Πολυρρήνια: Η διαχρονική δωρική πόλη της Κρήτης που μιλά μέσα από πέτρα και μνήμη

Από την αρχαϊκή ακμή έως τη βυζαντινή καστροπολιτεία – Η Πολυρρήνια ως τόπος λατρείας, στρατηγικό οχυρό και αρχαιολογικό θησαυροφυλάκιο δεν ανήκει στον χρόνο, έχει πολλούς. Η Πολυρρήνια, στην ημιορεινή ενδοχώρα της δυτικής Κρήτης, είναι σκαρφαλωμένη σε ύψος 430 μέτρων, αγναντεύει αιώνες ιστορίας, από την αρχαϊκή της ίδρυση έως τα βυζαντινά της τείχη. Κι αν σήμερα μοιάζει με έναν ήσυχο παραδοσιακό οικισμό, η πέτρα της μιλά — και λέει πολλά.

Ιστορική ταυτότητα: Μια πόλη-κράτος με θεσμούς και στρατηγική ισχύ

Η Πολυρρήνια υπήρξε μία από τις ισχυρότερες δωρικές πόλεις της Κρήτης, σύμφωνα με όσα εξήγησε η αρχαιολόγος Στ. Μαρκουλάκη, στα Χανιώτικα Νέα, με αφορμή διάλεξημε θέμα "Η Πολυρρήνια στους αιώννες". Με δικό της νόμισμα, αριστοκρατική διοίκηση, βουλή και εκκλησία του δήμου, ενσάρκωνε το πρότυπο της πόλης-κράτους. Η διοικητική της επικράτεια εκτεινόταν από τη βόρεια έως τη νότια ακτή του νησιού, ενώ το λιμάνι της Κισάμου υπαγόταν διοικητικά σε αυτήν.

Η στρατηγική της θέση στην κωνική ακρόπολη της επέτρεπε να ελέγχει τα περάσματα από βορρά προς νότο, ενώ η εύφορη γη της τροφοδοτούσε την οικονομία με κτηνοτροφία και υφαντική. Το όνομά της, άλλωστε, προέρχεται από τα «πολλά ρήνεα» — τα πρόβατα.

 Αρχιτεκτονικά θαύματα: Τείχη, υδραγωγεία και λαξευτά σπίτια

Η ακμή της πόλης εντοπίζεται στον 4ο αιώνα π.Χ. και στους ελληνιστικούς χρόνους. Τότε κατασκευάστηκαν τα τείχη της και το υπόσκαφο υδραγωγείο — ένα τεχνικό επίτευγμα με δύο σκέλη και λαξευτές δεξαμενές που λειτουργεί έως σήμερα. Η πόλη αναπτύσσει διακρατικές σχέσεις, ελέγχει το Δικτυναίο Ιερό στις Μένιες και συμμετέχει ενεργά στα ιστορικά γεγονότα της εποχής.

Η πολεοδομία της Πολυρρήνιας προσαρμόστηκε στο επικλινές έδαφος με ταράτσες και στενά περάσματα, ενώ τα σπίτια χτίζονταν μισά μέσα στον λαξευμένο βράχο και μισά με δόμους. Σήμερα μοιάζουν με σπηλιές, απομεινάρια μιας αρχιτεκτονικής που εξυπηρετούσε την αυτάρκεια και την προστασία.

 Καθημερινότητα και πολιτισμός: Από την υφαντική τέχνη έως τις επιγραφές

Οι ανασκαφές αποκάλυψαν πλήθος υφαντικών βαρών, δείγμα της έντονης δραστηριότητας των γυναικών στην παραγωγή ενδυμάτων. Η ύδρευση γινόταν με λαξευτές στέρνες, ενώ η ακρόπολη διέθετε ρωμαϊκά συγκροτήματα δεξαμενών.

Οι επιγραφές της πόλης — επίσημα ψηφίσματα, γκράφιτι προσκυνητών, ποιητικά επιτύμβια — αποκαλύπτουν έναν κόσμο με θεσμούς, συναισθήματα και πνευματικότητα. Η εκκλησία των 99 Αγίων Πατέρων, χτισμένη πάνω σε αρχαίο τελεστήριο, λειτουργεί ως επιγραφικό μουσείο, αν και συνυπάρχει με το σύγχρονο νεκροταφείο.

 Από τη Ρώμη στο Βυζάντιο: Η Πολυρρήνια ως φρούριο και πνευματικό κέντρο

Στον 2ο αιώνα π.Χ., η πόλη ακολουθεί φιλορωμαϊκή πολιτική και εξασφαλίζει την εύνοια της Ρώμης. Η ακμή μετατοπίζεται στο επίνειό της, την Κίσαμο. Στα βυζαντινά χρόνια, η Πολυρρήνια μετατρέπεται σε καστροπολιτεία, με τον Νικηφόρο Φωκά να την εντάσσει στο σχέδιο ανάκτησης της Κρήτης από την αραβική κατοχή.

 Γιατί αξίζει να την επισκεφθείτε

Η Πολυρρήνια δεν είναι ένας τουριστικός προορισμός — είναι μια εμπειρία. Ένας τόπος που προσφέρει γνώση, φύση και παράδοση. Μακριά από τον θόρυβο, αλλά κοντά στην ουσία. Για τον ψαγμένο επισκέπτη, είναι μια πόλη που δεν έχει ξεχαστεί, αλλά περιμένει να ξαναειπωθεί.

πηγή: https://www.haniotika-nea.gr/,

https://www.discovercrete.com/

 https://cultureinchania.gr/

https://www.interkriti.org/

https://www.kastra.eu/

Πού βρίσκεται η βυζαντινή εκκλησία της Παναγίας Περιβλέπτου;

Μοναστήρι της ύστερης βυζαντινής περιόδου ήταν η μονή της Παναγίας Περιβλέπτου στην καστροπολιτεία του Μυστρά, στο νομό Λακωνίας. Από την μονή σώζεται σήμερα το καθολικό της, που μοιάζει να είναι σφηνωμένο μέσα στο βράχο, ενώ ο εν λόγω ναός διαθέτει μοναδικής ομορφιάς τοιχογραφίες.

  

Του Ανδρέα Π. Αναγνωστόπουλου

Κατασκευή του ναού

Η μονή και το καθολικό της Παναγίας Περιβλέπτου χτίστηκε κατά τα μισά του 14ου αιώνα από τον πρώτο δεσπότη του Μυστρά, Μανουήλ Καντακουζηνό, και τη σύζυγό του, Ισαβέλλα ντε Λουζινιάν. Σημειώνεται πως η μονή έλαβε την ονομασία ενός από τα πλέον γνωστά μοναστήρια της Κωνσταντινούπολης.

Η βυζαντινή εκκλησία είναι σταυροειδής δίστυλος ναός και βρίσκεται στην νοτιοανατολική άκρη του εξωτερικού τείχους της μονής. Η είσοδος στο ναό εξασφαλίζεται από μια μικρή πόρτα δίπλα στις αψίδες, η οποία οδηγεί αρχικά σ' ένα στενό διάδρομο, κάτω από τον εντυπωσιακό βράχο. Το κτιριακό σύμπλεγμα της Μονής Παναγίας Περιβλέπτου συμπληρώνουν τα παρεκκλήσια της περιοχής.

Το μεγαλύτερο τμήμα του ναού έχει κτιστεί κατά το πλινθοπερίκλειστο σύστημα, ενώ εντοιχισμένα ανάγλυφα και πινάκια κοσμούσαν αρχικά τα τύμπανα των κεραιών του σταυρού και το ανατολικό τύμπανο, αντίστοιχα. Ο πλάγιος νάρθηκας στη νότια πλευρά του ναού, το σπηλαιώδες παρεκκλήσι της Αγίας Αικατερίνης στη δυτική πλευρά και τα δύο συνεχόμενα παρεκκλήσια στην ανατολική  αποτελούν μεταγενέστερες προσθήκες.

Τοιχογραφίες

Το εσωτερικό του ναού κοσμείται με εξαιρετικές τοιχογραφίες, χαρακτηριστικές της πολιτιστικής Αναγέννησης κατά την περίοδο των Παλαιολόγων. Οι τοιχογραφίες, που χρονολογούνται στην περίοδο μεταξύ 1348 και 1380, είναι από τις ελάχιστες που σώζονται από τον ύστερο βυζαντινό κύκλο.

Παράλληλα, τα αγιογραφικά αριστουργήματα της Παναγίας Περιβλέπτου είναι πολύ μεγάλης σημασίας για την καλύτερη κατανόηση της βυζαντινής τέχνης, καθώς δεν σώζονται ανάλογα σύνολα σε μνημεία της ίδιας εποχής, στην πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας, την Κωνσταντινούπολη.

Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η εικονογράφηση του τρούλου, στον οποίο εικονίζεται ο Παντοκράτωρ Χριστός, η Παναγία και οι Προφήτες. Η τεχνοτροπία και το ύφος των εικόνων παρουσιάζουν σημαντική ομοιογένεια. Εντούτοις, πιο διεισδυτικές ματιές αποδίδουν το έργο σε τέσσερις διαφορετικούς αγιογράφους ή σε διαφορές στον τρόπο εκτέλεσης των έργων.

Tο εικονογραφικό πρόγραμμα συνδυάζει τρεις βασικούς κύκλους: τον Ευχαριστιακό στο ιερό βήμα, τον Ευαγγελικό με τις εορτές και τα Πάθη και το Μαριολογικό κύκλο. Oι τρεις αυτοί κύκλοι συμπλέκονται στον κυρίως ναό, όπου χριστολογικά θέματα συνδυάζονται με 25 σκηνές από το Βίο της Παναγίας, όπως το Γενέσιον της Θεοτόκου. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μια σπάνια παράσταση της Αγίας Τριάδας στην κόγχη της πρόθεσης.

Προσθήκη λεζάντας

Γλυπτός διάκοσμος

Ο γλυπτός διάκοσμος του καθολικού της Παναγίας Περιβλέπτου είναι αξιόλογος ως προς την αισθητική, αλλά με ποικιλία ως προς την τεχνοτροπία. Από το γλυπτό διάκοσμο του ναού σώζεται ο κοσμήτης του τέμπλου στο διακονικό, το τοξωτό προσκυνητάρι στο νότιο πεσσό, που πιθανότατα αποτελεί μεταγενέστερη προσθήκη, καθώς και ανάγλυφα επίκρανα στο βόρειο πεσσό και στις παραστάδες, κοσμημένα με φυτικά και γεωμετρικά μοτίβα.

Πηγές

Περίβλεπτος, Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού

http://www.ime.gr/choros/mystras/gr

http://odysseus.culture.gr

Χατζηδάκης, Μαν., Μυστράς: Η μεσαιωνική πολιτεία και το κάστρο, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα, 1996

Mango, Cyril A. (1978). Byzantine architecture. Electa Editrice.