Νέα έκδοση: «Μικρά Αναθήματα Αθλητών στα Αρχαία Ελληνικά Ιερά»

Η «Βιβλιοθήκη της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας» εμπλουτίζεται με μια ακόμη εξαιρετικά σημαντική επιστημονική μελέτη, το έργο «Μικρά Αναθήματα Αθλητών στα Αρχαία Ελληνικά Ιερά» του Αλέξανδρου Τζανετάκη. Η έκδοση, καρπός πολυετούς έρευνας, εξετάζει συστηματικά τα μικρού μεγέθους αναθήματα που αφιέρωναν οι αθλητές στα ιερά της αρχαίας Ελλάδας, προσφέροντας μια νέα, σφαιρική κατανόηση της πρακτικής της ανάθεσης και της κοινωνικής της σημασίας.

Αναθήματα- αίτημα βοήθειας προς τους θεούς

Ο συγγραφέας συγκεντρώνει, ταξινομεί και αναλύει αναθήματα όπως δίσκους, αλτήρες, στλεγγίδες, χάλκινα αγαλμάτια, αγγεία, ακόμη και έπαθλα όπως Παναθηναϊκούς αμφορείς. Μέσα από αυτά τα αντικείμενα αναδεικνύεται ο τρόπος με τον οποίο οι αθλητές ζητούσαν τη βοήθεια της θεότητας πριν από έναν αγώνα ή την ευχαριστούσαν μετά τη νίκη τους. Η επιλογή του όρου «μικρά» δεν αφορά το μέγεθος ή την αξία των αναθημάτων, αλλά λειτουργεί συμβατικά, σε αντιδιαστολή με τους μεγάλους ανδριάντες νικητών που επίσης κοσμούσαν τα ιερά.

Η μελέτη φωτίζει τον βαθύτερο ρόλο των αναθημάτων, τα οποία δεν αποτελούσαν απλώς τελετουργικά αντικείμενα, αλλά εντάσσονταν σε ένα ευρύτερο κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο. Η πρακτική της ανάθεσης συνδεόταν με την προβολή της ταυτότητας του αθλητή, την κοινωνική του θέση, αλλά και με τις πολιτικές επιδιώξεις της πόλης–κράτους. Παράλληλα, τα αναθήματα λειτουργούσαν ως μέσα ενίσχυσης των δεσμών με τα Πανελλήνια ιερά και τις Αμφικτυονίες, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση της κοινής ελληνικής πολιτισμικής συνείδησης.

Η έκδοση

Το έργο του Τζανετάκη αποτελεί μια από τις πιο ολοκληρωμένες προσπάθειες καταγραφής και ερμηνείας των μικρών αθλητικών αναθημάτων, δημιουργώντας ένα corpus που επιτρέπει τη μελέτη τους σε σχέση με τον χώρο εύρεσης, την κοινωνική προέλευση των αναθετών και τη μεταγενέστερη χρήση τους, καθώς ορισμένα κατέληξαν ως ταφικά κτερίσματα. Η έκδοση εντάσσεται στη μακρά παράδοση της Αρχαιολογικής Εταιρείας να προωθεί πρωτογενή έρευνα και να αναδεικνύει πτυχές του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού που παραμένουν λιγότερο γνωστές στο ευρύ κοινό.

Πρόκειται για ένα έργο που απευθύνεται όχι μόνο σε αρχαιολόγους και ιστορικούς, αλλά και σε όσους ενδιαφέρονται για την ιστορία του αθλητισμού, τη θρησκευτική πρακτική και τη διαμόρφωση της κοινωνικής ταυτότητας στην αρχαιότητα.

Πού βρέθηκε εξάρτημα το οποίο χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι Έλληνες αθλητές;

Σπάνιο αντικείμενο ηλικίας 2.000 ετών έκρυβε η γη της αρχαίας ελληνικής πόλης Άσσος στην επαρχία των Δαρδανελίων (Τσανάκαλε), στη σημερινή βορειοδυτική Τουρκία. Το αναπάντεχο εύρημα είναι μία στλεγγίς, αντικείμενο υγιεινής που χρησιμοποιούσαν κυρίως οι αρχαίοι Έλληνες αθλητές από τις αρχές του 6ου αιώνα π.Χ. μέχρι την υστερορωμαϊκή εποχή. Οι αθλητές στην αρχαία Ελλάδα συνήθιζαν να αλείφουν το σώμα τους με ελαιόλαδο, πριν από κάθε προπόνηση ή αγώνα. Στη συνέχεια, όταν οι αθλητές τελείωναν την δραστηριότητά τους, αφαιρούσαν το ελαιόλαδο, τη σκόνη και τον ιδρώτα με τη στλεγγίδα.

Του Ανδρέα Αναγνωστόπουλου 

Παράλληλα, τη στλεγγίδα χρησιμοποιούσαν αθλητές και μη στο μπάνιο τους, για να ξύνουν με αυτή το δέρμα και να αφαιρούν επιφανειακά τις ακαθαρσίες. Η στλεγγίς αρχικά είχε σχήμα σαν κυρτό μαχαίρι (μη ακονισμένο φυσικά), που ξεκινούσε από στρογγυλή λαβή. 

Οι στλεγγίδες ως επί το πλείστον ήταν κατασκευασμένες από χαλκό ή σίδηρο, ενώ συχνά ήσαν χαραγμένες στη λαβή με το όνομα του εργαστηρίου κατασκευής. Στλεγγίδες απεικονίζονται σε αρκετά πήλινα ομοιώματα και έργα γλυπτικής όπως ο Αποξυόμενος του Λυσσίπου. 

Οι αρχαιολόγοι που πραγματοποιούν ανασκαφές στην αρχαία Άσσο της Μικράς Ασίας βρήκαν την στλεγγίδα στο νεκροταφείο της πόλης. Η παρουσία του εν λόγω εξαρτήματος σε έναν τάφο φανερώνει ότι η συγκεκριμένη στλεγγίδα πιθανότατα ανήκε σε αθλητή ή στρατιώτη.

"Το εξάρτημα σε σχήμα ημισελήνου, που ανακαλύφθηκε στην αρχαία Άσσο, χρησιμοποιείτο από τους αθλητές σαν ένα είδος αρχαιοελληνικού αντηλιακού" δήλωσε στο τουρκικό πρακτορείο ειδήσεων Ανατολή ο Νουρετίν Αρσλάν, μέλος της ανασκαφικής ομάδας. 

"Τότε δεν υπήρχαν αντηλιακά όπως σήμερα, γι' αυτό οι αθλητές προστάτευαν το δέρμα τους από τον ήλιο βάζοντας στο σώμα τους ελαιόλαδο", πρόσθεσε ο Τούρκος αρχαιολόγος, επικεφαλής του Τμήματος Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Ονσεκίζ Μαρτ των Δαρδανελίων. 

Σύμφωνα με τον Αρσλάν,"μετά τους αγώνες, οι αθλητές έπρεπε να βρουν έναν τρόπο να αφαιρέσουν το ελαιόλαδο από το σώμα τους. Καθώς εκείνη την εποχή δεν υπήρχε σαπούνι ή άλλο είδος καθαρισμού, αφαιρούσαν το ελαιόλαδο, αλλά και τη σκόνη που είχε απορροφηθεί από το ελαιόλαδο, χρησιμοποιώντας τη στλεγγίδα". 

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι ανασκαφές στην αρχαία ελληνική πόλη της Άσσου έχουν φέρει στο φως πολλά αρχαία αντικείμενα καθώς και ταφικά μνημεία. Οι ανασκαφές διεξάγονται με οικονομική βοήθεια του υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας, ενώ χορηγός των ανασκαφών είναι η τουρκική βιομηχανία ICDAS.

Πηγή 

Τουρκικό Πρακτορείο Ειδήσεων Ανατολή 

https://www.aa.com.tr/en

Διαδρομές για τους μαραθωνοδρόμους στο ΕΑΜ

Αθλητισμός, μύθοι, θρησκεία... Οι αθλητές στην Αρχαία Ελλάδα θεωρούνταν ξεχωριστά πρόσωπα, μέλη μιας κοινωνίας που μετέτρεπαν την άμιλλα σε αρετή.

Το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο τιμώντας τη διεξαγωγή του Αυθεντικού Μαραθωνίου στην Αθήνα την Κυριακή 11 Νοεμβρίου και την ιδέα της αθλητικής αγωνιστικής προσπάθειας έχει οργανώσει διαδρομή μέσα στις μουσειακές εκθέσεις του, με θέμα τον αθλητισμό στην αρχαιότητα. Με τη βοήθεια ειδικού εκπαιδευτικού εντύπου στα ελληνικά και τα αγγλικά, που θα είναι διαθέσιμο στην είσοδο του μουσείου από τις 5 έως τις 12 Νοεμβρίου, οι συμμετέχοντες αθλητές του αυθεντικού μαραθωνίου θα μπορούν να περιηγηθούν στο μουσείο και να γνωρίσουν μια σειρά εκθεμάτων που σχετίζονται με τον αθλητισμό (π.χ. προετοιμασία αθλητών, αγώνες, έπαθλα).

Η είσοδος στο μουσείο είναι ελεύθερη για τους 100 πρώτους αθλητές, οι οποίοι θα πρέπει να προμηθευτούν το έντυπο στις Πληροφορίες του Μουσείου, με την επίδειξη του αριθμού συμμετοχής τους στον μαραθώνιο.

28^ης Οκτωβρίου (Πατησίων) 44, Αθήνα 10682

Τηλ: 213214 4800

Ώρες λειτουργίας (έως 31/3): Δευτέρα 13:00-20:00, Τρίτη-Κυριακή 09:00-16:00