«Από τη ζωή στο Παλάτι» – Ξεναγήσεις και εκπαιδευτικό πρόγραμμα στο Παλάτι του Μυστρά

Το Παλάτι των δεσποτών ανοίγει τις πύλες του στο κοινό....Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Λακωνίας οργανώνει στις 25 και 26 Σεπτεμβρίου 2026 ένα διήμερο ξεναγήσεων και εκπαιδευτικών δράσεων στο Παλάτι των δεσποτών του Μυστρά, το μοναδικό σωζόμενο βυζαντινό ανακτορικό συγκρότημα στην Ελλάδα, το οποίο αποδόθηκε πλήρως αποκατεστημένο στο κοινό τον περασμένο Μάιο.

Ξεναγήσεις για μαθητές και εκπαιδευτικούς

Την Παρασκευή 25 Σεπτεμβρίου, θα πραγματοποιηθούν ειδικές ξεναγήσεις για μαθητές και εκπαιδευτικούς της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Οι συμμετέχοντες θα γνωρίσουντην αρχιτεκτονική του ανακτορικού συγκροτήματος,την ιστορική του πορεία, τον ρόλο των δεσποτών και των αυτοκρατορικών οικογενειών στη διοίκηση και την πνευματική ακμή του Μυστρά.

Ξεναγήσεις για το ευρύ κοινό

Το Σάββατο 26 Σεπτεμβρίου 2026, οι ξεναγήσεις ανοίγουν για όλους τους επισκέπτες, προσφέροντας μια ολοκληρωμένη εμπειρία περιήγησης στο ανακτορικό συγκρότημα.

Η μόνιμη έκθεση – «Ηγεμονικά αφηγήματα»

Η νέα μόνιμη φυσική έκθεση «Ηγεμονικά αφηγήματα» συγκροτεί ένα συνεκτικό ερμηνευτικό πλαίσιο που αναδεικνύει τη διαχρονική παρουσία των αυτοκρατορικών οικογενειών, τον ρόλο τους στη διοίκηση, την πνευματική ακμή του Μυστρά.

Η ψηφιακή εκθεσιακή περιήγηση εστιάζει στους ανθρώπους του Παλατιού, αναζητώντας τα ίχνη της καθημερινής τους ζωής. Ο επισκέπτης ακολουθεί μια αφηγηματική πορεία που τον μετατρέπει σε πρωταγωνιστή της ιστορίας, «βλέποντας» τα αποτυπώματα όσων έζησαν στα δεσποτικά διαμερίσματα.

Οι δύο περιοδικές εκθέσεις που πλαισιώνουν την περιήγηση

«Στα σαράγια της βασιλοπούλας»: Η έκθεση φωτίζει τη γοητεία που άσκησε ο Μυστράς στην ευρωπαϊκή διανόηση από τον 15ο έως τις αρχές του 20ού αιώνα, αναδεικνύοντας τη διαχρονική πρόσληψη του τόπου.

«Απείκασμα ενδόξου περιβολής»

Φιλοξενείται στην Αίθουσα του Θρόνου και εστιάζει στην ένδυση ως σύμβολο ισχύος και κοινωνικής ταυτότητας, παρουσιάζοντας ενδυματολογικά τεκμήρια που συνδέονται με την εξουσία και την αυλή.

Πληροφορίες Δράσης

Τίτλος: Από τη ζωή στο Παλάτι – Ξεναγήσεις και εκπαιδευτικό πρόγραμμα

Ημερομηνίες: 25–26 Σεπτεμβρίου 2026

Διοργάνωση: Εφορεία Αρχαιοτήτων Λακωνίας

Τοποθεσία: Αρχαιολογικός χώρος Μυστρά, 23100 Μυστράς Λακωνίας

«Μωρίας εγκώμιο»: Μια σύγχρονη σκηνική ανάγνωση του Έρασμου στον αρχαιολογικό χώρο του Μυστρά

 

  

Στον ιστορικό χώρο του Μυστρά παρουσιάζεται η παράσταση «Μωρίας εγκώμιο», μια σύγχρονη σκηνική προσέγγιση στο εμβληματικό έργο του Έρασμου που επαναφέρει τον άνθρωπο στο κέντρο της θεατρικής εμπειρίας. Η παραγωγή αξιοποιεί τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του μνημείου για να δημιουργήσει ένα ποιητικό, σατιρικό και βαθιά ανθρώπινο σύμπαν.

Μια νέα σκηνική ανάγνωση του Έρασμου

Η παράσταση προσεγγίζει τη Μωρία – τη θεά της ανοησίας και της τρέλας – ως πολυφωνικό σκηνικό πρόσωπο. Οι ηθοποιοί λειτουργούν ως πολλαπλές εκδοχές της, συνθέτοντας μια συλλογική αφήγηση που κινείται ανάμεσα στο χιούμορ, την ειρωνεία και την ανθρώπινη αδυναμία. Η σκηνοθεσία απομακρύνεται από τον ψυχολογικό ρεαλισμό και επενδύει στη σωματικότητα, τον ρυθμό και τα ηχοτοπία, μετατρέποντας το κείμενο σε ζωντανή εμπειρία.

Ο Μυστράς ως δραματουργικός συνομιλητής

Ο αρχαιολογικός χώρος του Μυστρά, με την πέτρα, τη μνήμη και τη σιωπή του, λειτουργεί ως ενεργός συνομιλητής της παράστασης. Η ιστορικότητα του τόπου αντιπαραβάλλεται με την ατελή ανθρώπινη ύπαρξη, δημιουργώντας ένα περιβάλλον όπου η θεατρική πράξη αποκτά νέα διάσταση. Η παράσταση αξιοποιεί τον χώρο για να φωτίσει τη διαχρονικότητα της ανθρώπινης αδυναμίας και την ανάγκη για αλήθεια και επαφή.

Το μήνυμα της παράστασης

Σε μια εποχή ψηφιακών προσωπείων και διαρκούς επιμέλειας της εικόνας, το «Μωρίας εγκώμιο» καλεί το κοινό να γελάσει με τις αδυναμίες του, να συμφιλιωθεί με την ανθρώπινη ατέλεια και να αναγνωρίσει ξανά το ανθρώπινο μέτρο. Η παράσταση προτείνει μια θεατρική εμπειρία που αναζητά την ουσιαστική συνύπαρξη και την επαναφορά της ανθρώπινης παρουσίας στο προσκήνιο.

Συντελεστές

Μετάφραση: Στρατής Τσίρκας

Σύλληψη – Σκηνοθεσία: Σοφία Μαραθάκη

Πρωτότυπη μουσική: Βασίλης Τζαβάρας

Δραματουργία: Έλενα Τριανταφυλλοπούλου

Κοστούμια: Αλεξάνδρα Ντεληθέου

Φωτογραφίες: Andrea Bonetti

Ερμηνεύουν:

Νατάσα Βλυσίδου, Λήδα Κουτσοδασκάλου, Σοφία Μαραθάκη, Δανάη Σαριδάκη

Μουσικός επί σκηνής: Βασίλης Τζαβάρας

Εκτέλεση παραγωγής: POLYPLANITY Productions / Βίκυ Στρατάκη

ΑΜΚΕ: ΑΤΟΝΑΛ

Πληροφορίες

Ώρα έναρξης: 20.30

Χώρος: Αρχαιολογικός χώρος Μυστρά

Είσοδος: (σύμφωνα με τις επίσημες ανακοινώσεις)

Εγκαινιάστηκαν τα έργα στην Καστροπολιτεία Μυστρά- Οι νέες μουσειακές εκθέσεις στο Παλάτι των Δεσποτών

Με μια τελετή υψηλού συμβολισμού εγκαινιάστηκαν τα έργα προστασίας, αποκατάστασης και ανάδειξης της Καστροπολιτείας του Μυστρά, καθώς και οι νέες μουσειακές εκθέσεις στο Παλάτι των Δεσποτών. Η ολοκλήρωση των παρεμβάσεων σηματοδοτεί μια πολυετή επένδυση στην πολιτιστική κληρονομιά της Λακωνίας και την επανένταξη ενός κορυφαίου βυζαντινού μνημείου στον σύγχρονο πολιτιστικό χάρτη.

Ολοκληρωμένο πρόγραμμα προστασίας και προσβασιμότητας

Τα έργα που εγκαινιάστηκαν αφορούν την αναβάθμιση των διαδρομών επίσκεψης, με στόχο τη μέγιστη δυνατή προσβασιμότητα για εμποδιζόμενα άτομα, τη θωράκιση του μνημείου από τον κίνδυνο πυρκαγιών μέσω σύγχρονου συστήματος υδροδότησης και πυρόσβεσης, καθώς και την ολοκληρωμένη προστασία σημαντικών εκκλησιών με συστηματικές εργασίες συντήρησης δομικών στοιχείων και τοιχογραφιών.

Οι παρεμβάσεις αυτές αποτελούν κομβικό βήμα για τη διατήρηση και ανάδειξη ενός μνημείου Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Το έργο αφορά την επανένταξη του Μυστρά στον σύγχρονο πολιτιστικό και τουριστικό χάρτη, προσφέροντας στους επισκέπτες μια αναβαθμισμένη εμπειρία προσέγγισης της βυζαντινής ιστορίας και της διαχρονικής σημασίας του ελληνικού πολιτισμού.

Πραγματοποιήθηκε εκτεταμένο πρόγραμμα παρεμβάσεων που υλοποιήθηκε από το 2019, επισημαίνοντας ότι εξασφαλίζεται:

• καθολική προσβασιμότητα με την εγκατάσταση ανελκυστήρα στο Παλάτι,

• θωράκιση από πυρκαγιές με σύγχρονο σύστημα πυρόσβεσης,

• προστασία εκκλησιών με συντήρηση ζωγραφικού διακόσμου,

• βιώσιμη ανάπτυξη μέσω ολοκληρωμένου σχεδίου διαχείρισης της Καστροπολιτείας.

Το Παλάτι των Δεσποτών ανοίγει ξανά μετά από 42 χρόνια

Πρόκειται για τον 30ό νέο ή ριζικά αναμορφωμένο μουσειακό χώρο που αποδίδεται στο κοινό τα τελευταία χρόνια. Το μοναδικό σωζόμενο βυζαντινό ανακτορικό συγκρότημα στον ελλαδικό χώρο ανοίγει ξανά πλήρως αποκατεστημένο, με αναγνώσιμη αρχιτεκτονική δομή και λειτουργικές εκθεσιακές ενότητες.

Οι πτέρυγες των Καντακουζηνών και των Παλαιολόγων, οι χώροι διοίκησης και η αίθουσα του Θρόνου συνθέτουν ένα εντυπωσιακό σύνολο που αποτυπώνει την εξέλιξη του Δεσποτάτου του Μορέως.

Νέες μόνιμες και περιοδικές εκθέσεις

Στο Παλάτι παρουσιάζεται η μόνιμη έκθεση «Ηγεμονικά αφηγήματα», η οποία αναδεικνύει τον ρόλο των αυτοκρατορικών οικογενειών στη διοίκηση και την πνευματική ακμή του Μυστρά.

Την περιήγηση συμπληρώνουν δύο περιοδικές εκθέσεις:

• «Στα σαράγια της βασιλοπούλας», που φωτίζει τη διαχρονική πρόσληψη του Μυστρά από την ευρωπαϊκή διανόηση.

• «Απείκασμα ενδόξου περιβολής», στην Αίθουσα του Θρόνου, με χειροποίητες ενδυμασίες της παλαιολόγειας αυλής, δημιουργημένες από τη μοναστική αδελφότητα της Παντάνασσας σε συνεργασία με την Εθνική Λυρική Σκηνή.

Έργα για την προστασία από την κλιματική κρίση και την καθολική προσβασιμότητα

Στο πλαίσιο της θωράκισης του μνημείου έναντι της κλιματικής κρίσης, ολοκληρώθηκε σύγχρονο δίκτυο πυρόσβεσης στην Άνω και Κάτω Χώρα, με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης.

Παράλληλα, αποκαταστάθηκε ο κεντρικός λιθόστρωτος άξονας που συνδέει την Κάτω με την Άνω Πόλη, ενώ εγκαταστάθηκε εξωτερικό αναβατόριο ΑμεΑ για ισότιμη πρόσβαση στο Παλάτι.

Ο μικρός Μυστράς στην ενδοχώρα της Νάξου

Στην καρδιά της Νάξου, οι λόφοι αγκαλιάζουν τον ουρανό και οι ελιές ψιθυρίζουν μυστικά αιώνων, υπάρχει ένας τόπος γεμάτος βυζαντινά και μεταβυζαντινά μνημεία.  Σαν άλλος Μυστράς στην ενδοχώρα του  νησιού  κρατά άσβεστη  την Ιστορία και μνήμες. Κάθε εκκλησάκι, κάθε βυζαντινό μνημείο αποτελεί, μαρτυρία μιας εποχής που δεν έσβησε ποτέ.

Βυζαντινά Ίχνη σε κυκλαδίτικο Φόντο

Ο Μυστράς της Νάξου, όπως αποκαλούν την περιοχή της Τραγαίας και των γύρω χωριών, φιλοξενεί δεκάδες βυζαντινά μνημεία που ξεδιπλώνουν την ιστορία του νησιού από τον 6ο αιώνα. Εκκλησίες με τρούλους, τοιχογραφίες που αντιστέκονται στον χρόνο, και αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες που μαρτυρούν την πνευματική άνθηση της εποχής.

 Παναγία Δροσιανή – Η ψυχή της Τραγαίας

Κρυμμένη ανάμεσα σε ελαιώνες, η Παναγία Δροσιανή είναι ένας από τους αρχαιότερους ναούς των Βαλκανίων. Οι τοιχογραφίες της, βυθισμένες σε μυστικισμό, αφηγούνται ιστορίες πίστης και τέχνης. Ο ναός, με την ασυνήθιστη αρχιτεκτονική του, αποτελεί σημείο αναφοράς για κάθε ταξιδιώτη που αναζητά το πνευματικό βάθος της Νάξου.

Περιήγηση στα Μνημεία – Ταξίδι στο Χρόνο

Ακολουθώντας τα μονοπάτια της ενδοχώρας, ο επισκέπτης συναντά τον Άγιο Αρτέμιο στο Σαγκρί, την Αγία Κυριακή στην Καλλονή, και τους Αγίους Αποστόλους στο Μετόχι.  Στο Χαλκί θα θαυμάσει  στο κέντρο του χωριού την Παναγιά την Πρωτόθρονη, λίγο πιο έξω τον Ναό του Αγίου Γεωργίου Διασορίτη με τις υπέροχες τοιχογραφίες, αλλά και μετά από πεζοπορία θα φθάσει στο δίκλιτο ναό των Ταξιαρχών στα Μονίτσια. Κάθε ναός είναι ένα σταθμός σε ένα ταξίδι που δεν μετριέται σε χιλιόμετρα αλλά σε αιώνες.

Ο Μυστράς της Νάξου δεν προσφέρει μόνο ιστορία· προσφέρει εμπειρία. Η φύση αγκαλιάζει τα μνημεία, οι ντόπιοι διατηρούν τις παραδόσεις, και η ατμόσφαιρα σε καλεί να μείνεις λίγο παραπάνω, να ακούσεις, να νιώσεις, να θυμηθείς.

Νέα εκθεσιακή εμπειρία στη καστροπολιτεία του Μυστρά: Η ιστορία, το μουσείο και το εκπαιδευτικό πρόγραμμα.

Το εργαλείο των νέων τεχνολογιών αξιοποιείται για την ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου της καστροπολιτείας του Μυστρά. Το πρόγραμμα υπουργείου Πολιτισμού ετοιμάζει μια ξεχωριστή εμπειρία για τον επισκέπτη,  παρουσιάζοντας την ζωή στο παλάτι, με την αξιοποίηση νέων τεχνολογιών. Το εν  λόγω μνημείο συνδέεται με την Α’ Άλωση της Πόλης (1204) τους Σταυροφόρους της Δ΄ Σταυροφορίας και τον κατακερματισμό της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Με απόφαση της αρμόδιας επιτροπής της Unesco, ο Μυστράς εγγράφεται  το 1989 ως πολιτιστικό αγαθό στον κατάλογο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς.

Μια  νέα αντίληψη εκθεσιακής εμπειρίας για τον επισκέπτη εγκαινιάζει το υπουργείο στο ιστορικό μνημείο, με πυρήνα την αίθουσα του θρόνου στο Παλάτι των Δεσποτών, οι βυζαντινές συνήθειες και την ατμόσφαιρα της αυλής, αλλά  με έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο. Ο σχεδιασμός της έκθεσης, η οποία αναμένεται να λειτουργήσει το 2023 προβλέπει ότι θα παρουσιάζεται η βυζαντινή καθημερινότητα, από τη ζωή των αυτοκρατόρων και τη σχέση τους με τους δεσπότες, μέχρι την αμφίεση και τη διατροφή της περιόδου. Στόχος του προγράμματος  κατόπιν της σχετικής συνεννόησης του Υπουργείου Πολιτισμού και Περιφέρειας Πελοποννήσου, είναι ο επισκέπτης να μπορέσει να κατανοήσει και να προσεγγίσει όλες τις εκφάνσεις της τελευταίας βυζαντινής περιόδου». ​

«Σκοπός του προγράμματος ανάδειξης του Μυστρά είναι, ο επισκέπτης να αισθάνεται ότι συμμετέχει, ότι βιώνει ο ίδιος την εμπειρία μιας μέρας, μιας τελετής, όπως εκτυλισσόταν στον χρόνο λειτουργίας του ανακτόρου», υπογράμμισε σχετικά με το εγχείρημα η υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού κ. Λίνα Μενδώνη.

Αξίζει να αναφερθεί ότι η χρηματοδότηση του έργου «Ανάδειξη- Εκθεσιακή Περιήγηση στο Παλάτι των Δεσποτών στον Αρχαιολογικό χώρο Μυστρά» προέρχεται από το ΠΕΠ Πελοποννήσου 2014-2020 με προϋπολογισμό 1.350.000 ευρώ. 

Διαρθρώνεται σε τρία μέρη:

•  Τη λειτουργική ολοκλήρωση του συγκροτήματος του Παλατιού (οικοδομικές εργασίες, φωτισμός, διαμόρφωση περιβάλλοντος χώρου),  
• Την εξασφάλιση προσβασιμότητας και τη δημιουργία υποδομών εξυπηρέτησης κοινού (κατασκευή χώρων υγιεινής, διαμόρφωση διαδρομών πρόσβασης γενικού κοινού και ΑμεΑ),
• Το εκθεσιακό πρόγραμμα της εμπειρίας των επισκεπτών στο Παλάτι των Δεσποτών.

Η ιστορία του μνημείου

Όταν Βυζαντινή Αυτοκρατορία μοιράζεται από τους Σταυροφόρους την Πελοπόννησο λαμβάνει η φράγκικη οικογένεια των Βιλλεαρδουίνων και ως εκ τούτου «γεννιέται» το Πριγκηπάτο της Αχαΐας.  Το  1249, ο φράγκος πρίγκιπας Γουλιέλμος Β΄ Βιλλεαρδουίνος αρχίζει τις οικοδομικές εργασίες για το κάστρο του Μυζηθρά στην κορυφή του ομώνυμου λόφου, με στόχο να επιβλέπει την κοιλάδα του Ευρώτα. Ωστόσο, θα είναι ο πυρήνας τα καστροπολιτείας που θα εξελιχθεί την υστεροβυζαντινή εποχή.

Όταν το 1259, στη μάχη της Πελαγονίας, ο φράγκος πρίγκιπας συλλαμβάνεται αιχμάλωτος από τους Βυζαντινούς, ο βυζαντινός αυτοκράτορας απαιτεί ως λύτρα την παράδοση των κάστρων της Μονεμβασίας, της Μαΐνης και του Μυζηθρά, τα οποία και παραδίδονται τρία χρόνια αργότερα, το 1262. Οι τοπικοί πληθυσμοί της Λακεδαιμονίας θα μετακινηθούν προς το κάστρο για λόγους ασφάλειας, οπότε και θα εξελιχθεί σε αστικό κέντρο της περιοχής.

Η ανάπτυξη έρχεται με την μεταφορά της επαρχιακής διοίκησης των βυζαντινών κτίσεων της Πελοποννήσου, από τη Μονεμβασία στο Μυστρά. Το 1349 ο Μυστράς κηρύσσεται η πρωτεύουσα του ημιαυτόνομου Δεσποτάτου του Μορέως με πρώτο «Δεσπότη» τον Μανουήλ Καντακουζηνό (1349-1380), γιο του αυτοκράτορα Ιωάννη Στ΄. Το 1383 τη δυναστεία των Καντακουζηνών διαδέχεται στο Μυστρά η αυτοκρατορική οικογένεια των Παλαιολόγων με πρώτο εκπρόσωπό της τον Θεόδωρο Α΄ (1380/1-1407). Δεσπότης του Μυστρά διετέλεσε ο Κωνσταντίνος ΙΑ΄ Παλαιολόγος (1443-1448), ο οποίος διαδέχθηκε ον αυτοκρατορικό θρόνο τον αδελφό του Ιωάννη Η΄ Παλαιολόγο (1425-1448), θα σκοτωθεί στην πολιορκία και άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Τούρκους το 1453. Τέσσερα χρόνια μετά ο Μυστράς παραδόθηκε στους Τούρκους. 

Την οθωμανική περίοδο ο Μυστράς ξεχώρισε για την παραγωγή μεταξιού. Οι τελευταίοι κάτοικοί  φεύγουν από την καστροπολιτεία το 1953 μετά την απαλλοτρίωση του χώρου από το ελληνικό δημόσιο, καθώς το 1921 κηρύχθηκε με βασιλικό διάταγμα ως προέχον βυζαντινό μνημείο.

Εκπαιδευτικό πρόγγραμμα

Άξιο λόγου είναι ότι για την ανακάλυψη του μνημείου από τη νέα γενιά έχει εκπονηθεί και εφαρμοστεί το εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Εξερευνώντας το Μυστρά» είναι το πρώτο που λειτούργησε στον Αρχαιολογικό Χώρο του Μυστρά.  Σε αυτό περιλαμβάνεται περιήγηση στα σημαντικότερα μνημεία του Αρχαιολογικού Χώρου του Μυστρά: στην Αγία Σοφία, τα Παλάτια, την Πύλη της Μονεμβασίας, την Παντάνασσα, το Αρχοντικό του Λάσκαρη, την Οδηγήτρια (Αφεντικό) και τον Άγιο Δημήτριο (Μητρόπολη).
Μέσα από αυτούς τους σταθμούς το παιδί γνωρίζει τη βυζαντινή αρχιτεκτονική, εκκλησιαστική και κοσμική, ιδιωτική και δημόσια, την αγιογραφία, την αναστήλωση και το έργο της και κυρίως την ιστορία της Καστροπολιτείας του Μυστρά.

Μουσείο

Στο  διώροφο κτήριο της δυτικής πτέρυγας της βόρειας αυλής της Μητρόπολης (ναός Αγ. Δημητρίου Μυστρά) λειτουργεί μουσείο, παρουσιάζοντας γλυπτά, έργα μικροτεχνίας ,Κεραμικά Νομίσματα, Σπαράγματα τοιχογραφιών, Εικόνες, Υφάσματα και οργανικές ύλες.

Τα χνάρια του χάνονται στον χρόνο καθώς το πρώτο άτυπο μουσείο ιδρύθηκε από τον Γάλλο βυζαντινολόγο Gabriel Millet στην ανατολική πτέρυγα του μητροπολιτικού συγκροτήματος στα τέλη του 19ου αιώνα.  Αρχικά φιλοξενούσε γλυπτά αρχιτεκτονικά μέλη από τους ναούς του Μυστρά, ενώ στις αρχές του 20ου αιώνα η συλλογή εμπλουτίστηκε, με τη συμβολή του μητροπολίτη Σπάρτης Θεόκλητου Μινόπουλου.

Επίσημα, το Μουσείο του Μυστρά το 1952, όταν η συλλογή μεταφέρθηκε στη δυτική πτέρυγα του μητροπολιτικού συγκροτήματος, αναδεικνύοντας αντικείμενα μικροτεχνίας, προερχόμενα, στην πλειονότητά τους, από ανασκαφές στο χώρο, καθώς και φορητές εικόνες.

Στο ισόγειο χώρο η παλαιότερη έκθεση των γλυπτών εμπλουτίστηκε με τη συμπερίληψη  αντικειμένων βυζαντινής εποχής, που μέχρι τότε βρίσκονταν στο Μουσείο της Σπάρτης. Στη συνέχεια εκθέματα παρουσιάστηκαν  στον ημιυπαίθριο και στους αύλειους χώρους του μητροπολιτικού συγκροτήματος, συνεχίζοντας μία τάση που είχαν ήδη υιοθετήσει προσωπικότητες, όπως ο μητροπολίτης Ανανίας Λαμπάρδης, που φρόντισαν, ως λάτρεις της τέχνης του παρελθόντος, κατά την ανέγερση του μητροπολιτικού συγκροτήματος, να διακοσμήσουν τις όψεις του με γλυπτά, αναδεικνύοντάς τα παράλληλα.

Πριν μια 20ετία η μόνιμη έκθεση αναδιοργανώθηκε, με νέα θεματική, μουσειολογική και μουσειογραφική προσέγγιση.

Η έκθεση με τίτλο «Βυζάντιο και Δύση: η εμπειρία του υστεροβυζαντινού αστικού κέντρου του Μυστρά», δίνει έμφαση στις σχέσεις και επαφές του βυζαντινού κράτους με τη Δύση, παρουσιάζοντας τις εκατέρωθεν  επιδράσεις και διαμορφώνουν την ιδιαίτερη φυσιογνωμία της πολιτικής και κοινωνικής πραγματικότητας, της πνευματικής ζωής και της τέχνης της εποχής των Παλαιολόγων. 
Άλλωστε, στο υστεροβυζαντινό αστικό κέντρο είναι δύνατον να ανιχνευτεί η προσέγγιση του Βυζαντίου και  της μεσαιωνικής Δύσης λίγο πριν την Αναγέννηση.

ΠΗΓΗ
https://www.facebook.com/culturegr/
http://odysseus.culture.gr/index_gr.html

https://www.exploresparta.gr/

Σε ποιόν Ι. Ναό που σώζεται ως τις μέρες μας, στέφθηκε αυτοκράτορας ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος;

 Μαύρη επέτειος της Άλωσης της Κωνσταντινούπολης (29 Μαίου 1453) σήμερα, και ένας τόπος που σώζεται εντός του ελληνικού κράτους και είναι άρρηκτα δεμένος με τον τελευταίο υπερασπιστή της Βασιλεύουσας, Κωνσταντίνο Παλαιολόγο είναι ο ναός του Αγίου Δημητρίου στον Μυστρά. Σε αυτή την μητροπολιτική εκκλησία της καστροπολιτείας του Μυστρά στη Πελοπόννησο - πιο συγκεκριμένα στη Λακωνία - ο ηρωικός πεσών τελευταίος αυτοκράτορας της Ελληνικής "Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας" ("Βυζαντινής" όπως αποκλήθηκε από ξένους ιστορικούς) έλαβε το αυτοκρατορικό στέμμα. Τέσσερα χρόνια μετά από την στέψη του, ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος πέρασε στην αθανασία και έγινε διαχρονικό σύμβολο του Ελληνισμού, αρνούμενος να παραδώσει την Πόλη στους Οθωμανούς Τούρκους και τον σουλτάνο Μωάμεθ (Μεχμέτ) Β'.         

Του Ανδρέα Π. Αναγνωστόπουλου

Ο μητροπολιτικός ναός του Αγίου Δημητρίου

Kοντά στην είσοδο της Κάτω Πόλης του Μυστρά, δίπλα στο οχυρωματικό τείχος, βρίσκεται η τοπική Μητρόπολη, αφιερωμένη στον Άγιο Δημήτριο. Πρόκειται για τον παλαιότερο ναό του λόφου του Μυστρά, που ήταν το θρησκευτικό κέντρο της πόλης και η έδρα του μητροπολίτη Λακεδαιμονίας.

Η ίδρυση του ναού τοποθετείται αμέσως μετά το 1262, όταν ο Μυστράς πέρασε από τους Φράγκους στους Έλληνες Βυζαντινούς και άρχισε ο εποικισμός του λόφου. Τότε μεταφέρθηκε εκεί η έδρα της μητρόπολης Λακεδαιμονίας από τη Σπάρτη, και ο μητροπολίτης Ευγένιος έγινε ο πρώτος κτήτορας του ναού.

Σε αυτή την εκκλησία στέφθηκε αυτοκράτορας ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος -η πλάκα με τον δικέφαλο αετό στο κέντρο του ναού μαρτυρεί αυτό ακριβώς το γεγονός, που έλαβε χώρα ανήμερα των Θεοφανείων (6 Ιανουαρίου) του 1449. 

Χαρακτηριστικά του ναού

Δύο είσοδοι, μια μικρή και παλαιότερη, νότια, καθώς και μια μεταγενέστερη και πιο επιβλητική, στη δυτική αυλή, οδηγούν στο εσωτερικό του συγκροτήματος και στο ναό.

Στην αρχική του μορφή, ο ναός του Αγίου Δημητρίου ήταν τρίκλιτη βασιλική με νάρθηκα στα δυτικά. Στη συνέχεια προστέθηκαν οι εργασίες και η διακόσμηση (τέλη 13ου αιώνα) του μητροπολίτη Νικηφόρου Μοσχόπουλου, με χορηγία του αδερφού του Ααρών, η μορφή του οποίου ξεχωρίζει ανεπαίσθητα σε μια τοιχογραφία στο ιερό.

Κατά τον 15ο αιώνα, ο μητροπολίτης Ματθαίος γκρέμισε την ξύλινη στέγη. Στη θέση της κατασκευάστηκε ένα σύμπλεγμα τρούλων, ενώ παράλληλα προστέθηκε ο γυναικωνίτης και καταστράφηκε το πάνω μέρος των τοιχογραφιών του εσωτερικού κλίτους. Έτσι ο ναός μετατράπηκε σε βασιλική κάτω και σταυροειδή με τρούλο πάνω.Με πρότυπο, δηλαδή, τους ναούς της Οδηγήτριας και της Παντάνασσας, το μνημείο διαμορφώθηκε σύμφωνα με τον λεγόμενο «μικτό» ή «τύπο του Μυστρά».

Η ριζική αυτή μετασκευή οφείλεται στο γεγονός, ότι ο δεσπότης και οι άρχοντες παρακολουθούσαν τη Θεία Λειτουργία από τα υπερώα, όπως επέβαλλε το αυτοκρατορικό τυπικό της Κωνσταντινούπολης, το οποίο επικράτησε και στον Μυστρά, από το 1349, όταν ιδρύθηκε το βυζαντινό Δεσποτάτο του Μυστρά.

Διακόσμηση

Ο γλυπτός διάκοσμος του ναού εμφανίζει ποικιλία ως προς το ύφος και την εποχή, ενώ αξιοπρόσεκτος είναι ο ανάγλυφος δικέφαλος αετός της αυτοκρατορικής δυναστείας των Παλαιολόγων στο δάπεδο, κάτω από τον τρούλο. Ποικιλία ως προς την τεχνοτροπία αλλά μεγαλύτερη εντόπιση ως προς το χρόνο (τελευταίο τέταρτο 13ου-αρχές 14ου αιώνα) εμφανίζουν οι εξαιρετικές τοιχογραφίες του ναού, που σε μεγάλο βαθμό οφείλονται στον μητροπολίτη Νικηφόρο.

Μεταγενέστερα κτίρια

Το συγκρότημα της Μητρόπολης συμπληρώνουν κτήρια που προστέθηκαν μεταγενέστερα: το πυργόμορφο καμπαναριό (στη νοτιοανατολική γωνία του ναού), η στοά με τους πεσσούς και τις καμάρες στη δυτική πρόσοψη, μια δεύτερη στοά στη βόρεια πλευρά, απ' όπου η θέα προς την κοιλάδα είναι εξαιρετική, καθώς και η όμορφη βόρεια αυλή με τα τόξα και τα διώροφα κτήρια στη δυτική πλευρά της, έργα του μητροπολίτη Ανανία Λαμπαδάρη, ο οποίος, σφαγιάστηκε από τους Οθωμανούς το 1760.

Το σημείο όπου μαρτύρησε ο μητροπολίτης Ανανίας, έξω από τη Μητρόπολη του Αγίου Δημητρίου, είναι περιφραγμένο με κιγκλίδωμα. Επιπλέον, ένας άλλος μητροπολίτης της περιοχής, ο Χρύσανθος, έχτισε, κατά το έτος 1802, τη βρύση που υπάρχει στην ίδια αυλή.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στο συγκρότημα του μητροπολιτικού ναού υπάρχει μουσείο, που φιλοξενεί γλυπτά, τοιχογραφίες, εικόνες και ευρήματα ανασκαφών.

Κωνσταντίνος Παλαιολόγος

Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος γεννήθηκε στις 8 Φεβρουαρίου 1405 στην Κωνσταντινούπολη. Ήταν το όγδοο από τα δέκα παιδιά του αυτοκράτορα Μανουήλ Β’ Παλαιολόγου και της Σέρβας συζύγου,του, Ελένης Δραγάση (Αγίας Υπομονής). Όταν μεγάλωσε παρέμεινε για μικρό διάστημα στην Ταυρική (σημερινή Κριμαία) και στη συνέχεια πήγε στην Πελοπόννησο, όπου με τους αδελφούς του Θωμά και Θεόδωρο ανέλαβαν τη διοίκηση του Δεσποτάτου του Μορέως ή Μυστρά και ολοκλήρωσαν την ανάκτηση των φραγκοκρατούμενων περιοχών.

Η σύγκρουση με τους δύο αδελφούς του τον ανάγκασε να επιστρέψει στην Κωνσταντινούπολη και να τεθεί στη διάθεση του αδελφού του, Ιωάννη Η’ Παλαιολόγου, που βρισκόταν στο θρόνο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας μετά από τον θάνατο του πατέρα τους το 1425.

Τον Νοέμβριο του 1423, ο αδελφός του Ιωάννης Η´ Παλαιολόγος, ταξίδεψε στη Βενετία και την Ουγγαρία για αναζήτηση βοήθειας και όρισε τον Κωνσταντίνο ως αντιβασιλέα στην Κωνσταντινούπολη. Έτσι ο Κωνσταντίνος είχε την πρώτη του επαφή με θέση εξουσίας.

Μετά από τον θάνατο του Ιωάννη, ο Κωνσταντίνος ανέλαβε τις τύχες της αυτοκρατορίας στις 6 Ιανουαρίου 1449 στο Μυστρά, έχοντας επίγνωση της απελπιστικής πολιτικής και στρατιωτικής κατάστασης που βρισκόταν η αυτοκρατορία.

Άλωση της Κωνσταντινούπολης

Οι Οθωμανοί Τούρκοι περιέσφιγγαν όλο και περισσότερο τον κλοιό γύρω από τη Βασιλεύουσα και ο νέος σουλτάνος Μωάμεθ Β’ είχε βάλει σκοπό της ζωής του την κατάληψη της Πόλης.

Έτσι, στις 15 Απριλίου 1453 άρχισε η τρίτη πολιορκία της Κωνσταντινούπολης, που κατέληξε στην άλωσή της το πρωί της 29ης Μαΐου 1453.

Ό Κωνσταντίνος πήγε στην Αγία Σοφία και μετάλαβε των Αχράντων Μυστηρίων. Κατόπιν αποχαιρέτησε τους δικούς του και έλαβε θέση μάχης με τους λιγοστούς στρατιώτες του. Αλλά από μία πύλη, την Κερκόπορτα, που έμεινε ανοιχτή, μπήκαν μέσα οι Τούρκοι και άρχισαν τρομερή σφαγή. Ο αυτοκράτορας πολέμησε γενναία ως απλός στρατιώτης, αλλά οι Οθωμανοί υπερείχαν συντριπτικά και ο Κωνσταντίνος έπεσε νεκρός.

Μετά την άλωση της Πόλης, οι κατακτητές, με εντολή του Μωάμεθ Β΄, αναζήτησαν το πτώμα του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου και το έθαψαν με βασιλικές τιμές, χωρίς όμως να γίνει γνωστός ο τόπος της ταφής του. Οι υπόδουλοι πια Έλληνες δεν θέλησαν να πιστέψουν τον χαμό του Κωνσταντίνου. Τον φαντάζονταν όχι νεκρό, αλλά μαρμαρωμένο, έτοιμο να ξυπνήσει και «να κυνηγήσει πάλι τους Τούρκους, ως την Κόκκινη Μηλιά».

Πηγές

http://www.religiousgreece.gr/

Γεωργίου Φραντζή (Πρωτοβεστιάριου του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου), Εάλω η Πόλις, Τόμος 1, Εκδόσεις Βεργίνα

Γουστάβ Σλουμπερζέ, Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, Εκδόσεις Βεργίνα

Ντόναλντ Μ. Νίκολ, Ο αθάνατος Αυτοκράτορας. Η ζωή και ο θρύλος του Κωνσταντίνου ΙΑ' Παλαιολόγου, μετάφραση Δημήτρης Σταυρόπουλος, Εκδόσεις Eurobooks, Αθήνα 2009