Διάλεξη για τον ναό των Ταξιαρχών στην Άνω Πόλη: Αποκρυπτογράφηση ενός βυζαντινού μνημείου στο ΑΠΘ

Μια σημαντική διάλεξη για την αρχιτεκτονική και τις οικοδομικές φάσεις του ναού των Ταξιαρχών στην Άνω Πόλη Θεσσαλονίκης παρουσιάζεται στις 13 Μαΐου 2026 στο Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών του ΑΠΘ. Η ομότιμη καθηγήτρια Θ. Μαντοπούλου‑Παναγιωτοπούλου αναλύει την ιστορική πορεία και τα στρώματα του μνημείου, με δυνατότητα παρακολούθησης και εξ αποστάσεως.

Η διάλεξη στο πλαίσιο των Εαρινών Διαλέξεων του ΚΒΕ

Στις 13 Μαΐου 2026, στις 19.00, το Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών του ΑΠΘ φιλοξενεί τη διάλεξη της ομότιμης καθηγήτριας Θ. Μαντοπούλου‑Παναγιωτοπούλου με θέμα «Αποκρυπτογραφώντας ένα βυζαντινό μνημείο. Ο ναός των Ταξιαρχών στην Άνω Πόλη Θεσσαλονίκης και οι οικοδομικές του φάσεις». Η εκδήλωση εντάσσεται στις Εαρινές Διαλέξεις του ΚΒΕ, έναν θεσμό που προβάλλει την έρευνα γύρω από τη βυζαντινή τέχνη, αρχιτεκτονική και ιστορία.

Ο ναός των Ταξιαρχών αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα βυζαντινά μνημεία της Άνω Πόλης Θεσσαλονίκης, με πλούσια ιστορική διαδρομή και διαδοχικές οικοδομικές φάσεις. Η διάλεξη εξετάζει την αρχιτεκτονική του εξέλιξη, τις επεμβάσεις που δέχθηκε ανά τους αιώνες και τα στοιχεία που αποκαλύπτουν την ταυτότητα και τη λειτουργία του μέσα στο αστικό τοπίο της βυζαντινής Θεσσαλονίκης.

Χώρος διεξαγωγής και δυνατότητα διαδικτυακής παρακολούθησης

Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στην κεντρική αίθουσα του Κέντρου Βυζαντινών Ερευνών, στο κτήριο ΜΕΛΙΣΣΑ, Βασιλίσσης Όλγας 36.

Παράλληλα, θα υπάρχει δυνατότητα εξ αποστάσεως παρακολούθησης μέσω Zoom στον σύνδεσμο:

https://authgr.zoom.us/j/96097577020  

Meeting ID: 960 9757 7020

Passcode: 181945

Η σημασία της έρευνας για τα βυζαντινά μνημεία της Θεσσαλονίκης

Η διάλεξη συμβάλλει στη βαθύτερη κατανόηση της βυζαντινής αρχιτεκτονικής κληρονομιάς της πόλης, αναδεικνύοντας τον ρόλο των μνημείων ως φορέων ιστορίας και πολιτισμικής συνέχειας. Η μελέτη των οικοδομικών φάσεων του ναού των Ταξιαρχών προσφέρει πολύτιμα στοιχεία για την εξέλιξη της πόλης και τη διαχρονική της ταυτότητα.

Ανακαλύψεις που αλλάζουν τα δεδομένα στη «Χιλιόκτιστη»: Νέα εικόνα για το βυζαντινό τοπίο της Κεντρικής Ανατολίας

Νέα αρχαιολογικά ευρήματα στην περιοχή Binbir Kilise, στις πλαγιές του Καραδάγ βόρεια του Καραμάν, αποκαλύπτουν έναν πολύ πιο εκτεταμένο και σύνθετο βυζαντινό θρησκευτικό χώρο από ό,τι πιστευόταν. Η έρευνα, υπό τον αναπλ. καθηγητή Ιλκέρ Μέτε Μιμιρόγλου, εντόπισε τουλάχιστον 15 άγνωστες έως σήμερα εκκλησίες και παρεκκλήσια, μαζί με νέα στοιχεία εγκατάστασης, αναδεικνύοντας ένα πολυκεντρικό θρησκευτικό και οικιστικό δίκτυο. 

Ο όρος «Χίλιες και Μία Εκκλησίες» δεν είναι κυριολεκτικός στην τουρκική γλώσσα το «binbir» δηλώνει πληθώρα. Η πυκνότητα των μνημείων είχε εντυπωσιάσει ήδη από τον 19ο αιώνα τους Γκέρτρουντ Μπελ και Γουίλιαμ Ράμσεϊ, και τα νέα δεδομένα επιβεβαιώνουν ότι πολλά κτίσματα παρέμεναν ακατάγραφα. 

Ένα πολυκεντρικό θρησκευτικό τοπίο

Τα νέα ευρήματα δείχνουν ότι η περιοχή δεν αποτελούσε έναν ενιαίο αστικό ή μοναστικό πυρήνα, αλλά ένα δίκτυο διασυνδεδεμένων οικισμών και λατρευτικών χώρων. Καταγράφηκαν επίσης δεξαμενές, τάφοι, επιγραφές, υπαίθριοι λατρευτικοί χώροι και σύνθετα κτηριακά σύνολα, στοιχεία που υποδηλώνουν οργανωμένη και μακροχρόνια κατοίκηση. 

Ασκητικές πρακτικές και λατρευτικές σπηλιές

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν φυσικές και λαξευμένες σπηλιές που φαίνεται να λειτουργούσαν ως ασκητικά κελιά. Οι χαραγμένοι σταυροί ενισχύουν την ερμηνεία ότι χρησιμοποιούνταν ως χώροι απομόνωσης και προσευχής, σε συνδυασμό με τα κοινόχρηστα εκκλησιαστικά κτίσματα. 

Ένα περιφερειακό θρησκευτικό κέντρο με διάρκεια

Η ποικιλία των κτισμάτων και η έκταση της εγκατάστασης ενισχύουν την άποψη ότι η περιοχή λειτουργούσε ως περιφερειακό θρησκευτικό κέντρο, πιθανώς και ως τόπος προσκυνήματος. Η ανεύρεση σελτζουκικού νομίσματος δείχνει ότι η δραστηριότητα συνεχίστηκε και μετά τη βυζαντινή περίοδο, υποδηλώνοντας σταδιακή και όχι απότομη εγκατάλειψη. 

 πηγη: anatolianarcheology

Αποκατάσταση της Παναγίας Παρηγορήτισσας: Ένα από τα σημαντικότερα βυζαντινά μνημεία της Ηπείρου

Η αποκατάσταση του ιστορικού Ναού της Παναγίας της Παρηγορήτισσας στην Άρτα μπαίνει σε τροχιά υλοποίησης, μετά την ολοκλήρωση των απαιτούμενων μελετών και τη θετική γνωμοδότηση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου. Το έργο, που υλοποιείται από το Υπουργείο Πολιτισμού σε συνεργασία με την Περιφέρεια Ηπείρου και τον Δήμο Αρταίων, εντάσσεται στο ΕΣΠΑ 2021‑2027 και αποτελεί μια από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις προστασίας βυζαντινής κληρονομιάς στη χώρα.

Πρόκειται για μοναδικο ναό στη βυζαντινή αρχιτεκτονική. Οι επεμβάσεις στοχεύουν στη στερέωση, προστασία και ανάδειξη του συνόλου του μνημείου.

Έργο υψηλής επιστημονικής πολυπλοκότητας

Η αποκατάσταση της Παρηγορήτισσας θα πραγματοποιηθεί από τις αρμόδιες Διευθύνσεις Αναστήλωσης και Συντήρησης του Υπουργείου Πολιτισμού, με χρηματοδότηση από το Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ήπειρος». Οι μελέτες –αρχιτεκτονική, στατική και ηλεκτρομηχανολογική– έχουν ήδη ολοκληρωθεί, ενώ κρίσιμο ρόλο έπαιξε το ερευνητικό πρόγραμμα του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, το οποίο τεκμηρίωσε βασικές παραδοχές για τη στατική επάρκεια και το σύστημα στήριξης του μνημείου.

Σύγχρονες παρεμβάσεις με σεβασμό στην ιστορική φυσιογνωμία

Το έργο περιλαμβάνει πλήρη μελέτη φωτισμού –λειτουργικού, ασφαλείας και ανάδειξης– με ήπιο και κατανυκτικό χαρακτήρα, που θα αναδεικνύει πέντε βασικά σημεία του ναού. Παράλληλα, η ηλεκτρομηχανολογική μελέτη προβλέπει σύγχρονα συστήματα πυρανίχνευσης και αυτοματισμών, ενώ η διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου θα γίνει μετά από ανασκαφική διερεύνηση για την αποκάλυψη του παλαιότερου μεταβυζαντινού ναού.

Ένα μνημείο μοναδικής αρχιτεκτονικής και καλλιτεχνικής αξίας

Η Παρηγορήτισσα, αφιερωμένη στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, χτίστηκε στα τέλη του 13ου αιώνα από τον δεσπότη της Ηπείρου Νικηφόρο Κομνηνό Δούκα και την Άννα Παλαιολογίνα. Ο ναός συνδυάζει στοιχεία οκταγωνικού και σταυροειδούς εγγεγραμμένου τύπου, με πρωτότυπο σύστημα στήριξης του τρούλου σε οκτώ παραστάδες και τριώροφες σειρές κιόνων.

Σώζονται ψηφιδωτές παραστάσεις του Παντοκράτορα και των Προφητών, γλυπτά με δυτικές επιρροές, καθώς και τοιχογραφίες από τον 16ο έως τον 18ο αιώνα. Η εξωτερική όψη διακρίνεται για τον πλούσιο κεραμοπλαστικό διάκοσμο, χαρακτηριστικό της ηπειρωτικής βυζαντινής τέχνης.

Η ολοκλήρωση των μελετών σηματοδοτεί ένα αποφασιστικό βήμα για την προστασία και ανάδειξη ενός από τα σημαντικότερα μνημεία της βυζαντινής Ελλάδας.