείνει μακριά από την τέχνη γιατί ποτέ δεν θα την καταλάβει». Υπάρχουν, ωστόσο, και οι εξαιρέσεις. Σύμφωνα με τον Αδόλφο Χίτλερ, το όνειρο του οποίου ήταν να γίνει καλλιτέχνης, «η τέχνη είναι μια μεγαλειώδης αποστολή, η οποία απαιτεί φανατισμό»… Σε μια απόπειρα σύντομης ιστορικής αναδρομής διαπιστώνεται ότι η τέχνη έχει αρκετά συχνά υπάρξει θύμα φανατισμού σε διάφορες γεωγραφικές περιοχές και χρονικές στιγμές: Η σύληση και καταστροφή έργων τέχνης σε περιόδους πολέμων κατά την αρχαιότητα, αλλά και τις μέρες μας, η βυζαντινή εικονομαχία, η «πυρά της ματαιοδοξίας» του Σαβοναρόλα, η Ιερά εξέταση, η "εκφυλισμένη" μοντέρνα τέχνη των Ναζί, η ανατίναξη με δυναμίτη των αγαλμάτων του Βούδα από την κυβέρνηση των Ταλιμπάν το 2001, μνημείων που ανήκαν στην παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά, αλλά και μεμονωμένες περιπτώσεις φανατικών ατομικών επιθέσεων σε έργα τέχνης, όπως στην Pietà του Μιχαήλ Αγγέλου, στην Μόνα Λίζα του Λεονάρντο ντα Βίντσι καθώς και σε πλήθος έργων εννοιολογικής τέχνης.
Pietà, σημαίνει Έλεος του Μιχαήλ Αγγέλου (Άγιος Πέτρος)
Αυτές είναι λίγες μόνο από τις περιπτώσεις που η ιερότητα της τέχνης δεν συγκίνησε και στο άβατο της εισήλθαν με βία απόψεων και πράξεων άτομα που είτε υποκινήθηκαν, είτε υποκίνησαν ακραίες εκδηλώσεις απόρριψης και όχι σπάνια καταστροφής καλλιτεχνικών δημιουργημάτων. Ώρα διεξαγωγής :7μ.μ.-10μ.μ.
.jpeg)
